25647 research outputs found
Sort by
Species and cultivar differentiation for food authentication - development of assays based on PCR and high-resolution melting
Full text linkEconomically motivated food adulteration remains a global issue. One of the common practices is the replacement of higher-value species or cultivars with cheaper ones. DNA-based methods play an increasing role in species and cultivar differentiation. A common approach is the analysis of evolutionary conserved DNA regions, so-called DNA barcodes.[1] More precisely, both the 5´ end and the 3´ end of the DNA barcode should be conserved, allowing for amplifying the DNA barcode with one single primer pair in all species/cultivars of interest. However, in between these conserved parts serving as primer binding sites, the DNA sequence should be variable, enabling species/cultivar differentiation. In many cases, DNA barcodes selected for food authentication contain single nucleotide polymorphisms (SNPs) or microsatellites (simple sequence
repeats, SSRs).
In case the DNA barcode is amplified with a PCR mix containing an intercalating dye such as EvaGreen, the amplicons can subsequently be subjected to high-resolution melting (HRM).[2] By slowly increasing the temperature, the amplicons are dissociated (melted) into the two single strands and fluorescence decreases. For data evaluation, the (normalized) fluorescence signal is plotted against temperature. The melting behaviour of the amplicons depends on various parameters, including their length and the ratio of guanine and cytosine to adenine and thymine. The development and optimization of assays based on PCR and HRM will be discussed on several examples, including the differentiation between 1) edible insect species approved in the EU[3]; 2) bilberry and blueberry; and 3) wine varieties from North Macedonia
Употреба на натриум флуоресцин како доказ за адекватен крвен проток после клипсирање на мозочна аневризма
Full text linkОсновната цел на аневризматските операции е да се исклучи аневризматското проширување од циркулацијата со помош на клипса без притоа да биде спречен дисталниот крвоток. Современата неврохирургија се стреми кон изнаоѓање на методи за се попрецизна оперативна интервенција. Најпрецизната имиџинг техника која помага во исклучување на аневризма од крвоток и постигнување на соодветен крвоток дистално од тоа место е интраоперативната Компјутеризираната Ангиографија (CTa).За таа цел е потребно оперативната сала да биде
опремена со специфична компјутеризирана томографија (О-arm), поголем број на медицински персонал за промена на положбата на пациентот и блска соработка помеѓу анестезиолошки, хируршки и радиолошки тим на лекари. Наведените неопходни услови плус негативните моменти како што се големото изложување на зрачење, виската цена и одолговлекување на операцијата се причини поради кои оваа имиџинг метода не
може рутински да се користи во повеќето институции. Поради тоа како замена се појавуваат фуоресцентните средства. Првото флуоресцентно средство употребено како контрастно средство за видео ангиографија е зелениот индицијанин во 2003та година (1).Поради високата цена почнува да биде заменето со други
флуоресецнти средства како што се АЛА-5 (5-аланинлевулонска киселина) и НаФл (Натриум Флуоресцин).За разлика од интраоперативната компјутеризирана томографија, флуоресцентните контрастни средства се поедноставни за употреба. На современите оперативни миркоскопи постои ‘сина и жолта ‘ светлина со 400 и 560 брановидолжини последователно, која овозможува директен приказ на флуоресцентните средства како кај туморите, така и долж големите крвни садови. После поставување на клипса, крвотокот може да се провери
со активирање на жолтата светлина на оперативниот микроскоп. Правилната поставеност на клипсата се одредува со појава на флуоресценција долж крвниот сад дистално од аневризмата и истовремено отсуство на флуоресценција во аневризматското проширување. Нашиот случај е одличен пример за позитивна примена на натиум флуоресцин кај аневризматски операции
Mining method selection based on hierarchical clustering and correspondence analysis
Full text linkSelecting an optimal mining method is a complex and critical decision in underground mining, influ-enced by multiple geological, technical, and economic parameters. This study introduces a novel framework that combines Hierarchical Clustering (HC) and Correspondence Analysis (CA) to en-hance the selection process by evaluating the consistency and similarity among outcomes from both first-pass methods (UBC and Nicholas) and several multi-criteria decision-making (MCDM) tech-niques (including AHP, EDAS, PROMETHEE II, AHP-PROMETHEE, TOPSIS, and VIKOR). The proposed HC-CA approach identifies consistent conflicts among the considered mining methods and quantifies the agreement among the initial assumptions of the adopted selection procedures. A case study of a Pb-Zn deposit demonstrates that the framework can effectively detect consistent and co-occurring (i.e. conflicting) solutions, such as Cut-and-Fill Stoping, Shrinkage Stoping, and Sublevel Stoping. The results show that the adopted design criteria align more closely with the UBC selection method, compared to the Nicholas selection procedure for the considered deposit. Additionally, ap-plying the HC-CA approach to the input matrices prior to applying the MCDM methods can yield different results, compared to subjecting the MCDM output scores to the proposed framework. This integrative approach extends traditional selection procedures and links them with commonly used MCDM methodologies and unsupervised machine learning methods by enabling flexible strategy development, with the inclusion of considering mixed-mining-method scenarios tailored to the depos-it. Additionally, the approach offers improved decision support in early project stages by visualizing affinities among different assumptions and hence potentially mitigating biases during the following design stage
Women recidivism in North Macedonia (2017–2024)
Full text linkFemale recidivism presents a growing challenge for the criminal justice system in North Macedonia and is shaped by socio-economic, psychological, and systemic factors. This article investigates women repeat offenders through the lens of Arnaudovski's (2007) theory and with the help of a mixed-methods approach, combining statistical analysis with qualitative data from case studies and interviews. Marital status, parental responsibilities, employment, type of prior offense, substance abuse, and sentencing are used to understand the recidivism rate among Macedonian female offenders, together with offense categories, motives behind initial crimes, and histories of trauma and victimization. Findings reveal that economic hardship, lack of support systems, unresolved trauma, and inadequate gender-sensitive rehabilitation increase the risk of reoffending. Stigma and systemic barriers hinder reintegration. Comprehensive, gender-responsive policies, including mental health services, childcare support, and targeted reintegration programs, can reduce female recidivism and promote successful societal reintegration
Алати на квалитет
Full text linkЖивееме во време на постојани промени, неизвесности и сè понагласена глобална конкуренција. Во таков контекст, само оние организации што умеат да управуваат со сопствените процеси, луѓе и вредности ќе можат долгорочно да опстанат и да напредуваат. А суштината на тој напредок е квалитетот – не како краен производ, туку како начин на размислување, работење и живеење.
Оваа книга претставува резултат на долгогодишна научна и практична работа во областа на тоталното управување со квалитет (Total Quality Management – TQM), каде што се интегрирани методи, алатки и техники за оценување, управување и унапредување на деловните процеси. Книгата не е само збир на теории – таа е плод на искуства, предизвици, истражувања и лична посветеност во стремежот да се најде суштината на она што води кон извонредност.
Во текот на мојата професионална кариера, имав можност да бидам дел од многу проекти, работилници и научни форуми, преку кои уште подлабоко го осознав значењето на квалитетот како системска и културолошка вредност во една организација. Стекнатото знаење и увидите од тие искуства се вградени во ова дело.
Книгата има за цел да даде одговор на неколку клучни прашања:
•Како се дефинираат, мерат и подобруваат деловните процеси?
•Кои се барањата на клиентите и како организацијата може навремено даим одговори?
•Кои се современите светски трендови во управувањето со квалитет?
•Како да се премине од контрола кон култура на превенција ипроактивност?
Методологиите, алатките и техниките презентирани овде се применливи во сите сектори и индустрии. Тие ја надминуваат класичната идеја за квалитет како нешто што се проверува на крајот од производниот процес. Квалитетот, како што се образложува низ страниците на ова дело, се создава и контролира во секој сегмент од организацијата – од набавка, производство и логистика, до човечки ресурси, маркетинг и раководство.
Клучната трансформација започнува со човекот. Затоа и верувам дека вистинскиот квалитет не доаѓа само од процедурите и стандардите, туку од вредностите што ги носиме во себе. Од посветеноста на секој вработен, од способноста за анализа, но и од храброста за промена. Кога секој член на организацијата ќе ја разбере својата улога во системот, тогаш квалитетот станува заедничка цел – а не административна обврска.
Книгата е наменета за студенти, менаџери, истражувачи, практичари и сите оние кои се стремат да создаваат системи што се отпорни, одржливи и ориентирани кон клиентот. Во неа ќе најдете конкретни алатки, студии на случај, но и еден поширок поглед кон тоа како квалитетот може да биде мост помеѓу визијата и резултатите.
Особена благодарност упатувам до рецензентите за нивните стручни сугестии и поддршка.
А посебна посвета – до сите оние кои веруваат дека и во науката и во животот, вистинската светлина доаѓа од внатре.
Ова дело е гласот на моето знаење, но и на мојата душа.
Нека биде поттик за создавaње организации со душа –
каде што квалитетот не е цел, туку начин на постоење.
Со почит,
Проф. д-р Елизабета Митрев
Measuring medication adherence in asthma patients in developing countries: insights from North Macedonia
Full text linkAdherence to prescribed drug therapy is crucial in achieving disease control and better outcomes. This article aims to evaluate the current state in North Macedonia (NMK) and to address the need for establishing appropriate methods and implementing suitable tools for measuring medication adherence nationally. A literature review of available publications in scientific databases (PubMed, Scopus, Medline, and Google Scholar) was conducted to identify articles concerning the existence of methods for measuring medication adherence among asthma patients in North Macedonia, along with an evaluation of the current national legislative documentation addressing medication adherence. Our research identified a few, albeit limited, specific methods on a national level, and no available tools designed explicitly for measuring medication adherence in asthma patients in the Macedonian language. Adopting an improved legislative framework is crucial for adequately outlining the requirements for assessing adherence levels and implementing suitable monitoring methods. Raising awareness of medication adherence in asthma patients among various stakeholders requires continuous efforts. Improving adherence should be prioritised by healthcare professionals, national programs, initiatives, and guidelines that aim to regularly assess and enhance adherence levels for asthma patients
Towards Understanding the Electrochemical Irreversibility: Origin and Interpretation in Voltammetric Studies
Full text linkThe concept of electrochemical irreversibility originates from the early development of voltammetry, when researchers sought to classify electrode processes according to the speed of the heterogeneous electron transfer. In its strictest sense, irreversibility refers to sluggish electron transfer kinetics, or this is the energetic barrier arising when the standard rate constant ks is small relative to the characteristic timescale of the voltammetric perturbation. Under such conditions, the current–potential response deviates from the Nernstian equilibrium shape, peak-to-peak separation becomes large, and the backward peak is diminished or absent. This purely kinetic interpretation is formalized within Butler–Volmer and Marcus frameworks, where activation barriers for electron transfer are high.
Yet in practice, many aqueous redox couples that might be expected to behave reversibly show apparent irreversibility. In this short contribution, we explain the most important factors that are origin of irreversibility under voltammetric conditions
Професори и студенти 2025
Full text linkУчество на Ликовна академија на УГД на традиционалната изложба на Академиите и факултетите за визуелни уметности од целата држава. Годинава се претставија професорите м-р Јана Јакимовска со студентите Анита Огњановска и Ана митевска и д-р Слободан Милошески со Глориа Малинова и Јована Иванова
Intercultural pragmatics and politeness in language education: a case study of student communication in a multilingual higher educational context
Full text linkAbstract: This study explores the role of politeness strategies in academic communication among university students of different ethnic backgrounds in North Macedonia. Grounded in the seminal framework of Brown and Levinson’s (1987) politeness theory—distinguishing between positive and negative face—the research examines how pragmatic behavior varies between Macedonian and Albanian students when navigating face-threatening acts such as requests, disagreements, and feedback in academic settings. Complementary perspectives from intercultural pragmatics (Scollon & Scollon, 2001; Spencer-Oatey, 2008) and contextualized politeness theories (Lakoff, 1973; Watts, 2003) enrich the analysis by addressing cultural variability and the interactional nature of politeness. North Macedonia offers a unique multilingual and multiethnic academic environment where Macedonian, Albanian, and Turkish languages coexist alongside English and German as foreign academic languages. In this complex sociolinguistic context, communication is not only about language proficiency but also about navigating cultural expectations, power dynamics, and social roles. The research seeks to understand how ethnicity and language background shape students’ pragmatic preferences and perceptions of politeness in academic interactions. Using a qualitative approach, the study involved 60 students (30 Macedonian and 30 Albanian) from language departments at two public (partly private) universities. Data were collected through written scenarios, semi-structured interviews, and reflective logs. Results show consistent differences in communication behavior: Albanian students exhibit a stronger preference for negative politeness strategies, reflecting cultural values of deference and group harmony, while Macedonian students more frequently adopt direct but respectful communication, emphasizing clarity and pragmatic efficiency. These patterns are evident in how students formulate requests, manage disagreement, and engage in peer interaction. The findings highlight the significance of intercultural pragmatics in academic discourse and underscore the need for educational practices that support pragmatic competence across cultural lines. By offering insight into the intercultural dynamics of politeness, this study contributes to fostering inclusive, respectful, and effective communication in diverse academic settings.
Key words: intercultural communication, politeness strategies, negative politeness, directness, academic communicatio
Evaluating the operational impact of SecuDroneComm: Simulation-based assessment of secure UAV communication in military environments
Full text linkModern military missions demand secure and real-time UAV-to-command communication. This paper evaluates the SecuDroneComm platform through simulations using MATLAB and NS3. Key performance metrics: latency, throughput, and mission success rate were assessed under hostile and constrained environments. SecuDroneComm, featuring a hybrid server setup, AES-256 encryption, and SDN-inspired logic, consistently outperformed traditional ICT platforms. The platform demonstrated reduced latency, improved system uptime, and better mission coordination. Encryption overhead was offset by dynamic routing, ensuring data integrity and responsiveness. Comparative graphs highlight operational advantages across several mission-critical parameters. The results confirm SecuDroneComm's suitability for deployment in secure military UAV communications. By ensuring reliable, adaptive, and encrypted data exchange in real-time, it enhances mission success and decision-making efficiency. The study positions it as a future-ready solution for tactical operations