25647 research outputs found
Sort by
Comparative Analysis of Traditional and Deep Models for Short-Term Forecasting of Price Time Series with the Inclusion of Exogenous Factors
No full textThis study presents a hybrid price time series forecasting system based on four models: XGBoost, LSTM, Prophet, and ARIMA. The system integrates temperature data as an exogenous regressor to improve predictive accuracy. A graphical environment for data loading, model training, and results visualization is implemented. Metrics such as MAE, MSE, MAPE, WAPE, and Pearson coefficient are used to evaluate the effectiveness. Additionally, SHAP analysis interprets the importance of input features. The results show that combining classical and deep models increases the robustness and precision of forecasts
Нарине Абгарјан „Луѓето што се секогаш со мене“ (превод од руски)
Get PDFПревод од руски јазик на романот „Луѓето што се секогаш со мене“ од Нарине Абгарјан
Стоп на теророт, да не се повтори -учество во групна излобжа
Get PDFНа 25.03.2025 година во Музејот на град Скопје ќе се отвори Третата меморијална ликовна изложба „Стоп на теророт, да не се повтори!“, во организација на Родокрајното здружение „Загоричани“ и академскиот скулптор Петре Наневски, а во реализација на Музеј на град Скопје. Изложбата е организирана по повод одбележувањето на 120 години од трагедијата во селото Загоричани (1905 – 2025).
Со свои дела на изложбата ќе бидат претставени 44 автори, претставници на различни генерации, стилски определби и ликовни тенденции во современата ликовна уметност. Делата, вкупно 46, главно слики и скулптури, се изработени во различни техники и се одраз на оригиналните креативни импулси, естетика и автентична ликовна индивидуалност на авторите.
На изложбата ќе можат да се видат дела од следните автори:
Ангел Нацевски, Ангел Димовски – Чауш, Александар Ефтимовски, Андријана Андреева, Боро Арсовски, Валентина Илиевска, Васил Чулев, Владимир Чулев, Глигор Васков, Горјан Ѓорѓиев, Димитар Филиповски, Доне Милјановски, Димитар Солаковски, Ирена Гапковска, Игор Мишев, Јана Манева Чупоска, Катерина Таневска, Коле Манев, Лиле Јовановска Арсова, Љубица М. Солак, Микица Трујкановиќ, Мануел Тасевски, Маја Рауник Кирков, Марија Николовска Наневска, Никола Наневски, Никола Тренов, Нела Јанковска, Павле Кузманоски, Павел Јовановски, Петре Наневски, Петар Попчев, Петар Фидановски, Петра Јовановска, Ристо Андреев, Ристо Мијаковски, Соња Спировска Остоиќ, Стефан Димовски, Стефан Анчевски, Стефан Јакимовски – Стеф, Слободан Милошески, Смиле Цветановски, Томе Мишев, Томе Даневски, Трајче Чатмов.
Професорот Слободам Милошески на оваа изложба се претстави со скулпторското дело под наслов „Распарчена судбина“, изработено во метал со димензии 76х37х35 cm
Distinction in the Paronymic Pairs Skin/Leather and Forest/Forestry
Get PDFAs in other world languages, in the modern Macedonian language words are related on various grounds. Some of these words can be grouped according to similarity, some of them can be grouped according to difference, some, on the other hand, according to the fact that they associate with the same concept, etc. In communication between people, it happens that a word is mispronounced and replaced with another, and the reasons are mainly sought in the careless attitude during the speech act in terms of the form and semantics of the words or in insufficient command of the language. This paper is an attempt to understand why speakers substitute words for each other, that is, why one word is sometimes pronounced instead of another. Due to the similar pronunciation of paronyms, in our language it very often happens that the paronymic pair is used incorrectly in a different context. The reasons for the incorrect use of paronyms can be of various nature, starting first from carelessness, then incorrect pronunciation, insufficient knowledge of the language and low level of education. In cases where it is not known to use an appropriate equivalent word from the native language, sometimes an international word is used that is similar in sound and meaning. In this paper, through conducted surveys, the use of paronyms from the paronymic pairs skin/leather and forest/forestry is shown, and through the surveys, it becomes evident how well the students understand and correctly associate paronyms with given words in a specific context. The surveys were conducted at the four state universities in our country, with the different locations of the faculties ensuring equal representation, and thus the results obtained from the surveys apply to the entire territory of the Republic of North Macedonia. The most numerous are students from the faculties of social sciences, and a smaller percentage are students from the technical faculties. The surveys were successfully answered by the respondents. Sometimes some paronyms come close to synonyms, but still not always both words can be used in a different context, and this actually makes them paronyms. It can be noted from the survey that the majority of respondents are able to distinguish the usage of skin/leather and forest/forestry when they need to associate them with a given word, but there are also respondents who do not distinguish the meaning of the given paronymic pairs
Улогата на акушерката во превенција и третман на постпартална хеморагија
Get PDFВовед. Постпарталната хеморагија (ППХ) е водечка причина за мајчински морбидитет и
морталитет, претставувајќи сериозен глобален предизвик и во развиените и во земјите
во развој. Најчесто настанува поради атонија на матката, но значајни етиолошки фактори
се и ретинална плацента, повреди на породилниот канал и коагулопатии. Според
Светската здравствена организација, активниот менаџмент на третата фаза од
породувањето е најефикасна превентивна мерка, со потенцијал да го намали ризикот за
ППХ за повеќе од 60%. Во овој контекст, улогата на акушерката е суштинска бидејќи таа
е првата што го препознава крварењето и веднаш иницира интервенции.
Цел. Да се прикаже значењето на акушерката во превенцијата на ППХ преку анализа на
клиничките податоци и практики на Универзитетската клиника за гинекологија и
акушерство во Скопје, како и преку споредба со меѓународните протоколи.
Методологија. Истражувањето е спроведено во 2024 година и опфати анализа на 22
случаи со ППХ. Користени се архивски медицински податоци, со примена на аналитички
и дескриптивен метод, статистичка обработка и графичка презентација. Податоците се
споредени со релевантни извори на СЗО, FIGO и со современа научна литература.
Резултати. Од вкупно 22 случаи, 11 беа по спонтано породување, 7 по царски рез и 4
завршија со хистеректомија. Атонијата на матката беше најчеста причина кај спонтаните
породувања, каде што во повеќето случаи се применуваше вагинална тампонада. Кај
царските резови доминираше placenta previa, често придружена со потреба од тампонада
на матката и вагината. Најтешките случаи беа поврзани со PAS синдром и ruptura uteri,
каде што беше неопходна субтотална или тотална хистеректомија, со крвозагуба до 5
литри. Во сите случаи акушерките имаа клучна улога во следење на виталните параметри,
администрирање на утеротоници, обезбедување венски пристап и поддршка во
ресусцитацијата.
Заклучоци. ППХ останува сериозен акушерски предизвик, но навремената интервенција
од страна на акушерката претставува клучен фактор за спасување на животот на
родилката. Резултатите потврдуваат дека континуираната едукација, симулациските
обуки и стандардизираните протоколи се основа за подобрување на исходите.
Акушерката не само што е првата што го препознава крварењето, туку и носител на
превентивниот пристап во секојдневната клиничка пракса.
Клучни зборови: постпартална хеморагија, акушерка, превенција, атонија на матката,
утеротоници, placenta previa, хистеректомиј
Comparative Evaluation of the Therapeutic Effects of Tissue Flossing and Assisted Stretching Massage in Knee Joint Dysfunction
Get PDFAim: To investigate and compare the effects of tissue flossing with assisted stretching
massage on the knee dysfunction.
Materials and methods: Sixteen patients were studied, divided into two groups:
Group A – control (n=8, men/women=5/3) with a mean age of 36±4.2 years and
Group B – experimental (n=8, men/women=4/4) with a mean age of 38±3.8 years.
All patients had impaired knee joint function with varying degrees of pain, limited
range of motion and reduced muscle strength. The control group of patients was
treated with the generally accepted effective stretching massage, and the experimental
group – with the relatively new physiotherapeutic method of tissue flossing, applied
to the entire lower limb, and not to one joint, as in previous studies. Before and after
treatment, we measured the intensity of pain in the knee joint using a visual analog
scale (VAS), the volume of motion (VOM) using knee goniometry, and muscle strength
using dynamometry.
Results: Both therapy modalities applied to the experimental and control groups
showed positive impact on the patient’s condition with slightly better results in the
experimental group. A significantly better effect in patients treated with tissue flossing
was found regarding pain intensity, knee flexion range of motion, and muscle strength.
Conclusion: A positive effect on the impaired functionality of the knee joint
was established after the application of both physiotherapeutic methods of tissue
flossing and stretching massage. Tissue flossing therapy is more effective compared
to stretching massage, it has a better effect on the intensity of pain, it increases
and normalizes the volume of movement in the joint, increases muscle strength and
control more significantly, which is why we recommend its use as a main or additional
treatment modality
The influence of FinTech (financial technology) and artificial intelligence (UI/AI) on the optimization of business processes and business sustainability (FinTechxAI)
No full textThe project deals with the analysis and application of financial technologies (FinTech) and artificial intelligence (AI) for the purpose of optimizing business processes and improving business sustainability. In the context of digital transition, the project aims to explore how these technologies can increase operational efficiency, reduce costs and improve the environmental, social and governance (ESG) aspects of business. Using a combined methodology (literature review, surveys, case studies and data analysis), the project will provide concrete guidelines for the implementation of digital solutions in the private and public sectors. The research results will be applicable in business practice, education and public policy making. The project will develop a digital repository of published scientific papers and studies with open access. Expert workshops, consultations and trainings are planned for the business sector, the academic community (including students from all levels of study) and public institutions. Moreover, cooperation with technology parks and incubators is also planned. This ensures the long-term sustainability of the results and contributes to the goals of digital and green transition, strengthening digital competences and increasing the competitiveness of the economy. The project specifically addresses the needs of small and medium-sized enterprises in the digital environment and stimulates innovation through the application of modern technologies
Стратегиски маркетинг: креирање и одржување конкурентност на пазарот
Get PDFДенес живееме во едно од најтурбулентните времиња, особено во поглед на почнувањето и водењето бизнис. Во рамки на динамични деловни опкружувања, значењето на стратегискиот (стратешкиот) маркетинг станува сè поголемо. Тој служи како основа за развој на успешна компанија, преку насочување на носењето информирани одлуки и поставување на патот кон одржлив раст. Како што условите на пазарите стануваат сè покомплексни и преференциите на потрошувачите се менуваат со досега невидена брзина, разбирањето на принципите на стратешкиот маркетинг е од суштинско значење за компаниите кои имаат за цел не само да опстанат, туку и да напредуваат
Електрохемиска карактеризација на крвен серум со примена на современи волтаметриски техники
Get PDFРезултатите елаборирани во оваа дисертација претставуваат сеопфатна волтаметриска студија, дизајнирана со цел да се направи електрохемиска карактеризација на хуман серум растворен во фосфатен пуфер, без дополнителен предтретман на примерокот. Со употреба на квадратно-бранова волтаметрија (анг. square-wave voltammetry, SWV) како работна техника, на електрода изработена од странично ориентиран пиролитичен графит (анг. edge plane pyrolytic graphite electrode, EPPGE), истражувањата во оваа дисертација создадоа основа за развoј на едноставен метод за детекција и квантификација на урична киселина, билирубин и албумин во хуман серум, што е многу важно во подрачјето на медицинската дијагностика. Електрохемискиот протокол се базира на специфичните структурни карактеристики на EPPGE, како и на електрохемиските и атсорпциските својства на аналитите што се цел на студијата. Притоа, сензитивноста и брзината на применетата волтаметриска техника се од суштинско значење за успешноста на целокупната развиена методологија во дисертацијата. Во рамките на дисертацијата, покрај детекција на електрохемиски активни супстанци од хуман серум и увид во нивните електрохемиски својства, дополнително беа дизајнирани експерименти што придонесоа за воочување на потенцијалните интерферентни соединенија присутни во хуманиот серум, кои можат да влијаат врз волтаметриските сигнали на урична киселина, билирубин и албумин. Дополнително, беше истражуван потенцијалот за можни меѓусебни интеракции помеѓу испитуваните аналити. Влијанието на матриксот на хуманиот серум врз волтаметриското однесување на студираните аналити беше детално проучено, со цел да се добие увид во механизмот на нивната електрохемиска трансформација. За сите аналити се конструирани калибрациски криви преку зависностите на интензитетот на струјата на соодветните волтаметриски пикови како функција од концентрацијата на испитуваните аналити присутни во електрохемиската ќелија. Развиената волтаметриска методологија беше успешно применета за квантификација на испитуваните аналити (урична киселина, билирубин и албумин) во серија примероци од хуман серум. Притоа, добиените резултати беа споредени со резултатите добиени со примена на стандардни клиничко-биохемиски методи. Перформансите на развиениот биосензор во оваа дисертација беа проценети преку соодветна статистичка анализа. Методолошкиот пристап елабориран во дисертацијата може да се гледа како основа за развој на специфични point-of-care (POC) системи, наменети за брза и симултана анализа на урична киселина, билирубин и албумин во хуман серум
Гнатометриска анализа, радиографска проценка и прогноза кај пациенти со импактирани максиларни канини
Get PDFВовед: Импакција е патолошка состојба дефинирана како недостаток на простор за ерупција на забот во оралната шуплина во рамките на времето и физиолошкиот лимит на нормалниот еруптивен процес. Меѓу забите кои се најчесто импактирани на прво место се долните трети молари, а по нив веднаш се максиларните канини.
Цел: Целта беше да се одредат денталните и оклузалните карактеристики кои придонесуваат за импакција на максиларните канини; да се одреди позицијата и ориентацијата на максиларните импактирани канини на ортопантомограмска
снимка - палатинална или букална; да се одреди прогнозата за поставеност на импактираниот максиларен канин на ортопантомограм; да се одредат радиографските фактори (параметри) кои ќе влијаат на одлуката на ортодонтот за избор на соодветен третман; да се одреди тежината на ортодонтско-хируршкиот зафат и неговото времетраење.
Материјали и методи: Материјалот за оваа студија се состоеше од ортодонтски студиомодели и ортопантомограмски снимки од 60 испитаници од машки и женски пол на возраст од 11 до 18 години, со унилатерална и билатерална импакција на максиларните канини. Контролната група за гнатометриската анализа ја сочинуваа 60 здрави испитаници со нормално
еруптирани максиларни канини на истата возраст, од двата пола. Мерењата на сите параметри во оваа студија беа извршени со помош на дигитален шублер - Extol premiuм, тридимензионален шестар според Korkhaus и ортодонтски мерен прибор: ортометар со милиметарска поделба според Korkhaus. Кај моделите добиени од испитаниците и од контролната група се мереа следните параметри: мезиодистална ширина на забите, интерпремоларна ширина, интермоларна ширина, висина на максиларниот дентален лак, индекс на непце, дентоалвеоларен меѓувиличен сооднос,
оverjet, оverbite, неправилен облик на латералните инцизиви, присуство на хиподонција. Радиографското испитување и анализите на импактираните максиларни канини се изведуваше на ортопантомограмските снимки. Добиените ортопантомограмски снимки се поставуваа на негативоскоп и со помош на паус хартија, молив, линијар и агломер се исцртуваа линии и агли,
неопходни за линеарните и за ангуларните мерења и тоа: за одредување на буко-палатиналната позиција на импактираните канини се користеше методот на Kuftinec и Chaushu, ангулација на канинот кон медијалната линија, вертикална висина на коронката на канинот во однос кон соседниот инцзив, антеро-постериорна позиција на апексот на канинот, канинско преклопување на коренот на соседниот инцизив, присуство на коренска ресорпција на соседниот заб, сектор метод според Ericson и Kurol и присутност на хиподонција. Резултати: Кај пациентите од ИГ се регистрира 36,7 % импактиран максиларен канин 13 и 21,7 % импактиран максиларен канин 23. Со 41,7 % е застапена билатералната импакција на максиларните канини, која е пред сѐ, букална. Унилатерална импакција на максиларните канини се регистрира кај 58,4 % во испитуваната група и тие се најчесто палатинални. Во однос на половата застапеност во ИГ со 33,3 % е застапен машкиот пол, а со 66,7 % женскиот пол.
Постои статистички сигнификантна разлика помеѓу просечната возраст според степените на ангулацијата на канинот кон медијалната линија. Во најголем процент е застапен првиот степен (0-15 °) со 42,6 % кај 13 и 36,8 % кај 23. Третиот степен (>31°) е застапен со 36,1 % кај 13 и 34,2 % кај 23. Вториот степен (16 и 30 °) е застапен со 21,3 % кај 13 и 29,0 % кај 23. Во однос на вертикалната висина на коронката на 13 и 23 кон соседниот инцизив, најмногу е застапен вториот степен, потоа следи првиот степен, а најмалку третиот степен. Според прогностичкиот метод на Ericson и Kurol (модифицирана верзија) во најголем процент е застапен сектор 3 со 59,6 % на канин 13 и 65,8 % на 23. Потоа следува сектор 1 со 25,5 % на 13 и 18,4 % 23 и најпосле сектор 2 со 14,9 % кај 13 и 15,8 % 23. Според методот на Kuftinec букалната позиција на 13 е застапена со 61,7 % и 65,8 % кај 23. Палатиналната позиција е застапена со 38,3 % кај 13 и 34,2 % кај 23. Според методот на Chaushu
букалната позиција е застапена со 72,3 % кај 13 и 57,9 % кај 23. Палатиналната позиција е застапена со 27,7 % кај 13 и 42,1 % кај 23. Заклучок: Третманот на импактираните максиларни канини е комплексна процедура која бара мултидисциплинарен приод. Правилното менаџирање на импактираните максиларни канини бара одлично познавање на аномалијата, соодветна хируршка интервенција и ортодонтска фиксна терапија за
апликација на сили во поволен правец на движење, со комплетна контрола на силите без оштетување на соседните заби.
Резултатите од оваа студија можат да имаат одредена клиничка важност во детекцијата, компетентното испитување, дијагнозата и планирањето на третманот на импактираните заби, со крајна цел постигнување на задоволителен естетски и функционален оптимум.
Клучни зборови: канини, импактирани максиларни канини, унилатерални / билатерални импакции, импакции