25647 research outputs found
Sort by
Фармаковигиланца - улогата на фармацевтот
Get PDFЛековите се карактеризираат со својата ефикасност, квалитет и безбедност. Фармацевтската индустрија е строго регулирана, со уште построги барања што доаѓаат
секој ден, кaдe што од големо значење е фармаковигиланцата. Фармаковигиланца е систем кој се применува за откривање, собирање, следење, процена и обезбедување на
соодветност на новите податоци за безбедноста на лекот и на односот ризик - корист во врска со употребата на лекот или неговата интеракција со други лекови. Целите на
фармаковигиланцата се промовирање на рационална, безбедна и ефикасна употреба на лекови, спречување на штети од несакани реакции, минимизирање на ризиците и придонес
кон заштитата на пациентите и јавното здравје. Тука клучна улога и одговорност треба да имаат фармацевтите, бидејќи нивната експертиза вклучува снабдување и издавање на
лекови, проценка на здравјето, стручна едукација и советување, професионално менаџирање на терапијата, превенирање на можни грешки од употребата на лековите,
интеракции и други несакани реакции. Фармацевтот треба да има и познавања за хербалните препарати и додатоци на исхрана, бидејќи е можна нивна интеракција. За да
може фармацевтот да одговори на овие барања, многу е важна додипломската едукација, исто така и континуираната едукација, за жал може да се констатира дека
фармаковигиланцата како посебна тема е многу слабо застапена. Пријавувањето на несакани реакции во Северна Македонија е на ниско, незадоволително ниво во споредба
со останатите држави. Сите учесници во здравствениот систем, вклучувајќи ги тука фармацевтите заедно со другите здравствени работници, како и образовните
системи, треба активно да спроведуваат едукација и имплементирање на програми за континуиран професионален развој и зајакнување на теоретското и практичното знаење од
овој значаен сегмент
Примена на екструзивни 3D-принтери во развој на персонализирани педијатриски лекови
Get PDF3D принтерите од екструзивен тип претставуваат иновативна алатка за изработка на персонализирани дозирани форми преку прецизно, слоевито истиснување на активни и помошни супстанции. Основата на овие техники е материјално-екструзионното печатење, кое се базира на контролирано истиснување на материјал (филамент, гел, паста или прав) низ млазница. За фармацевтска примена, најзначајни се трите типови на екструзивни 3D печатачи: Fused Deposition Modeling (FDM), Pressure-Assisted Microsyringe (PAM) и микроекструзијa. Преку дигитално моделирање и on-demand производство, може да се креираат лекови за одреден пациент, со вклучување на саканата активна супстанција во матрица соодветна за неговата возраст и вкус. Овој пристап овозможува лекот да се изработи веднаш кога е потребен, прилагоден за конкретен пациент, со што се поддржува принципот на магистрална и персонализирана фармација. Екструзијата е избрана за педијатриска примена затоа што овозможува персонализација, подобра палатабилност, лесна администрација, комбинирање на повеќе лекови и производство на термочувствителни формулации. Примери за успешна примена се: џвакалки со ибупрофен и овошни вкусови, со брзо ослободување и висока органолептска прифатливост – погодни за деца со потешкотии при голтање; ородисперзибилни таблети со хидрохлоротиазид, добиени преку микроекструзија, кои демонстрираат точна маса, униформност на содржина и висока прецизност при печатењето; гумени формулации со ламотрижин, кои ја подобруваат адхеренцата кај педијатриски пациенти благодарение на лесната администрација и визуелната привлечност. Изборот на соодветна техника, материјал и параметри за печатење е клучен за добивање на квалитетни, прифатливи и персонализирани дозни форми. Екструзивното 3D-печатење претставува силна основа за иднината на персонализираната медицина, особено во педијатриската популација, каде што прилагодувањето на лекот според индивидуалните потреби е клучно за успехот на терапијата.
Клучни зборови: 3D-печатење, педијатриски лекови, екструзија
Доцни сепси кај новороденчиња
Get PDFРезиме: И покрај напредокот во интензивната неонатална нега што ги подобри стапките на преживување кај предвремено родените и бебињата со мала телесна тежина, доцната неонатална сепса (која се јавува по 72 часа од раѓањето) останува сериозен предизвик во интензивните неонатални одделенија (ИНО). Таа најчесто е предизвикана од болнички микроорганизми и е поврзана со висока смртност, подолг престој во болница и зголемени трошоци за здравствена заштита
Educational Voltammetry, Part VIII: Mathcad Simulation Protocol of an electrochemical reaction coupled with an irreversible regenerative chemical reaction (the EC’ or electrochemical-catalytic mechanism) at stationary planar electrode under conditions of square-wave voltammetry
Get PDFSquare wave voltammetry (SWV) offers unique advantages for mechanistic studies because its waveform combines a staircase ramp with rapid potential oscillations and it provides sensitivity to kinetic regimes through adjustable parameters (step increment, amplitude and frequency). In this instalment, we analyze, simulate and interpret voltammetric responses for the EC′ mechanism i.e. an electrochemical reaction where the oxidised species reacts irreversibly with a co reactant to regenerate the starting redox form, producing catalytic current amplification. The study is carried out at a stationary planar electrode under purely diffusional transport, using the Butler–Volmer formalism for electron transfer and a pseudo first order rate for the regenerative chemical step. We derive the dimensionless kinetic parameters that govern the response (K for electron transfer, and Kchem related to the rate of regenerative chemical step), while evaluating the numerical recursive formulas to compute forward, reverse and net currents of the square-wave voltammograms for this mechanism. A step-by-step Mathcad protocol is provided so students and researchers can reproduce square wave voltammograms, explore how scan rate and catalytic rate constant shape the voltammetric profile, and recognize diagnostic features that distinguish EC′ mechanisms from simple EC or CE pathways. This resource bridges theory and practice and serves as an accessible introduction to simulating catalytic electrochemical processes with SWV
The Open Balkan Initiative as a Nexus for Regional development and Integration: North Macedonia’s Strategic Role
Get PDFThe Open Balkan initiative represents a significant step toward enhanced regional cooperation and economic integration among Western Balkan countries. Also known as "Mini-Schengen," the initiative was launched by North Macedonia, Albania, and Serbia to promote the free movement of people, goods, services, and capital.
As a founding member, North Macedonia positions itself as a proactive regional actor, viewing Open Balkan as both an opportunity for deeper economic cooperation and a mechanism for improving governance, institutional infrastructure, and labor mobility.
Despite its potential, the initiative faces notable challenges, particularly limited participation from other Western Balkan countries. Nevertheless, for North Macedonia, Open Balkan remains a strategic platform for advancing national development goals and strengthening its position within the European integration process
Keratoconus management with corneal collagen crosslinking (Epi-on): a case report
Get PDFKeratoconus is a progressive, non-inflammatory, degenerative disorder, most commonly bilateral, that
affects the cornea. Structural alterations in corneal collagen lead to thinning and protrusion of the corneal tissue.
Patients typically present with progressive corneal thinning, biomechanical weakening, and irregularities, resulting
in induced myopia, irregular astigmatism, and reduced visual acuity. The prevalence of keratoconus is estimated at
approximately 1 in 2000 individuals, with a male predominance. The disease usually manifests during puberty and
progresses with variable dynamics into the third or fourth decade of life, ranging from mild irregular astigmatism to
severe corneal protrusion. The risk of contralateral eye involvement is highest within the first years following
disease onset. On the slit-lamp examination, keratoconus presents with a range of characteristic findings depending
on the stage of disease progression. Early clinical signs may include subtle corneal thinning, irregular reflection on
the corneal surface, and scissoring of the red reflex during retinoscopy. With disease progression, more specific
signs may appear, such as: Fleischerʼs ring – iron deposition at the base of the cone, best visualized with cobalt-blue
illumination, Vogtʼs striae-fine vertical stress lines in the deep stroma and Descemetʼs membrane, which disappear
with gentle pressure on the globe, Increasing corneal protrusion, often best appreciated with profile examination of
the cornea, localized stromal thinning, most commonly in the paracentral region, Munsonʼs sign-V-shaped
indentation of the lower eyelid on downgaze, observed in advanced stages. In servere cases, acute corneal hydrops
may occur due to a rupture in Descemetʼs membrane, resulting in sudden corneal edema, pain, and marked decrease
in vision. The aim of this study is to present a case of bilateral keratoconus, demonstrating improvement in
keratometric, visual, and ectasia parameters in the treated eye following corneal collagen crosslinking at a 3-month
follow-up, and disease progression in the untreated fellow eye
Ophthalmomyiasis externa – a reporth of three cases
Get PDFOphthalmomyiasis caused by Oestrus ovis was first documented in 1974.
While human cases of myiasis are uncommon, they are more frequently observed in
areas with inadequate hygiene and in regions where sheep and goat farming is
widespread. The condition tends to occur more often during the spring and summer
months. The larvae of the sheep fly, Oestrus ovis, are the primary cause of
ophthalmomyiasis, a zoonotic disease. The women Oestrus ovis keeps her eggs inside
her body until they hatch, after which she usually puts her larvae in sheep and goats.
The condition is primarily caused by Oestrus ovis and presents in two forms: external
and internal. Internal ophthalmomyiasis occurs when the larvae penetrate the
eyeball, potentially reaching and damaging the retina. While the external form is self-
limiting, the internal form may lead to severe vision loss. This study presents and
analyzes three cases of external ophthalmomyiasis along with their management
approaches. The skin, eye, nose, paranasal sinuses, throat, intestine, and urogenital
tract are among the anatomical locations where it is known to occur. The most
prevalent kind of ophthalmomyiasis is conjunctival myiasis, which is a benign, self-
limiting condition that is comparatively mild. Roughly 5% of all human myiasis cases
involve an ocular manifestation. Ophthalmomyiasis externa can present with a
variety of clinical signs, including typical conjunctivitis, pseudomembranous
conjunctivitis, blepharoconjunctivitis, punctate keratitis, and keratouveitis. Based on
the symptoms, eye pain is typically preceded by itching (pruritus), conjunctival
redness (hyperemia), a sensation of a foreign body in the eye, and excessive tearing
(lacrimation). These early ophthalmomyiasis externa symptoms could be mistaken
for conjunctivitis. Since the larva can be seen moving in all directions from the side,
detection and diagnosis are made much easier. The foundation of the treatment is
the manual extraction of every larva under local anesthesia, which is followed by eye
washing or rinsing and local therapy. It’s always better to prevent than to cure.
Significant ophthalmomyiasis complications can be avoided with proper personal
hygiene. Three cases of ophthalmomyiasis were identified and treated at the Shtip
Clinical Hospital in the Republic of North Macedonia in 2025. It is typical that all of
the patients are men from rural areas who work in agriculture and animal husbandry.
For farmers and shepherds, myiasis should be regarded as an occupational disease
Sensitive Ultra‑Performance Liquid Chromatography Coupled with Triple Quadruple Mass Spectrometry (UPLC‑TQ‑MS) for Simultaneous Determination of Biogenic Amines in Montenegrin Red Wines
Get PDFA highly sensitive ultra-performance liquid chromatography coupled with triple quadruple mass spectrometry (UPLCTQ-MS) was applied for simultaneous determination of seven biogenic amines (cadaverine, putrescine, histamine, spermine, tyramine, phenyethylamine, and tryptamine) in Montenegrin red Vranac and Kratošija (Vitis vinifera L.) wines. The
method was validated, confrmed the suitability for determination of biogenic amines in red wines, and it was applied to
examine the changes of biogenic amines in three vinifcation stages: after alcoholic fermentation, malolactic fermentation,
and 10 months of bottle aging of the wines. The results showed that the total amine levels were low, ranging from 1.27 to
3.26 mg/L, observing increased concentration in the wines after fnished malolactic fermentation. Putrescine, which was
constituted as a main amine in wines (range: 0.79 to 2.39 mg/L), was observed in a slightly higher content in Vranac wines
compared to Kratošija, followed by the aliphatic cadaverine (range: 0.091 to 0.35 mg/L) and the aromatic phenylethylamine
(range: 0.119–0.373 mg/L). Histamine and tyramine which are subject of toxicological interest were present in a very low
concentration in wines (on average value: 0.082 and 0.015 mg/L, respectively). Cadaverine and putrescine showed linear
relationships with the sum of total biogenic amines, and the reached values were below the toxicity threshold. According
to the principal component analysis, wines were clearly separated in three groups according to the three vinifcation stage
Крсте Петков Мисирков како претходник на теориите за меѓународни односи: Анализа на „За македонските работи“
Get PDFКрсте Петков Мисирков, еден од најзначајните македонски интелектуалци, во своето дело „За
македонските работи“ нуди извонредна анализа на меѓународниот систем и надворешната
политика на државите, како и нивното влијание врз малите народи. Иако не располагал со
современите теоретски концепти, неговите согледувања интуитивно се усогласуваат со
принципите на структурниот реализам, балансот на силите и дипломатските стратегии што
подоцна ќе бидат формулирани во науката за меѓународни односи.
Овој труд ја истражува визијата на Мисирков за улогата на големите сили, динамиката на
сојузништвата, значењето на меѓународното право, како и неговите согледувања за важноста на
дипломатското знаење и концептите како јавна дипломатија. Неговата критика на тогашниот
меѓународен систем, неговите идеи за прагматични сојузи и автономија во рамките на
Османлиската Империја ја покажуваат неговата способност да ги разбере сложените
геополитички реалности на своето време. Притоа, Мисирков не само што ја идентификува
зависноста на малите народи од интересите на големите сили, туку и предлага стратегии за нивно
позиционирање, демонстрирајќи напредно геополитичко размислување.
Овој труд покажува дека неговите анализи и предвидувања претставуваат рана форма на
концептите кои подоцна ќе станат основа на модерната теорија на меѓународни односи, што го
прави не само аналитичар на своето време, туку и интелектуален пионер на глобално нив
The Impact of Video Games on English Language Acquisition among Primary School Children: A Case Study from North Macedonia
Get PDFThis study examined how computer video games support English‑language learning among elementary pupils in the city of Stip, North Macedonia. A questionnaire completed by 45 parents (32 mothers, 13 fathers) of children aged 7–14 revealed that playing English‑language games markedly boosts vocabulary, communication, self‑expression and motivation. Parents noticed richer word use, greater confidence and more active peer interaction after game play. The findings confirm that the virtual, feedback‑rich environments of video games create an authentic, engaging context that facilitates effective foreign‑language acquisition, making them a valuable complement to classroom English instruction.
Keywords: video games,school language skills,motivation