25647 research outputs found
Sort by
Is MBI10 the suitable index for the Macedonian Stock Exchange - Аn overview of MSE
Full text linkThis research paper investigates the suitability of the MBI10 index for the Macedonian Stock Exchange (MSE) by providing a comprehensive analysis of the exchange's structure, stock liquidity, and the performance of the index in comparison to regional and global benchmarks.
The paper begins with an introduction to the MSE, detailing the liquidity of the stocks listed, which is critical for understanding market efficiency and investors’ confidence.
A thorough analysis of the MBI10 index follows, evaluating its construction, historical performance, and volatility in relation to other significant regional and worldwide indices. Additionally, the research segments the stocks listed on the MSE by sector, proposing new tailored indices that could better reflect the diverse economic activities present within the market. The research pays particular attention to the effects of key events that have impacted stock valuations, including the COVID-19 pandemic, the ongoing Ukraine-Russia war, the introduction of new trading days, and significant mergers and acquisitions (M&A). By examining these elements, we aim to assess the resilience and adaptability of the MBI10 in capturing market dynamics and investor sentiments in an evolving economic landscape. The study employed various quantitative methods, including beta calculations, regression analysis, seasonality analysis, and market ratios, to evaluate the valuation of stocks and the suitability of the index MBI10.
Ultimately, this paper contributes to the ongoing discussion regarding the effectiveness of the MBI10 as a representative index for the MSE, providing valuable insights for investors, policymakers and market analysts
Прагматичко-дискурсивна компетенција во наставата по странски јазици-теоретски осврт и критичка рефлексија
Full text linkАпстракт: Целта на овој труд е да се дискутираат одредени аспекти напоттикнување на прагматичко-дискурсивната компетенција во наставата по странски јазици. Се разгледуваат поимите прагматичка и дискурсивна компетенцијаво наставата по странски јазици, чиј развој добива посилен фокус по појавата на комуникативниот пристапво 70-тите години на XX век. Истражувањето се темели на комуникативната парадигма и на концептот на комуникативна компетенција, при што се анализира нивното влијание врз современата дидактика. Се истакнува дека и покрај значајниот напредок на поддисциплините како прагмалингвистиката, социолингвистиката и конверзациската лингвистика, нивната примена во наставата сè уште е ограничена. Особено внимание се посветува на меѓусебната поврзаност меѓу граматичката и прагматичко-дискурсивната компетенција, при што граматиката се поима како интеракциски феномен што го вклучува илокуцискиот и перлокуцискиот аспект на говорот. Преку примерот на јазичната учтивост, што претставува прагматичен и дискурсивен феномен, се покажува дека на наставата по странски јазици на филолошките факултети –повеќе отколку на наставата по јазиците во другите наставно-уметнички контексти –треба да се посвети поголемо вниманиена јазичната употреба (parole) и на пренесувањето на прагматичкото и дискурсивното знаење и вештините поврзани со овој феномен. Во овој контекст се анализира како може да се поттикнат комуникативната свесност и прагматичко-дискурсивната компетенција во наставата по странски јазици во областа на филолошките науки.Клучни зборови: прагматичко-дискурсивна компетенција, граматичка компетенција, настава по странски јазик, комуникација
Natural Language Processing-Based Literary Analysis Framework for Linguistic Nuance Detection in English Literature
Full text linkThe present paper introduces a Natural
Language Processing (NLP)-Based Literary Analysis
Framework that works to identify the linguistic elements
in English literature. The framework leverages state-of-the-art Contextual Word Embeddings in BERT
(Bidirectional Encoder Representations of Transformers),
a state-of-the-art NLP model to learn the semantic
nuances in literary works. Using BERT that allows
identifying contextual meanings of individual words
relying on the text around it, the framework can extract
such complex linguistic features as irony, metaphors, and
emotions in narratives. This method enables us to identify
sophistication in language used important phenomena that
cannot be identified in the conventional literary analysis,
thus a more insightful interpretation of the language and
style of an author. Implementation of BERT means that
we can identify literary devices, emotional changes and
thematic developments within a text which are incredibly
important in actually interpreting the text beyond the
generally accepted interpretations. Through the marriage
of computers and linguistics this framework finds a piece
of the puzzle as far as literary analysis. This framework
presents a new way of viewing English literature through
modern NLP techniques
Leveraging Machine Learning for Automated Semantic Analysis in Novel Writing: Bridging Literature and Computational Linguistics
Full text linkThe paper will attempt to find a solution to how
machine learning can be used in the semantic analysis of
novel writing, as this is a way to merge the difference
between literary creativeness and computational
linguistics. Based on the use of the state of art
unsupervised and supervised learning algorithms we
examine narrative consistency, characterisation, and
theme consistency as aspects that can be analysed in
literary works. Rather than depending on conventional
natural language processing pipelines, the proposed
research focuses on graph-based machine learning and
transformer-based context representation as well as vector
representation to derive semantic models. The aim is to
assist authors in learning how to perfect a plot and enrich
its semantics, not losing artistic freedom. The given
framework provides real-time feedback, identification of
stylistic patterns and anomalies in plot development
which is a significant contribution in literature-sensitive
machine intelligence
Visualization of analytical geometry problems
Full text linkNowadays there is a lot of software for visual solving mathematical problems, but most of the textbooks intended for learning contain only manual solutions of the problems. In this paper we decided to use GeoGebra to solve problems from analytical geometry where it is very important to see visually the process of arriving the solution and what the final solution looks like. So, the visual solutions will be shown in the paper, as well as the steps for obtaining them. For visualization we will use the GeoGebra software
Briga o pacijentu s paranoidnim sindromom i sudski nalog za obavezno zadržavanje i liječenje u psihijatrijskoj ustanovi
Full text linkParanoidna shizofrenija (paranoidni sindrom) je oblik shizofrenije koji se obično javlja kasnije, u trećoj ili četvrtoj deceniji života. Prisutne su relativno uporne paranoidne ideje i poremećaji percepcije u obliku halucinacija, uglavnom auditivnih. Deluzione ideje (zablude) su najčešće ideje progona, ideje veličine (tada one uvjetuju nasilno ponašanje pacijenta jer u jednom trenutku on "osjećajući se progonjenim" može postati "progonitelj"), ali se mogu pojaviti i ideje s drugim sadržajem, kao što su ideje relacije-interpretacije, religijske zablude, kao i sulude ideje ljubomore itd. Zablude su nelogične i kod shizofrenije su nesistematizirane. Pacijenti su nepovjerljivi, sumnjičavi, razdražljivi, mogu biti agresivni.
U odnosu na druge podtipove shizofrenije (jednostavni tip, hebefrenija i katatonija) kod paranoidnog tipa početak bolesti je kasniji i najčešće se javlja do 45. godine života. Ličnost pacijenta s paranoidnim oblikom je najduže očuvana u smislu kognitivnih i emocionalnih reakcija, ali zbog hronične prirode bolesti, ove osobe konačno završavaju u tzv. shizofrenom defektnom stanju. Od mentalnih funkcija koje nisu pogođene bolešću su svijest, inteligencija i pamćenje. Promjene su u području misaonog procesa, percepcije, pažnje, volje, nagona i raspoloženja. Bolest ima remitirajući i blago progresivni tok, te je, kako bi se ličnost što duže sačuvala, potrebno redovno i odgovarajuće liječenje antipsihoticima nove generacije.
Ključne riječi: paranoidni sindrom, halucinacije, deluzij
Geopolitical importance of Ukrainian EU membership
Full text linkThe ongoing war in Ukraine has renewed attention to the geopolitical significance of the European Union’s enlargement policy and emphasis the strategic weight of Ukraine’s potential accession. The paper explores the Ukrainian case in EU enlargement process aiming to analyze the importance of Ukraine’s potential EU membership by examining the benefits of its natural resources and geopolitical aspect of EU enlargement policy
Туристичко-географски пресек на национални паркови и геопаркови во светот
Full text linkБројот на национални паркови и геопаркови во светот постојано се зголемува. Значајна улога во заштита на светското природно и културно наследство има УНЕСКО кој води списоци со цел да обезбеди подобра заштита на важните нематеријални наследства ширум светот. Поаѓајќи од тука, главна цел на трудот е презентација, односно туристичко - географски преглед на сите национални паркови и геопаркови во светот гледано по континенти и држави. Од туристички аспект се изнесени делумни податоци, и тоа само за парковите кои располагаат со податоци за број на посетители - туристи во парковите. Во трудот се изнесени и одделни податоци за парковите во државите на Балканскиот Полуостров. На крајот во заклучокот се препорачува надлежните институции во националните паркови и гео паркови да ја евидентираат туристичката посета. Евиденцијата на посетители генерално ќе влијае врз збогатување на туристичката промоција на парковите
Ефектот на растителните регулатори за раст врз in vitro регенерацијата на тиквичка
Full text linkОсновна цел на оваа истражување беше да се постави култура од апикални пупки, хипокотил и котиледони на тиквичка (Cucurbita pepo var. cylindrica) за да се утврди нивната ефикасност за регенерација во цело растение. Апикалните пупки, хипокотилот и котиледоните беа изолирани од семиња кои беа ’ртени во асептични услови и беа култивирани на MS медиум збогатен со различни комбинации и концентрации на регулатори за раст на растенијата и тоа: MS1 (MS+0,1 mg/l IBA+0,5 mg/l IAA+3,0 mg/l KIN) и MS2 (MS+0,5 mg/l IAA+3,0 mg/l BAP). По 30 денови, изданоци беа добиени само од апикални пупки и котиледони одгледувани на MS1 медиум, додека хипокотилите како почетни експлантатни реагираа со индукција на корени и калус на MS1 медиум. Медиумот MS2 се покажа неуспешен за микропропагација на тиквичка од сите почетни екплантанти. По 60-70 дена добро вкоренетите изданоци беа префрлени во пластични садови, наполнети со стерилизиран тресет помешан со перлит. Културите беа одгледувани во клима-комора под контролирани услови и тоа на температура од 25оC, и фотопериодизам од 16 часови светло и 8 часови темно
Rational antibiotic therapy in dentistry: a key step against antimicrobial resistance
Full text linkAim: The aim of this study is to analyze the misuse of antibiotics in dental practice and to identify effective public health strategies for rational use, in order to prevent antimicrobial resistance (AMR) and improve oral health.
Material and Methods: An analysis was conducted of relevant domestic and international literature, professional guidelines, and protocols related to antibiotic therapy in dentistry. Additionally, data were reviewed concerning the most common clinical indications for antibiotic prescription, including acute and chronic infections as well as cases of prophylactic use. As part of the research, data from the Institute of Public Health of the Republic of North Macedonia were included, with a special focus on analyses conducted in the laboratories of the Microbiology Department. Through these laboratory analyses, patterns of antimicrobial resistance in isolates associated with oral infections were monitored, as well as their susceptibility to the most commonly used antibiotics. A comparative analysis was made between rational and irrational use of antibiotics and the consequences thereof.
Results: The use of antibiotics in dentistry is often based on an empirical approach without microbiological confirmation and outside of standard indications. The main factors contributing to irrational prescribing include insufficient awareness, lack of standardized protocols, patient influence, and limited clinical oversight. The implementation of public health strategies-such as continuous education, clinical guidelines, and prescription monitoring—has shown positive results in improving practices and reducing unnecessary use.
Conclusions: Dentists play a key role in preventing antimicrobial resistance through rational and evidence based antibiotic prescribing. Integration of dental practice into national AMR control strategies, development of local clinical protocols, and ongoing professional education are necessary. This ensures safe and effective therapy for oral infections while minimizing the risk of resistant pathogens