Repozytorium UW
Not a member yet
2396 research outputs found
Sort by
Algorytmy i modele do analizy struktur białkowych
Get PDFIn this work we present several algorithmic approaches designed to help researchers in the study of various orders of protein structure. To facilitate the study of molecular sequence evolution we present an algorithm for multiple alignment of sequence profiles, describe a tool that can be used to study the relationship between residue co-evolution and structure, and a database of structures modeled based co-evolutionary approach. On the structure side, a new algorithm for knot type assignment in biological molecules is introduced, a database of linked protein structures is described, and a method of fixing structure models in a topologically-conscious way is presented. Additionally, folding pathways of several newly discovered knotted proteins are proposed, and the influence of coevolution-based interactions of folding simulations discussed.Niniejsza rozprawa doktorska omawia szereg metod mających zastosowanie w badaniu białek na wielu płaszczyznach. Pierwszy rozdział wprowadza nowy algorytm pozwalający na określenie typu węzła w biocząsteczkach. Drugi rozdział poświęcony jest ewolucji sekwencji molekularnych. Na początku opisany jest nowy algorytm do multiuliniawiania profili sekwencyjnych oraz jego zastosowanie w badaniu ewolucji białek membranowych zawierających zduplikowane domeny. Następnie przedstawione jest narzędzie pozwalające na badanie związków między koewolucją sekwencji (znalezioną poprzez metodę Direct Coupling Analysis), a strukturą cząsteczki, oraz baza danych struktur wymodelowanych na podstawie koewolucji sekwencji. Wreszcie przedstawione jest zastosowanie oddziaływań wskazanych przez koewolucję w symulacjach zwijania białek. Ostatni rozdział poświęcony jest badaniom nietrywialnych topologicznie struktur białek, poprzez bazę danych struktur zawierających linki oraz metodę naprawy modeli struktur z zachowaniem właściwej topologii. Na koniec przedstawione są propozycje ścieżek zwijania dla nowopoznanych struktur białek z węzłami
Formaty serialowe w mediosferze Transformacja, rekontekstualizacja, remediacja
No full textW niniejszej rozprawie przedmiotem analizy badawczej uczyniono formaty serialowe, które są częścią mediosfery i systematycznie podlegają różnorodnym przemianom formalno-treściowym z uwagi na dynamicznie zachodzące zjawiska medialne, jak chociażby transformacja, rekontekstualizacja i remediacja.
Zasadniczym celem postępowania badawczego uczyniono scharakteryzowanie współczesnego stanu wiedzy o mediach starych i nowych przez pryzmat serialu telewizyjnego i jego internetowych pochodnych. Dyskusję inicjowało założenie, że Media Wielkie, reprezentowane tutaj przez telewizję, stanowią podstawowe źródło informacji na temat serialu, jego początków, dróg ewolucji i perspektyw rozwoju
w najbliższym czasie. Odmienione, by nie rzec zrewolucjonizowane, Media Wielkie doświadczyły w ostatnich dziesięcioleciach gwałtownego rozwoju techniczno-techno-logicznego, który zapewnił im przetrwanie na runku medialnym i zarysował optymistyczną perspektywę funkcjonowania w przyszłości.
Dzisiejsza mediosfera została zdecydowanie podporządkowana Sieci. Jednym ze skutków aktywności seriali w Internecie i możliwości wpływania przez odbiorców na ofertę programową stało się pojawienie w cyberprzestrzeni odserialowych formatów internetowych (OFI). To specyficzny rodzaj produktu medialnego o krótkim czasie emisji, który stał się świadectwem globalnego pośpiechu i konieczności kondensowania wszystkiego i wszędzie, by nadążyć za śledzeniem tego, co się dzieje w świecie
i w najbliższym otoczeniu człowieka.
Struktura rozprawy odzwierciedla tok postępowania badawczego, nastawionego na zilustrowanie pod różnorodnymi kątami zjawiska medialnego, jakim jest OFI. We „Wstępie” zarysowano status współczesnej mediosfery, wskazując na jej silne więzi
z kategorią przestrzeni. Poruszono kwestie dotyczące rangi mediów i stałego wzrostu ich wpływu na świat i samego człowieka. Wskazano na cechy przestrzeni komunika-cyjnej — jej niestabilność oraz podatność na dopasowywanie się do dynamicznych procesów zachodzących wewnątrz samej przestrzeni medialnej. Sformułowano ponadto charakterystyczne cechy zdynamizowanej mediosfery, jak chociażby jej masowość, stosunkowo szybka zmienność ofert w czasie i nasycenie Sieci elektroniką. Podkreślono wpływ różnorodnych uwarunkowań antropologiczno-cyfrowych, które rzutują na jakość współczesnych mediów. Przedstawiono zależność między mediami tradycyjnymi
a odserialowymi formatami internetowymi. Wprowadzono informacje o takich zjawis-kach medialnych, jak transformacja, rekontekstualizacja i remediacja. Przyjęto, że na kształt produkcji medialnej w szerokim tego słowa znaczeniu mają wpływ określone procesy i okoliczności, obiektywnie przebiegające w świecie, do których wolno zaliczyć przede wszystkim uwarunkowania rynkowe, techniczno-technologiczne
i demograficzne.
Dysertację podzielono na cztery rozdziały. W rozdziale I, zatytułowanym „Obszar badawczy: od stanu badań do terminologii”, omówiono stan badań korespondujących
z tematem badawczym, przedstawiono problematykę, cele i hipotezy badawcze, zilu-strowano metodologię badań oraz przedyskutowano najważniejsze kwestie termi-nologiczne.
W rozdziale II, „Telewizja jako przykład transformacji Mediów Wielkich w media nowe”, w czterech kolejnych podrozdziałach zaprezentowano studium o telewizji, następnie zaś poddano analizie trzy typy uwarunkowań powiązanych z funkcjono-waniem mediów, a więc scharakteryzowano uwarunkowania rynkowe, techniczno-
-technologiczne oraz demograficzne, które wpływają na stałą transformację telewizji.
W rozdziale III, „Formaty serialowe jako upostaciowienie dynamicznej przestrzeni komunikacyjnej”, przybliżono problematykę z obszaru mediów. Po scharakteryzowaniu pojęcia dynamicznej przestrzeni komunikacyjnej opracowano zagadnienia serialu jako medium społecznie pożądanego, by móc następnie analizować przemiany genologiczne serialu telewizyjnego i traktować odserialowe formaty internetowe jako zjawisko sieciowe.
W rozdziale IV, „Analiza odserialowych formatów internetowych”, zajęto się postępowaniem badawczym, którego celem była jakościowo-ilościowa analiza OFI. Wychodząc z założenia, że odserialowe formaty internetowe są strukturalno-fabularną pochodną seriali właściwych, w opisie tego formatu posłużono się do kryteriami wspólnymi dla obydwu typów produktów medialnych, czyli kryterium czasowym, kryterium topograficznym i kryterium fabularnym. Opis, analizę i interpretację odserialowych formatów internetowych oparto na następującym materiale filmowym: Rozmowy ojca z synem, Julia 2, Bożenka, Przepis na więcej, Lekarze nocą, Lekarze po godzinach, Singielka + ciąg dalszy.
Pracę zamyka „Zakończenie”. Integralną częścią dysertacji jest bibliografia, spis tabel i spis rycin oraz streszczenie w języku polskim i angielskim.
Na podstawie dokonanego rozpoznania badawczego można stwierdzić, że obecność OFI w mediosferze potwierdza występowanie dużej aktywności telenetwidzów
w cyberprzestrzeni i świadczy o umacnianiu się partnerskich relacji między producentami seriali a ich odbiorcami. W Sieci daje się także zauważyć tendencja poszerzania bazy odserialowych formatów internetowych, co w przyszłości może zaowocować powstaniem autonomicznego fragmentu mediosfery w postaci „ofinetu”.The subject matter of the research analysis in this dissertation is the television show formats which constitute a part of the mediasphere and regularly undergo various changes in the scope of their form and content due to dynamic emergence of such media phenomena as transformation, recontextualisation and remediation, among others.
The fundamental objective of the research procedure was the determination of the contemporary state of knowledge on old and new media in terms of a television show and its online derivatives. The discussion was initiated by an assumption that the Major Media, here represented by television, constitute the basic source of information on the show genre, its origins, evolutionary course and perspectives for change in the nearest future. Transformed, or rather revolutionised, the Major Media have experienced rapid technical and technological development in the last decades, which secured their survival in the media market and projected an optimistic perspective of their future functioning.
Today's mediasphere has definitely been subordinate to the Web. One of the results of the shows' activity on the Internet and of the opportunities given to the audience to influence the broadcasting schedule was the emergence of show-derived Internet formats (OFI). It is a distinctive type of a media product with a short running time which has become the testimony to the worldwide excessively fast pace of life and the necessity to condense anything and anywhere in order to catch up with the current events unfolding both around the world and in people's immediate surroundings.
The structure of the dissertation reflects the course of the research procedure whose aim was to shed some light on the OFI media phenomenon. The Introduction drafts the status of the contemporary mediasphere and indicates its strong connection to the category of space. It discusses the notions related to the importance of the media and the constant increase in their influence both on the world and on people. The features of the communication space – such as its instability and the susceptibility to fit in with the dynamic processes occurring inside the media sphere itself – were discussed there. The characteristic features of dynamic mediasphere as, for instance, its mass nature, fairly high rotation of offers over time and an abundance of electronics on the Web were also formulated. The influence of various anthropological and digital conditions which affect the quality of contemporary media was also addressed. The author discussed the relationship between traditional media and show-derived Internet formats and provided information on such media phenomena as transformation, recontextualisation and remediation. An assumption was made that the shape of media production in its wider context is influenced by well-established processes and circumstances occurring objectively in the world – with such conditions as market, technical and technological and demographic elements taken into account.
The dissertation was divided into four chapters. The first chapter entitled "The research area: from the state of the research to the terminology" discussed the state of the research which corresponded to the subject, provided the research scope, objectives and hypotheses as well as depicted the methodology and discussed substantial terminology issues.
Four subchapters of the second chapter, "Television as an example of transformation of Major Media into new media", provided a study on television and analysed three types of determinants related to the functioning of the media – namely market, technical and technological as well as demographic conditions which influence the constant transformation of television.
The third chapter, "Show formats as the embodiment of dynamic communication space" focused on the notions in the media world. The characterisation of the issue of dynamic communication space was followed by an elaboration on the issue of a show as
a socially desirable medium in order to provide an analysis of genological changes of
a television show and to treat show-derived Internet formats as an online phenomenon.
"The analysis of show-derived Internet formats", the fourth chapter of the dissertation, focused on the research procedure aimed at qualitative and quantitative analysis of OFI. Assuming that show-derived Internet formats are a structural and plot-based derivative of proper shows, the description of this format used the criteria shared by both types of media products: the criteria of time, topography and storyline. The description, analysis and interpretation of show-derived Internet formats was based on the following footage: Rozmowy ojca z synem, Julia 2, Bożenka, Przepis na więcej, Lekarze nocą, Lekarze po godzinach, Singielka + ciąg dalszy.
The final element of the dissertation is the "Summary" section. The bibliography, a list of tables and figures and an abstract in Polish and English constitute an integral part of the dissertation.
On the basis of the completed research process it can be stated that the presence of OFI in the mediasphere serves as confirmation of high activity of television and Internet audiences in the cyberspace and as indication of the improvement of partnerships between the show producers and their audiences. An online tendency of an increase in the range of show-derived Internet formats can also be observed, which in the future may result in the emergence of an autonomous fragment of the mediasphere in the form of an "OFInet"
Normative basis of the New regulation of the agricultural market in the European Union
No full textPrzedmiotem rozprawy doktorskiej jest przedstawienie mechanizmów prawnych regulacji rynków rolnych funkcjonujących w ramach Wspólnej Polityki Rolnej,
z uwzględnieniem jej ewolucji. Rozwój prawa europejskiego, a w szczególności prawa rolnego w Unii Europejskiej, pozwala na wskazanie instrumentów prawnych, które stanowiły najważniejsze etapy ewolucji tego prawa. Jednym ze zbiorów takich mechanizmów prawnych jest organizacja rynku rolnego w Europie.
W dysertacji zaprezentowano kluczowe regulacje prawne obowiązujące na rynku rolnym w Unii Europejskiej i ich wpływ na unormowania prawa polskiego. Jednym z celów rozprawy doktorskiej było przedstawienie propozycji zmian Wspólnej Polityki Rolnej w kontekście rozwoju polskiego rolnictwa i zmian warunków rynkowych, a co istotne – dostosowaniu jego regulacji prawnych do jednolitego rynku Unii Europejskiej. Ponadto dokonano szerokiej prezentacji wybranych polskich rynków rolnych opisując dotyczące ich regulacje obowiązujące w Polsce przed i po akcesji do Unii Europejskiej. Przy omawianiu regulacji przeanalizowano formy wsparcia rynków rolnych przewidziane w przepisach krajowych i Unii Europejskiej.
W tekście pracy dokonano również przeglądu i analizy funkcjonowania poszczególnych podmiotów publicznych zajmujących się rynkiem rolnym. Stwierdzono istnienie znaczących niespójności prawa europejskiego i krajowego w obszarze rynków rolnych. Udowodniono, że zasady finansowania w poszczególnych państwach są zróżnicowane, a poziom dotacji nie jest jednakowy, w związku z czym występuje nierównomierny rozwój produkcji w poszczególnych krajach i różnych sektorach. Następująca ewolucja systemu funkcjonowania rynku rolnego obejmuje nie tylko instrumenty prawne na rynku rolnym, lecz także podmioty administracji publicznej, które uczestniczą w tym procesie. W obrocie międzynarodowym można również dostrzec ewolucję w funkcjonowaniu rynku rolnego. Wynika ona przede wszystkim
z umów międzynarodowych. Wkraczanie na nowe rynki w zmienionych warunkach prawnych będzie wymagało nie tylko wypracowania nowych instrumentów prawnych, lecz przede wszystkim wykształcenia nowych form administracji publicznej, która będzie nadzorowała funkcjonowanie takich rynków.
W ramach Wspólnej Polityki Rolnej rynki rolne są ważnym mechanizmem interwencjonizmu państwowego. W niniejszej dysertacji wielokrotnie dowodzono, że konstrukcja jednolitego rynku rolnego w odniesieniu do najbardziej strategicznych produktów jest oparta na pomocy publicznej. Przeprowadzone badania wykazały, że potrzeba ujednolicenia instrumentów prawnych stosowanych w europejskim rynku rolnym to najważniejszy postulat de lege ferenda. Ważne, aby homogeniczny rynek był oparty na jednolitych zasadach i spójnym prawie, gdyż zapewnia to najbardziej efektywne funkcjonowanie rynków rolnych.
Udowodniono istotny wkład Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej na regulacje prawne w zakresie rynków rolnych. Akcesja Polski do Wspólnoty Europejskiej oznacza bowiem przyjęcie jej całego dorobku legislacyjnego, w tym także rozwiązań regulujących sektor rynków rolnych. Proces tych zmian był i jest nadal szczególnie dynamiczny w poszczególnych sektorach oraz wymaga kontynuowania prac legislacyjnych.The subject of the doctoral dissertation is to present the legal mechanisms for regulating agricultural markets operating under the Common Agricultural Policy, including its evolution. The development of European law, and in particular agricultural law in the European Union, allows to indicate legal instruments that constituted the most important stages of the evolution of this law. One of the collections of such legal mechanisms is the organisation of the agricultural market in Europe.
The dissertation presents key legal regulations in force on the agricultural market in the European Union and their impact on the regulation of Polish law. One of the objectives of the doctoral dissertation was to present proposals for changes in the Common Agricultural Policy with regards to the development of Polish agriculture and changes in market conditions, and, importantly, to adapt its legal regulations to the single market of the European Union. In addition, the dissertation presents a broad description of selected Polish agricultural markets and their regulations in force in Poland before and after accession to the European Union. The discussion of the regulations included an analysis of the types of support for agricultural markets provided for in national and European Union regulations.
The work also reviews and analyses the functioning of individual public entities dealing with the agricultural market. There were significant inconsistencies in European and national law in the area of agricultural markets. It was proven that funding rules vary from country to country, and the level of subsidies is not the same, leading to uneven production development in individual countries and different sectors. The evolution of the agricultural market system includes not only legal instruments on the agricultural market, but also public administration entities that participate in this process. In international trade, we can also observe an evolution in the functioning of the agricultural market. It mainly results from international agreements. Entering new markets on changed legal conditions will require not only the development of new legal instruments, but above all the development of new forms of public administration that will oversee the functioning of such markets.
Within the Common Agricultural Policy, agricultural markets are an important mechanism of state interventionism. This dissertation repeatedly argues that the construction of the single agricultural market for the most strategic products is based on state aid. The conducted research showed that the need to standardize the legal instruments used in the European agricultural market is the most important de lege ferenda postulate. It is important that a homogeneous market is based on uniform principles and consistent law, as this ensures the most efficient functioning of agricultural markets.
A significant contribution of the European Union's Common Agricultural Policy to legal regulations in the field of agricultural markets was proven. Poland's accession to the European Community means the adoption of its entire legislative acquis, including solutions regulating the agricultural markets sector. The process of these changes has always been particularly dynamic in individual sectors and requires further legislative work
20th century Warsaw museums that never happened: an urban studies perspective
Get PDFNa oficjalną, „kanoniczną” historię muzealnictwa składają się przede wszystkim
historie poszczególnych muzeów – i są to przeważnie historie ich sukcesu. Historię
muzealnictwa uprawiają bowiem, szczególnie w Polsce, głównie sami muzealnicy-praktycy.
Z tego powodu większość istniejących opracowań na jej temat ma charakter z założenia
teleologiczny i finalistyczny: dzieje instytucji, losy kolekcji i przemiany ekspozycji
muzealnych są dostrzegane, opisywane i oceniane niemal wyłącznie jako elementy składowe
„genealogii” współcześnie działających muzeów, te zaś traktowane są nierzadko jako
najdoskonalsza, a zarazem ostateczna forma ochrony zbiorów i ich udostępniania publiczności.
Z tych samych względów dotychczas właściwie nie poruszano tematu niezrealizowanych
przedsięwzięć w dziejach polskiego muzealnictwa, mimo że zasadniczo na gruncie humanistyki
refleksja nad różnego rodzaju „projektami niedokończonymi” ma już swoją tradycję. W tej
sytuacji jednym z podstawowych powodów skłaniających mnie do napisania rozprawy
doktorskiej była potrzeba wypełnienia luki w polskich badaniach nad historią muzeów.
Od klasycznych opracowań muzeologicznych moją rozprawę odróżnia jednak nie
tylko podejmowana problematyka (muzea, które nie powstały), lecz także ujęcie
metodologiczne, łączące muzea z miastem jako przestrzenią fizyczną i kulturową, , w której
działają aktorzy społeczni toczący spory o dziedzictwo kulturowe i tzw. pamięć miasta (urban
memory).
Najważniejsze narzędzia rozumienia miejskiej rzeczywistości kulturowej, które
przedstawiam we wprowadzeniu teoretyczno-metodologicznym, zawdzięczam w pierwszej
kolejności kulturowym studiom miejskim, czyli propozycji nieparadygmatycznych,
transdycyplinarnych, opisowych badań przestrzeni i kultur miejskich, która w ostatnich latach
została wypracowana na gruncie polskiego kulturoznawstwa nienormatywnego z inicjatywy
Ewy Rewers. W tej perspektywie miasto staje się jednym z pełnoprawnych obszarów
badawczych kulturoznawstwa, a przestrzeń miejska jest postrzegana jako wytwór kulturowy,
stanowiący „konfiguracje wpływów poszczególnych kultur miejskich”. Rama teoretyczna
rozprawy uwzględnia również dorobek innych ujęć badawczych charakterystycznych dla
współczesnego kulturoznawstwa, przede wszystkim wyniki badań pamięci zbiorowej
i rozpoznania krytycznych studiów nad ochroną dziedzictwa kulturowego.
Głównym celem rozprawy jest próba odnalezienia odpowiedzi na dwa wzajemnie
dopełniające się pytania badawcze o historycznokulturowe uwarunkowania niezrealizowanych
przedsięwzięć muzealnych, których koncepcje zrodziły się w Warszawie w różnych okresach
XX wieku. Pierwsze dotyczy tego, z jakich pobudek i w jakim celu tworzono wizje nowych
muzeów. W drugim – pytam o to, dlaczego koncepcje te okazały się niemożliwe do
zrealizowania albo niepotrzebne. Równie ważna jest próba odpowiedzi na trzecie pytanie: jaki
jest wpływ tych „niezmaterializowanych idei” na funkcjonowanie miasta i jego użytkowników
współcześnie, czyli jakie dalekosiężne skutki wywołało zaniechanie z przeszłości i jak
przejawia się społeczna pamięć – względnie niepamięć – o nim. Próbuję bowiem udowodnić,
że badane przeze mnie „niezaistniałe muzea” oddziałują do dziś zarówno na pamięć kulturową
i wyobrażenia społeczne użytkowników Warszawy, jak i na układ urbanistyczny oraz pejzaż
instytucjonalny miasta. I to właśnie przez swoje nie-istnienie.
W rozprawie zwracam uwagę nie tylko na wizje tworzone w pracowniach
architektonicznych czy urbanistycznych (plany, projekty, szkice, rysunki wraz
z towarzyszącymi im opisami założeń, objaśnieniami i komentarzami ekspertów). Interesują
mnie bowiem przede wszystkim te koncepcje, które znalazły wyraz w różnych odmianach
słowa publicznego: w manifestach ideowych i programach (meta)politycznych, w literaturze
pięknej i eseistyce, w dokumentach urzędowych, projektach obywatelskich i opiniach
zebranych w ramach konsultacji społecznych czy wreszcie w wypowiedziach publikowanych
na łamach prasy oraz rozpowszechnianych w innych mediach (także w postaci głosu opinii
publicznej).
Ostrożnie szacując, można przyjąć, że muzeów, których utworzenia publicznie się
domagano, a które nigdy nie doczekały się otwarcia, było w dwudziestowiecznej Warszawie
co najmniej kilkanaście, jeśli nie kilkadziesiąt. Spośród nich do szczegółowych analiz
historycznokulturowych wybrałem trzy przypadki, które mimo wszelkich różnic mają dwie
istotne cechy wspólne. Po pierwsze, podobna jest tematyka kolekcji i ekspozycji planowanych
przedsięwzięć: wszystkie miały mieć charakter publicznych muzeów polskiej historii
narodowej (chociaż oczywiście różniły się między sobą zakładanym zakresem
chronologicznym i merytorycznym). Po drugie, każde z omawianych w rozprawie planowane
muzeum miało jednoznacznie określoną docelową siedzibę w postaci kontrowersyjnego
symbolicznie budynku historycznego, wobec którego koncepcja powołania muzeum miała
charakter zasadniczo wtórny, służąc jako pretekst do adaptacji, przebudowy lub nawet
odbudowy gmachu.
W tym obszarze badawczym mieszczą się: 1) koncepcja zaadaptowania byłego soboru
prawosławnego pod wezwaniem św. Aleksandra Newskiego na ówczesnym pl. Saskim (dziś
pl. Piłsudskiego) na „cywilny skarbiec narodu”, zaproponowana przez Stefana Żeromskiego
w zakończeniu poematu Wisła z 1918 roku; 2) zmieniające się w kolejnych dekadach PRL
plany powojennej odbudowy Zamku Królewskiego z przeznaczeniem na Muzeum Kultury
Polskiej, Muzeum Tysiąclecia i Panteon Historii i Kultury Narodowej oraz 3) inicjatywa
ulokowania „muzeum komunizmu” w Pałacu Kultury i Nauki, która wyewoluowała ze zrazu
literackiej wizji Ewy Graczyk (esej Wystawa PRL w Pałacu Kultury, krążący w latach 80. XX
wieku w drugim obiegu w formie maszynopisu, opublikowany po raz pierwszy w 1989 roku)
w projekt architektoniczny Muzeum Pamięci Komunizmu SocLand, przygotowany na
przełomie XX i XXI wieku w pracowni Czesława Bieleckiego, a firmowany także przez
Andrzeja Wajdę i Jacka Fedorowicza.
Wszystkie analizowane w rozprawie koncepcje muzeów łączy odniesienie do
„negatywnego dziedzictwa” (Lynn Meskell) i zamysł przechwycenia gmachu „ikonicznego”
dla jakiejś epoki (odpowiednio: zaborów, okresu przedsocjalistycznego, czasów PRL)
w sytuacji kończącego ją „przełomu” (1918, 1945, 1989), dzielą natomiast różne – omawiane
w rozdziałach analitycznych – powody odstąpienia od realizacji zamierzeń, świadczące
o dynamice przemian rzeczywistości społeczno-kulturowej.
Przedstawiony w rozdziale pierwszym spór o Muzeum Pamięci Komunizmu SocLand
i jego siedzibę traktuję jako świadectwo konfliktu wspólnot interpretacyjnych różniących się
zarówno oceną dziedzictwa czasów Polski Ludowej, jak i koncepcjami jego zagospodarowania
po 1989 roku. Rozdział drugi poświęcam serii niezrealizowanych muzeów-pretekstów, które
z różną intensywnością proponowano w kolejnych dekadach PRL jako uzasadnienia dla pełnej
paradoksów powojennej odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie. W rozdziale trzecim
konfrontuję dzieje stopniowego przekształcania placu Saskiego w sanktuarium pamięci
narodowej z utopijną wizją literacką z 1918 roku, zgodnie z którą należało zachować stojącą
tam wtedy świątynię prawosławną i przeznaczyć ją na muzeum narodowych pamiątek
historycznych – muzeum, które do dziś nie powstało ani tam, ani nigdzie indziej.
Ponieważ punktem wyjścia moich analiz – szczegółowo omawianym w pasażach
łączących kolejne rozdziały – są współczesne społeczne praktyki konstruowania dziedzictwa
kulturowego i pamięci zbiorowej o XX-wiecznej historii Warszawy, wspierane (lub nie)
zachowanymi w fizycznej przestrzeni miasta śladami przeszłości oraz świadectwami
narracyjnymi, zdecydowałem się na „archeologiczny”, a nie chronologiczny porządek
rozdziałów analitycznych. Taka kompozycja rozprawy pozwala również na to, by przykłady
historycznie wcześniejsze – traktowane jako materiał porównawczy – mogły objaśniać
omawiany na początku przykład najnowszy (SocLand), który jest spośród nich najbardziej
złożony, a zarazem jako jedyny pozostaje niedomknięty (niejako wciąż ma szansę na
realizację).
Analizując przykłady niezrealizowanych przedsięwzięć muzealnych, chciałem
przyjrzeć się dyskusjom na temat uprawnień i powinności Warszawy jako stolicy Polski, które
toczono z różnym natężeniem przez niemal całe ubiegłe stulecie. Szczególnie interesowały
mnie w tym kontekście napięcia między wielokulturowym dziedzictwem a planami
monokulturowowej (narodowej) ideologizacji przestrzeni publicznej oraz poszukiwania
warszawskiego „centrum” – obszaru śródmiejskiego, który byłby jednocześnie symbolicznym
„sercem kraju”: reprezentatywnym i reprezentacyjnym wyrazem osiągnięć i aspiracji całego
społeczeństwa, a zarazem pomnikiem jego zbiorowej autoidentyfikacji i autoprojekcji.
W rozprawie chciałem udowodnić, że na podstawie historii wybranych warszawskich
muzeów, które nie powstały, choć były planowane, można wyciągać prawomocne wnioski na
temat przemian wzorów mentalności i praktyk kulturowych kształtujących społeczne
wyobrażenia na temat przeszłości miasta. Chciałem w ten sposób wprowadzić do polskich
badań kulturoznawczych zasadniczo niepodejmowaną dotąd na ich gruncie problematykę
relacji łączących muzea z miastami, a co za tym idzie, podjąć próbę sformułowania wstępnych
założeń nowej perspektywy badawczej, krytycznie i dyskursywnie analizującej zjawiska
szeroko rozumianej polityki kulturalnej i ich związków z przestrzenią fizyczną i kulturową
miasta
Grounds for setting aside an arbitral award (comparative study)
No full textStreszczenie rozprawy doktorskiej Andrzeja Zielonegopt. Podstawy uchylenia wyroku sądu arbitrażowego (studium prawnoporównawcze) przygotowanej pod kierunkiem prof. dr. hab. Tadeusza ErecińskiegoPrzedmiotem rozprawy doktorskiej jest kontrola sprawowana nad wyrokiem arbitrażowym przez sąd państwowy w kraju siedziby arbitrażu w ujęciu prawnoporównawczym. W pracy poruszona została także kwestia kontroli sprawowanej nad orzeczeniem sądu polubownego przez inny sąd polubowny – sąd II instancji. Zagadnienie to zostało omówione na podstawie następujących, obcych systemów prawnych: angielskiego, austriackiego, belgijskiego, francuskiego, holenderskiego, niemieckiego, szwajcarskiego, szwedzkiego oraz rozwiązań przyjętych w Prawie modelowym UNCITRAL (wybór tych systemów nie wyłącza uwzględnienia przepisów obowiązujących w innych krajach - np. w USA). Rozprawa zawiera ponadto zwięzłe omówienie tego zagadnienia na przykładzie prawa polskiego. Praca zawiera omówienie wszystkich środków zaskarżenia (środków prawnych) przysługujących od wyroku arbitrażowego w wybranych, obcych systemach prawnych, które mogą doprowadzić do uchylenia bądź zmiany takiego orzeczenia. W konsekwencji zakresem rozprawy nie są objęte metody uznawania i stwierdzania wykonalności wyroku sądu polubownego. Praca w szczególności omawia apelację pełną, apelację co do kwestii prawnej, remisję, skargę o wznowienie postępowania arbitrażowego, a przede wszystkim skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego, która stanowi zasadniczy środek przysługujący od orzeczenia arbitrów. Podstawowym celem rozprawy jest wszechstronne przedstawienie wszystkich występujących w badanych systemach prawnych podstaw zaskarżenia/uchylenia. Innymi słowy omówienie tych wszystkich norm, które stanowią merytoryczną podstawę rozstrzygnięcia wydanego przez sąd państwowy po przeprowadzeniu postępowania wywołanego wniesieniem środka zaskarżenia. Przez porównanie podstaw uchylenia, które mogą doprowadzić do wzruszenia zaskarżonego wyroku arbitrażowego w badanych systemach prawnych, praca wyznacza zakres kontroli sprawowanej przez sąd państwowy w danym kraju. Przy dokonaniu porównania nie ograniczono się jedynie do analizy tekstów ustaw, ale uwzględniono także sposób ich wykładni przyjmowany w orzecznictwie. Analiza regulacji dotyczących podstaw uchylenia wyroku arbitrażowego przeprowadzona w pracy wykazała funkcjonowanie dwóch naczelnych zasad. Po pierwsze, w każdym z badanych systemów prawnych podstawy uchylenia wyroku sądu arbitrażowego wymienione są w sposób wyczerpujący. Innymi słowy, strona wnosząca środek zaskarżenia od wyroku sądu polubownego nie może powoływać się na inne – nie wymienione w przepisach podstawy uchylenia. Po drugie, ponieważ kwestia uchylania wyroku sądu polubownego nie została uregulowana przez żadną umowę międzynarodową, to każde państwo może swobodnie wprowadzać do swojego systemu prawnego takie środki zaskarżenia oraz podstawy uchylenia, jakie uzna za właściwe. Nie ma w tym przedmiocie jednolitego modelu. Z drugiej strony, przynajmniej, gdy chodzi o podstawy skargi o uchylenie, to na skutek oddziaływania Prawa modelowego oraz licznych reform przepisów arbitrażowych dokonanych na przestrzeni ostatnich lat, można zaobserwować, że podstawy uchylenie w poszczególnych systemach prawnych upodabniają się. Mimo różnego ujęcia i odmiennej terminologii używanej w badanych systemach prawnych można dokonać podziału podstaw uchylenia wyroku sądu polubownego na trzy grupy. Zgodnie z tym podziałem wyrok sądu polubownego może być uchylony jeżeli: 1) sąd polubowny nie był właściwy do rozpoznania danej sprawy (umowa arbitrażowa nie jest ważna), 2) wystąpiły poważne uchybienia w postępowaniu arbitrażowym, 3) wyrok sądu polubownego jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego (klauzula porządku publicznego).Przechodząc do omówienia podstaw skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego uregulowanej w prawie polskim, które były wzorowane na regulacji przyjętej w Prawie modelowym UNCITRAL, to należy stwierdzić, że badania prowadzone w pracy dowodzą, że wykazują one wiele podobieństw do takich podstaw występujących w badanych systemach prawnych (np. w prawie niemieckim). Zarówno w Polsce, jak też w obcych systemach prawnych rozważanych w rozprawie, sąd państwowy nie może dokonać merytorycznego rozpoznania sprawy rozstrzygniętej w wyroku sądu polubownego. Błędne ustalenia poczynione przez arbitrów (co do kwestii faktycznych lub oceny prawnej) nie stanowią przyczyny uchylenia wyroku sądu polubownego. Analizowane systemy prawne pozwalają sankcjonować wadliwe rozpoznanie sprawy tylko, gdy błąd w rozstrzygnięciu sprawia, że wyroku narusza porządek publiczny państwa, w którym arbitraż się odbył.Abstract of the PhD thesisGrounds for setting aside an arbitral award (comparative study)prepared by Andrzej Zielony under the supervision of prof. dr hab. Tadeusz Ereciński The PhD thesis is focused on the judicial control of the arbitral award by the court of the seat of arbitration in comparative perspective. In addition, it comments on the control exercised over the award by the second arbitral instance. This paper presents the following legal systems: English, Austrian, Belgian, French, Dutch, German, Swiss, Swedish and the solution adopted in this field in The UNCITRAL Model Law (this does not preclude consideration of other foreign laws, for example this of the USA). Furthermore, the thesis contains a brief overview of this subject in Polish law.The paper analyses all the legal remedies (means of recourse) available in selected legal systems by means of which a party can obtain the annulment (setting aside) or change of the arbitral award. As a consequence, the scope of the thesis does not include the regime governing the recognition and the enforcement of that award. The paper particularly discusses the appeal on the merits, the appeal on point of law, remission, revision and first of all the application for setting aside (the last one is the main method of recourse against the award). The main object of the thesis is a holistic characterization of the content of all the grounds for setting aside (quashing/annulment) an arbitral award, in other words the norms which form the substantive basis of the state court’s decision in this matter. By comparing the grounds on which an award can be set aside which are contained in the different arbitration laws, this thesis measures the extent of the control of awards by the court of the seat. Such a comparison is however not based solely on the legal texts since one must take into account their scope and how they are applied by case law. Analysis of the grounds for setting aside made in the paper showed two basic principles. First, the list of the grounds provided for in chosen legal systems is exhaustive. In other words, the party challenging the arbitral award cannot raise grounds other than those mentioned in the law. Secondly, in the absence of an international convention regulating the matter, States are free to introduce any means of recourse and grounds for setting aside. Therefore, there is no uniformity. On the other hand, as far as setting aside procedure is concerned, the grounds, as contained in national arbitration laws, are approaching each other, due to many new arbitration laws enacted during the last decades and the Model Law.Despite differences in terms and terminology used in the analysed national laws, a three-category subdivision of the grounds for setting aside an arbitral award can be made. According to this division an award may be set aside if: 1) the tribunal did not have substantive jurisdiction to determine the matter (arbitration agreement is not valid), 2) there was a serious irregularity concerning arbitral procedures, 3) the award is in conflict with rules of public policy (public policy clause).When it comes to the grounds for setting aside an arbitration award adopted in Polish law, which were inspired by the UNCITRAL Model Law, research proves that they shows a lot of similarities to the grounds known in the analysed legal systems (for example in Germany). Both in Poland and in the foreign legal systems studied in the paper, state court cannot review the merits of the dispute heard by the arbitral tribunal. Errors of the award, whether of fact or of law are not in themselves grounds on which the award can be set aside. Accordingly, analysed laws only sanction errors in judicando if such errors lead to a solution which is incompatible with public policy of the country where arbitration took place
The metonymies of cultural ghetto in a collective imaginary. The Kingdom of Poland 1845-1914
No full textGetto jako figura żydowskiej izolacji i odrębności kulturowej w warunkach diaspory,
a w konsekwencji – jak przyjmowano – również zacofania, organizuje myślenie uczestników
debat nad emancypacją i „ucywilizowaniem” Żydów w „długim wieku dziewiętnastym”.
Ponadto, terminu getto używano często synonimicznie do pojęcia galusu (jid. rozproszenie,
diaspora), obciążonego dość negatywnymi konotacjami. To swoiste spowinowacenie dwóch
pojęć ściśle wiąże się z rozpoznaniem, że w warunkach rozproszenia Żydzi jako grupa
mniejszościowa, nierzadko dyskryminowana, w imię zachowania tożsamości zbiorowej
stworzyli specyficzną formację kulturową. Doświadczenie galusowe zaś znamionowałaby
skłonność do obwarowywania zasad judaizmu szeregiem minhagów (hbr. obyczaje,
zwyczaje), które z kolei mogły stanowić ważny element tworzonej tożsamości.
W XIX wieku i na początku XX stulecia getto zyskuje popularność, m.in. dlatego że
dyskursywnie sprzęga się z pojęciem emancypacji (Hoffman). Metaforą (samo)emancypacji
staje się „wyjście z getta”. Poza ogólnymi rozpoznaniami rzecznikom reformy, zarówno
żydowskim, jak i nieżydowskim, bliskie jest również myślenie metonimiczne. Można nawet
mówić o pewnej dyspozycji do poddawania nad namysł poszczególnych rytuałów i praktyk
kulturowych jako ucieleśnień getta. Jak się wydaje, praktyki kulturowe w ujęciu Pierre’a
Bourdieu, pojmowane jako działania ludzkie, powtarzane i naznaczone wyraźną
regularnością, pozwalają przedstawić szerokie spektrum zainteresować rzeczników reformy,
nietworzących bynajmniej homogenicznej grupy.
Kategoria metonimii również okazuje się użyteczna w kontekście debat nad reformą
judaizmu czy szerzej – kształtem kultury żydowskiej, toczonych w Królestwie Kongresowym.
Pozwala bowiem ukazać specyfikę „pomysłów na nowoczesność” Żydów królewiackich,
które powstawały i kształtowane były w wyraźnej zależności nie tylko od
zachodnioeuropejskich projektów, lecz także od ambicji władzy carskiej i zapatrywań innych
społeczności Królestwa. Dlatego też, celem pracy jest prześledzenie wybranych reprezentacji
getta kulturowego, obecnych w wyobrażeniach społecznych, których refleksem stają się
postulaty emancypacyjne, modernizacyjne i unifikacyjne. Interesuje mnie przede wszystkim
przestrzeń imaginariów społecznych (w ujęciu Charlesa Taylora), a zatem dość szerokie
spektrum wyobrażeń, z mocno zaznaczonymi perspektywami wewnątrzżydowskimi.
Przedmiotem namysłu są trzy obszary tematyczne: praktyki kulturowe i rytuały związane
z kobiecą głową, obrzezanie (ze szczególnym uwzględnieniem niekanonicznego wariantu –
obrzędu post mortem) oraz żydowski ubój rytualny czyli szechita.
Za datę początkową przyjmuję 1845 rok, kiedy to władze carskie zaczynają
wprowadzać w Królestwie szereg obostrzeń dotyczących tradycyjnego stroju żydowskiego.
Jest to ważne, dlatego że projektowana reforma, utrzymana w duchu unifikacji, obejmowała
również sferę kobiecych nakryć głowy i praktyk z nią związanych. Swoje rozważania
zasadniczo kończę na 1914 roku jako symbolicznym końcu epoki. Jednocześnie chciałabym
podkreślić, że nie znalazłam wyraźnej wewnątrzżydowskiej cezury, która uzasadniałaby inne
ujęcie.
Inspiracje czerpię m.in. z teorii Ludwika Flecka, dotyczącej społecznie
wypracowywanych pryzmatów patrzenia i widzenia przez podmiot, które w istocie nie byłoby
indywidualną dyspozycją jednostki. Interesuje mnie, czy Fleckowska koncepcja, ujmowana
w formułę „widzenia oczami kolektywu”, może okazać się pomocna przy śledzeniu śladów
(nie)obecności poszczególnych rytuałów i praktyk w wyobrażeniach zbiorowych.
Materiał źródłowy tworzy dość heterogeniczny zbiór, z zamierzenia wykraczający
poza przyjęte ramy czasowo-terytorialne. Śladów myślenia kategoriami getta czy szerzej –
dyskusji wokół rytuałów i praktyk żydowskich, szukam w rozmaitych tekstach pisanych,
niekoniecznie jednak utrzymanych w duchu projektowanej reformy. Interesuje mnie nie tylko
prasa, wydawana w różnych językach, lecz także literatura piękna oraz memuarystyka. O ile
to możliwe, to odwołuję się do responsów rabinackich. Istotnym źródłem jest także materiał
ikonograficzny (fotografia, ryciny, malarstwo).Among recognitions concerning the specificity of culture of diasporic Jews there is
a recurrently repeated concept of the ghetto. Indeed, the ghetto as a figure of Jewish isolation,
and consequently, as it was taken for granted, also backwardness, has become one of the most
significant categories shaping and fertilising collective imaginaries. It seems to be relevant in
the process of Jewish self-understanding, self-emancipation, as well as widely meant
modernisation, especially in the long 19th century. Moreover, a number of the contemporaries
using the term ‘ghetto’ did not be content with a general statement of the ghetto existence.
Quite the contrary, for the sake of (self-)emancipation and modernisation, they were willing to
confer particular rituals and cultural practices, including minhagim (Hebr. ‘customs’), as
metonymies of the ghetto, its epitomes, or, in other words, bricks of its mythical walls.
In my dissertation, basing on the collected manifold materials (press, pamphlets, works of
literature, memoirs, various forms of iconography), mainly created in the Kingdom of Poland
throughout the decades 1845–1914, I intend to show a repertoire of the ghetto metonymies.
Having considered the relevance of tsarist projects of unification, I have indicated the year
1845 as the one of time frames. It is worth noting the year 1845 was the very beginning of
‘reforms’ of traditional Jewish attire which were being imposed throughout decades by the
Russian government. Having found no significant other frame, I point the outbreak of the
First World War as the end of the époque.
Focusing first and foremost on the chosen issues: cultural practices concerning Jewish
women hair, as well as circumcision and ritual slaughtering, I highlight several threads
occurring at the interface of Judaism, modernisation, medicine, fashions, and aspirations of
emerging social movements. I tend to show the mentioned core issues in their contexts as
being involved in nets of manifold mutual relationships with other conferred aspects. Not
neglecting the importance of debates about circumcision in its most typical form,
I deliberately focus on the case of a post-mortem rite. But for that, I would not have been able
to confer a set of issues concerning not only funeral practices but also a status of a human
corpse.
Apart from that, in my dissertation, I trace points of cracking, non-obviousness, and alleged
examples of overexposure phenomena. Being inspired by the Ludwik Fleck’s theory of
socially conditioned perception, I try to apply that to my research quite extensively. Having
considered the relevance of the collective itself, I confer, for instance, potential reasons for
absence of particular issues expected to have been occurred in debates among animal
protection societies. Therefore, one of the recurrently returning questions does concern forms
of transmission widely meant knowledge and social thresholds
Наррация Н.В. Гоголя как переводческая проблема (на материале «Петербургских повестей» и их польских переводов)
No full textW recepcji literatury rosyjskiej w Polsce w ostatnich latach twórczość Mikołaja Gogola zajmuje szczególną pozycję. Gogol jest odkrywany na nowo: jego utwory są coraz częściej wydawane i przedstawiane na scenie polskich teatrów, powstają kolejne interpretacje dzieł pisarza, co więcej – nowe tłumaczenia. Językowa niebanalność Gogola stanowi dla tłumaczy ogromne wyzwanie. Autor jest nieprzewidywalny nie tylko w konstruowaniu neologizmów, w grze słownej i tworzeniu licznych anomalii językowych – zaskakuje również różnymi sposobami opowiadania o wydarzeniach lub opisywania bohaterów, czyli tym, na co składa się narracja w tekście literackim. Zasadniczym celem niniejszej rozprawy doktorskiej jest szczegółowa analiza narracji Mikołaja Gogola w utworach z „cyklu petersburskiego” z uwzględnieniem implicytacji (niewyrażonej wprost informacji semantycznej) oraz zbadanie sposobów odzwierciedlenia oryginalnych właściwości narracyjnych w przekładach na język polski. W rozprawie zaprezentowano, w jakim stopniu informacja implicytna (niejawna, domyślna) jest zachowana w polskich przekładach, a które elementy narracji nie znajdują w nich odzwierciedlenia i jakie są tego przyczyny; przeanalizowano również skutki nieuzasadnionych transformacji tłumaczeniowych w narracyjnej strukturze przekładów oraz specyficzne problemy translatorskie, jakie narracja Gogola stawia przed tłumaczem. W płaszczyźnie teoretyczno-metodologicznej praca mieści się w obszarze literaturoznawstwa, językoznawstwa i translatoryki.The topic of this doctoral thesis, which is entitled Gogol’s Narration as a Translatoric Problem (as exemplified by “St Petersburg Stories” and Polish Translations) is a presentation of the translatoric issues of the peculiarities in N. Gogol’s narrative style which are not explicit, but implicit in his prose.
The theoretical part (chapter 1) starts with the explanation of the definition translated narrative discourse and the main discourse relations are based on Segmented Discourse Representation Theory (SDRT, Asher and Lascarides 2003), i.a. coordinating relations and subordinating relations. The former push the discourse structure from left to right (i.a. narration, backgrounds etc.), while the latter (i.a. elaboration, explanation, restatement etc.) are the discourse relations that push the structure down. The narrative discourse is considered as connected and coherent, when coordinating and subordinating relations perform their prototypical functions. The subsequent practical part of my dissertation is based mainly on the assumptions of SDRT.
The second chapter is devoted to implicit and explicit relations in discourse. The British philosopher of language, Paul Grice, known for his theory of implicature, wrote that the meaning of “what is said” and “what is implied” must be distinguished (Grice 1975). The meaning of a discourse is more than the sum of the meaning of the clauses and sentences it consists of. One and the same clause can be understood in many different ways depending on the context it occurs in and one of the aspects of this additional content that comes on top of the semantics of the clause as such is its relation to other clauses in the discourse. In current pragmatics implicit relations are described by using the terms “implicature” and “presupposition”. In this chapter I show in specific examples from “St Petersburg Stories” why it is important for a translation to take account of implicatures and presuppositions and what the consequences are of ignoring them.
The third chapter is concentrated around the peculiarities of Gogol’s narrative style in “St Petersburg Stories” – primarily it is about ambivalence, uncertainty and fluidity. Some of these peculiarities are marked by Russian and Polish literary scholars, but I examine them from a different angle, conducting a deep linguistic analysis by using methods of pragmatics (indicated in chapters 1 and 2).
The fourth chapter (the main practical one, which deals with translation problems) opens with an explanation of the difference between the role of the narrator in Gogol‘s original text and in the Polish translations. It involves a description of the terms “domestication” and “foreignization” (Venuti 1995), which are used in the translation of culturally specific words. I draw attention to constructions which, on the face of it, serve to highlight the national “local color”, e.g. with the qualifier russkij, ‘Russian’, referring to phenomena deeply rooted in Russian culture. Yet on a closer inspection one finds that, contrary to expectations, these constructions reflect the alienation of the narrator with respect to reported events, being a kind of exoticism and thus additionally complicating translation.
The next phase of this chapter is focused on one of the most obvious stylistic devices employed by Gogol – restatements (i.a. repetitions, tautologies and pleonasms) – which at first sight seem to be under-informative, superfluous and at variance with prototypical functions appropriate to restatements in artistic texts. The methods of reproduction in the Polish translations, as well as the reasons for their occasional omissions are presented at some length. It is shown why, having access to a vast variety of stylistic devices, Gogol so often prefers repetitions, tautologies and pleonasms, and what the perils of distortion of their basic semantic/pragmatic features, or of their omission in translation are. A deeper linguistic analysis of Gogol’s texts, taking into consideration the relevant connotations intended by the author, as well as the semantics of context, leads the author to establish several less-studied functions of repetition, tautology and pleonasm, and to view them as a means of implicit organization of discourse structure.
In this chapter I also consider the translation issues of the nominations in Gogol’s narration, first of all “unexpected” nominations, or nominations not related to the context, which can cause difficulties in interpretation and translation. The role of these nominations in the development of certain motives in the narration and in restoration of the backstory lost in narration is analyzed.
Finally in chapter four, I show how prototypical models of relating portions of text to each other are eroded in Gogol’s narrative – in particular, how the thematic-rhematic structure of sentences is deformed, expected anaphoric links are interrupted, anti-narration effects arise in those parts of the text which most certainly should be of narrative nature. The result is that erosion of syntactic relations is characteristic of Gogol’s text as a whole.
The findings of the discourse analysis in this PhD thesis show that most of the meanings in Gogol’s narrative style are not expressed clearly (they are not explicit), but implied. Otherwise the discourse relations in Gogol’s text often don’t perform their prototypical functions (for example, explanations don’t explain why a situation arose, but inform about other situations or non contextual things), which can mislead the readers and translators. The results of the analysis show that ignoring Gogol’s narrative peculiarities as described in this dissertation leads to wrong translations. Translators of Gogol’s works would be well-advised to be mindful of this special variety of exoticization characteristic of his prose.
Asher, N., Lascarides, A. (2003), Logics of Conversation. Cambridge: Cambridge University Press.
Grice, H. P. (1975), Logic and Conversation. Syntax and semantics 3: Speech acts., ed. by P. Cole & J. L. Morgan, New York: Academic Press.
Venuti, L. (1995), The Translator's Invisibility: A History of Translation. New York: Routledge
Przeobrażenie historii Hiszpanii i Europy XX wieku albo dialog ze współczesnością w twórczości dramatopisarskiej i teatralnej Juana Mayorgi
No full textPrzedmiotem rozprawy jest analiza dramatów historycznych współczesnego dramatopisarza hiszpańskiego, Juana Mayorgi (ur. 1965). Dotyczą one hiszpańskiej wojny domowej (Siete hombres buenos, El jardín quemado) oraz Holokaustu (Himmelweg, Kartograf). Dopełnienie refleksji nad utworami dramatycznymi umożliwiają eseje Mayorgi poświęcone literaturze i sztuce teatru, ze szczególnym uwzględnieniem teatru historycznego. Znaczące miejsce zajmuje również prezentacja dramatu historycznego jako gatunku, którego ewolucja łączy się w Hiszpanii z istnieniem i upadkiem dyktatury frankistowskiej.
Każdy z wybranych utworów został sproblematyzowany w odmienny sposób, wspólna jest jednak metoda przyjęta w ich analizie: jej podstawę stanowi ustalenie relacji pomiędzy historycznym tłem wydarzeń dramatycznych a faktami historycznymi. Istotne było tu również wzięcie pod uwagę przynależności tych dramatów, określanych jako historyczne, do „teatru historyczno-krytycznego”, tj. kategorii sformułowanej przez samego autora. Elementami, które wymagały osobnych i pogłębionych rozważań, były: metateatralność dramatów Mayorgi i wpisanie widza w ich strukturę.
W wyniku przeprowadzonych analiz udało się w tej pracy ustalić, jak i na jakich poziomach Mayorga podejmuje w swoich dramatach historycznych dialog ze współczesnością. Było to możliwe po uprzednim zdefiniowaniu stałych elementów w postępowaniu twórczym Mayorgi jako autora teatru historycznego. Należą do nich: stosowanie reguły prawdopodobieństwa, niebezpośredni sposób ukazywania przemocy, pisanie utworów „otwartych” w specyficzny sposób oraz poszukiwanie uniwersalnych sensów w partykularnych zdarzeniach. To wszystko sprawia, że utwory historyczne Mayorgi zyskują w kontekście współczesnej dramaturgii hiszpańskiej wymiar dzieł paradygmatycznych
Konflikt bałkański w literaturze i publicystyce niemieckojęzycznej w latach 1991-2008
No full textPrzedmiotem dysertacji jest analiza wybranych niemieckojęzycznych dzieł literackich oraz artykułów publicystycznych traktujących o konflikcie na Bałkanach, który towarzyszył rozpadowi Jugosławii w latach 90. minionego stulecia. W swojej złożoności konflikt ten stanowił wyzwanie nie tylko polityczne, ale i intelektualne dla Europy. Duża ilość publikacji niemieckojęzycznych poświęconych tej materii dowodzi, że motyw konfliktu należy postrzegać jako istotny trend w literaturze niemieckojęzycznej przełomu XX i XXI wieku. W rozprawie próbuję dowieść tezy, iż wybrane przeze mnie publikacje nie tylko podejmują tematykę samego konfliktu, ale zarazem konstruują obraz Bałkanów, modyfikując jednocześnie ten już istniejący. W poszczególnych rozdziałach dysertacji podejmuję próbę odpowiedzi na następujące pytania: Jaki obraz konfliktu na Bałkanach jest obecny w niemieckojęzycznych utworach literackich oraz artykułach prasowych? W jakim kontekście pojawia się motyw konfliktu? Jaki obraz regionu jest kreowany w badanych publikacjach?
Część pierwsza rozprawy zawiera wprowadzenie (I.1), rozważania metodologiczne (I.2.) oraz charakterystykę głównych tendencji w stanie badań (I.3). We wprowadzeniu zarysowuję problematykę wojny jako motywu literackiego na przestrzeni dziejów oraz przedstawiam w tym kontekście próby opisania konfliktu na Bałkanach w latach 90. ubiegłego stulecia, formułuję tezę oraz wskazuję główne zagadnienia badawcze. Odwołuję się tu do koncepcji bałkanizmu, geopoetyki, hermeneutyki oraz hermeneutyki międzykultu-rowej. Pojęcie bałkanizmu opiera się na założeniu, że Bałkany są konstruktem stworzonym przez Zachód. Postrzegane przez stulecia za inne i odległe kulturowo od Europy Zachodniej, Bałkany wzbudzały jednocześnie lęk i fascynację, będąc przy tym celem rzeczywistych, jak i wyimaginowanych wypraw, których owocem były reportaże po-dróżnicze, eseje polityczne czy utwory beletrystyczne. Podróżnicy podkreślali przy tym przede wszystkim różnice kulturowe, a podobieństwa – ignorowali. Powielany przez lata homogeniczny wizerunek Bałkanów zakorzenił się na tyle mocno w świadomości Europejczyków, że mimo upływu lat, globalizacji i łatwiejszego dostępu do informacji, hasło ‘Bałkany’ nadal kojarzone jest z egzotyką, nieładem, jątrzącymi się konfliktami – słowem – reprezentowaniem tego, co w stosunku do „reszty“ Europy jest gorsze i inne. By sprostać wyzwaniu, jakim jest analiza publikacji odnoszących się właśnie do tego regionu, sięgam po instrumentarium badawcze geopoetyki. Geopoetyka jako praktyka badawcza zgłębia rozmaite związki twórczości literackiej z przestrzenią geograficzną, której nie traktuje jako neutralne tło, ale aktywną siłę warunkującą i kształtującą działania ludzkie. Hermeneutyka w badaniach literackich ma na celu przede wszystkim odkrywanie znaczeń w tekstach kul-tury, hermeneutyka międzykulturowa dostarcza natomiast instrumentarium niezbędnego do interpretacji przekazów, które dotyczą różnych kręgów kulturowych. Zarówno hermeneu-tyka, jak i hermeneutyka międzykulturowa służą zatem przyswojeniu tego, co niezrozumiałe i obce, przy uwzględnieniu indywidualnego doświadczenia interpretującego, jak i kontekstu historyczno-kulturowego. Zestawienie dyskursu bałkanistycznego, geopoetyki, hermeneutyki i hermeneutyki kulturowej w mojej rozprawie ma prowadzić do wielowarstwowej analizy utworów literackich i tekstów publicystycznych z uwzględnieniem chiazmatycznych relacji między przestrzenią, twórczością literacką i odbiorcami tej twórczości.
Część drugą (II.), służącą przybliżeniu tła historycznego, otwiera rozdział poświęcony sytuacji w Jugosławii w latach poprzedzających wojnę. Analiza przebiegu konfliktu pokazuje, jak bardzo złożone były jego przyczyny i skutki, zarówno te polityczne, jak i społeczne. Do eskalacji sytuacji na Bałkanach w dużym stopniu przyczyniły się napięcia na tle etnicznym, które przybrały na sile po śmierci wieloletniego dyktatora Jugosławii Josipa Broza Tito, a w latach 90. przeobraziły się w wojnę. W poszczególnych rozdziałach (II.2.2-II.2.4.) omawiam konflikty: wojnę dziesięciodniową w Słowenii (1991), wojnę w Chorwacji (1991-1995), wojnę w Bośni i Hercegowinie (1992-1995), wojnę w Kosowie (1998-1999).
W kolejnej, trzeciej części rozprawy (III.), przechodzę do analizy wybranych dzieł literackich oraz tekstów publicystycznych, w których pojawia się motyw konfliktu na Bał-kanach. Utwory reprezentują rozmaite gatunki literackie: powieści, powieści biograficzne, autobiograficzne reportaże podróżnicze, nowele, dramaty oraz eseje. Konstruując listę literatury podmiotu, poszukiwałam przede wszystkich takich publikacji, które prezentują rozmaite narracje i perspektywy postrzegania konfliktu, pokazują odmienne stanowiska wobec tematyki wojennej, jak i jej kompleksowość, w którą wpisują się kwestia winy i sprawiedliwości, różne formy mobilności, kulturowa odmienność, oddziaływanie konfliktu na indywiduum, szeroko pojęte związki przestrzeni i człowieka. Z uwagi na fakt, iż rozpad Jugosławii i towarzyszące mu konflikty spotkały się z ogromnym zainteresowaniem prasy, w tym również niemieckojęzycznej, uznałam za zasadne uwzględnienie w mojej rozprawie także wybranych tekstów publicystycznych. Artykuły pochodzą z opiniotwórczych czasopism niemieckojęzycznych: die Zeit, die Frankfurter Allgemeine Zeitung, die Tageszeitung, die Neue Zürcher Zeitung, der Spiegel. Ich analiza ma charakter przede wszystkim kontekstualny: zawierają one mianowicie istotne informacje dotyczące wydarzeń, które są poruszane w utworach literackich. Utwory literackie i teksty publicystyczne zostały uporządkowane tematycznie. Taki podział pracy odzwierciedla główne motywy ich problematyki.
W rozdziale III.1. kieruję moją uwagę na problem przemocy wobec kobiet podczas konfliktu na Bałkanach. Analiza utworów Leila. Ein bosnisches Mädchen Alexandry Cavelius oraz Ein Stück gebrannter Erde Viktoriji Kocman pozwala wysnuć wniosek, iż przemoc wymierzona przeciwko kobietom miała postać zarówno zorganizowanego procederu, jak i indywidualnych praktyk naruszających nietykalność i integralność cielesną kobiet. W dziele Cavelius jest mowa o kontrolowanych przez żołnierzy obozach w Bośni i Hercegowinie, w których przetrzymywano kobiety, zmuszano je do pracy i wykorzystywano seksualnie, w noweli Kocman zaś pojawia się wątek Kosowarki, która pada ofiarą gwałtu na tle etnicznym. Wojna ukazywana jest w tych utworach jako czas bezprawia, podczas którego przestają obowiązywać wszelkie normy społeczne. Również artykuły prasowe portretują Bałkany lat 90. jako obszar, na którym działania oparte na przemocy wobec kobiet stanowiły istotny element strategii wojennej, do którego uciekały się wszystkie strony konfliktu. Rola publikacji dotykających tej tematyki jest tym bardziej ważka, że problem przemocy seksualnej podczas wojny był przez lata marginalizowany.
Rozdział III.2. poświęcony jest poetyce mobilności. Dzieli się on na trzy podrozdziały: jeden traktuje o emigracjach „na zachód”, drugi o wyprawach do krajów byłej Jugosławii, trzeci zaś dotyczy wybranych artykułów prasowych przedstawiających bałkańskie centra i peryferia objęte konfliktem. Bohaterowie powieści Wie der Soldat das Grammofon repariert Sašy Staničića, Tauben fliegen auf Melindy Nadj Abonj oraz Das Gedächtnis der Libellen i Kirschholz und alte Gefühle Maricy Bodrožić pochodzą z krajów byłej Jugosławii, które opuścili podczas wojny i wyemigrowali do Europy Zachodniej. Życie na emigracji uwypukla ‘inność’ protagonistów. Wymienione publikacje problematyzują rozmaite jej aspekty, jak język, etniczność, płeć, kulturę, religię, które można uznać za składowe tożsamości postaci literackich. Pytania „skąd pochodzę“, jak i „gdzie się znajduję“ stanowią istotny element poczucia przynależności bądź odrębności bohaterów dzieł, czego dowodzi analiza. Utwory prezentujące odwróconą perspektywę, a mianowicie zachodnich podróżników wyprawiających się na Bałkany, pokazują inny wymiar „inności“. Występując w roli „obcych“ odwiedzających kraje byłej Jugosławii, mierzą się nie tyko z odmiennymi kulturowo obszarami, ale i z własną odmiennością. Posiadają oni wiedzę teoretyczną na temat tego regionu i wyobrażenie o nim, jednak konfrontacja z nim weryfikuje te wyobrażenia. Peter Handke opisuje w tekstach Eine winterliche Reise zu den Flüssen Donau, Save, Morawa und Drina oder Gerechtigkeit für Serbien, Sommerlicher Nachtrag zu einer winterlichen Reise oraz Die Kuckucke von Velika Hoča. Eine Nachschrift swoje przemyślenia towarzyszące wyprawom do Serbii i Kosowa, zaś w eseju Abschied des Träumers vom Neunten Land wspomina Słowenię. Skupia się on przy tym przede wszystkim na poetyckim przedstawieniu tych krajów i ich mieszkańców. Głos zabrany przez austriackiego pisarza zwrócił uwagę nie tylko krytyków literackich, ale i opinii publicznej. Pozycjonując swoje stanowisko w opozycji do dyskursu o konflikcie obecnego w mediach, który zdominowany był przez jednoznacznie negatywny obraz Serbii prezentowanej jako jedynego agresora, Handke sprowokował debatę o roli i powinnościach literatury w obliczu konfliktu militarnego. Pisarz krytycznie ocenia obecne w artykułach prasowych redukcjonistyczne ujęcie konfliktu, w którym Serbia jest przedstawiana jako jedyny winny. Zarówno eseje Handkego, jak i pozostałe omawiane przeze mnie w tej części pracy utwory dostarczają wielu informacji o przestrzeni, z którą konfrontują się bohaterowie fikcjonalni i niefikcjonalni. Stille ist ein Geräusch Julie Zeh jest zapisem podróży do Bośni i Hercegowiny, akcja Die Winter im Süden Norberta Gstreina rozgrywa się w Chorwacji, Die gefrorene Zeit Anny Kim dotyczy wydarzeń w Kosowie. Prócz nawiązań do samego konfliktu, w tekstach tych nie brakuje opisów percepcji zmysłowych, wpisujących się w literacką geografię sensoryczną. Analiza utworów, które związane są z różnymi formami mobilności, pozwala wysnuć wniosek, że Bałkany są obszarem zróżnicowanym kulturowo, którego nie da się scharakteryzować redukując go do wyrwanych z kontekstu wydarzeń. Szczególną uwagę na to zwraca narratorka Mein weißer Frieden Maricy Bodrožić. Ten autobiograficzny reportaż po-dróżniczy zawiera nie tylko informacje o samym konflikcie i jego zarzewiu, ale jest też wzbogacony o refleksje natury filozoficznej i intelektualnej, krytyce poddane zostaje romantyzowanie konfliktu i uporczywe „trwanie przy swojej prawdzie“ poszczególnych stron. Artykuły prasowe omówione w ostatnim z podrozdziałów dotyczących poetyki mobilności prezentują sytuację w miejscach dotkniętych wojną, nie ograniczając się przy tym jednak do czysto informacyjnego charakteru – dają one bowiem wgląd w życie codzienne mieszkańców, ukazując konflikt nie z perspektywy centrum, władzy, a z pozycji ludności cywilnej. Wśród publikacji tych dużą grupę stanowią teksty opisujące życie w oblężonym Sarajewie, a także sytuację w chorwackiej Slawonii – na obszarach należących do najdotkliwiej dotkniętych przez wojenny kataklizm.
W rozdziale III.3. przybliżam problematykę sprawiedliwości rozumianej jako element rozliczenia z przeszłością. Utwory Meeresstile Nicola Ljubića oraz Rund um das Große Tribunal, Die Tablas von Daimiel: Ein Umwegzeugenbericht zum Prozeß gegen Slobodan Miloševic i Die Geschichte des Dragoljub Milanović Petera Handkego pokazują złożoność tej materii: z jednej strony chodzi o osądzenie przestępców wojennych, z drugiej zaś pojawia się kwestia winnego wybuchu konfliktu. Kolejny wymiar tego problemu wiąże się natomiast z pojęciem odpowiedzialności zbiorowej. Lektura powieści Meeresstile konfrontuje odbiorców z pytaniem, w jakim stopniu grzechy przodków obciążają następne pokolenia. Handke skupia się zaś na krytyce instytucji Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii, kwestionując moralne prawo trybunału do decydowania o losach obywateli innych krajów.
Przedostatni, czwarty (III.4.), rozdział tej części dysertacji, dotyczy motywu mediów. Obejmuje on analizę dwóch dzieł: Unter Tränen fragend. Nachträgliche Aufzeichnungen von zwei Jugoslawien-Durchquerungen im Krieg. März und April 1999 Petera Handkego oraz Das Handwerk des Tötens Norberta Gstreina. Za wyodrębnieniem tego wątku w rozprawie przemawia istotna rola, jaką odegrały w konflikcie codzienne doniesienia prasowe, transmisje telewizyjne i relacje radiowe informujące o najnowszych wydarzeniach na Bałkanach. Handke krytykuje zachodnioeuropejskie media, którym przypisuje stronniczość i uprzedzenia wobec Serbii, a także manipulowanie opinią publiczną za pomocą obrazu, słów i dźwięku. Powieść Gstreina zwraca z kolei uwagę na trudności, jakie nastręcza pisanie o katastrofie historycznej. Przesłanie płynące z analizy powieści tego austriackiego pisarza można zawrzeć w stwierdzeniu, iż przedstawienie wojny wiąże się z trudnościami zarówno na poziomie etycznym, jak i estetycznym, dlatego rzetelne dziennikarstwo powinno dążyć do pogłębionej analizy złożonej problematyki sporu, a nie skupiać na epatowaniu sensacyjnymi informacjami. Wojnę można zatem scharakteryzować jako fenomen, który jest tylko częściowo opisywalny, nie jest też możliwe jego obiektywne przedstawienie. Teksty Gstreina i Handkego uzupełniają się tym samym, pokazując, jak wielowymiarowym wyzwaniem dla literatury i publicystyki jest zmierzenie się z problema-tyką wojenną.
W ostatnim rozdziale (III.5.) analizuję sztuki teatralne: Die Fahrt im Einbaum oder das Stück zum Film vom Krieg Petera Handkego, PEACE Falka Richtera oraz Freitag in Sarajevo Richarda Schubertha. Utwory te poruszają takie aspekty konfliktu, jak zaangażowanie wspólnoty międzynarodowej, reakcja europejskich intelektualistów, pomoc humanitarna, praca korespondentów wojennych czy wreszcie jego przyczyny, przebieg i konsekwencje. W dziełach tych krytyce zostaje poddana typowa dla dyskursu bałkanistycznego postawa wyższości Europy Zachodniej wobec Bałkanów.
W części IV. dysertacji przedstawiłam wnioski końcowe. Przeprowadzona przeze mnie analiza dzieł literackich oraz publicystycznych pozwoliła mi potwierdzić hipotezę, iż teksty niemieckojęzyczne traktujące o rozpadzie Jugosławii nie tylko poruszają problematykę konfliktu na Bałkanach, ale też jednocześnie portretują przestrzeń, której dotyczą opisywane wydarzenia, konstruując przy tym zróżnicowany obraz Bałkanów. Bałkany przed-stawione są zatem zarówno jako terytorium przemocy i niesprawiedliwości, ruchu i stagnacji, prawdy i fałszu, a także jako przestrzeń kulturowa oraz przestrzeń pamięci, i wreszcie jako teren opozycji ‘swoje’/‘obce’. Ponadto można wysnuć wniosek, iż przestrzeń ta oddziałuje na aktywności literackie oraz dziennikarskie. Stwierdzeniem tym nawiązuję do założeń geopoetyki, która przestrzeń nakazuje postrzegać jako dynamiczny koncept, który posiada pewną moc sprawczą. Moc ta związana jest z wydarzeniami historycznymi, społecznymi oraz kulturalnymi, które zachodzą w konkretnych miejscach. Różnorodność form literackich wskazuje zaś na ogromny potencjał kryjący się w literaturze, która przyczynia się do zrozumienia złożonych zjawisk historycznych i społecznych, a przy tym kompleksowej w swej istocie natury ludzkiej. Poddane przeze mnie analizie publikacje postrzegam dlatego jako wartościowe źródło wiedzy na temat Bałkanów, z którego czerpać mogą również odbiorcy spoza kręgów akademickich.
Ostatnia część dysertacji (V.) składa się z wykazów literatury podmiotu (V.1.) oraz przedmiotu (V.2.), jak i innych źródeł (V.3)
„Probabilistic causation and loss of chance. Limits of compenstation”
No full textPraca omawia przedmiotowe granice obowiązku odszkodowawczego ze szczególnym uwzględnieniem utraty szansy. Autorka proponuje rozróżnienie utarty szansy rozumianej jako szkoda ewentualna, a więc szkoda, która nie podlega naprawieniu ze względu na brak wystarczającej pewności co do przewidywanego przebiegu zdarzeń oraz utarty szansy w ścisłym znaczeniu jako szkody o charakterze niemajątkowym, polegającej na specyficznym uszczerbku w sferze psychicznej poszkodowanego.
Problemem badawczym rozprawy są granice odpowiedzialności odszkodowawczej i próba odpowiedzi na pytanie, czy szkoda ewentualna lub utrata szansy podlegają, albo mogą podlegać kompensacji w prawie polskim. Analiza problemu badawczego rozpoczyna się od opisania istoty szkody ewentualnej i prowadzi do wskazania sytuacji, w których de lege lata – mimo braku matematycznie rozumianej pewności co do związku przyczynowego lub faktu zaistnienia szkody – uszczerbek podlega naprawieniu. Praca stanowi zatem próbę odpowiedzi na pytanie: czy i kiedy sąd może – lub wręcz powinien – uznać, że dana okoliczność miałaby miejsce, mimo że co do danego faktu nie można uzyskać absolutnej pewności. Celem pierwszej części pracy jest wskazanie granicy między szkodą podlegającą a niepodlegającą naprawieniu, dostrzeżenie że granica ta jawić się może równie niejasno na styku między utraconymi korzyściami a szkodą ewentualną, jak i między stratą a szkodą ewentualną, a także zwrócenie uwagi na stany faktyczne, gdzie szkoda intuicyjnie kwalifikowana jako „ewentualna”, w istocie okazuje się klasycznym typem uszczerbku podlegającego naprawieniu.
Drugą perspektywą przyjętą do analizy szkody ewentualnej jest problem związku przyczynowego. W tym zakresie analizie poddano instytucje zmierzające do poprawienia sytuacji strony stającej przed koniecznością przeprowadzenia probatio diabolica. Następnie praca omawia problemy związane z szeroko rozumianą wielością przyczyn. Podsumowaniem tej części jest praktyczne omówienie rozwiązywania problemu wielości przyczyn w sprawach sądowych.
Kolejna część rozprawy doktorskiej poświęcona jest utracie szansy sensu stricto, czyli – jak wcześniej zasygnalizowano – specyficznemu uszczerbkowi o niemajątkowym charakterze, którego istnienie jest pewne i niezależne od wystąpienia tzw. szkody finalnej. W tym zakresie rozważania są prowadzone z perspektywy dóbr osobistych oraz możliwości kompensaty szkody wywołanej utraconą szansą na tle art. 448 k.c. Dokładniejszej analizie poddano utratę szansy na wyleczenie oraz problem różnicy między utratą szansy a wzrostem ryzyka.
Ostatnia część pracy będzie dotyczy problemu utraty szansy w orzecznictwie Unii Europejskiej.The PhD thesis analyses limits of compensation in civil law and the theory of loss of chance is its main point of reference. The author proposes distinction between loss of chance understood as an economic loss, which is not compensated because of its speculative character, and loss of chance sensu stricto understood as a non-material damage.
Main research problem concentrates on limits of civil compensation. The author search for an answer to a question if lost chance can or could be compensated under Polish law. The research problem analysis starts with description of loss of chance understood as an economic loss and leads to situations in which de lege lata – despite lack of mathematic certitude as to causation or to mere fact of damage – the loss could be compensated. The thesis focuses on the question if and when the court could or should consider a certain fact as proven, even though this fact cannot be stated with absolute certainty. The purpose of first part of the thesis is delimitation between compensative and non-compensative damages. This part of the work also shows that sometimes damages intuitively described as speculative could and should be compensated as a classic loss, not under loss of chance doctrine.
Another perspective to analyse the loss of chance understood as an economic loss is causation. In this part some legal institutions targeted to alleviate burden of proof are described. The question of multitude causes leading to harming event is subsequently analysed. To summarise this part a practical approach to the question of multitude causes leading to harming event in court cases is proposed.
Next part of the thesis concentrates on the loss of chance sensu stricto, which is understood as a specific, non-material damage, which existence is sure and independent on so-called final loss. The analysis is made from the perspective of personal interests and possibility of compensation of loss of chance under article 448 of the Civil Code. Specific analysis of loss of chance of disease-free survival is made. The author also refers to a terminological difference between loss of chance and increase of risk.
The last part of the thesis is dedicated to the problem of loss of chance in European Union jurisprudence