Repozytorium UW
Not a member yet
2396 research outputs found
Sort by
Lateritization of ultramafic rocks and its significance for the formation of mineral deposits based on the example of central Halmahera, Indonesia
No full textObszar Indonezji Wschodniej, w tym wyspy Halmahera, jest rejonem o dużym
prawdopodobieństwie występowania złóż metali użytecznych, szczególnie rud: Ni – Co, Au –
Cu, Ag, mających potencjalnie znaczenie dla zaspokojenia rosnących potrzeb światowej
gospodarki. W ramach prac prospekcyjnych realizowanych przez PT Halmahera Resources
Perkasa Ltd., we współpracy z Wydziałem Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, wykonano
w latach 2009 – 2011 odwierty (42) systemem udarowym (do gł. 15 m p. p. t.) oraz 3 szurfy
(do gł. 8 m p. p. t.). Przeprowadzone badania pobranych próbek skał oraz otrzymane wyniki
wykazały występowanie w badanym rejonie wyspy Halmahera złoża laterytów zawierających
mineralizację Ni – Co o zasobności szacowanej w kategorii D 1, przy kryterium bilansowości
Ni ≥ 0,5% w na 148283t Ni i 15007t Co, przy zasobach surowca wynoszących 14,8 mln t
i o średniej zawartości 1,00% Ni i 0,13% Co. Ruda w złożu ma charakter mieszany.
Dotychczasowe badania wykazały dominację rudy tlenkowej, występuje jednak również
saprolit składający się z krzemianów magnezu. Mineralizacja Ni w rudzie tlenkowej (limonicie)
związana jest z goethytem oraz minerałami manganu, natomiast w przypadku rudy
krzemianowej (saprolitowej) występuje lokalnie w postaci garnierytów oraz w większej
objętości jako wzbogacony w Ni zwietrzały serpentyn. Mineralizacja Co związana jest
praktycznie w całości z minerałami Mn, które występują w dolnej strefie poziomu tlenkowego.
Przeprowadzone badania potwierdziły zakładaną genezę ofiolitu jako powstałego w strefie
suprasubdukcyjnej. Stwierdzono, że skałą macierzystą dla złóż wietrzeniowych jest zarówno
serpentynit, jak i harzburgit, a być może lokalnie również lherzolit. W rozprawie wytyczono
kierunki dalszych badań geologicznych, koniecznych dla dokonania lepszego rozpoznania
złoża. Stwierdzono, że złoże może być eksploatowane w przypadku wystąpienia bardziej
korzystnych cen surowców na rynkach światowych oraz przynajmniej częściowego
przywrócenia korzystnych uwarunkowań prawnych działalności górniczej, jakie obowiązywały
w Indonezji przed ostatnią nowelizacją indonezyjskiego prawa geologicznego i górniczego.
Przeszkodą w zagospodarowaniu złoża mogą być poważne trudności infrastrukturalne
charakterystyczne dla tej części świata. Badania przeprowadzone i przedstawione w ramach
niniejszej rozprawy doktorskiej są pierwszymi tak szczegółowymi badaniami dotyczącymi
laterytowych złóż Ni i Co na Halmaherze.Eastern Indonesia, including the island of Halmahera, is a region with a high probability
of identifying useful metal ores, particularly Ni-Co, Au-Cu, and Ag ores, which are potentially
important to meet the growing needs of the global economy. As a part of geological prospection
carried out by PT Halmahera Resources Perkasa Ltd. in cooperation with the Faculty
of Geology of the University of Warsaw, 42 boreholes were drilled during the years 2009 –
2011 using an impact system (up to 15 m below surface) and 3 test pits constructed (up to 8 m
below surface). Results of the analyses of rock samples from the license area showed the
presence of a laterite deposit containing Ni-Co mineralization, with the resources estimated
in category D 1 , with a cut of grade Ni ≥ 0,5% w , equalling 148283t Ni and 15007t Co, with the
ore amounting to 14,8 million t and with an average content of 1,00% Ni and 0,13% Co. The
ore in the deposit has mixed character. To-date studies have shown the dominance of oxide ore,
but saprolite composed of magnesium silicates has also been identified in significant amount.
Ni mineralization in oxide ore (limonite) is bound to goethite and manganese minerals, while
in the case of silicate (saprolite) ore it occurs locally in the form of veins as well as zonally
in the weathered serpentinites. Cobalt mineralisation is almost entirely related to the Mn
minerals that occur in the lower oxide zone. Conducted research confirmed the assumed
suprasubductional genesis of the ophiolite. It has been found that both serpentinite
and harzburgite, (and possibly locally lherzolite), are the parent rock for the laterite deposit.
Further geological research necessary for better investigation of the deposit has been proposed.
It was found that the deposit can be exploited if there were more favourable prices of raw
materials on the world markets and at least a partial restoration of favourable legal conditions
for mining operations in Indonesia prior to the recent amendment of Indonesian mining law.
Serious infrastructural difficulties characteristic for this part of the world may be an obstacle
to the development of the deposit. The research conducted and presented within the framework
of this PhD dissertation is the first such detailed research on the Ni-Co laterite deposits
in Halmahera
The Literariness of Non-Literary Forms in Polish Literature after 1956
No full textRozprawa doktorska Literackość form nieliterackich w literaturze polskiej po 1956
roku dotyczy narastającej od „odwilży” tendencji do asymilowania nieartystycznych form
wypowiedzi w polskiej twórczości literackiej. Szczegółowym celem rozprawy jest opis
strategii eksperymentalnego, nowatorskiego i oryginalnego przetwarzania tych form w
utworach pięciu pisarzy: Edwarda Redlińskiego, Leopolda Buczkowskiego, Doroty
Masłowskiej, Tadeusza Różewicza i Mirona Białoszewskiego. W pracy wskazuję na trzy
dominujące w ich twórczości strategie artystycznej transformacji wypowiedzi nieliterackich:
kompozycję opartą na regule kontrastu, deformację i demontowanie.
Zakres analizowanych w pracy form nieliterackich jest historycznie zmienny i szeroki,
obejmuje elementy języka mówionego i pisanego, zarówno gotowe, całościowo ujmowane
teksty użytkowe, jak i pojedyncze fragmenty i właściwości wypowiedzi nieartystycznych,
takie jak urywki z reklam i gazet, klisze językowe, potoczne związki frazeologiczne, elementy
stylów funkcjonalnych, zjawiska parajęzykowe, cytaty z zasłyszanych wypowiedzi ustnych
oraz skonwencjonalizowane zachowania czy zwyczaje konwersacyjne. Tworzywem
transformacji nieliterackiej mowy są zasadniczo formy języka użytkowego, potocznego,
niezgodnego z normą polszczyzny literackiej: poprawnej, wzorcowej i neutralnej; zwłaszcza
w jej wysokoartystycznym wariancie.
Sposoby wykorzystywania form nieliterackich w literaturze nie sprowadzają się tylko
do cytowania. Formy nieliterackie są w analizowanej twórczości odłączane od realnego
kontekstu (bądź sfingowane wedle prawideł potocznego mówienia czy pisanego języka
użytkowego), przetwarzane i (ponownie) wykorzystywane w dziele literackim na zasadzie
językowego ready-made czy artystycznego recyklingu. Literacka transformacja wiąże się
niekiedy z radykalną ingerencją w formy nieliterackie, która polega na ich rozbiciu,
zniekształceniu, na swobodnym łączeniu elementów odrębnych wypowiedzi, nakładaniu ich
na siebie. Samo włączenie gotowego tekstu użytkowego do utworu, choć jest pozornie
nieinwazyjne i nie rozbija formy cudzego tekstu, w istotny sposób zmienia znaczenie
ponownie użytego słowa, prowokuje grę skontrastowanych form, które w realnym użyciu nie
mogłyby zostać złączone.
2
W twórczości, którą analizuję, formy nieliterackie zostają uprzedmiotowione, odcięte
od swoich pierwotnych funkcji i potraktowane jako tworzywo literatury, a tym samym
nabierają wartości artystycznej za sprawą twórczych transformacji mowy, które na swój
sposób, pośrednio, komentują i analizują odzwierciedlone w języku problemy współczesnych.
Stąd paradoks zawarty w tytule mojej pracy: „literackość form nieliterackich”: przekształcone
formy nieliterackie pełnią funkcje literackie. Oznacza to, że współczesna literatura
podejmująca eksperymenty z formami nieliterackimi radykalnie zmienia znaczenie, zakres,
formę oraz tworzywo języka literackiego, a także redefiniuje pojęcie literackości.
Literackość nie jest w tych tekstach immanentną estetyczną właściwością odrębnej
wypowiedzi, lecz rozgrywa się między tekstami, wynika z ich deformacyjnego przetworzenia,
z pomysłu na ich kompozycję, z rozbicia ich form. Literackość przenosi cel i zakres swoich
działań z poziomu stylu na poziom stylizacji, z poziomu narracji na poziom konstrukcyjnych
działań. W większości przypadków językowe artefakty, pozbawione narracyjnego spoiwa,
niejako mówią same za siebie, a podmiotowa aktywność konstytuuje się w samej funkcji
użycia słowa, ujawniając metaartystyczny zamysł utworów. Za istotny punkt odniesienia w
opisie nowych form literackości uznaję „sprzecznościową” koncepcję literackości
sformułowaną przez Edwarda Balcerzana.
W pracy wskazuję na trzy dominujące w literaturze polskiej po 1956 roku strategie
przetwarzania form nieliterackich: a) kontrast związany z komponowaniem gotowych
tekstów użytkowych bądź ich większych fragmentów; b) deformacja nieliterackich form
wypowiedzi polegająca na kondensowaniu w utworze negatywnych zjawisk językowych (np.
błędów i niezręczności) oraz c) demontowanie wypowiedzi nieliterackich (i literackich), ich
form, ram, kształtu, ciągłości, spójności, eksponujące procesualny wymiar tworzenia utworu
literackiego i innych wypowiedzi, również form nieliterackich.
Pierwszy mechanizm literackości, kontrast, polega na układaniu artystycznych
kompozycji z gotowych tekstów użytkowych. Celem ich przetwarzania jest dezautomatyzacja
znaczenia wynikła ze zmiany kontekstu użycia słowa, a literackość rozgrywa się w tego typu
utworach między gotowymi tekstami. Autorzy kompozycji opartych na regule kontrastu
włączają do dzieła literackiego gotowe formy użytkowe jako ready-mades lub łączą
niepowiązane ze sobą tematycznie, stylistycznie i pragmatycznie zdania, ułożone w
wielorodny dialog odrębnych podmiotów wyłączonych z komunikacyjnej wspólnoty. Jako
przykład strategii kontrastu omawiam Nikiformy Edwarda Redlińskiego oraz Urodę na czasie
Leopolda Buczkowskiego. Przywołuję teoretyczny kontekst badań nad gatunkami mowy
3
Michaiła Bachtina, modalnością wypo
4
kontrastu zakłada grę znaczeniem większych (również ujętych w całości) form wypowiedzi za
pomocą samego kontekstu. Mechanizm groteskowej deformacji wiąże się natomiast z
ingerencją w samą formę wypowiedzi. Zarazem stanowi on formę pośrednią między
mechanizmem kontrastowego komponowania a mechanizmem demontowania, eksponowania
procesu i rozkładu, łączy cechy tych dwóch strategii: elementy języka, poddane zabiegom
deformacji, tworzą kompozycję, która określa ich charakter przez relacje zachodzące między
jej elementami. Mechanizm deformacji opiera się również na zabiegach związanych z
demontowaniem, eksponowaniem procesu twórczego i rozpadu form wypowiedzi. Z kolei
wypowiedź demontowana, ujmowana w procesie powstawania, zachowująca nieciągłą
dynamikę potocznego myślenia, ujawnia swoją chaotyczną, niedoskonałą (a więc podatną na
wyolbrzymienie) postać. Trzeci mechanizm dotyczy wypowiedzi najbardziej przetworzonych,
bo deformowanych, rozbijanych na części, wyabstrahowanych nie tylko z pierwotnego
kontekstu użycia, ale też z potencjalnie je scalających ram utworu literackiego.
Praca zmierza również do nakreślenia artystycznych i społeczno-politycznych
kontekstów tych zjawisk, wskazania ich przyczyn i skutków. Eksperymenty z mową
nieliteracką są przejawem ogólnej tendencji do wzmożonego zainteresowania językiem
nieartystycznym w literaturze poodwilżowej. Cechuje ono wielu autorów niezrzeszonych i
osobnych, a także przedstawicieli takich środowisk jak pokolenie „Współczesności”, poeci
lingwistyczni, poeci Nowej Fali, twórcy z kręgu tzw. „rewolucji artystycznej”, poeci
„o’harystycznej” frakcji „bruLionu”, śląscy brutaliści czy młodsi, tworzący dziś autorzy
wykorzystujący mowę nieartystyczną. Wielość tych grup i środowisk literackich uświadamia
ponadpartykularny zakres i historycznoliteracką wagę ekspansji form nieliterackich w
polskiej literaturze poodwilżowej. Dążenie do nowatorstwa i eksperymentu, nasilenie
podejrzliwości wobec języka, skoncentrowanie na jego skłonności do petryfikacji – typowe
dla opisanych w pracy autorów – pozwala z kolei widzieć w ich twórczości kontynuację
tendencji modernistycznych.
Przetwarzanie form nieliterackich w literaturze pełni funkcję tyleż estetyczną, co
krytyczną, demaskatorską, interwencyjną. Jego rola polega w dużej mierze na eksponowaniu i
problematyzowaniu widocznych w języku mechanizmów (zbiorowego) myślenia;
społecznych i jednostkowych wyobrażeń, aspiracji i kompleksów, przywar i bolączek
widocznych w cytowanych i przetwarzanych wypowiedziach użytkowników polszczyzny.
Autorzy analizowanych tekstów literackich traktują język krytycznie i podejrzliwie, jako
cudzą mowę (wedle pojęcia Michaiła Bachtina). Dezautomatyzując skonwencjonalizowane
5
wyrażenia, pisarze wytrącają język z jego pierwotnych funkcji propagandowych,
perswazyjnych, kulturotwórczych, determinujących poczucie politycznej czy społecznej
wspólnoty. W ten – pośredni – sposób literatura opisuje rzeczywistość i reaguje na
dyskursywną opresję publicznej mowy w różnych okresach historii współczesnej.The present work – The Literariness of Non-Literary Forms in Polish Literature after 1956
– concerns the phenomenon of the rising popularity of non-artistic forms of expression in Polish
literary output after the “Polish thaw”; namely the expansion of texts that are functional, colloquial
or do not follow the norm of correct, standard and neutral literary Polish language; particularly in its
high-art variant. The work’s specific objective is to describe three strategies of experimental, radical
and original processing of non-artistic language. They are discussed in my interpretation of works
by five writers: Edward Redliński, Leopold Buczkowski, Dorota Masłowska, Tadeusz Różewicz
and Miron Białoszewski.
The scope of non-literary language forms has been wide and historically changing: it
includes both functional texts and single fragments or characteristics of non-artistic utterances, e.g.
short excerpts from advertisements and newspapers, colloquial set phrases, elements of functional
styles, e.g. petrified phrases found in office style, paralanguage phenomena, quotes from overheard
“other’s speech” (Mikhail Bakhtin’s term) as well as conventionalized behavior patterns or
conversational customs.
Ways of using non-literary forms in literature do not come down to citations. In this kind of
creative process non-literary forms are being separated from real context (or fabricated according to
the rules of colloquial speech or written functional language), processed and (re)used in the literary
work as linguistic found objects or as part of artistic recycling. Sometimes it involves a radical
interference into non-literary forms, which means breaking these forms, their deformation, free
joining of elements of separate texts, their layering over e
with non-literary forms, it radically changes literary language’s meaning, scope, form and material,
while also redefining the notion of literature and literariness.
In these texts literariness is not an immanent aesthetic quality of separate works, but rather
arises between the texts. It results from the idea for its composition, as a function of devices which
aim at showing contrasts, inconsistencies, incongruities, caricature quality of juxtaposed works,
genre forms, conventions, styles. The subject, in turn, does not create the effect of literariness ex
nihilo, just by arranging words, but rather recognizes poetic quality in another person’s non-artistic
text; (s)he is the one who peeps, eavesdrops, extracts artistic potential: beyond, in meeting, in
context, in contrast of various (elements of) utterances. Literariness moves the aim and scope of its
activity from the level of style to the level of stylization, from the level of narration to the level of
constructional actions aiming at arranging finished text fragments. In most cases linguistic artifacts,
devoid of narrative cement, speak for themselves as it were, and the subjective activity is formed in
the very function of the word’s use, revealing the works’ meta-artistic concept.
In my work I show three dominating strategies of processing non-literary language in Polish
literature after 1956: a) contrast which involves composing finished functional texts or larger
fragments thereof; b) deforming non-literary forms of expression, which consists in condensing
negative linguistic phenomena in the work, and c) dismantling non-literary (and literary)
utterances, their forms, scope, shapes, continuity, coherence, exposing the processual dimension of
creating literary works and other utterances, including non-literary forms. Each of these three
strategies (contrast, deformation, dismantling) is matched by a specific artistic technique. Contrast
is based on composition technique, deformation on condensation, dismantling on devices that
expose the processuality of creation.
To describe these strategies in greater detail – the first mechanism of literariness, contrast,
consists in arranging artistic compositions with the use of finished functional texts. The goal of their
processing is disautomatization of meaning resulting from changing the context of the word’s use.
Literariness in such works arises between finished texts or fragments of utterances, it results from
the idea for their composition, it is formulated in meeting, in context, in contrast of various
(elements of) utterances. The authors of literary compositions based on the contrast strategy use
finished functional forms that they include in literary works as found objects or isolated,
thematically, stylistically and pragmatically independent sentences arranged in a diverse dialogue of
distinct entities excluded from the communicative community. Examples of the contrast strategy in
my work are Edward Redliński’s Nikiformy and Leopold Buczkowski’s Uroda na czasie.
The second strategy of literary processing of non-literary forms is deformation which
involves condensing negative values, meanings and content, their hyperbolization and distortion
kept in the poetics of linguistic grotesque and based on the mechanism of parody. These devices aim
at exposing negative intentions, attitudes and behaviors that can be observed in the language,
patterns of linguistic self-presentation, linguistic manipulations, but also to show how formulas of
official speech spread to private language. The strategy of deformation is discussed in my
interpretation of Dorota Masłowska’s experimental prose (Wojna polsko-ruska pod flagą białoczerwoną, Paw królowej, Inni ludzie). In my perspective, the tendency for deformation is also
characteristic for works by Leopold Buczkowski and Tadeusz Różewicz, however basic strategies
of transforming non-literary forms in their works are (as it can be assumed) contrast and
dismantling respectively.
The role of the third literary strategy, dismantling, is to reveal the processuality of forming
utterances: oral and written, functional and literary, which allows to examine the works in the
history of their development and reaching their final form. In this case, the creative process reflects
the mechanisms of perception, emphasizing intended scrappiness, chaos or disintegration of
various forms of expression, growing in an unpredictable direction. Dismantled texts lose their
boundaries, so meanings crystallize outside their frame, in mutual relation between interlaced
fragments of various texts, but also beyond language, in the space in between text and non-artistic
imagery (in late poems of Tadeusz Różewicz) and between text and non-artistic sound in the oeuvre
of Białoszewski. The chapter devoted to this poet concerns his recordings and so called sound
poems from various periods of his work. In the chaper on Różewicz, apart from his late poems, I
also analyze the collage-work Tarcza z pajęczyny.
These three models of literariness are presented in the same order that I discuss them in my
work, according to the degree of the processing of non-literary phenomena. The contrast
mechanism which is based on composition, assumes playing with meanings of larger (as well as
complete) forms of expression with the use of context alone. The mechanism of grotesque
deformation, in turn, involves interference in the form of expression itself. At the same time, it is a
transitional form between the mechanism of contrastive composition and the mechanism of
dismantling, emphasizing the process and disintegration. It combines features of these two
strategies: elements of language that are subject to deformation form a composition which
determines their nature through relations occuring between its elements. The deformation
mechanism is also based on devices indicating dismantling, emphasizing the process and
disintegration of forms of expression. In turn, dismantled utterances, captured in the process of
creation, while retaining the discontinous dynamics of everyday thinking, show their form: chaotic,
imperfect (and thus prone to exaggeration). The third mechanism concerns utterances that are the
most processed, for they are deformed, broken into pieces, abstracted not only from the original
context of use, but also from the framework of literary work which could potentially unite them.
The work also aims at depicting the artistic and sociopolitical contexts of this phenomena,
showing their causes and effects. Experimenting with non-literary language is a manifestation of the
general tendency of increased interest in non-artistic language in post-thaw Polish literature. It is
true for many independent, singular authors, but also for representatives of such circles as the
Współczesność generation, the linguistic poets, the New Wave poets, authors from the so called
“artistic revolution” group, poets from the O’Hara faction of bruLion, Silesian brutalists or younger,
still active authors that use non-artistic language. The multitude of these groups and literary circles
show supra-individual range and historico-literary significance of the expansion on non-literary
forms in Polish literature after the thaw. Striving for innovation and experiment, regarding language
with growing suspicion, focusing on its tendency to petrification – typical for the authors I
described in my work – allows, in turn, to see their work as a continuation of modernist tendencies.
Processing non-literary forms in literature performs a function which is aesthetic, but also
critical, revealing, interventionist. Its role is, in large measure, to expose and problematize
mechanisms that can be observed in language: those of (collective) thinking; representations,
aspirations and (social and individual) complexes which hide behind fixed forms of expression.
Through disautomatizing these conventionalized phrases, the authors throw language off its original
propagandist, persuasive, culture-forming functions that determine the sense of political or social
community. In this – indirect – way literature has depicted reality and reacted to the discursive
oppression of public language in various periods of contemporary history
After the Holocaust. Assimilation Practices as Strategies to Strike up Root in Post-War Poland (1944-1950)
No full textPrzedmiotem przedstawionych w pracy badań są starania żydowskich Polaków, by
odnaleźć miejsce dla siebie i na nowo zakorzenić się w świecie po Zagładzie. Podejmowane
przez nich działania określone tu zostały jako „praktyki”, w znaczeniu nadanym temu słowu
przez francuskiego socjologa Pierre’a Bourdieu – ukierunkowanym na ich społeczny wymiar.
W rozprawie analizie poddano trzy wybrane praktyki asymilacyjne – skupione na operacji
„zacierania”/ „neutralizowania” aspektu wyodrębniającego członka grupy mniejszościowej
spośród zbiorowości większościowej: konwersje z judaizmu na wyznanie katolickie, zmiany
personaliów (z „obco” – „żydowsko”-brzmiących na „swojskie”) oraz zawieranie małżeństw
mieszanych z przedstawicielem grupy większościowej, które – jak starano się wykazać – w
badanym okresie mogły być traktowane przez żydowskich Polaków jako „narzędzie”
zadomowiania się.
Analizie poddano wysiłki tych tylko ocalałych z Zagłady, którzy w drugiej połowie lat
40. XX wieku, przejściowo choćby, osiedli na ziemiach Polski w jej powojennych granicach.
Badaniami objęto okres pomiędzy rokiem 1944-1945 a przełomem 1949-1950. Chociaż nie był
on jednorodny, jednak – w odróżnieniu od lat następnych – w tym burzliwym politycznie
czasie, społeczność żydowska w Polsce cieszyła się stosunkowo dużą autonomią.
W dwóch pierwszych rozdziałach pracy przedstawione zostały, z konieczności –
skrótowo, choć, w miarę możliwości – wszechstronnie, kwestie, które w przekonaniu autorki
stanowiły zasadniczy kontekst działań podejmowanych przez żydowskich Polaków w latach
1944-1950: doświadczenie Zagłady opisane zbiorczo, ze wskazaniem jego najważniejszych
elementów składowych, jego wymiarów i czynników różnicujących dostęp do niego oraz
najistotniejsze aspekty sytuacji żydowskich Polaków w drugiej połowie lat 40. XX wieku i ich
szeroko rozumianej kondycji.
Część badawcza pracy w całości mieści się w rozdziale trzecim. We wprowadzeniu do
niego omówiono wykorzystywaną dalej definicję pojęcia asymilacji. Wyniki badań konwersji
żydowskich Polaków na katolicyzm, dokonywanych przez nich zmian nazwisk i/lub imion oraz
zawierania małżeństw z osobami spoza grupy pochodzenia etnicznego, zreferowano w
kolejnych trzech podrozdziałach. we wszystkich – w tym samym porządku – przechodząc od
zapoznania czytelnika z podstawowymi statystykami, do analizy genealogii społecznej i
rodzinnej badanych, czynników przeprowadzenia zmian (wyznania lub personaliów)/
wchodzenia w związki mieszane, wreszcie, o ile to jest możliwe – ich motywacji. Uwagę
skupiono na rozważeniu potencjału adaptacyjnego tych aktów. Każdy podrozdział kończy się
odrębnym podsumowaniem. Praktyki zostały zanalizowane przy uwzględnieniu szerokiego tła
społecznego, w ramach którego były one podejmowane, w szczególności dokonujących się w
badanej zbiorowości procesów – przede wszystkim akulturacji – między innymi językowej – i
sekularyzacji, z którymi opisywane działania ocalałych były silnie powiązane.
W rozdziale zamykającym rozprawę obok wniosków z badań, na przykładzie
omawianych w pracy praktyk adaptacyjnych przedstawiono propozycję modelowego ujęcia
problemu zadomowiania się ocalałych w powojennej Polsce.
Za podstawę źródłową pracy posłużyły autorce różnego rodzaju źródła, m.in.
archiwalne – materiały wytworzone i/lub przechowywane przez żydowskie organizacje
społeczne i partie polityczne, dokumenty pozostawione w aktach instytucji ludowego państwa
polskiego, dokumenty Kościoła Katolickiego zdeponowane w czterech archiwach kurialnych
Archiwum Archidiecezjalnym Warszawskim, Krakowskim, Katowickim i Łódzkim, ale także
anonse prasowe o zalegalizowanych zmianach personaliów oraz dane spisowe na temat
ocalałych z Zagłady zgromadzone w drugiej połowie lat 40. XX w. przez Centralny Komitet
Żydów w Polsce i jego agendy.The main subject of the research presented in the dissertation are the efforts of Jewish
Poles to find themselves a place and to re-root in the post-Holocaust world. Activities they have
taken were described as ’practices’ in the sense given to this word by the French sociologist
Pierre’a Bourdieu – that directed at their social dimension. The three selected assimilation
practices – the ones focused on the operation of blurring the differences distinguishing the
member of minority group from majority population – were analyzed here, these were:
conversions from Judaism to Catholic faith, changes of names and/or surnames (from ‘foreign’
– ‘Jewish’, no matter what it meant – to the ‘familiar’ ones) and entering into mixed marriages
with representatives of the majority group. In the analyzed period – as the author tried to prove
– all of them could be treated by Jewish Poles as a ‘tool’ of striking up roots.
There were analyzed here only the efforts of those Holocaust survivors who in the
second half of the 1940s, be it only temporarily, settled on Polish territory in its post-war
borders. The research covered period between 1944–1945 and the turn of 1949–1950. Although
it was not homogenous, the Jewish community in Poland at that politically turbulent time – in
contrast to the following years – enjoyed a relatively high autonomy.
In the first two chapters of the thesis there were presented – briefly out of necessity,
though as broadly as possible – issues which, in the author’s opinion constituted the basic
context of activities undertaken by Jewish Poles in 1944–1950. These were: the Holocaust
experience described by means of indicating its most important components, its dimensions and
factors that differentiated access to it as well as the most important aspects of the Jewish Poles’
situation in the second half of the 1940s and their broadly understood condition.
The research part of the text is presented entirely in the third chapter. In its introduction,
the concept of assimilation was discussed, the one that then was used in further sections. The
results of research on survivors’ conversion to Catholicism, changes of surnames and/or names
they made and entering into marriages with people from outside ethnic group, were reported in
the next three subsections, in all of them in the same order – beginning with providing the reader
the basic statistics, to analyzing the social and family genealogy of the subjects, the factors of
making changes (of religion/ names/ surnames) and/ or entering into mixed relationships,
finally – if possible – their motivation. Special attention was focused on considering the
adaptive potential of these acts. Each subsection ends with separate recapitulation and
conclusion. The practices have been analyzed taking into account the broad social background
in which they were undertaken, in particular the processes which have taken place in the studied
population, among them most of all the acculturation – inter alia linguistic and the
secularization, with which the described activities of survivors were strongly related.
The closing chapter of the dissertation presents – together with the conclusions from the
research – a model approach to the problem of the striking up roots of Holocaust survivors in
post–war Poland, which is based on an analysis of adaptation practices discussed in the thesis.
The dissertation was based on a varied and broad collection of source materials, among
them the materials created and/or stored by Jewish social and political organizations, files of
the Polish state documents, documents of the Catholic Church deposited in four curial archives
(Lodz, Cracow, Katowice and Warsaw), press announcements about legalized changes of
names and/or surnames, survivors’ testimonies but also personal data and census data
concerning Jewish Poles gathered by the Central Committee of Jews in Poland and its agenda
Dialogue as a thought style. Exponents of biblical cultural “koine” in Norwid’s letters
No full textRozprawa – jeśli czytać ją pod kątem teoretycznym – poświęcona jest zagadnieniu kulturowej roli cytatu. Reaktualizuje koncepcje Michaiła Bachtina i Walentina Wołoszynowa związane z problematyką słowa dialogowego, by przypomnieć, że cytat (w szerokim rozumieniu: od cytatu właściwego, przez parafrazę i aluzję po mowę pozornie zależną) nie jest jedynie wykładnikiem relacji międzytekstowych, jak traktuje go późno nowoczesna i ponowoczesna humanistyka, ale przede wszystkim wykładnikiem relacji międzypodmiotowych. Po pierwsze, jest dialogiem nadawcy z adresatem zróżnicowanym formalnie i znaczeniowo ze względu na łączące ich więzi, stosunek ich światopoglądów, kompetencje oraz sytuację, w jakiej przebiega komunikacja między nimi. Po drugie – jest eksterioryzacją dialogu wewnętrznego autora, do którego włączone zostają przyswojone cudze słowa, przede wszystkim te, które pochodzą z bliskich jemu i jego odbiorcom tekstów kultury.
Wyjątkowo dogodnego materiału do zweryfikowania tych założeń dostarcza literatura niefikcjonalna (to jest o identyfikowalnej referencji), zwłaszcza list, który ze względu na specyficzną sytuację komunikacyjną szczególnie sprzyja zaistnieniu wielu typów cytatów, zróżnicowanych pod względem formy oraz funkcji. Na podstawie analiz cytatów biblijnych w listach Cypriana Norwida, a dla porównania – także Piotra Semenenki, Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego, sformułowana została koncepcja cytatu jako koiné kulturowej. Koncepcja ta zasadza się na uznaniu, że posługiwaniu się w mowie (wypowiedzi) cytatami z tekstów powszechnie znanych w danej wspólnocie, odwołujących się do podzielanej przez jej członków kompetencji kulturowej i językowej, ułatwia nie tylko ich porozumiewanie się, lecz także stanowi o wspólnoty tej integracji. Integracji nie jako powtórzeniu, potwierdzeniu i alegacji, ale także dialogu: sporze, polemice, niezgodzie lub aprobacie z zastrzeżeniami bądź antycypowanymi sprzeciwami. Cytaty należące do koiné są formą dialogującego i zdialogizowanego słowa kulturowego.
Pierwszy rozdział rozprawy został poświęcony listowi i jego gatunkowym wyróżnikom. Na podstawie analiz empirycznego materiału historycznego, ujmowanego w optyce inwariantywnej, sformułowana została teza, że list wyróżniają przede wszystkim tekstowe eksponenty specyficznej dla niego sytuacji komunikacyjnej. Za takie minimalne wykładniki listowości uznane zostały konwencjonalne elementy listu, szyftery, formy osobowe czasowników, niekonwencjonalne zwroty do adresata, określenia czasu i miejsca, nawiązania o charakterze dialogowym oraz uwagi metatekstowe.
Drugi rozdział podjął zadanie weryfikacji teoretycznych ustaleń o gatunkowych wyróżnikach listu na przykładzie pism Norwida i historii ich edycji.
Rozdział trzeci został poświęcony cytatowi: jego różnym koncepcjom oraz powiązaniom z kwestią mowy pozornie zależnej. Przypomniana została problematyzacja cytatu jako dwugłosu i wykładnika relacji międzypodmiotowych, znana z prac Bachtina i Wołoszynowa. Na tej podstawie zdefiniowany został cytat, skatalogowane jego formalne typy oraz sformułowana koncepcja koiné kulturowej. Opisana została także rola Biblii (stanowiącej źródło analizowanych w dalszych częściach pracy cytatów) w XIX-wiecznej polskiej wspólnocie narodowej, pojmowanej (za autorytatywnymi rozstrzygnięciami socjologów) jako wspólnota kulturowa.
W rozdziale czwartym opisana została koiné kulturowa Semenenki, Mickiewicza i Słowackiego. Cytaty biblijne w ich listach pozwalają wskazać charakterystyczne dla autorów strategie cytowania: koiné jako powtórzenia, koiné jako mówienia oraz koiné jako elementu stylizacji. Każda z nich polega na wykorzystaniu innych właściwości i możliwości cytatu.
Rozdział piąty został w całości poświęcony koiné Norwida. Analiza jego różnych sposobów cytowania ma przede wszystkim wykazać, że poeta nie tylko mówił, ale także myślał Biblią, o czym najdobitniej świadczą jego cytaty w mowie pozornie zależnej.The dissertation – in its theoretical aspect – is devoted to the issue of the cultural role of quotation. It reactualises Mikhail Bakhtin’s and Valentin Voloshinov’s concepts related to the issue of dialogical word, to remind, that quotation (broadly defined – from the quotation, paraphrase and allusion to represented speech and thought) is not only an exponent of intertextual relations, as late modern and postmodern humanities consider it, but also and most of all an exponent of intersubject relations. First, it is a dialogue between the sender and receiver formally and semantically differentiated because of their connexion, relation of their worldviews, cognizance and the situation their communication is set in. Second – it is exteriorization of authors inner dialogue, to which internalised other’s words are included, mainly those that have origins in cultural texts well known to him and his receivers.
Nonfiction literature is a suitable material to verify those assumptions – especially a letter with its unique communicative situation that allows many types (in form and function) of quotation to be used. Based on the analysis of Bible quotations in letters of Cyprian Norwid, and also, for comparison, of Piotr Semenenko, Adam Mickiewicz and Juliusz Słowacki, the concept of quotation as a cultural koiné is presented. It states, that using a quotation from texts well-known in a particular cultural community (appealing to shared cultural and lingual cognizance) not only simplifies communication, but also integrates the community. This integration comes from both confirmation and dialogue: argument, polemic, disagreement or approval with objections. A quotation that belong to koiné are a form of dialoguing and dialogised word of the culture.
The topic of the first chapters is a letter genre and its characteristics – the findings about the minimal requirements of a letter, that are referring to previous studies, above all, to the first Polish monograph of the genre, Teoria listu (Theory of letter) by Stefania Skwarczyńska (1937), will be used in further studies about quotation in a letter and its specifity. The conclusion, based on the analysis of letters, is, that letter genre in distinguished mostly by textual exponents of its unique communicative situation. The minimal exponents of it are conventional elements of letter, shifters, first and second person verb forms, unconventional form of addressing the receiver, information about time and place, referring to receivers words and metatextual remarks.
The second chapter is a verification of those theoretical findings by the example of Norwid’s works and the history of their editions.
The third chapter is dedicated to a quotation: different concepts of it and its connections with the represented speech and thought. The idea of a quotation as a double voice and an exponent of intersubject relations known from Bakhtin’s a Voloshinov’s works is reminded. Based on it quotation is defined, its types catalogued and the concept of cultural koiné is presented. Also the role of the Bible (which is a source of the quotation analysed in the next part of the dissertation) in the XIXth century Polish nation as a cultural community is described.
The fourth chapter describes the cultural koiné of Semenenko, Mickiewicz and Słowacki. Bible quotations in their letters allow to point out characteristic strategies of quoting: koiné as a repetition, koiné as speaking and koiné as a part of stylization. Each of them is using different properties and abilities of quotation.
Finally, the fifth chapter is fully devoted to the Norwid’s koiné. The analysis of various types of quotations in his letters proves, that he not only spoke, but also thought by the Bible, which is best shown by his quotations in the form of represented speech and thought
Rozwiązania osobliwości ilorazowych i ich pierścienie Coxa
No full textThe aim of this dissertation is to investigate the geometry of resolutions of quotient
singularities C
n/G for G ⊂ SLn(C) with use of an associated algebraic object – the Cox
ring. We are interested in construction of all crepant resolutions and a combinatorial
description of birational relations among them. This information can be read off the
structure of the Cox ring.
We give a method to construct certain finitely generated subalgebras of the Cox ring
R(X) of a crepant resolution X → C
n/G and present three methods to verify when
such a subring is actually the whole Cox ring. The construction relies on the embedding, investigated by Donten-Bury and Wiśniewski, of the Cox ring into the Laurent
polynomial ring over an invariant ring of the commutator subgroup [G, G] ⊂ G.
The first method to verify whether a constructed subalgebra is equal to R(X) relies on
a criterion involving valuations of crepant divisors over the singularity C
n/G. Such valuations can be computed using the McKay correspondence of Ito and Reid as restrictions
of certain monomial valuations on the field of rational functions C(x1, . . . , xn). We apply
this method to the family of three-dimensional quotient singularities given by groups
acting via reducible representations on C
3
. We obtain a presentation of R(X) in terms
of generators and relations, which is then used to study the geometry of resolutions for
several examples of quotient singularities. One example is the infinite series of quotient
singularities given by dihedral groups, investigated previously by Nolla de Cellis and
Sekiya with different methods. We provide an alternative treatment for such quotients.
We also investigate the geometry of crepant resolutions in the simplest examples of the
quotient C
3/G when such a resolution contracts a divisor to a point. Due to limitations
of methods used prior to our work examples exhibiting such a phenomenon were not studied earlier even though they are typical among resolutions of three-dimensional quotient
singularities. Two examples we present belong to the family of reducible representations
and one belongs to the family of irreducible representations which is substantially harder
to analyze.
The second method is based on the characterization theorem for the Cox ring in terms
of Geometric Invariant Theory. We present an example of its use when we give another
proof in the case of dihedral groups.
We also give a general method to bound degrees of generators of the Cox ring by use of
the Kawamata-Viehweg vanishing and the multigraded Castelnuovo-Mumford regularity.
We use this method in the study of three examples of symplectic quotient singularities
in dimension four. In this study we use another technique to verify that a constructed
subalgebra is equal to the Cox ring, based on the algebraic torus action on the resolution.
The action allows us, via the Lefschetz-Riemann-Roch theorem, to compute important
part of the Hilbert series of the Cox ring. We expect that this idea may be generalized
and used to study other examples.Celem niniejszej rozprawy jest zbadanie geometrii rozwiązań osobliwości ilorazowych
C
n/G dla G ⊂ SLn(C) przy użyciu stowarzyszonego obiektu algebraicznego – pierścienia Coxa. Interesuje nas skonstruowanie wszystkich rozwiązań krepantnych i kombinatoryczny opis relacji biwymiernych pomiędzy nimi. Opis taki można odczytać ze struktury
pierścienia Coxa.
Podajemy metodę konstrukcji pewnych skończenie generowanych podalgebr pierścienia
Coxa R(X) rozwiązania krepantnego X → C
n/G i trzy metody pozwalające rozstrzygąć,
kiedy taki podpierścień jest całym pierścieniem Coxa. Konstrukcję przeprowadzamy w
oparciu o badane przez Donten-Bury i Wiśniewskiego zanurzenie pierścienia Coxa w
pierścień wielomianów Laurenta nad pierścieniem niezmienników komutanta [G, G] ⊂ G.
Pierwszy sposób sprawdzenia, czy skonstruowana algebra jest równa R(X), opiera się
na kryterium związanym z waluacjami dywizorów krepantnych nad osobliwością C
n/G.
Waluacje te można obliczyć przy użyciu odpowiedniości McKaya w sensie Ito i Reida
jako zawężenia pewnych waluacji jednomianowych na pierścieniu funkcji wymiernych
C(x1, . . . , xn). Stosujemy to kryterium do rodziny trójwymiarowych osobliwości ilorazowych związanych z reprezentacjami rozkładalnymi. Otrzymujemy prezentację R(X)
poprzez generatory i relacje, której następnie używamy, aby zbadać geometrię rozwiązań kilku przykładów osobliwości ilorazowych. Jednym z nich jest nieskończona seria
osobliwości ilorazowych zadanych przez grupy dihedralne, badana wcześniej przez Nollę
de Cellis i Sekiyę przy użyciu innych metod. Analizujemy również geometrię rozwiązań
krepantnych w najprostszych przypadkach osobliwości C
3/G o rozwiązaniu ściągającym
dywizor do punktu. Ze względu na ograniczenia stosowanych uprzednio metod przykłady takich rozwiązań nie były dotychczas badane pomimo ich powszechności wśród
rozwiązań trójwymiarowych osobliwości ilorazowych. Dwa przykłady należą do rodziny
reprezentacji rozkładalnych a jeden do rodziny reprezentacji nieprzywiedlnych, które są
istotnie trudniejsze do przeanalizowania.
Drugi sposób jest oparty o twierdzenie charakteryzujące pierścienie Coxa w terminach
geometrycznej teorii niezmienników (GIT). Przedstawiamy jego przykładowe zastosowanie, przeprowadzając alternatywny dowód w przypadku grup dihedralnych.
Podajemy również ogólną metodę ograniczania stopni generatorów pierścienia Coxa przy
użyciu twierdzenia Kawamaty-Viehwega o znikaniu i wielogradowanej wersji regularności
Castelnuovo-Mumforda. Stosujemy tę metodę do zbadania trzech przykładów symplektycznych osobliwości ilorazowych w wymiarze cztery. Stosujemy tutaj inną technikę do
rozstrzygnięcia, czy skonstruowana podalgebra jest równa całemu pierścieniowi Coxa,
opierając się na działaniu algebraicznego torusa na rozwiązaniu. To działanie pozwala
nam, dzięki twierdzeniu Lefschetza-Riemanna-Rocha, obliczyć ważną część funkcji Hilberta pierścienia Coxa. Spodziewamy się, że przedstawione w tej części pracy metody
związane z działaniem torusa mogą zostać uogólnione i wykorzystane do badania innych
przykładów
Cabinets of Curiosities in the Literature of the Second Half of the 19th Century. Their Manifestations and Contexts
No full textTemat gabinetów osobliwości jak dotąd cieszył się zainteresowaniem przede wszystkim
badaczy kultury i literatury renesansu, zwłaszcza historyków sztuki zajmujących się dziejami
kolekcjonerstwa europejskiego. Jest to zrozumiałe o tyle, że epoka kultury ciekawości była
czasem, w którym powstawały pierwsze wunderkamery erudytów. W pracy przyjmuję
założenie, że w XIX wieku, a zwłaszcza w jego drugiej połowie, zaistniały warunki do
ponownego rozwoju tej formy ekspozycji, która ze sfery arystokratycznych kolekcji przeniosła
się przede wszystkim do kultury popularnej i literatury.
Celem mojej rozprawy jest opisanie i poddanie interpretacji różnych form obecności
gabinetów osobliwości w literaturze drugiej połowy XIX wieku w kontekście kulturowym.
Gabinet osobliwości rozumiem jako kolekcję przedstawiającą pomniejszony obraz świata,
której konstrukcja zasadza się na przekonaniu, że uniwersum najlepiej reprezentuje to, co
unikatowe, rzadkie, osobliwe. Stawiam tezę, że zainteresowanie osobliwościami było
konsekwencją wartości wyznawanych przez XIX-wieczną formację kulturową oraz
umożliwiało badanie i opisywanie zagadnień pozornie znajdujących się poza obszarem refleksji
pozytywizmu, naturalizmu czy scjentyzmu. Przyjmuję, że „osobliwość” jest pojęciem
funkcjonalnym w takim znaczeniu, że więcej niż o przedmiocie, mówi o oglądającym, dlatego
z jednej strony badam, w jaki sposób XIX-wieczni autorzy przedstawiali swoją epokę za
pomocą figury gabinetu osobliwości, z drugiej – rekonstruuję opowieści, które wyłaniają się
z aktu patrzenia na to, co osobliwe.
Niniejsza praca wpisuje się w kulturową historię literatury zarówno poprzez zakres
tematyczny, jak i zróżnicowane instrumentarium badawcze, na które składają się narzędzia
stosowane przez literaturoznawstwo, kulturoznawstwo i historię sztuki. Wśród analizowanych
utworów znalazły się zarówno powieści, jak i opowiadania, opisy podróży, traktaty
filozoficzne, naukowe i popularnonaukowe ukazane na tle przewodników turystycznych oraz
artykułów prasowych. Kontekstem dla polskich tekstów są odpowiednio wybrane utwory
literatury obcej.
Konstrukcja pracy oddaje różne etapy obiegu osobliwości w kulturze i literaturze.
W pierwszym rozdziale poddaję interpretacji teksty podróżnicze powiązane z realnie
istniejącymi kolekcjami osobliwości. Ich autorami są zarówno pisarze (Józef Ignacy
Kraszewski, Sygurd Wiśniowski), jak i uczeni (Karol Darwin, Konstanty Jelski, Benedykt
Dybowski) oraz kolekcjonerzy (Michał Tyszkiewicz). Sprawdzam, w jaki sposób badali
i opisywali napotkane osobliwości, a zebrane przez nich eksponaty zestawiam z atrakcjami
turystycznymi (w rozumieniu Deana MacCannella) i pamiątkami (w rozumieniu Anny
Wieczorkiewicz). W rozdziale drugim i trzecim koncentruję się na przedstawionych
w literaturze miejscach (w rozumieniu Elżbiety Rybickiej), w których badano, eksponowano
i sprzedawano osobliwości, czyli odpowiednio: gabinetach naukowych (m.in. Sartor Resartus,
Niewidzialny, Mistrz Twardowski, Xiądz Faust, ale też realne laboratoria Tesli, Szczepanika
i Ochorowicza), prywatnych (m.in. Kuzyn Pons, Pan Major, The Spoils of Poynton) oraz
magazynach osobliwości (m.in. Magazyn osobliwości, Lalka, Jaszczur, Złota czara).
Interpretacje podporządkowane są trzem podstawowym perspektywom: praktyki, poetyki
i polityki (wg Susan Pearce) zbierania, pokazywania i oglądania osobliwości. Zaprezentowane
w tekstach eksponaty czytam, wzorem kolekcjonerów, metonimicznie (wg Elaine Freedgood).
O ile w pierwszych trzech rozdziałach koncentruję się przede wszystkim na osobliwych
rzeczach, o tyle ostatni rozdział poświęciłam osobliwościom ludzkim, wystawianym
w gabinetach, które należały do wielkomiejskiej kultury atrakcji (od panoptikum po seanse
spirytystyczne). Sprawdzam, jakie sensy nadawano ludzkim ciałom w różnych dyskursach,
w które wpisywane były osobliwości (wg Anny Wieczorkiewicz).
Interpretowane teksty potwierdzają szeroką obecność gabinetów osobliwości w XIXwiecznej literaturze i kulturze oraz żywe zainteresowanie tym, co niezwykłe, niepoznane,
niewidzialne. Osobliwość, która podlega oglądowi, badaniu, eksperymentom, umożliwia
wprowadzenie „niezwykłości” charakterystycznych dla fantastyki w przestrzeń realizmu,
znosząc tym samym ostrą granicę między idealizmem a materializmem, religią a nauką, faktem
a cudem; staje się katalizatorem nowoczesności. Przedstawione kolekcje generują własne
opowieści o wieku XIX, wpisujące się w poetykę osobliwości, która operuje specyficznymi:
środkami wyrazu, konstrukcją narracji i formą tekstu.
Wśród opowieści odczytanych z literackich gabinetów osobliwości na plan pierwszy
wysuwają się te o powszechnym powinowactwie, o melancholii i utopii oraz o nowoczesnej
normie. To jednocześnie opowieści silnie uwikłane w dyskurs klasowy, narodowy
i konsumpcyjny. Poprzez eksponowanie osobliwości silnie akcentują, co jest uznawane za
normalne, jednak normalność nie stanowi tu atrakcyjnego wzorca. Kontakt z osobliwym
umożliwia emancypację ze sztywnych ram społeczeństwa mieszczańskiego i uczestnictwo
w kulturze tworzonej przez geniuszy i ekscentryków: podróżników, artystów, uczonych
i kolekcjonerów.
W swojej pracy chciałam pokazać, że zwrot ku osobliwościom następuje w czasach
intensywnego rozwoju nauki, techniki, nowych odkryć, które podkopują dotychczasowe
paradygmaty i denaturalizują dotychczasowy obraz świata. Osobliwości pomagają ten obraz na
powrót pozszywać w całość, tworząc pomost między przeszłością, nowoczesnością
i przyszłością.So far, cabinets of curiosities have been studied mainly by researchers of Renaissance
culture and literature, especially art historians dealing with the history of European collecting.
This is understandable, because the age of curiosity was the time when the first erudite
wunderkammers were created. In my dissertation, I assume that in the nineteenth century, and
especially in its second half, the conditions arose for the re-development of this exhibition form,
which in turn entailed its transference from an organising principle of aristocratic collections to
the contexts of popular culture and literature.
The aim of my dissertation is to describe and interpret the various manifestations of
cabinets of curiosities in the literature and cultural context of the second half of the 19th century.
I understand cabinets of curiosities as collections presenting a microcosm, the design of which
is based on the belief that the universe is best represented by those things that are unique, rare,
and peculiar. I argue that the interest in curiosities was a consequence of the values which
permeated the cultural formations of the nineteenth-century and functioned so as to enable
exploration and description of issues which seemingly neither positivism, naturalism nor
scientism were capable of reflecting. I assume that "curiosities" is a functional concept, in the
sense that it describes the viewer rather than the object. From this point of view I study both
how nineteenth-century authors portrayed their epoch using this figure, and the kinds of stories
we can reconstruct from examining curiosities.
This work is part of the cultural history of literature both in the sense of its thematic
scope and the diverse research instruments it deploys. Among the latter are tools used by literary
studies, cultural studies, and the history of art. Works that inform the analysis include novels as
well as short stories, travel descriptions, philosophical treatises, scientific and popular science
texts, tourist guides and newspaper articles. Foreign literature provides the context for the
Polish texts studied.
1
The structure of the work reflects various aspects of the circulation of curiosities in
culture and literature. In the first chapter, I interpret travel texts related to real-life collections
of curiosities. Their authors included writers (Józef Ignacy Kraszewski, Sygurd Wiśniowski),
explorers (Karol Darwin, Konstanty Jelski, Benedykt Dybowski), and collectors (Michał
Tyszkiewicz). I inquire into how they researched and described the curiosities they encountered,
and how the exhibits they collected were related to tourist attractions (Dean MacCannell) and
souvenirs (Anna Wieczorkiewicz). In the second and third chapters, I focus on the places
presented in the literature (Elżbieta Rybicka) in which the curiosities were studied, exhibited
and sold: scientific cabinets (including Sartor Resartus, Niewidzialny, Mistrz Twardowski, and
Xiądz Faust, but also real Tesla, Szczepanik and Ochorowicz laboratories), private collections
(including Cousin Pons, Pan Major, and The Spoils of Poynton) and magazines of curiosities
(including The Old Curiosity Shop, Lalka, The Skin of Sorrow, and The Golden Bowl). I
examine the texts from three basic perspectives: the practice, poetics and politics (Susan Pearce)
of collecting, and the showing and watching of curiosities. In common with the collectors, I
read the exhibits presented in the texts metonymically (Elaine Freedgood). While in the first
three chapters I focus primarily on things, the last chapter is about human curiosities, exhibited
in the cabinets that belonged to the metropolitan culture of attractions (from the panopticus to
the spiritualistic séances). I examine the significances that have been attributed to human bodies
in the various discourses in which curiosities were embedded (Anna Wieczorkiewicz).
The interpreted texts confirm the widespread presence of curiosity cabinets in 19thcentury literature and culture, and a vivid interest in what is unusual, unknown, or invisible.
The curiosities examined enabled and facilitated the introduction of that "uniqueness",
characteristic of speculative fiction, to the realm of realism, thereby abolishing the sharp
boundary between idealism and materialism, religion and science, fact and miracle; they
became a catalyst for modernity. The presented collections tell their own stories about the
nineteenth century, using the poetics of curiosities, which operates with specific means of
expression, narrative construction, and textual forms.
Among the stories from the literary cabinets of curiosities, there are those inspiring
universal affinity, evoking melancholy and utopia, and embodying modern norms. At the same
time, these stories are enmeshed in class, national and consumer discourses. Although by
displaying curiosities, that which is to be considered normal is strongly signalled, normality
nevertheless does not here assume an attractive guise. Contact with curiosities allows
2
emancipation from the rigid framework of bourgeois society and participation in culture created
by geniuses and eccentrics: travellers, artists, explorers and collectors.
In my dissertation, I show that the turn to curiosities takes place in a time marked by the
rapid development of science and technology, and new discoveries that shake the existing
paradigms and denature the current image of the world. Curiosities help this image to be sewn
back together, creating a bridge between the past, modernity and the future
The Effect of hydrocarbon pollution on the changes of filtration, consolidation and microstructure parameters of cohesive soils.
No full textProdukty ropopochodne stanowią grupę potencjalnych zanieczyszczeń, które w obecnych czasach mogą być realnym zagrożeniem dla środowiska przyrodniczego, w tym dla podłoża obiektów inżynierskich. Prowadzone dotychczas badania nad wpływem węglowodorów na zachowanie się gruntów mineralnych wskazują jednoznacznie, że związki te występując w przestrzeni porowej ośrodka gruntowego w znaczący sposób modyfikują jego właściwości geologiczno-inżynierskie. Modyfikacje te wyrażone są zmianą wartości poszczególnych parametrów fizycznych oraz mechanicznych gruntu zanieczyszczonego, często w kierunku mniej korzystnym z punktu widzenia projektanta. Fakt ten rodzi potrzebę kontynuowania badań naukowych przeprowadzonych dotychczas przez innych autorów, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości zastosowania metod badawczych niewykorzystywanych dotychczas w badaniach gruntów zanieczyszczonych.
W niniejszej pracy podjęto próbę dokonania oceny wpływu paliwa lotniczego Jet A1 oraz oleju mineralnego 15W40 na zmianę filtracyjno-konsolidacyjnych oraz mikrostrukturalnych cech past gruntowych przygotowanych z gruntów spoistych, które występują powszechnie na obszarze kraju. Gruntami tymi są: iły mio-plioceńskie z rejonu Bud Mszczonowskich, iły zastoiskowe z rejonu Plecewic oraz gliny lodowcowe z rejonu Warszawy. W celu oceny wpływu składu granulometrycznego ośrodka gruntowego na uzyskiwane wartości parametrów konsolidacji oraz filtracji sporządzono mieszanki gruntowe, które podobnie jak grunty naturalne zostały poddane kontaminacji paliwami ropopochodnymi. Cechy gruntu takie jak przepuszczalność oraz odkształcalność są bardzo ważne z punktu widzenia geologii inżynierskiej, gdyż to one odpowiadają za zachowanie podłoża gruntowego i są ściśle związane z konsolidacją gruntów spoistych. Znajomość charakterystyk konsolidacyjnych ośrodka gruntowego oprócz prognozowania przebiegu osiadania podłoża budowlanego w czasie może być również wykorzystywana przy pośredniej ocenie zdolności filtracyjnych materiału ilastego przeznaczanego na potrzeby formowania mineralnych naturalnych oraz sztucznych barier izolacyjnych. Postępujący rozwój technologiczny umożliwia obecnie wykonywanie badań konsolidacji przy zastosowaniu stopniowego (incremental loading-IL), jak i stałego przyrostu obciążenia (continous loading-CL). Zaletą badań CL jest stały pomiar ciśnienia porowego oraz krótki czas procedury laboratoryjnej. Pozytywna aplikacja badań CL w analizach przeprowadzanych z udziałem gruntów niezanieczyszczonych wskazuje, że metoda ta mogłaby stanowić również przydatne narzędzie w ocenie filtracyjno-konsolidacyjnych cech gruntów spoistych zanieczyszczonych węglowodorami.
Zrealizowany program badań laboratoryjnych pozwala podzielić niniejszą rozprawę na dwie części. W pierwszej części scharakteryzowano podjęty problem badawczy oraz przedstawiono obecny stan wiedzy na temat zachowania się gruntów mineralnych zanieczyszczonych węglowodorami. W części tej przedstawiono także geologiczno-inżynierskich właściwości badanych gruntów spoistych. Charakterystyka geologiczno-inżynierska materiału gruntowego umożliwiła ocenę zróżnicowania gruntów spoistych wytypowanych do badań laboratoryjnych pod względem granulometrycznym oraz mineralnym. W prezentowanej części pracy omówiono również procedurę przygotowywania past gruntowych do badań tematycznych, jak również sposób aplikowania zanieczyszczeń ropopochodnych do przestrzeni porowej badanych próbek. Podsumowaniem pierwszej części niniejszej rozprawy jest ocena wpływu zanieczyszczenia przygotowanych past gruntowych paliwami ropopochodnymi na uzyskiwane wartości wybranych parametrów fizycznych ośrodka gruntowego. Drugą część pracy poświęcono omówieniu zagadnień, które są bezpośrednio związane z podjętym problemem badawczym. Na początku omówiono założenia teoretyczne konsolidacji CL, a także przedstawiono wyniki badań konsolidometrycznych typu CRL, które przeprowadzono z udziałem past gruntowych niezanieczyszczonych, jak również zanieczyszczonych paliwem lotniczym Jet A1 oraz olejem mineralnym 15W40. Celem badań konsolidometrycznych typu CRL było sprawdzenie, czy przebieg konsolidacji CL w obrębie zanieczyszczonego ośrodka gruntowego odpowiada istniejącym rozwiązaniom teoretycznym. Ocenę zgodności rozwiązań teoretycznych z obserwacjami doświadczalnymi dokonano w oparciu o uzyskiwane wartości ciśnienia porowego ub, parametru ciśnienia wody w porach CCL, umownego czasu konsolidacji t(T=1) oraz względnego czasu konsolidacji TCL. Podsumowaniem tej części pracy jest ocena wpływu kontaminacji węglowodorami na uzyskiwane wartości współczynnika konsolidacji cv oraz modułu ściśliwości M0 gruntów spoistych. W przeprowadzonych analizach uwzględniono wpływ właściwości paliwa ropopochodnego, jego zawartości w porach gruntu, przyjętej prędkości obciążenia, jak również właściwości gruntu zanieczyszczonego. Po omówieniu zagadnień związanych z konsolidacją CL zanieczyszczonego ośrodka gruntowego przedstawiono wpływ zawartości paliwa lotniczego Jet A1 oraz oleju mineralnego 15W40 w porach gruntu na zachodzące zmiany zdolności izolacyjnych past gruntowych. Ocenę tę dokonano w oparciu o znajomość wartości współczynnika filtracji. Parametr ten wyznaczono na podstawie pomiarów pośrednich (badania CRL, ilościowa analiza obrazów mikrostruktury) oraz bezpośrednich (pomiary w permeametrze). Ostatnie rozdziały poświęcono omówieniu zmian mikrostruktury przygotowanych próbek w następstwie zanieczyszczenia węglowodorami. Zagadnienia mikrostrukturalne omówiono zarówno w ujęciu jakościowym, jak również ilościowym.Hydrocarbons are a group of potential contaminants, which may be a real threat to the natural environment, including the ground for engineering objects. Research conducted so far on the influence of petroleum products on the behavior of mineral soils clearly indicate, that these compounds significantly modify the geological and engineering properties of contaminated soil. These modifications are expressed in the change in the value of physical and mechanical parameters of polluted soil, often in a less favorable direction from the designer's point of view. This fact raises the need to continue scientific research carried out so far by other authors, with particular emphasis on the possibility of applying research methods not used so far in the study of contaminated soil.
In this work, an attempt was made to assess the impact of aviation fuel and mineral oil on the change of filtration, consolidation and microstructural features of ground pastes prepared from cohesive soils. These soils are: mio-pliocene clays from the Budy Mszczonowskie region, ice-dammed clays from the region of Plecewice and glacial tills from the area of Warsaw. In order to assess the influence of the grain size distribution of the soil on the values of consolidation and filtration parameters, soil mixtures were prepared. Features of the soil such as permeability and compressibility are very important from the point of view of engineering geology, because they are closely related to the consolidation behavior of cohesive soils. Knowledge of consolidation characteristics of cohesive soils can be used to indirectly assess the filtration capabilities of sealing barriers. Progressive technological development enables nowadays to carry out consolidation tests with incremental (IL tests) and constant load increase (CL tests). An advantage of the CL tests is the constant measurement of the pore water pressure and the short time of the laboratory procedure. A positive application of CL tests in analyzes conducted with non-contaminated soil indicates, that this method could also be a useful tool in the assessment of filtration and consolidation properties of cohesive soils contaminated with hydrocarbons.
The completed laboratory research program allows to divide this dissertation into two parts. In the first part, the research problem was characterized and the current state of knowledge was presented. This part presents also engineering-geological properties of tested soils. The geological and engineering characteristics of the soil material made it possible to assess the variability of the investigated soils in terms of granulometry and mineral composition. Presented part of the work discusses the procedure of preparing soil pastes for thematic studies, as well as the method of applying petroleum pollutants to the pore space of the tested soils. The summary of the first part of this dissertation is an assessment of the impact of contamination with hydrocarbons on the values of selected physical parameters of tested soils. The second part of the work is devoted to the discussion of issues, that are directly related to the research problem. At the beginning, the theoretical assumptions of CL consolidation were discussed, as well as the results of CRL tests. The purpose of the CRL tests was to check whether the course of CL consolidation of soil contaminated by hydrocarbons corresponds to existing theoretical solutions. The Evaluation of the theoretical solutions compatibility with the experimental observations was made on the basis of the values of pore water pressure ub, parameter of pore water pressure CCL, specific time of consolidation t(T=1) and relative time of consolidation TCL. The summary of this part of dissertation is the assessment of the impact of hydrocarbon contamination on the values of the coefficient of consolidation cv and the values of modulus of compressibility M0. The following factors were taken into account in the analysis: physical properties of aviation fuel/mineral oil, hydrocarbons content in the pores of tested soil samples, load velocity during CRL test, engineering-geological properties of contaminated soils. After discussing the issues related to the CL consolidation of the contaminated soil samples, the impact of the hydrocarbons contamination on the insulating properties of soil pastes was presented. This assessment was based on the values of coefficient of permeability, that were obtained during laboratory tests. This parameter was determined on the basis of indirect measurements (CRL tests, quantitative microstructure image analysis) and direct measurements (measurements in the permeameter). The last chapters discuss changes in the microstructure of prepared soil samples. These changes arose as a result of contamination soil samples with hydrocarbons. Microstructural issues are discussed both in qualitative and quantitative terms
Emissions trading system in the European Union in the light of the Polluter Pays Principle
No full textPrzedmiotem pracy doktorskiej jest analiza przepisów prawa Unii Europejskiej ustanawiających system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (ETS) w świetle zasady „zanieczyszczający płaci” (zasada PP). Celem badań jest odpowiedź na pytanie czy system handlu realizuje zasadę PP, czy stanowi odstępstwo od niej. Odpowiedź na to pytanie wymaga przeanalizowania, które instrumenty w ETS stanowią wyraz zasady „zanieczyszczający płaci”, a które świadczą o wyłączeniu jej stosowania. Ponadto konieczne jest zweryfikowanie, czy udzielanie pomocy ukierunkowanej na zrealizowanie celów środowiskowych w ramach systemu może być dopuszczalne i uzasadnione w świetle zasady PP.
Praca składa się ze wstępu, czterech rozdziałów oraz zakończenia.
Pierwszy rozdział zawiera prezentację systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych. Punktem wyjścia do przedstawienia ETS jest omówienie zagadnienia zmian klimatu, ustalenie siatki pojęciowej oraz próba usystematyzowania obszaru poddanego badaniu. W rozdziale tym omówiono genezę systemu, jego ramy prawne, cel i zakres ETS, podstawowe zasady jego funkcjonowania oraz zaprezentowano rozwiązania, które zmodyfikują system od 2021 roku.
W drugim rozdziale pracy pogłębionej analizie poddano zasadę „zanieczyszczający płaci”. W pierwszej kolejności przedstawiona została geneza zasady PP, na podstawie której scharakteryzowano zasadę na płaszczyźnie ekonomicznej, politycznej i prawnej. Kluczowa część drugiego rozdziału odnosi się do zakresu zasady PP zaprezentowanego poprzez analizę jej strony podmiotowej, przedmiotowej i temporalnej, a także możliwych wyłączeń od jej zastosowania.
Trzeci rozdział pracy dotyczy zastosowania zasady PP w systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych. W rozdziale tym zaprezentowano ETS z perspektywy elementów konstrukcyjnych zasady „zanieczyszczający płaci”. Przyjęta systematyka pozwoliła na omówienie regulacji prawnych w ETS w kontekście zakresu zasady PP. Analizie poddano również charakter zasady i jej funkcje, które realizowane są w systemie handlu.
Czwarty rozdział pracy dotyczy wyłączeń od stosowania zasady „zanieczyszczający płaci” w systemie handlu emisjami. Pierwsza grupa regulacji obejmuje odstąpienie od nakładania obowiązku ponoszenia kosztów zanieczyszczenia przez zanieczyszczających. Druga grupa regulacji odnosi się do udzielania pomocy związanej z ponoszeniem kosztów na realizację wymogów ochrony środowiska. Szczególna uwaga w ramach przepisów regulujących system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych została poświęcona udzielaniu pomocy o charakterze pomocy państwa.
Przeprowadzona w pracy analiza pozwoliła na wykazanie następujących tez. Po pierwsze, mimo iż przepisy prawa wtórnego Unii Europejskiej ustanawiające system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych nie powołują się na wprost na zasadę PP, zasada ta w jej szerokim znaczeniu jest realizowana w ETS. Po drugie, ETS nie realizuje zasady PP w jej wąskim znaczeniu dotyczącym ponoszenia odpowiedzialności za szkody w środowisku, ze względu na specyfikę rozproszonego zanieczyszczenia gazami cieplarnianymi i ograniczenia wynikające z przepisów prawa pochodnego UE w zakresie odpowiedzialności środowiskowej. Po trzecie, w systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych stosowane są wyłączenia od zasady PP – wykluczenie określonych grup podmiotów zanieczyszczających z systemu oraz udzielanie im pomocy. Stosowanie tych mechanizmów powoduje, że system należałoby ocenić jako niezgodny z zasadą PP w zakresie, w jakim nie przyczynia się do poprawy ochrony środowiska poprzez redukcję emisji gazów cieplarnianych. Odstępstwa od zasady PP mogą być jednak niezbędnym elementem ETS ze względu na konieczność zachowania spójności rynku wewnętrznego oraz w celu uniknięcia zakłócania konkurencji.The subject of the doctoral dissertation is an analysis of the European Union law establishing the Emissions Trading System (ETS) in the light of the Polluter Pays Principle (PPP). The aim of the research is to answer the question whether the Emissions Trading System implements the PPP or is rather a deviation from it. The answer to this question requires analysing what instruments in the ETS constitute an expression of the Polluter Pays Principle and which testify to the exclusion of its use. Moreover, the thesis seeks to answer the question whether the provision of aid aimed at meeting environmental objectives within the system may be permissible and justified in the light of the PPP.
The thesis consists of introduction, four chapters and conclusions.
In the first chapter the Emissions Trading System is presented. The starting point for its presentation is an analysis of climate change issue, a proposition of the conceptual grid and an attempt to systematize the area under study. The first chapter discusses genesis of the system, its legal framework, objective and scope of the ETS, basic principles of its functioning and review of regulations that will modify the system from year 2021 onwards.
In the second chapter the in-depth study of the Polluter Pays Principle is conducted. First, the genesis of the PPP is presented, based on which the principle is characterized on the economic, political and legal level. The key part of the second chapter refers to the scope of the Polluter Pays Principle presented through the analysis of its subject, object and temporal aspect, as well as possible exemptions from its application.
The third chapter of the thesis focuses on the application of the Polluter Pays Principle in the Emissions Trading System. This chapter presents the ETS from the perspective of the elements constituting the Polluter Pays Principle. Adopted systematics allows to discuss legal regulations in the ETS in the context of the scope of the PPP. Analysis of the principle in the ETS focuses also on the nature of the principle and its functions implemented in the trading system.
The fourth chapter of the thesis refers to exclusions from the application of the Polluter Pays Principle in the ETS. The first group of regulations covers exemptions concerning a waiver from imposing an obligation to bear costs of the pollution by polluters. The second group of regulations refers to the aid aimed at incurring costs of environmental protection requirements. Legal provisions concerning state aid in the Emissions Trading System are given special attention.
The analysis conducted in the dissertation made it possible to demonstrate the following theses. Firstly, although the provisions of the European Union secondary law establishing the Emissions Trading System do not explicitly refer to the Polluter Pays Principle, this principle in its broad sense is implemented in the ETS. Secondly, the ETS does not implement the Polluter Pays Principle in its narrow sense regarding liability for damage to the environment due to the specificity of dispersed pollution with greenhouse gases and limitations resulting from the EU secondary law in the field of environmental liability. Thirdly, twofold exemptions from the PPP are applied in the Emissions Trading System - exclusion of specific groups of polluters from the system and providing state aid to the polluters. The application of these mechanisms means that in some respects the system should be assessed as incompatible with the Polluter Pays Principle in so far as it does not contribute to improving environmental protection by reducing greenhouse gas emissions. Nevertheless, derogations from the PPP may be an essential element of the ETS due to the need to maintain the integrity of the internal market and to avoid distortions of competition
Mind, Brain, and Literature: The Fiction of Iain (M.) Banks
Get PDFIain (M.) Banks never refrains from focusing on his characters: their thoughts, feelings, behaviour, and identity. While critics acknowledge the importance of character-building within Banks’ fiction, existing criticism on Banks is heavily oriented on the narrative strategies he is using, and rarely focuses on the writer’s preoccupation with the “celebration of the human” emphasised by Farah Mendlesohn (2005). The phenomenon Mendlesohn pinpointed became my primary point of interest, encouraging me to investigate what being human means within Banks’ oeuvre. In order to achieve my aim, I decided to follow an interdisciplinary method which incorporates within my literary study texts originating from the fields of neuro- and cognitive sciences. This decision grew out of three interconnected observations: Banks is predominantly focused on the human; he is often investigating deeply culturally-established terms and metaphors associated with the human being (such as the ones associated with emotions, memory, or consciousness); and he is in favour of seeking universal laws and schemes -instead on concentrating upon the specific.
Thus, I treat Iain (M.) Banks’ fiction as the groundwork of my discussion, which includes close readings of the relevant parts of his works: both mainstream and science fiction. I use scientific texts within my literary study as a key, which allows me to not indulge in genre criticism or stylistic discussions, but to approach Banks’ oeuvre as a unified whole, focusing on persistent ideas and themes which Banks continues to explore. As Banks’ main area of focus is the human being - or, as I shall argue, the human mind – brain and mind sciences are particularly useful. I am postulating that by paying close attention to the different brain-based processes, such as the ones responsible for memory, emotions or consciousness, Banks aims for providing an integrative perspective of the human being. In terms of the cross-disciplinary approach I am using, I am indebted to Steven Shaviro, whose Discognition (2016) has been an example of how fiction can be put together with neuroscience, psychology, and philosophy.
My analysis is divided into five chapters. I begin the discussion of Banks’ fiction with a chapter on memory and imagination perceived as interconnected faculties of the mind. In the second chapter I discuss Banks’ ideas concerning the cognitive nature of religious thinking and the fear of death. In the third chapter I analyse the concept of consciousness and that of the self. In the fourth chapter I focus on the differences separating - and similarities connecting - the Culture’s sentient machines with the panhuman citizens. The investigation of memory and imagination, religion, immortality and consciousness, as well as the discussion of the cognitive parallels between humans and machines in Banks’ novels, leads me to a conclusion that there is one question underlying Banks’ literary output: What is humanness? The answer is, according to Banks, the cognitive capacity for language, and, hence, for storytelling. I argue that for Banks, human cognitive powers amount to this unprecedented ability for the creation and sharing of stories.W swojej twórczości literackiej, Iain (M.) Banks zawsze skupia się na kreacji i prezentacji bohaterów – ich myśli, uczuć, zachowań oraz ich tożsamości. Jednak, mimo iż krytycy zaznaczają istotność kreacji postaci w fikcji Banksa, dotychczasowa krytyka skupia się przede wszystkim na strategiach narracyjnych wykorzystywanych przez pisarza, a rzadko na jego zainteresowaniu człowiekiem. Swoista „celebracja człowieka”, którą Farah Mendlesohn (2005) przypisuje twórczości Banksa, zachęciła mnie do zbadania, co to człowieczeństwo oznacza, i z czym się wiąże w jego twórczości. Aby osiągnąć swój cel, postanowiłam skorzystać z interdyscyplinarnej metody badawczej - wykorzystuję w moim studium literaturoznawczym teksty wywodzące się z dziedzin neuronauk i nauk kognitywnych. Ta decyzja była pochodną wysnucia trzech powiązanych ze sobą wniosków na temat twórczości Banksa: po pierwsze, pisarz skupia się głównie na człowieku; po drugie, zgłębia silnie zakorzenione w kulturze pojęcia i metafory związane z człowieczeństwem (m.in. z emocjami, pamięcią, czy świadomością); po trzecie, Banks jest zwolennikiem poszukiwania ogólnych zasad i wzorców zamiast koncentrowania się na studium przypadku.
Traktuję twórczość literacką Iaina (M.) Banksa jako podstawę mojej pracy badawczej. Rozprawa zawiera więc interpretacje fragmentów prozy Banksa – zarówno tej głównego nurtu, jak i tej wydawanej jako fantastyka naukowa. W procesie interpretacji tekstów literackich korzystam z tekstów naukowych. Metoda ta pozwala mi na rezygnację z krytyki rodzajowej i analiz stylistycznych na rzecz holistycznej analizy twórczości Banksa - ze szczególnym uwzględnieniem idei i tematów, które Banks niestrudzenie porusza. Jako że głównym zainteresowaniem pisarza jest człowiek – a właściwie rzecz biorąc, jego umysł – nauki o mózgu i umyśle są w tym kontekście szczególnie przydatne. Udowadniam, że poprzez skupienie się na różnych procesach mentalnych – na przykład na tych, które odpowiadają za pamięć, emocje, czy pojawienie się świadomości, Banks konstruuje holistyczny obraz człowieka. Na wybór takiej, a nie innej metody badawczej, duży wpływ miała praca Stevena Shavira pod tytułem Discognition (2016), w której to Shaviro zestawia fikcję literacką z tekstami z dziedzin neuronauk, psychologii oraz filozofii.
Moja praca składa się z pięciu rozdziałów. W pierwszym skupiam się na pamięci i wyobraźni rozumianych jako wzajemnie zależne zdolności ludzkiego umysłu. W drugim rozdziale omawiam podejście Banksa do myślenia religijnego i do strachu przed śmiercią. W trzecim rozdziale analizuję fenomen świadomości i tożsamości. W czwartym rozdziale koncentruję się na różnicach oraz podobieństwach między czującymi maszynami a biologicznymi organizmami w uniwersum Kultury. Analiza tematów regularnie poruszanych przez Banksa (takich jak pamięć, wyobraźnia, religia, nieśmiertelność czy świadomość), a także zbadanie jego podejścia do organizmów i maszyn, doprowadza mnie do konkluzji, że cała twórczość literacka Banksa podszyta jest próbą odpowiedzi na pytanie, czym jest człowieczeństwo. Według Banksa, odpowiedzią jest poznawczo-mentalna umiejętność tworzenia narracji. W twórczości Banksa ludzkie mentalne procesy przyczyniają się do wyłonienia się wyjątkowej i kluczowej zdolności do tworzenia opowieści i dzielenia się nimi
Mit androgyne w literaturze francuskiej fin-de- siècle i literaturze młodopolskiej na przykładzie wybranych dzieł Rachilde, Joris-Karl Huysmansa, Marii Komornickiej oraz Stanisława Przybyszewskiego
No full textZałożeniem pracy doktorskiej jest przyjrzenie się przedstawieniom mitu androgyne w literaturze francuskiej fin-de-siècle i w literaturze młodopolskiej na podstawie wybranych dzieł literackich Huysmansa, Rachilde, Komornickiej oraz Przybyszewskiego. Geneza mitu androgyne odzwierciedla złożony i niejednorodny charakter postaci o bliżej nieokreślonej płci, podkreślając zarazem kontynuację trwania mitów w literaturze. Przejście mitu do domeny literackiej odbywa się jednak pod znakiem degradacji mitycznej tekstu Platona, uważanego za założycielski. Innymi słowy, androgyne findesieklowska z krwi i kości zaznacza zerwanie z pierwszą androgyne, będącą uosobieniem harmonijnej Dwójjedni coincidentia oppositorum. To z kolei narzuca swego rodzaju hierarchiczność kolejnym wersjom mitu pierwotnego. Celem niniejszej pracy jest nowe spojrzenie na figurę androgyne schyłku XIX poprzez dodanie polskiego wariantu. Autorska metoda komparatystyki różnicowej Ute Heidmann pozwala skupić się na plastyczności dwoistej figury zamiast postrzegać ją głównie przez pryzmat rzekomego mitu założycielskiego. Intencją niniejszej pracy jest zbliżenie do siebie dwóch światów literackich za pośrednictwem symbolu Dwójjedni oraz ustanowienie między poszczególnymi jej przedstawieniami relacji opierającej się na równości, a nie na hierarchiczności