Repozytorium UW
Not a member yet
2396 research outputs found
Sort by
Wpływ izolacji środowiska na użytkowanie przestrzeni i strukturę genetyczną populacji kuny domowej Martes foina
Get PDFHabitat fragmentation is a key issue in both population and conservation biology. Isolated patches resulting from habitat fragmentation are often surrounded by matrices with different permeabilities that can restrict dispersal and affect space use patterns. Decreased of matrix permeability is often change individual’s behavior, including emigration attempts and altered space use. Isolated populations suffer from the effects of genetic drift and show both low genetic diversity and high genetic differentiation compared to neighboring populations.
This PhD thesis significantly expanded the knowledge of the habitat selection, genetic structure, and space use patterns of stone marten (Martes foina) —widespread medium-sized solitary carnivore associated with human inhabitation. The aim of this thesis was to (1) examine habitat selection of stone marten to identify potential environmental barriers created by various matrix types, (2) analyze the genetic structure of stone marten in Poland to quantify the levels of permeability of matrix types, and (3) compare space use patterns in sites with different degrees of isolation. To achieve these goals, analyses were carried out on two levels: (1) the whole of Poland, where an analysis of the genetic diversity and structure of stone marten was conducted; (2) two sites in north-eastern Poland with different matrix permeabilities (highly-isolated and less-isolated site).
Analysis of habitat selection of stone marten showed that it strongly prefer developed areas (villages) over meadows and forests. Stone marten typically utilize small patches with tree regeneration, open wetlands, and river valleys in similar proportions with respect to their availability in the landscape. Avoidance of large forest complexes by stone marten is probably related to thermal stress and/or high predation pressure.
High availability of developed areas with low isolation degrees contributes to the weak genetic structure of stone marten across large areas in Poland and is mostly a factor of isolation by distance. Genetic structure of stone marten in Poland revealed two to four population clusters with high levels of admixture among sites and low probability of assignment (except for highly-isolated site). However, the genetic uniqueness of marten inhabiting particular sites increased with larger proportions of forests in surrounding sites. Our hypothesis that a large forest complex constitutes environmental barriers restricting gene flow was confirmed through genetic analyses, which demonstrate the high genetic differentiation of a single population from Białowieża Primeval Forest. Moreover, these genetic analyses show that a densely forested area in north-eastern Poland was colonized 20-30 years ago.¬
As a consequence of high isolation by forest complex, stone marten adopted two strategies of home range use – stationary and roaming. Stationary individuals used some of the smallest home ranges in Europe. On the contrary, roaming individuals had a 7-fold larger home range size, moved farther between independent locations than stationary individuals, and often switched between strategies. The two space use strategies and low home range fidelity led to low stability of the spacing pattern in the highly isolated site. Marten did not differ in body mass, survival, and sex ration in sites with varying levels of isolation by unfavorable matrix.
To conclude, this PhD thesis reveal that habitat patches surrounded by matrices which influence genetic structure and population ecology in fragmented landscapes. Isolation by matrix may restrict gene flow, ultimately shaping genetic structure and changing an animal’s behavior.Fragmentacja środowiska jest obecnie jednym z głównych zagadnień biologii populacyjnej i ochrony przyrody. Wzrost fragmentacji powoduje zwiększanie liczby płatów środowiska, przy jednoczesnym zmniejszaniu ich powierzchni oraz wzroście ich izolacji. Izolowane płaty są otoczone “ekologicznym tłem” (ang. matrix), czyli różnymi typami antropogenicznych lub naturalnych środowisk, które charakteryzują się różnym stopniem „przepuszczalności”, przez co mogą ograniczać dyspersję i wpływać na użytkowanie przestrzeni przez zwierzęta zasiedlające płaty. Wzrost izolacji powoduje również spadek zróżnicowania genetycznego z powodu dryfu genetycznego.
Niniejsza rozprawa doktorska znacząco poszerza stan wiedzy na temat wpływu fragmentacji środowiska na funkcjonowanie populacji kuny domowej (Martes foina) – średniej wielkości drapieżnika ściśle związanego z obszarami zurbanizowanymi. Celem przedstawionej rozprawy było (1) poznanie wybiórczości środowiskowej kuny domowej w celu zidentyfikowania potencjalnych barier środowiskowych tworzonych przez różnego rodzaju matrix, (2) przeanalizowanie struktury genetycznej populacji kuny domowej w Polsce, w celu ilościowego oszacowania przepuszczalności różnych typów matrix oraz (3) porównanie użytkowania przestrzeni w populacjach o różnym stopniu izolacji. Analizy przeprowadziłam na dwóch poziomach: (1) na obszarze całej Polski określiłam zmienność i strukturę genetyczną kuny domowej; (2) na dwóch powierzchniach badawczych w północno-wschodniej Polsce (o niskim i wysokim stopniu izolacji) zbadałam wybiórczość środowiskową i użytkowanie przestrzeni.
Analizy wybiórczości środowiskowej wykazały, że kuna domowa preferuje obszary antropogeniczne (głównie wsie), natomiast unika łąk i lasów. Wykorzystuje ona niewielkie płaty odnowień leśnych, otwarte tereny podmokłe i doliny rzek proporcjonalnie do powierzchni zajmowanej przez te środowiska w otaczającym krajobrazie. Prawdopodobnie unikanie przez kunę domową dużego kompleksu leśnego jest związane z niskimi temperaturami w czasie zimy, brakiem odpowiednich kryjówek (które są dostępne w zabudowaniach) i/lub wysoką presją drapieżników.
Stosunkowo duże zagęszczenie i niski stopień izolacji obszarów zabudowanych w Polsce powodują brak wyraźnej struktury genetycznej w polskiej populacji kuny domowej, a stwierdzone zróżnicowanie genetyczne wynika głównie z izolacji przez dystans. Jednak kuny domowe zasiedlające wsie otoczone dużym kompleksem leśnym Puszczy Białowieskiej stanowią wyraźnie rozdzielną genetycznie grupę o dwukrotnie wyższym indeksie odrębności genetycznej, niż pozostałe populacje z Polski. Jednocześnie wyniki analiz genetycznych wskazują na niedawną kolonizację północno-wschodniej Polski przez kunę domową, która nastąpiła prawdopodobnie dopiero około 20-30 lat temu.
Analizy użytkowania przestrzeni przez kunę domową wykazały, że konsekwencją silnej izolacji przez duży kompleks leśny było wykorzystywanie przez nią dwóch strategii użytkowania przestrzeni – stacjonarnej i nomadycznej, niezależnie od wieku i masy ciała osobnika. Stacjonarne osobniki zajmowały najmniejsze w Europie areały. Z kolei osobniki nomadyczne, w porównaniu do stacjonarnych, użytkowały nawet siedmiokrotnie większe areały i odbywały dłuższe dobowe wędrówki. Na powierzchni izolowanej obecność dwóch strategii oraz wysoki stopień sezonowych przesunięć areału prowadziły do niskiej stabilności struktury użytkowania przestrzeni. Na powierzchni o mniejszym stopniu izolacji nie występowały osobniki nomadyczne.
W przedstawionej rozprawie doktorskiej kompleksowo przeanalizowano skutki izolacji środowiska, wykazując, że rodzaj matrix otaczającego płaty środowiska wpływa na strukturę genetyczną i ekologię populacji w pofragmentowanym krajobrazie. Wyniki te jednocześnie pozwalają na wyjaśnienie interakcji pomiędzy dwoma gatunkami kun występującymi w Polsce oraz pełniejsze zrozumienie historii kolonizacji Europy przez kunę domową
Environmental determinants of goal orientation and its relation to health and risk behaviour of secondary school students
Get PDFNew anisotropic electromagnetic nanoresonators for Raman spectroscopy analysis of surfaces: synthesis and characterization
No full textJednymi z najważniejszych właściwości nanocząstek metali z 11 grupy układu
okresowego są ich właściwości optyczne. Nanocząstki srebra i złota wykazują intensywne
kolory z powodu wzbudzania w nich podczas naświetlania plazmonów powierzchniowych.
Plazmony mogą być opisane jako obraz klasycznych oscylacji gęstości elektronowej w
obecności nieruchomych dodatnich jonów metalu. Jednym z efektów występowania rezonansu
plazmonów powierzchniowych jest lokalne generowanie dużego wzmocnienia natężenia pola
elektrycznego w bliskim otoczeniu naświetlanych nanocząstek plazmonicznych. Efektem tego
wzmocnienia jest wzrost efektywności wielu procesów optycznych dla molekuł znajdujących
się we wzmocnionym polu elektrycznym, między innymi zwiększenie intensywności
generowanego sygnału ramanowskiego. Z tego powodu nanocząstki metali są używane jako
nanorezonatory w powierzchniowo wzmocnionej spektroskopii Ramana (SERS). SERS jest
modyfikacją klasycznej spektroskopii ramanowskiej, która dzięki swojej dużej czułości i
specyficzności znajduje wiele zastosowań analitycznych od badań biochemicznych po badania
mające pomóc w konserwacji dzieł sztuki.
Jak wspomniano powyżej, podczas oddziaływania światła o odpowiedniej energii z
nanocząstkami plazmonicznymi następuje wzbudzenie plazmonów powierzchniowych i
wzmocnienie natężenia pola elektrycznego w pobliżu nanostruktur plazmonicznych.
Wzmocnienie natężenia pola elektrycznego nie jest jednak przestrzennie jednorodne.
Największa intensywność pola elektrycznego występuje w tak zwanych „miejscach gorących”
(ang. hot-spot). Miejsca te występują na ostrych krawędziach i wierzchołkach nanocząstek
plazmonicznych oraz w wąskich szczelinach pomiędzy nimi. Stąd w przypadku nanocząstek
anizotropowych posiadających ostre krawędzie i wierzchołki wzmocnienie pola elektrycznego
jest dużo większe niż w przypadku nanocząstek sferycznych. Zastosowanie anizotropowych
nanocząstek jako nanorezonatorów w metodzie SERS powoduje więc wzrost intensywności
otrzymywanych widm, co zwiększa użyteczność tej metody badawczej pozwalając na
prowadzenie pomiarów w mniejszych stężeniach i na wykonywanie pomiarów widm
cząsteczek o małym przekroju czynnym na rozpraszanie ramanowskie.
W trakcie badań prowadzonych podczas moich studiów doktoranckich skupiłem się na
stworzeniu i zastosowaniu w spektroskopii SERS dwóch typów materiałów zawierających
nanocząstki plazmoniczne o wielu ostrych krawędziach i wierzchołkach: materiału
składającego się z tego typu nanocząstek pokrytych nanometrową warstwą krzemionki oraz
nanokompozytów o właściwościach plazmoniczno-magnetycznych zawierających tego typu
struktury plazmoniczne. Pierwszy typ nanomateriału był wykorzystywany do pomiarów widm
SHINERS (ang: shell-isolated nanoparticle-enhanced Raman spectroscopy). SHINERS to
modyfikacja metody SERS, w której jako nanorezonatorów używa się nanocząstek
plazmonicznych pokrytych warstwą mało reaktywnego chemicznie tlenku (głównie SiO2).
Pokrywa tlenkowa osadzona na powierzchni nanocząstek plazmonicznych pełni dwie funkcje.
Chroni ona nanocząstki przed aglomeracją i strącaniem z roztworu, a dodatkowo uniemożliwia
bezpośrednie oddziaływanie badanej substancji z powierzchnią metalu plazmonicznego.
Bezpośrednie oddziaływanie metalu z badaną próbką może powodować zmiany strukturalne
badanych substancji (przykładowo, w przypadku oddziaływania z białkami ich denaturację) co
oczywiście może generować znaczną zmianę mierzonego widma. Można więc powiedzieć, że
zastosowanie nanocząstek plazmonicznych pokrytych warstwą krzemionki umożliwia bardziej
wiarygodne analizowanie struktury powierzchni różnego rodzaju obiektów biologicznych w
warunkach in situ. W trakcie prowadzonych badań zostały z powodzeniem wytworzone dwa
rodzaje nowych anizotropowych nanocząstek plazmonicznych do pomiarów typu SHINERS:
dziesięciościany Ag@SiO2 oraz bipiramidy Au@SiO2. Zostały one następnie wykorzystane
między innymi do badań komórek drożdży Saccharomyces Boulardi oraz do detekcji pestycydu
tiuramu osadzonego na powierzchni owocu pomidora. Wykazałem ponadto, że stworzone w
wyniku prac nad moim doktoratem nowego typu nanorezonatory SHINERS o wielu ostrych
krawędziach i wierzchołkach pozwoliły na dodatkowy wzrost czułości i selektywności tej
techniki analitycznej w porównaniu do nanocząstek o kulistej morfologii.
Kolejnym typem nanostruktur, których otrzymywaniem zajmowałem się podczas
swoich badań związanych z doktoratem, były nanokompozyty o właściwościach
plazmoniczno-magnetycznych. Sprzężenie właściwości plazmonicznych nanocząstek
metalicznych z silnymi właściwościami magnetycznymi nanocząstek z tlenków żelaza znacznie
zwiększa użyteczność takich nanokompozytów jako materiałów do wytwarzania podłóż do
pomiarów SERS. Takie nanokompozyty mogą na przykład zostać łatwo i równomiernie
rozłożone na analizowanej powierzchni po przyłożeniu zewnętrznego pola magnetycznego.
Pozwala to na łatwiejsze prowadzenie ilościowych pomiarów SERS. Dodatkowo – po
przeprowadzeniu pomiarów SERS – możliwe jest łatwe usunięcie nałożonego nanokompozytu
z badanej powierzchni przez przyłożenie magnesu do badanej próbki. Według mojej wiedzy
dotychczas otrzymane nanokompozyty magnetyczno-plazmoniczne zawierały albo kuliste
nanocząstki plazmoniczne albo kilka rodzajów nanocząstek anizotropowych o słabo
zdefiniowanej (i niepowtarzalnej) strukturze. Wytworzenie nowego typu nanorezonatorów do
pomiarów SERS z zastosowaniem nanocząstek plazmonicznych o wielu ostrych krawędziach i
wierzchołkach powinno w dużym stopniu poprawić efektywność takich nanorezonatorów
umożliwiając uzyskiwanie widm SERS o większym stosunku sygnału do szumu. W trakcie
prowadzonych badań otrzymałem nanokompozyty magnetyczno-plazmoniczne zawierające
różne nanocząstki plazmoniczne, takie jak: dziesięciościany Ag, sześciany Ag oraz nanocząstki
złota z wnęką w środku. Tworzenie nanokompozytów magnetyczno-plazmonicznych było
realizowane poprzez bezpośrednie łączenie nanostruktur plazmonicznych i magnetycznych za
pośrednictwem molekuły łącznikowej (3-aminopropylo-trimetoksysilan). Otrzymane
bifunkcyjne nanokompozyty zostały następnie z sukcesem wykorzystane do otrzymania podłóż
plazmonicznych o bardzo homogenicznym rozkładzie przestrzennym nanostruktur. Tak wytworzone podłoża (z powodu swojej homogeniczności) pozwoliły na prowadzenie
pomiarów ramanowskich o bardzo małej wariancji intensywności pasm mierzonych molekuł.One of the most important features of nanoparticles from 11 group metals are their
optical properties. Gold and silver nanoparticles exhibit very intensive and various colors due
to the excitation of surface plasmon resonance. Surface plasmon resonance can be understood
as the collective oscillation of conductive electrons near nanoparticle’s surface under
irradiation. Excitation of the electron plasma oscillation leads to very high enhancement of the
electric field in the close proximity of irradiated plasmonic nanoparticle. The direct outcome of
the electric field enhancement is increasing efficiency of various optical phenomena, such as
Raman scattering, for molecules in the close proximity of irradiated metallic nanostructures.
Consequently, plasmonic nanoparticles are used as nanoresonators in surface-enhanced Raman
spectroscopy (SERS). SERS is a modification of classical Raman spectroscopy that due to its
very high sensitivity and specificity finds many analytical applications in fields ranging from
biochemistry to fine art conservation.
As described, the interaction of an electromagnetic wave with plasmonic nanoparticles
leads to the excitation of surface plasmon resonance and to the electric field enhancement in
the close proximity of nanoparticles’ surface. It has to be underlined that the intensity of the
electric field is not spatially homogenous. There are so called “hot-spots” where the intensity
of electric field is especially high. Such places are localized on the sharp edges and apexes of
anisotropic nanopartciles or in narrow slits between them. As a result, in case of anisotropic
nanoparticles with many sharp edges and apexes, the enhanced electric field is strikingly higher
than in case of spherical nanostructures. Therefore, usage of anisotropic nanoparticles in SERS
spectroscopy highly augments the intensity of obtained spectra allowing measurements of
studied molecules in lower concentrations or with lower Raman cross-section.
My PhD project was focused on the synthesis of new types of anisotropic
nanoresonators and their application in Raman spectroscopy measurements. During my
research I was working on two types of nanomaterials comprised of plasmonic nanoparticles
with many sharp edges and apexes: plasmonic nanoparticles covered with thin silica layer and
bifunctional magnetic-plasmonic nanocomposites containing plasmonic nanoparticles with
various shape. The first type of obtained nanostructures were used in SHINERS spectroscopy
(shell-isolated nanoparticle-enhanced Raman spectroscopy). In SHINERS method plasmonic
nanoparticles covered with very thin layer of inert oxide (mainly SiO2) are used as
nanoresonators, increasing the intensity of Raman signal. The shell oxide layer prevents the
aggregation of the plasmonic nanoparticles and keeps them from direct contact with studied
molecules. Chemical interaction between metal surface and studied molecules can cause
irreversible structural changes (for example, denaturation of proteins), which of course distorts
Raman signal of analyzed molecules. Therefore, using plasmonic nanoparticles covered with
silica layer allows more reliable studies of biological objects in situ. During my research, I
synthesized two types of new anisotropic nanoparticles for SHINERS measurements:
decahedral Ag@SiO2 and bipyramids Au@SiO2. Obtained nanostructures were used in Raman
studies of Saccharomyces Boulardi cells and for detection of thiram pesticide deposited on a
surface of tomato fruit. Moreover, Raman studies showed that usage of synthesized plasmonic
nanoparticles with many sharp edges and apexes, instead of spherical nanostructures, enhances
the sensitivity and selectivity of this method.
The second type of nanostructures that I was working on were bifunctional plasmonicmagnetic nanocomposites. Combining plasmonic properties of metal nanostructures with
magnetic properties of iron oxides significantly increase the utility of plasmonic-magnetic
nanocomposites in a synthesis of SERS-active surfaces. For instance, such nanoconglomerates
could be easily and evenly deposited on the analyzed surface using external magnetic field.
Therefore, such approach should ease the quantitative studies using Raman spectroscopy.
Additionally, after conducting SERS measurements one can easily remove used nanocomposite
from examined surface by putting a magnet near the sample. As far as I know, up to now, all
obtained nanocomposites contained either spherical plasmonic nanoparticles or few types of
anisotropic nanoparticles had poorly defined (and non-repetitive) structure. Synthesis of the
new type of SERS nanoresonators using plasmonic nanoparticles with many sharp edges and
apexes should highly increase the efficiency of these nanoresonators by obtaining SERS spectra
with higher signal-to-noise ratio. During my research I obtained magnetic-plasmonic
nanocomposites containing various plasmonic nanoparticles such as: silver decahedrons, silver
cubes and hollow gold nanoparticles. Synthesis of magnetic-plasmonic nanocomposites was
conducted by binding plasmonic and magnetic nanostructures using a linker molecule (3-
aminopropyl-trimethoxysilane). Synthesized bifunctional nanocomposites were successfully
used in a preparation of plasmonic surfaces with highly homogeneous spatial distribution of
nanostructures. Because of the high homogeneity, these surfaces allow to carry out Raman
measurements with very low intensity variability of Raman spectra of examined molecules
Kosmologiczna produkcja cząstek w tłach zależnych od czasu
No full textOne of the most interesting and at the same time complex problems of modern physics is to determine how does the past and the future of our Universe look like. Especially, we are interested in the first moments of its history as they are beyond our experimental reach at present but they influence later stages of the evolution of the Universe we are able to observe. Generally accepted cosmological scenario starts with the Big Bang, we speculate that theUniverse was homogeneous and isotropic with very high temperature and pressure at the beginning, after which our Universe starts to gradually cool down and expand ending up as the Universe we live in. We assume that very early in the evolution of the Universe the process of exponential expansion occurred which we call inflation. During this period density fluctuations were amplified giving the origin to the seeds that would form all the large scalestructure in the Universe – stars, galaxies etc. After inflation we distinguish two periods important for the presented research – preheating and reheating, during which out of the inflaton – the field that drives inflation, elementary particles that fill the Universe now were produced.The thesis describes the processes of cosmological particle production in the timedependent theories and it focuses on three main subjects: gravitational reheating with an instant period of particle creation, multi-stages non-perturbative production in both adiabatic approximation and interacting theory. All of them are based on the fact that the vacuum state changes in time and that in the parameter space there exist a region where particle production is energetically favourable and efficient enough to be observed.In the chapter concerning gravitational reheating particles are produced solely due to the change in the evolution of the observed Universe in time, which is described by the scale factor that depends on time. In our research we assume this kind of particle production right after the end of inflation in a very general way. From our analysis we can draw generic conclusions about available observables involving the features of inflation, observed spectrum of gravitational waves and even characteristics of dark matter or dark energy.The main part of the thesis concentrates on the general description of the multiphase non-perturbative production of particles, especially in case of inflation. The essence of my research in this matter lies in the fact that production of particles can repeat itself until it is energetically possible and the previous stage can affect the next one. We investigate the role of the masses of particles and values of couplings in various scenarios motivated by the usual cosmological considerations with and without supersymmetry. In addition, we focus on the role of light states in the theory proving that in general even massless states not coupled to inflaton can be efficiently produced due to effects of quantum physics and also that additional light sector present in the theory can quench the production after inflation completely due to backreaction.Jednym z najciekawszych i jednocześnie najbardziej złożonych problemów współczesnej fizyki jest ustalenie, jak wygląda przeszłość i przyszłość Wszechświata. Szczególnie interesuje nas jego wczesna ewolucja, ponieważ znajduje się ona obecnie poza naszym zasięgiem eksperymentalnym, ale wpływa na późniejszą historię Wszechświata, którą już możemy obserwować. Ogólnie przyjęty model kosmologiczny zaczyna się od WielkiegoWybuchu i zakłada, że Wszechświat na początku był jednorodny i izotropowy z bardzo wysoką temperaturą i ciśnieniem, po czym zaczął stopniowo się ochładzać i rozszerzać, kończąc jako Wszechświat, w którym żyjemy. Poza tym zakłada się, że bardzo wcześnie w ewolucji Wszechświata nastąpił proces eksponencjalnego rozszerzania się, który nazywamy inflacją i w którym fluktuacje gęstości zostały wzmocnione, dając początek wszystkim strukturom wielkoskalowym - gwiazdom, galaktykom itp. Po zakończeniu inflacji miały miejsce dwa procesy bardzo istotne dla przedstawionych badań – reheating i preheating, podczas których z inflatonu, czyli pola napędzającego inflacje, powstały cząstki elementarne obecnie wypełniające Wszechświat.Rozprawa opisuje procesy kosmologicznej produkcji cząstek w teoriach zależnych od czasu i skupia się na trzech głównych tematach: grawitacyjny reheating z błyskawicznym procesem tworzenia cząstek oraz wieloetapowa i nieperturbacyjna produkcja zarówno w przybliżeniu adiabatycznym, jak i w teorii oddziałującej. Wszystkie opierają się na fakcie, że stan próżni zmienia się w czasie i że w przestrzeni parametrów istnieje obszar, w którymwytwarzanie cząstek jest energetycznie korzystne i wystarczająco wydajne, aby mogło nastąpić.W rozdziale dotyczącym reheatingu grawitacyjnego cząstki są wytwarzane wyłącznie ze względu na zmianę ewolucji obserwowanego Wszechświata w czasie opisywaną przez zależący od czasu czynnik skali. W naszych badaniach rozważamy w bardzo ogólny sposób tego rodzaju produkcję cząstek tuż po zakończeniu inflacji, co pozwala wyciągnąć ogólne wnioski na temat dostępnych obserwabli dotyczących inflacji, obserwowanego spektrum falgrawitacyjnych, a nawet własności ciemnej materii lub ciemnej energii.Główna cześć pracy koncentruje się na ogólnym opisie wielofazowej nieperturbacyjnej produkcji cząstek, w szczególności w przypadku inflacji. Istota tych badań polega na tym, że produkcja cząstek może się powtarzać dopóki jest dozwolona energetycznie, a poprzedni jej etap może wpłynąć na następny. Badamy rolę mas cząstek i wartości sprzężeń w rożnych scenariuszach motywowanych standardowymi rozważaniami kosmologicznymiz uwzględnieniem i bez supersymetrii. Ponadto koncentrujemy się na roli stanów bezmasowych w teorii, dowodząc, że nawet bezmasowe stany niesprzężone bezpośrednio z inflatonem mogą być produkowane ze względu na poprawki kwantowe, a także, że dodatkowy bezmasowy sektor może zatrzymać całkowicie produkcję po inflacji
A socially valuable role as a condition for social integration
No full textRozprawa doktorska mgr Anny Panek poświęcona jest znaczeniu roli społecznie wartościowej w życiu uczniów niepełnosprawnych. Praca oparta jest na dość złożonym badaniu empirycznym testującym teorię Wolfa Wolfensbergera. Teoria ta przyjmuje, że pełnienie w grupie, w której się uczestniczy roli społecznie wartościowej – mówiąc w uproszczeniu - poprawia pozycję/status ucznia/uczennicy niepełnosprawnego.The aim of this work is to transfer the theory of Wolf Wolfensberger's Social Role Valorisation into the educational reality, and thus to verify the new possibility of supporting the process of social integration in the field of education. Author believes that the answer to the question whether such a possibility exists provides new tools for teachers and specialists working with the child and its family
The cause of youth unemployment and forms of counteracting it: the example of the Lublin voivodeship
No full textJednym z podstawowych problemów polskiego rynku pracy jest bezrobocie młodzieży, dlatego też koncentruje się na nim uwaga badaczy, ale i aktywność podmiotów polityki społecznej odpowiedzialnych za przeciwdziałanie bezrobociu w wymiarze krajowym, regionalnym i lokalnym. Zjawisko bezrobocia od swego początku w okresie transformacji, ale także po akcesji Polski do Unii Europejskiej charakteryzowało się stosunkowo wysokim udziałem młodzieży w swojej strukturze. W niniejszej pracy doktorskiej uwaga skupiona została na przyczynach bezrobocia osób młodych do 30 roku życia oraz formach jej przeciwdziałania na przykładzie województwa lubelskiego. Tematyka przyczyn bezrobocia młodzieży od dawna przyciąga uwagę teoretyków polityk publicznych, ale też od samego początku wywołuje negatywne skutki w sferze ekonomicznej i społecznej we współczesnej gospodarce. Bezrobocie wśród polskiej młodzieży i jego dynamika zaprezentowane w niniejszej pracy wpisuje się w szerszy kontekst realizacji polityki publicznej. W rozprawie doktorskiej przedstawione zostały aspekty teoretyczne i metodologiczne nauk o polityce publicznej, rozważania nad perspektywami badawczymi z uwzględnieniem warunków społeczno-gospodarczych, rozwiązań instytucjonalnych, a także postaw i działań podejmowanych przez młodych ludzi na regionalnym i lokalnym rynku pracy w celu pokonywania barier w podejmowaniu pierwszego zatrudnienia. Zaprezentowana została również reforma rynku pracy z 2014r. Praca składa się z wprowadzenia, pięciu rozdziałów oraz zakończenia. Celem niniejszej pracy jest analiza barier startu zawodowego młodzieży oraz efektywności działań podejmowanych na rzecz ich pokonywania. Na podstawie przeprowadzonych analiz dokonana została weryfikacja hipotezy badawczej zakładającej, że pomoc instytucjonalna w zakresie instrumentów i warunków aktywizacji, mająca na celu ograniczanie bezrobocia poprzez niwelowanie barier uniemożliwiających młodzieży znalezienie pierwszej pracy, musi uwzględniać nie tylko sytuację na regionalnym i lokalnym rynku pracy, wynikającą z sytuacji gospodarczej i społecznej regionu, aktywność i zakres pomocy oferowanej przez urzędy pracy i inne instytucje, ale także indywidualne postawy młodzieży.Youth unemployment is one of the fundamental problems on the Polish labour market, and therefore a focus of researchers’ attention, as well as of the activity of social policy entities’ responsible for tackling unemployment at the national, regional and local level. From its beginning in the transition period, but also after the accession of Poland to the European Union, unemployment was characterised by a relatively high proportion of young people in the structure. In the following PHD thesis, the focus was on the reasons for the unemployment rate among young people up to 30 years of age and forms of counteracting it, using the example of the Lubelskie voivodeship. The topic of reasons for youth unemployment has long been attracting theoreticians public policies, but also from the very beginning has yielded negative effects in the sphere of economic and social cohesion in modern economy. Unemployment among the Polish youth and its dynamics presented in this paper is inscribed in the wider public policy context. This thesis also presents the theoretical and methodological aspects of public policy sciences, reflections on the research perspectives taking into account the socio-economic conditions, institutional solutions and attitudes and actions undertaken by young people on the regional and local labour market in order to overcome barriers in starting their first work. Presented also are the 2014 reform of the labour market. The thesis consists of an introduction, five chapters and conclusion. The aim of this study is to analyse the barriers in professional start of the youth and the effectiveness of the measures taken to overcome them. On the basis of the analyses carried out, the research hypotheses assuming that institutional support within the scope of the instruments and conditions of professional activation aiming at reducing unemployment by removing the barriers that prevent young people from finding their first job must take into account not only the situation on the regional and local labour market resulting from the economic and social situation of the region, the activity and scope of assistance offered by labour offices and other institutions, but also the individual attitudes of youth
Deontic modality in texts of primary law of the European Union – the case of texts in Polish and Spanish
No full textPraca ta poświęcona została zagadnieniu modalności deontycznej w tekstach prawa
pierwotnego Unii Europejskiej sporządzonych w języku polskim i języku hiszpańskim. Stanowi
ona tym samym próbę opisu fragmentu nowego zjawiska, którym jest język prawny Unii
Europejskiej, w aspekcie, w jakim dotyczy on sposobu wyrażania praw i obowiązków.
Dysertacja jest pracą interdyscyplinarną, łączącą metodologię językoznawstwa i nauk
prawnych. Przyznaje się w niej jednak pierwszeństwo narzędziom lingwistycznym.
Podstawowymi celami pracy są: przedstawienie, na podstawie przyjętych założeń
teoretycznych, sposobu wyrażania modalności deontycznej w tekstach prawa pierwotnego Unii
Europejskiej, sporządzonych w językach polskim i hiszpańskim oraz analiza porównawcza
wyżej wymienionych tekstów z punktu widzenia ich wzajemnej tożsamości modalnodeontycznej.
Praca podzielona jest na trzy części, poświęcone odpowiednio zagadnieniu tekstu
prawnego (część I), zagadnieniu modalności (część II) oraz przedstawieniu środków wyrażania
modalności deontycznej w tekstach prawa pierwotnego Unii Europejskiej (część III). Dwie
pierwsze części mają zatem charakter teoretyczny, ostatnia łączy natomiast aspekty teoretyczne
z analityczno-materiałowymi.
W pierwszej części pracy omówiono takie zagadnienia jak pojęcie tekstu prawnego,
proces jego tworzenia oraz interpretacji, problematykę przepisu prawnego i normy prawnej,
tematykę języka tekstu prawnego oraz rodzaje tekstów prawa pierwotnego Unii Europejskiej.
Pozwoliło to dostrzec różnice w stosowanych aparatach pojęciowych nauk prawnych i
językoznawstwa. Konfrontacja stanowisk teoretycznoprawnych i językoznawczych pozwoliła
także na przyjęcie wybranych założeń teoretycznych, stanowiących podstawę do
skonstruowania zastosowanego w tej pracy aparatu badawczego.
Drugą część pracy poświęcono zagadnieniu modalności. Przedstawiono w niej
podstawowe ujęcia modalności właściwe odpowiednio dla logiki, nauk prawnych oraz
językoznawstwa. W rozdziale dotyczącym problematyki modalności w językoznawstwie
omówiono zarówno typy modalności, jak i ich wykładniki gramatyczne oraz leksykalne
właściwe dla języka polskiego i języka hiszpańskiego. Rozważania te zostały następnie
wykorzystane w części III pracy, stanowiąc uzupełnienie wspomnianego już aparatu
badawczego. Z zaprezentowanych w tej części pracy ujęć modalności najbardziej adekwatną
do opisu nacechowania modalnego przepisów prawnych była językoznawcza teoria modalności
Lyonsa.
Trzecia część pracy, stanowiąca najważniejszą część dysertacji, złożona jest z sześciu
rozdziałów. Przedstawiono w niej zbudowany na potrzeby tego opracowania aparat teoretyczny
oraz wyniki analizy materiału badawczego, na który składają się Traktat o Unii Europejskiej,
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej
sporządzone w języku polskim i języku hiszpańskim. Zastosowane narzędzia badania
pozwoliły uchwycić charakterystyczne dla języka prawnego sposoby realizacji poszczególnych
parametrów, składających się na struktury nacechowane deontycznie, takich jak adresat,
funktor oraz czyn. Rzeczone parametry stanowią także podstawowe elementy budowy zarówno
wypowiedzenia deontycznego, jak i normy prawnej. Wykorzystanie aparatu nauk prawnych
pozwoliło ponadto wyodrębnić funktory modalne charakterystyczne dla języka prawa, a
niemające tej funkcji w języku ogólnym. Oznacza to, że identyfikacja nacechowania
deontycznego w tekstach prawa pierwotnego Unii Europejskiej nie może opierać się wyłącznie
na interpretacji tych tekstów na gruncie języka ogólnego. Analiza porównawcza badanych
tekstów prawa pierwotnego Unii Europejskiej z punktu widzenia ich wzajemnej tożsamości
modalno-deontycznej pozwoliła natomiast wykazać ogromną różnorodność w sposobie
realizacji całych struktur nacechowanych deontycznie w obu językach. Właściwa interpretacja
tych tekstów nie byłaby zatem możliwa bez zastosowania zasad wykładni prawa.The thesis is devoted to deontic modality in Polish and Spanish texts of primary law of
the European Union. It therefore constitutes an attempt to partly describe a recent phenomenon,
constituted by the emergence of the legal language of the European Union. The specific issue
addressed is how it expresses rights and obligations.
The approach adopted is interdisciplinary and combines methodologies of both
linguistics and legal sciences. However, priority is given to methods developed within
linguistics. The main objectives of the thesis are (i) to present a linguistic and partly legal
analyses of how texts of primary law of the European Union drawn up in Polish and Spanish
express different modalities; and (ii) to perform a comparative analysis of the abovementioned
texts from the point of view of their mutual modal-deontic identity.
The dissertation is divided into three parts, which are devoted respectively to legal text
(part I), modality (part II) and presenting means of expressing deontic modality in texts of
primary law of the European Union (part III). The first two parts are therefore theoretical, while
the last one combines both theoretical and analytical aspects.
The first part of the work discusses such issues as the concept of a legal text, the process
of its creation and interpretation, the concept of a legal provision and a legal norm, the language
of legal texts and sources of primary law of the European Union.
The second part of the thesis is devoted to the issue of modality. Basic approaches to
modality in logic, legal sciences and linguistics are presented here. In the chapter on linguistic
approaches to modality both the types of modality and their grammatical and lexical exponents
relevant to Polish and Spanish are discussed. The results of theoretical considerations are
subsequently employed in part three, and used to further refine the research methodology. In
particular it is argued that, among linguistic theories of modality presented, that of John Lyons
results the most suited to adequately analyze deontic modality of legal provisions.
The third part and the most important part of the dissertation consists of six chapters. It
presents the theoretical framework created for the purposes of this study as well as the results
of the analysis of the material consisting of the Treaty on European Union, the Treaty on the
Functioning of the European Union and the Charter of Fundamental Rights of the European
Union, all drawn up in Polish and Spanish. The applied framework has allowed to capture ways,
specific to the legal language, of implementing particular parameters that make up the deontic
structures, such as the addressee, the functor and the deed. These parameters constitute basic
elements of both deontic utterance and of legal norm.
On the other hand, the application of jurisprudence framework to the material at hand
have played a crucial role in identifying expressions that are modal functors in legal language,
but not so in common language. This result argues against limiting the procedure of identifying
modal markings in UE primary law to linguistic analysis alone.
A comparative analysis of the examined texts of primary law of the European Union
based on the premise of their mutual modal-deontic identity allowed to demonstrate
a considerable variation in the ways of implementing entire deontic structures in both
languages. Thus the thesis brings arguments supporting the claim that the interpretation of UE
primary laws needs to rely on several methods of law interpretation
The Practice of Telling a Family in the Polish Literature of the First Decades of the Twentieth Century on the Example of Works by Zofia Nałkowska and Juliusz Kaden-Bandrowski
No full textRozprawa doktorska pod tytułem Praktyki opowiadania o rodzinie w literaturze polskiej pierwszych
dekad XX wieku na przykładzie twórczości Zofii Nałkowskiej i Juliusza Kadena-Bandrowskiego dotyczy
sposobów narratywizowania doświadczenia „bycia w rodzinie” w literaturze polskiego modernizmu
w pierwszych dekadach XX wieku na przykładzie prozy wymienionych powyżej autorów.
W pierwszym, wstępnym rozdziale pracy, uzasadniam wybór tematu, interpretowanych autorów i
dzieł oraz przyjętej metodologii. Szczególnie ważna jest kwestia uprawomocnienia przyjęcia konkretnej
metodologii, gdyż korzystam w swojej rozprawie z interpretacyjnych narzędzi interdyscyplinarnych (w
szczególności psychologicznych oraz psychoterapeutycznych). Poza tradycyjnymi metodami
literaturoznawczymi wykorzystuje w swojej pracy również kategorie, zaczerpnięte z instrumentarium
systemowej terapii rodzin. W tym celu dokonuję przeglądu najważniejszych teorii psychoterapeutycznych
(systemowych) w perspektywie teorii literatury i wykazuje ich wzajemne inspiracje (dotyczące kwestii
„śmierci autora”, dialogowości, narracyjności), uzasadniające interdyscyplinarne ujęcie omawianego tematu.
We wstępie pracy definiuję również podstawowe dla rozprawy pojęcie „praktyki opowiadania”.
Drugi rozdział pracy dotyczy młodzieńczych powieści Zofii Nałkowskiej. Omawiam w nim trzy
powieści: Kobiety, Rówieśnice oraz Narcyzę. W interpretacji dwóch pierwszych powieści zwrócona zostaje
uwaga na bliskie związki między pisarstwem dziennikowym oraz prozatorskim młodej autorki. Można
zauważyć bowiem specyficzną funkcję wczesnego pisania Nałkowskiej, charakteryzującego się
przetwarzaniem podobnych tematów w prozie oraz diariuszu. W kontekście teorii „narracyjnej tożsamości”
oraz terapii narracyjnej dzięki tej aktywności pisarka „wypróbowywała” w opowieści rozmaite scenariusze
funkcjonowania kobiety w dobie nowoczesnej, co tym samym umożliwiało jej stworzenie spójnej
osobowości, opartej na wielogłosowej opowieści o sobie samej. Inny charakter ma podjęta przeze mnie w
drugiej części tego rozdziału lektura Narcyzy, najważniejszej chyba przed I wojną światową powieści pisarki.
Podstawowe pytanie badawcze, zadane w rozdziale: Dlaczego Narcyza była narcystyczna może wydawać się
niezbyt szczęśliwe postawione, jednakże spojrzenie na tę kwestię z perspektywy relacji rodzinnych w familii
Oleśnickich pozwala na wyciągnięcie interesujących wniosków interpretacyjnych. Okazuje się bowiem, że
tak ojciec, jak i matka Narcyzy są niezwykle sugestywną egzemplifikacją modernistycznych kryzysów –
kobiecości oraz męskości. Co więcej, ojciec Narcyzy, poprzez zakazywanie jej małżeństwa z
Cwałoszyńskim, stosuje wobec niej rodzaj psychicznej opresji. „Opresyjny ojciec” okazuje się generalnie
dosyć stałą figurą prozie Nałkowskiej i ma być może ta kategoria także pewne biograficzne źródła. Rodzice
Narcyzy nie spełniają w żaden sposób swoich rodzicielskich obowiązków, skazując kobietę na
psychologiczne osamotnienie. Zaś w kategoriach psychopatologicznych narcyzm jest właśnie głębokim
zaburzeniem więzi we wczesnym dzieciństwie, uniemożliwiającym w późniejszych latach stworzenie
dojrzałych relacji z innymi ludźmi. W tym kontekście „narcystyczność” głównej bohaterki powieści jest
czymś dużo więcej niż tylko młodopolską, artystyczną pozą, stanowi bowiem główną przyczynę jej
tragicznej biografii bohaterki; figura „Nowej Kobiety” okazuje się tylko kolejną, narcystyczną maską.
Trzeci rozdział pracy dotyczy powieści Węże i róże. W tym zapomnianym nieco utworze Nałkowska
ukazuje tragiczną historię Marusi Orychowej, matki niepełnosprawnego intelektualnie dziecka. Okazuje się,
że niedostosowanie głównej bohaterki wynika z braku umiejętności uczestnictwa w społecznych grach,
polegających na przyjmowaniu kolejnych kobiecych póz i ról oraz na stosowaniu inkrustowanego,
artystycznego języka do opisu płynnej, niepewnej rzeczywistości doby nowoczesnej. Osobista trauma
Marusi pozostaje zaś „niewypowiedziana”, staje się jej wewnętrznym brzemieniem, niemożliwym nawet do
wyrażenia. Najbliższa rodzina okazuje się zaś swoistym „antywzorem” – krytyczna teściowa i agresywny
wobec kobiety mąż, doktor Orych przyczyniają się do straszliwego końca Marusi i Mumy. Co więcej, w
kontekście popularnych wówczas teorii eugenicznych, choroba Mumy staje się straszliwą koniecznością,
skutkiem szaleństwa matki oraz rozwiązłości ojca (którego wykłady o higienie życia małżeńskiego brzmią w
takim wypadku niezwykle fałszywie). Destrukcja rodziny, sugestywnie opisana w Wężach i różach, zostaje
doprowadzona do skrajności w Niecierpliwych, powieści ze schyłku międzywojnia. Jej psychoanalityczne
odczytanie kończy trzeci rozdział pracy.
Czwarty rozdział pracy stanowi interpretacja Niezguły Juliusza Kadena-Bandrowskiego.
Debiutancką powieść autora Mateusza Bigdy omawiam w kontekście gatunku powieści rozwojowej; w tym
wypadku stanowi ona obraz dojrzewania Józefa Dema do pozytywistycznej figury self-made mana. Dem
okazuje się jednak bohaterem doby kryzysu, słabym mężczyzną, niemogącym spełnić społecznych wymagań
nowoczesności. Niezguła jest także „opowieścią o świecie nerwowym” – ideowy, nieco naiwny bohater
powieści poszukuje na obczyźnie wzorców życia rodzinnego, jednak okazuje się, że cała rzeczywistość życia
prywatnego jest fałszywa, destruktywna oraz całkowicie zdegenerowana.
Ostatnim interpretowanym dziełem jest Łuk – powieść Kadena-Bandrowskiego o cywilnym
przeżyciu I wojny. Przemiany życia rodziny okazują się pozorne. Postulowana przez Kadena także w
publicystyce emancypacja kobiet, ukazana w powieści poprzez losy głównej bohaterki, Maryśki
Miechowskiej, jest fasadowa, gdyż egzystencja kobiety, mimo seksualnego oswobodzenia, nie staje się
samodzielna, lecz wciąż jest organizowana przez męskie fantazmaty o patriotycznej, wiernej Penelopie czy, z
drugiej strony, wyzwolonej femme fatale. Z psychoterapeutycznej perspektywy Miechowska zostaje
postawiona przed społecznym „komunikatem paradoksalnym”, nakazującym jej się jednocześnie wyzwolić i
pozostać wierną, być wolną i z wolności zrezygnować. Niemożliwość realizacji tych poleceń prowadzi w
końcu do upadku bohaterki. Cywilne rodziny w Łuku stosują także rozmaite, nieskuteczne sposoby radzenia
sobie z rzeczywistością wojenną, które można porównać ze strategiami, opisywanymi przez terapię
systemową. Bohaterowie albo unikają zmierzenia się z problemem (rodzina Karowskich i ukrywanie
dojrzewania oraz patriotycznych pragnień chłopca), podejmują działanie niepotrzebne (Zatorska, kreująca
romantyczny mit swojego męża i niepodejmująca wyzwań samotnego macierzyństwa) albo rozwiązuje się
trudność na niewłaściwym poziomie (Janina, „wyzwalająca się” poprzez mężczyzn, a nie poprzez własną,
kobiecą siłę). Interpretację Łuku dopełnia refleksja nad cywilną męskością Karowskiego, Smolarskiego oraz
Ciąglewicza. Kaden okazuje się niezwykle konserwatywny w kwestii męskości – w Łuku w różny sposób
kompromituje mężczyzn-cywili jasno wksazując, że miejsce mężczyzny w trakcie wojny jest na froncie.
Rozprawę dopełnia krótkie podsumowanie, w którym wyróżniam cztery dyskursywne praktyki
(opowieść o braku, opowieść o pragnieniu, opowieść o kryzysie, opowieść o autodestrukcji), które wyłaniają
się z analizy prozy Nałkowskiej oraz Kadena-Bandrowskiego i stanowią metody opowiadania o rodzinie w
dobie nowoczesności.The doctoral thesis entitled “The Practice of Telling a Family in the Polish Literature
of the First Decades of the Twentieth Century on the Example of Works by Zofia Nałkowska
and Juliusz Kaden-Bandrowski” investigates the ways in which the experience of “being part
of a family” is narrated in the literature of Polish modernism, taking as an example the
fictional works of the mentioned authors.
The first, preliminary chapter of the thesis explains the idea behind the chosen topic,
interpreted authors and works, as well as the adopted methodology. The issue of justifying the
methodological framework is of special importance here, as the thesis employs
interdisciplinary tools (in particular psychological and psychotherapeutic) in order to conduct
critical analysis of literature. In addition to traditional methods adopted by literary scholars,
the thesis involves the use of categories belonging to the systemic family therapy approach.
To achieve such a purpose, the author first reviews the fundamental psychotherapeutic
theories in the context of literary theory, to show the reciprocal inspiration between the two
(for example, in terms of such notions as “the death of the author,” dialogue and/or narrative)
and to justify the interdisciplinary approach adopted in his analyses. In terms of the
methodological framework, the author also defines the notion of “practice,” a central category
for the thesis.
The second chapter of the thesis focuses on the early novels of Zofia Nałkowska. As
part of the chapter, the novels Women, Peers and Narcyza are analyzed. In the interpretation
of the first two works, attention is paid to the close link between the early autobiographical
and fictional writing of the author, using the category of “narrative identity” taken from
narrative psychology. In the chapter, the specific function of the early works of Nałkowska is
pointed out, characterized by the processing of similar themes in her prose and memoirs.
Autobiographical undertakings of the writer, it is argued, translate into “playing out” various
scenarios in her stories in terms of the woman's functioning in the modern era, which enables
Nałkowska to create a coherent personality, based on a multi-voice narrative. The analysis of
Narcyza, perhaps her most important novel before the First World War, has a different
interpretational framework. The basic research question posed in the chapter, “why Narcyza
was narcissistic,” may initially seem unfortunate. However, investigating this issue from the
perspective of relationships in the Oleśnicki family, allows to draw interesting interpretative
conclusions. It turns out that both the father and mother of Narcyza are a deeply suggestive
example of the modern crises of femininity and masculinity. In addition, Narcyza’s father, by
forbidding her to marry Cwałoszyński, exercises a form of mental oppression on his daughter.
Strikingly, the “oppressive father” turns out to be a f
and, perhaps, this category should be put in the context of the author’s biography and her
personal experiences. Narcyza’s parents do not fulfill their parental duties in any way,
dooming the woman to complete loneliness. Psychopathology defines narcissism as a deep
disruption of affection bonds in early childhood, which, in the later years, makes it impossible
for an individual to create mature relationships with other people. In this context, the
narcissism of the protagonist is much more than just an artistic pose, linked to the modernist
aesthetics, because it is the main reason behind her tragic biography; the figure of the “New
Woman” in the book emerges as just another narcissistic mask.
As part of the third chapter of the thesis, the Snakes and Roses novel is interpreted. In
this forgotten work, Nałkowska tells the tragic story of Marusia Orychowa, the mother of an
intellectually disabled child. It turns out that the maladjustment of the protagonist results from
her inability to participate in social games, which involves the adoption of various female
roles and the use of flowery, artistic language to describe the liquid, precarious reality of the
modern day. The personal trauma of Marusia, however, remains “unspoken” – it becomes her
inner burden, impossible even to express. The closest family turns out to be an “anti-role
model” – a critical mother-in-law and an aggressive husband, doctor Orych, contribute to the
terrible fate of Marusia and Muma. What is more, in the context of the eugenic theories
popular at the time, Mumia’s disease becomes a horrific necessity, the result of her mother’s
madness and father’s promiscuity (his lectures on the hygiene of married life sound extremely
hypocritical in that context). The destruction of the family, so vividly described in Snakes and
Roses, is brought to the extreme in The Impatient, a novel published in the late thirties. The
work is analyzed within a psychoanalytic framework, which is a closing part of the third
chapter.
The fourth chapter of the work examines The Lubber (Niezguła) by Juliusz KadenBandrowski. The novel is interpreted in the context of the development novel genre; in this
perspective, the work depicts the maturation process of Józef Dem, leading to becoming the
positivist figure of self-made man. Dem, however, turns out to be a hero of the crisis era, a
weak man who is not capable of meeting the social requirements of modernity. Also, The
Lubber is “a story about the nervous world” – an idealistic, somewhat naive protagonist is
looking for the patterns of family life abroad, but it turns out that the whole reality of private
life is false, destructive and utterly degenerate.
The last interpreted work in the thesis is The Bow, a novel about the civilian
experience of the First World War by Kaden-Bandrowski. The writer’s seeming awareness in
terms of changes to the family life model in the modern era, do not translate into the portrayal
of gender roles in his fictional works. The woman’s emancipation, put forward in Kaden’s
political commentaries and in the novel through the story of the protagonist, Maryśka
Miechowska, remains a façade. In the work, the woman’s existence does not become
independent, but is still organized by male fantasies about a patriotic, faithful Penelope or, on
the other hand, a liberated femme fatale. From a psychotherapeutic perspective, it can be
argued that Miechowska is confronted with “paradoxical communication,” which at the same
time requires her to liberate herself and remain faithful, to be free and to give up freedom. The
inability to carry out these commands ultimately leads to the fall of the protagonist. Civil
families in The Bow also use various, ineffective ways of dealing with the wartime reality,
which can be compared with the strategies described by systemic therapy. The protagonists
either avoid confronting the problem (the Karowski family along with hiding the boy’
adolescence and his patriotic desires), take unnecessary action (Zatorska, by creating the
romantic myth of her husband and failing to face the challenge of lonely motherhood) or solve
the issue at the wrong level (Janina, by “liberating” through men, not through her own female
power). The interpretation of The Bow is complemented by reflections on the civil
masculinity of Karowski, Smolarski and Ciąglewicz. Kaden turns out to be extremely
conservative in terms of his depiction of masculinity – in The Bow, in a number of ways, he
discredits men-civilians, clearly indicating that the man’s place during the war is on the
frontline.
The thesis is supplemented by brief conclusions, a part in which the thesis’ author
distinguishes four discursive practices (the story of the lack, the story of desire, the story of
the crisis, the story of self-destruction) that emerge from the analysis of Nałkowska’s and
Kaden-Bandrowski’s works, and which constitute the ways in which family is narrated in the
era of modernity
The Concept of Intention in Contemporary Analytical Philosophy of Action
No full textW rozprawie dokonuję rekonstrukcji i krytycznej analizy redukcjonistycznych /
antyredukcjonistycznych koncepcji intencji, wypracowanych na gruncie analitycznej filozofii
działania. Przedstawiam również własną deontyczną koncepcję intencji.
Część pierwsza rozprawy (Rozdziały 1–4) poświęcona została szczegółowej analizie krytycznej
pragnieniowo-przekonaniowego modelu intencji (D. Davidson, M. Beardsley, R. Audi, W. Davis),
teorii czystych zamierzeń i intencji jako sądów bezwarunkowych (D. Davidson), przekonaniowej
teorii intencji (J.D. Velleman, K. Setiya) oraz antyredukcjonistycznej koncepcji intencji jako
praktycznych zobowiązań do działania (M. Bratman). W Rozdziale 1 dokonuję krytycznej analizy
redukcjonistycznej teorii Donalda Davidsona, w myśl której intencje towarzyszące intencjonalnym
działaniom są redukowalne do par pragnienie-przekonanie. Przeprowadzam rekonstrukcję
pragnieniowo-przekonaniowych ujęć intencji prospektywnych, czyli zamiarów podjęcia działań w
przyszłości (M. Beardsley, R. Audi, W. Davis). Omawiam wybrane zarzuty wymierzone w
scharakteryzowane redukcjonistyczne koncepcje intencji. Rozdział 2 poświęcony jest krytycznej
analizie późnej koncepcji intencji, rozwijanej przez Donalda Davidsona (1978), w myśl której intencje
– ujmowane jako wartościujące sądy bezwarunkowe – nie mogą zostać utożsamione z przekonaniami
i pragnieniami, ujmowanymi jako wartościujące sądy warunkowe / prima facie. W Rozdziale 3
opowiadam się przeciwko przekonaniowej teorii intencji, w myśl której intencje są
autoreferencyjnymi i samospełniającymi się przewidywaniami (J.D. Velleman) bądź też
przekonaniami pragnieniopodobnymi (K. Setiya). Wykazuję, że przekonaniowe koncepcje intencji
narażone są na dwa podstawowe zarzuty. W myśl pierwszego z nich w świetle modelu
przekonaniowego intencje są nieodróżnialne od przekonań nabywanych w sposób życzeniowy. W
myśl drugiego z nich na gruncie koncepcji przekonaniowej nie można powziąć zamiaru podjęcia
działania trudnego, obarczonego znacznym prawdopodobieństwem porażki. W Rozdziale 4
przeprowadzam krytykę stricte antyredukcjonistycznej teorii intencji, w myśl której intencje –
ujmowane jako stany mentalne sui generis – są elementami złożonych planów racjonalnego sprawcy.
Formułuję zarzuty pod adresem Bratmanowskiego ujęcia norm racjonalności intencji, ujęcia relacji
intencji do usiłowań oraz koncepcji pragnień* kierujących. Uzasadniam, że źródeł słabości teorii
Bratmana należy upatrywać w próbie połączenia zarówno funkcjonalistycznych, jak i normatywnych
intuicji dotyczących natury poszczególnych stanów mentalnych.
W części drugiej rozprawy proponuję własną koncepcję intencji. W Rozdziale 5 uzasadniam, że
intencje nie są redukowalne do pragnień. Formułuję argumenty przeciwko motywacyjnej,
hedonistycznej oraz aksjologicznej koncepcji pragnień (w wersji doksastycznej i niedoksastycznej).
Wykazuję, że intencje nie mogą zostać zredukowane do pragnień w świetle wszystkich omówionych
teorii stanów pragnieniowych. W Rozdziale 6 opowiadam się za aksjologiczną koncepcją pragnień w
wersji nastawieniowo-niedoksastycznej. Przedstawiam argumenty na rzecz uznania pragnienia za
wartościujące nastawienie wobec pewnej treści. W Rozdziale 7 przedstawiam własną koncepcję
intencji, na gruncie której intencje ujmowane są jako deontyczne nastawienia wobec pewnej treści.
Wskazuję na podobieństwa i różnice między własną teorią intencjia imperatywnymi ujęciami intencji
(H.-N. Castañeda) oraz optatywnymi / deontycznymi koncepcjami pragnień (N. Roughley & F.
Lauria).
Trzy ostatnie rozdziały rozprawy poświęcone są przedstawieniu bezpośrednich i pośrednich
konsekwencji przyjęcia deontycznej koncepcji intencji, a także wskazaniu licznych zalet tej teorii. W
Rozdziale 8 podejmuję zagadnienie relacji intencji (ujmowanych jako nastawienia deontyczne) do
pragnień kierujących (ang. guiding desires), o których mowa jest na gruncie koncepcji M. Bratmana.
Uzasadniam, że pragnienia kierujące są intencjami, a następnie pokazuję, że rozwiązanie to pozwala
mi na uniknięcie zarzutów, na które narażona jest koncepcja Bratmana. Pokazuję, że akceptacja
deontycznej teorii intencji umożliwia również adekwatną konceptualizację relacji intencji do
usiłowań. W Rozdziale 9 opowiadam się za ewidencjonistycznym modelem związków intencji z
przekonaniami, zgodnie z którym przekonania – jako stany różne od intencji – nabywane są na mocy
rozmaitych świadectw, do których zalicza się także fakt powzięcia stosownych zamiarów.
Uzasadniam, że koncepcja deontyczna, wzbogacona o ewidencjonistyczny model relacji między
intencjami a przekonaniami, nie powiela błędów czysto przekonaniowego ujęcia intencji. W
Rozdziale 10 wykazuję, że intencje (nastawienia deontyczne) mogą być ujmowane jako dyspozycje do
działania, zaś pragnienia (nastawienia wartościujące) – jako dyspozycje do zamierzania podjęcia
działania. Dokonuję charakterystyki relacji intencji do pragnień i przekonań w kontekście deliberacji
praktycznej. Pokazuję, że akceptacja deontycznego modelu intencji harmonizuje z niedoksastycznym
ujęciem deliberacji, w myśl którego celem namysłu praktycznego jest powzięcie zamiaru, nie zaś
nabycie jakiegokolwiek przekonania. Uzasadniam, że w procesie praktycznej deliberacji, czyli procesie
przekształcenia nastawienia wartościującego wobec pewnej treści w nastawienie deontyczne,
kluczową rolę odgrywają przekonania. W Podsumowaniu Części II wykazuję, że
antyredukcjonistyczna i deontyczna koncepcja intencji spełnia dezyderaty wyszczególnione we
Wprowadzeniu do Części II rozprawy i jest w stanie odeprzeć zarzuty zwolenników ujęć
redukcjonistycznych.In my dissertation I reconstruct and critically analyze reductionist and antireductionist accounts of
intention. I also defend my own deontic account of intention.
Part I of the dissertation (Chapters 1-4) is devoted to a detailed critical analysis of the desire-belief
account of intention (D. Davidson, M. Beardsley, R. Audi, W. Davis), the theory of pure intending and
intention-as-unconditional judgement view (D. Davidson), cognitivism about intention (J.D. Velleman,
K. Setiya), and the antireductionist theory of intentions as practical commitments (M. Bratman).
Chapter 1 is a critical analysis of the reductionist theory of Donald Davidson (1963), according to which
intentions accompanying intentional actions (intentions-with-which-some-acts) are reducible to desirebelief pairs. I also reconstructthe desire-belief accounts of prospective intentions (M. Beardsley, R. Audi,
W. Davis). I discuss selected objections against the reconstructed reductionist accounts of intention.
Chapter 2 is devoted to a critical analysis of the later account of Donald Davidson (1978), according to
which intentions construed as evaluative unconditional judgments cannot be identified with beliefs or
desires (understood as conditional / prima facieevaluative judgments). I argue that intentions cannot be
reduced to any kinds of beliefs or evaluative judgments. In Chapter 3, Iargue against the cognitive theory
of intention, according to which intentions are self-referring and self-fulfilling beliefs (D.J. Velleman) or
desire-like beliefs (K. Setiya). I argue in particular, that the accounts have two problems. First, it is hard
to distinguish intentions from wishful thinking. Second, it is impossible to intend to undertake actions
which are difficult and highly prone to failure. In Chapter 4, I argue against Michael Bratman’s (1987)
strictly antireductionist theory of intention, according to which intentions are considered to be sui
generis mental states, which are elements of complex plans of a rational agent. I criticize his account of
rationality requirements, the construal of the relation between intentions and attempts (endeavors), and
his account of guiding desires. I argue that the sources of weakness of this account lie in his attempt to
combine functionalist and normative intuitions concerning the nature of particular mental states.
In Part II, I propose my account of intention. In Chapter 5, I argue that intentions are not reducible to
desires. I argue against the motivational, hedonist and evaluative conception of desires (of the doxastic
and non-doxastic kinds). I show how, on all these theories, intentions are distinct from desires. In
Chapter 6, I argue for a non-doxastic and attitudinal version of an axiological conception of desire.
Desires are to be understood as evaluative attitudes towards some content. In Chapter 7, I present a
deontic account of intention according to which intentions are deontic attitudes towards some content.
I discuss the similarities and differences between my view and the imperative accounts of intentions (H.-
N. Castañeda) and the optative / deontic accounts of desires (N. Roughley, F. Lauria).
The last three chapters of the dissertation are devoted to showing the direct and indirect consequences
of the deontic theory of intentions I offer and to presenting its numerous advantages. In Chapter 8, I
discuss the implications of my account for Bratman’s concept of guiding desires. Since guiding desires
turn out to be intentions, some problems of Bratman’s theory are avoided. I further argue that the
deontic theory of intentions allows to give an adequate conceptualization of the relation of intentions
to tryings (attempts). In Chapter 9, I argue for an evidentialist model of the relation between intentions
and beliefs. While beliefs are different from intentions, intentions constitute evidence for beliefs. I argue
that the deontic conception of intentions supplemented with the evidentialist account solves the
problems of the cognitiveaccounts of intention.In Chapter 10,I show that intentions (deontic attitudes)
may be understood as dispositions to act, while desires (evaluative attitudes) – as dispositions to intend
to act. I characterize the relation of intentions to desires and beliefs in the context of practical
deliberation. I show that the deontic model of intention accords with the nondoxastic account of
practical deliberation, according to which the goal of such deliberation is to undertake an intention and
not to acquire a belief. I justify the claim that in the process of practical deliberation, that is in the process
of changing the evaluative attitude into the deontic attitude towards some content, the key role is played
by beliefs. In the Summary of Part II, I show that the antireductionist deontic conception of intention
meets the desiderata presented in the Introduction to Part II and it is thereby capable of resisting the
objections raised by the proponents of the reductionist accounts
Obliczanie optimów i równowag w dynamicznych problemach związanych z eksploatacją zasobów
No full textExploitation or extraction of common-property renewable resources is one of the
biggest challenges in society. It encompasses a wide range of various problems among
other things, the phenomenon known as the tragedy of the commons. Most importantly, the extraction and consumption of common natural renewable resources have
a strong impact on the quality of life and well-being of both, the current and future
generations. From the mathematical point of view, the only tool to deal with the
whole spectrum of phenomena arising in such types of problems, in which there are at
least two independent decision makers in a common resource extraction problem, are
dynamic games, since both dynamic optimization methods and static games encompass only fractions of aspects of those problems.
In the dissertation, we propose several models of dynamic games and dynamic optimisation problems, modelling the exploitation of common renewable resources by taking
into account various aspects of the problem:
• Many players in commons. Increasing number of players regarded as decomposition of the decision making structures. To be more specific, if we consider
the same mass of individuals, decomposed into units of decreasing size: from
consumers, through North and South, actual countries, regions etc. and finally
actual decision makers.
• Relation between the Nash equilibria and the social optima and ways of solving
the tragedy of the commons by Pigovian taxation or a tax-subsidy system.
• Taking into account information: feedback form, closed loop, delayed information.
• Self-enforcing environmental agreements with a delay in observation of defection.
• Completing and correcting previous results in this research field or finding counterexamples to common beliefs and methodological simplifications.
In dynamic games, the strategy of a player is a function which defines his/her behaviour at each time instant in the time interval considered in the game. Therefore,
calculation of both, the social optima and the Nash equilibria requires solving the
dynamic optimisation problems.
However, finding a Nash equilibrium in dynamic games requires solving a set of dynamic optimisation problems, coupled by finding a fixed point of the resulting best
response correspondence in some functional space of the profiles of strategies. Due to this coupling, the problem becomes much more complicated than the analogous dynamic optimisation problems. There are quite a few results in nonzero-sum dynamic
games, and if the constraints appear (which is natural in real life problems, especially
resource extraction problems), then the results are very rare. Therefore, unexpected
behaviour of the solution may appear (irregularity, discontinuity, the nonexistence of
equilibria of a certain type, existence of many equilibria, lack of convergence). So,
we try to fill in the gaps in the simplifications of dynamic games. The dissertation
also contains counterexamples to some methods and hypotheses that are regarded as
correct and used to solve dynamic games.
With the strong motivation behind the chosen problems, in Chapter 1, we introduce the game and some preliminary knowledge of game theory, brief literature review
and the mathematical optimisation tools that are used to solve the game models in
the dissertation.
In Chapter 2, we present a discrete time, infinite horizon, a linear-quadratic
dynamic game model with many players and with linear state-dependent constraints
on decisions of players. In this model, players can be regarded as countries or firms.
There are either finitely many players or a continuum of players. The model has an
obvious application in a common fishery extraction problem where the players sell
their catch at a common market.
We solve the social optimum problem for n-players and for the continuum of players.
When it comes to the Nash equilibrium problem, we are only able to solve it for the
continuum of players case. For n-players case, we are not able to calculate it for n ≥ 2,
only negative results can be proven: that the Nash equilibrium strategies and the value
functions are not of assumed regularity with respect to the state variable and showing
that presence of even a very simple and obvious constraints on strategies may result in
a very complicated form of the value functions and the Nash equilibria. While looking
for Nash equilibria, the social optima, we have also found a very simple counterexample
to the correctness of a procedure often used in dynamic game theory literature. We
also calculate the enforcement of a social optimum profile by various type of Pigouvian
tax or a tax-subsidy system, both for n-players and for the continuum of players.
Non-existence of a symmetric feedback Nash equilibrium of assumed regularity in
the linear-quadratic problem considered in Chapter 2 seems to be inherited from the
finite time horizon truncations of the game, so in Chapter 3, we solve a feedback
Nash equilibrium problem in a very simple 2-stage, 2-player linear-quadratic dynamic
game being a truncation of the model which was studied in Chapter 2 with the infinite
time horizon. As a result, we found that the presence of simple linear state-dependent
constraints results in the nonexistence of a continuous symmetric feedback Nash equilibria, whereas the existence of the continuum of discontinuous symmetric feedback
Nash equilibria. Our result is counter-intuitive to the common belief in the continuity
of Nash equilibria for linear-quadratic dynamic games with concave payoffs.
While previous two Chapters deal with the specific value of the discount factor β,
given by the so called golden rule, in Chapter 4, we solve the social optimum problem
from Chapter 2 for more general class of linear-quadratic dynamic games with only
one player, called social planner and for more general β instead of the golden rule β.
So, we consider a discrete time linear-quadratic dynamic optimisation problem with
linear state-dependent constraints. We solve the problem in the infinite time horizon
and its finite horizon truncations. Although it seems simple in its linear-quadratic
form, calculation of the optimal control is nontrivial.
In Chapter 5, we study a general class of dynamic optimization problems. We
derive general rules stating what kind of errors in calculation or computation of the
value function does not lead to errors in calculation or computation of optimal control.
This general result concerns not only errors resulting from using the numerical methods
but also errors resulting from some preliminary assumptions related to constraints on
the value functions. The results are illustrated by a motivating example of discrete
time Fish Wars model, proposed by Levhari and Mirman, with singularities in payoffs.
In Chapter 6, we study a continuous time version of the Fish Wars model with the
infinite time horizon, linear state equation and state-dependent linear constraints on
controls. We calculate the social optimum and a Nash equilibrium which always leads
to the depletion of the resource even if the social optimum results in its sustainability.
We propose two ways of solving the problems of enforcing social optimality: either
by a tax-subsidy system or by an environmental agreement even if we assume that it
takes time to detect any defection of a player. We also propose a general algorithm for
finding the financial incentives enforcing the socially optimal profile in a large class of
differential games