Repozytorium UW
Not a member yet
2396 research outputs found
Sort by
Legal instruments of corporate group management
No full textNiniejsza praca została poświęcona prawnym aspektom zarządzania grupami spółek kapitałowych. Stanowi ona analizę podstawowych narzędzi prawnych z zakresu prawa spółek, jakie są lub mogą być wykorzystane do zintegrowanego zarządzania grupą spółek. Prowadzone rozważania obejmują również zagraniczne porządki prawne (w tym przede wszystkim prawo niemieckie i prawo włoskie), których doświadczenia mogą okazać się pomocne w interpretacji prawa polskiego.W pierwszym rozdziale zostały omówione kwestie ogólne, pozwalające na wyznaczenie zakresu przedmiotowego pracy. Obejmuje to zdefiniowanie pojęć „zgrupowanie spółek” i „prawne instrumenty zarządzania”. Zostały w nim również zawarte uwagi dotyczące ekonomicznych celów tworzenia grup spółek oraz omówienie sposobów regulowania tego zjawiska w prawie spółek, w tym również w systemach prawa obcego.Rozdział drugi pracy został poświęcony koncepcji interesu grupy spółek, stanowiącej instrument zarządzania zgrupowaniem o rosnącym znaczeniu w skali europejskiej. W pierwszej kolejności została przeanalizowana dopuszczalność stosowania tej koncepcji w świetle przyjmowanego w prawie polskim rozumienia pojęcia „interes spółki”. Przesądzenie stosowania koncepcji shareholder value w prawie polskim prowadzi do wniosku o możliwości elastycznej interpretacji interesu spółki w kierunku uwzględnienia w nim kontekstu funkcjonowania spółki w zgrupowaniu. Następnie zostały wyjaśnione przesłanki stosowania tej koncepcji, wśród których naczelne znaczenie ma kwestia skompensowania spółce ciężarów ponoszonych na rzecz zgrupowania. W kolejnym rozdziale omówiono natomiast praktyczne zastosowanie koncepcji interesu grupy spółek w odniesieniu do poszczególnych konstrukcji prawa spółek, takich jak reguły odpowiedzialności członków organów, ochrona majątku spółki czy dostęp do informacji o spółce.W rozdziale czwartym poruszona została kwestia możliwości stosowania w prawie polskim instrumentów zarządzania grupą spółek wywodzących się z prawa niemieckiego, a więc wydawania wiążących poleceń spółce zależnej oraz przejęcia jej zysku przez spółkę dominującą. Przeprowadzona analiza prowadzi do wniosku o zasadniczej niedopuszczalności posługiwania się tymi instrumentami na podstawie umowy koncernowej, gdyż umowy takie nie mogą być skutecznie zawierane w prawie polskim. Jednakże konstrukcja wydawania wiążących poleceń może być elementem wewnętrznego systemu zarządzania spółką z o.o., zaś w ograniczonym zakresie (delimitowanym przez zakaz obejścia przepisów prawa spółek) obydwa instrumenty mogą stanowić element stosunku umownego między uczestnikami zgrupowania. W praktyce znaczenie mają również polecenia nieformalne, niemające waloru wiążącego.Rozdział piąty został poświęcony empirycznemu zjawisku wdrażania przez spółki uczestniczące w zgrupowaniach instrumentów, które mają na celu zapewnienie funkcjonowania systemu zarządzania zgrupowaniem. Instrumenty te często stanowią treść tzw. kodeksów grup kapitałowych, choć występują również w umowach albo statutach uczestników zgrupowań lub w łączących je umowach. Najbardziej typowe spośród tych instrumentów, takie jak ustanawianie organów zgrupowań czy zapewnianie spółce dominującej szerszego dostępu do informacji o spółce zależnej, zostają następnie przeanalizowane z perspektywy ich dopuszczalności. Zastosowanie znajdują tu ogólne reguły kształtowania danego stosunku prawnego, do którego dany instrument został implementowany (stosunku spółki, stosunku umownego).W rozdziale szóstym zostały przedstawione propozycje de lege ferenda. Wśród nich najistotniejszym jest postulat kodyfikacji działania w interesie zgrupowania, co powinno zapewnić większą pewność prawa w zakresie dopuszczalności stosowania tego instrumentu w prawie polskim. Pracę wieńczy rozdział siódmy, zawierający wnioski całej pracy.The dissertation is dedicated to legal aspects of company groups management. It constitutes an analysis of key company law tools which are or may be utilized for the purpose of integrated management of company groups. The analysis relates also to other legal systems (first of all to German and Italian law), the experiences of which may be found useful for the purpose of interpreting Polish law.The issues discussed in the first chapter are of general nature and aim at allowing the delimitation of the dissertation’s subject. This pertains to defining the notions of “company group” and “legal management instruments”. Moreover, the chapter covers the economic background for establishing groups of companies and discusses various regulatory approaches to this phenomenon in company law, including those adopted by foreign systems.The second chapter is dedicated to the doctrine of the company group interest, being a tool for group management which experiences a growth of significance across Europe. First of all, the analysis regards the admissibility of applying this doctrine in view of the definition of the “interest of a company” adopted in Polish law. The determination that Polish law endorses the shareholder value approach leads to a conclusion that the interest of a company may be interpreted flexibly and may include the group context. Secondly, the chapter describes the requirements for applying the doctrine, among which the most prominent one is the necessity to compensate any burdens incurred by a group member for the purpose of benefitting the group. The next chapter discusses the practical application of the doctrine in relation to various company law mechanisms, including the rules on liability of corporate bodies’ members, protection of the company’s assets or access to information on the company.The fourth chapter examines the possibility of utilizing German law-style management instruments under Polish law, that is issuing of binding instructions to the subsidiary and takeover of its profit by the parent. The analysis leads to a conclusion that such instruments are inadmissible under group contracts since such contracts cannot be effectively concluded under Polish law. However, binding instructions may constitute an element of the internal management structure of a limited liability company and both instruments may be used to a limited degree (determined by the prohibition on circumvention of the company law rules) as a component of intra-group contracts. In practice informal instructions may also play a significant role, despite their non-binding character.The fifth chapter discusses the empirical phenomenon of implementing instruments which secure the functioning of management systems in groups of companies. Such instruments often constitute part of so called codes of capital groups, but also tend to be introduced to articles of association of group members or to contracts concluded between them. The most typical among such instruments, such as the establishment of group bodies or granting the parent a wider access to information on the subsidiary, are analyzed from the perspective of their admissibility. For this purpose, the general rules on shaping legal relations to which such instruments are implemented (corporate or contractual) are applicable.The de lege ferenda proposals are presented in the sixth chapter. The most important among them is the recommendation to codify the doctrine of company group interest which should enhance legal certainty regarding its admissibility under Polish law. The dissertation is ended by the seventh chapter which includes conclusions of the whole dissertation
Flow-through optoelectronic detectors for phosphate ions determination and their analytical applications
No full textOznaczanie jonów fosforanowych przeprowadzane jest rutynowo w wielu laboratoriach, a wyniki tych oznaczeń odgrywają istotną rolę w diagnostyce medycznej, analityce środowiska oraz analizie żywności. W rozprawie doktorskiej opisane zostały opracowane w trakcie badań detektory optoelektroniczne typu PEDD (ang. Paired Emitter Detector Diode) dedykowane do fotometrycznego oraz fluorymetrycznego oznaczania jonów fosforanowych. Detektory te zostały zaadaptowane do pracy w warunkach analizy przepływowej. Połączenie systemów przepływowych z detektorami optoelektronicznymi zapewnia nie tylko większą przepustowość, ale również znacząco zmniejsza wielkość układów pomiarowych, jednocześnie zwiększając ich mobilność. Dodatkowo w pracy przedstawiony został mikrofluidyczny system przygotowany w matrycy papierowej połączony z detektorem optoelektronicznym do oznaczania m.in. jonów fosforanowych. Nowatorskie podejście bazujące na koncepcji Lab-on-Paper pozwala znacząco zmniejszyć koszt analiz, zużycie reagentów, jak również ilość produkowanych odpadów. Wszystkie miniaturowe detektory optoelektroniczne przedstawione w tej pracy w połączeniu z różnymi systemami przepływowymi zostały zastosowane do analizy wielu próbek rzeczywistych: napojów typu cola, soków, płynu podializacyjnego, surowicy krwi, a także ekstraktów glebowych.Phosphate ions determination is routinely performed in many laboratories, and the results of these determinations play an important role in medical diagnostics, environmental analysis and food analysis. The dissertation describes, developed in the course of the research, PEDD (Paired-Emitter-Detector-Diode)-based optoelectronic detectors dedicated to photometric and fluorometric determination of phosphate ions. These detectors have been adapted for operation under flow analysis conditions. The combination of flow systems with optoelectronic detectors provides not only higher throughput, but also significantly reduces the size of measurement systems and this way increases their mobility. In addition, the work presents a microfluidic system prepared in a paper matrix combined with an optoelectronic detector for determination, among others, phosphate ions. An innovative approach based on the Lab-on-Paper concept allows to significantly reduce the cost of analyses, consumption of reagents as well as the amount of waste. All miniature optoelectronic detectors reported in this work combined with various flow systems were used for the analysis of many real samples: cola-type drinks, juices, postdialysis fluid, blood serum as well as soil extracts
Gender Variance in Poland during the Transition Era: An Analysis of Cultural Discourse
No full textW rozprawie przeprowadzono analizę dyskursu publicznego – artykułów prasowych z prasy głównego nurtu i prasy gejowskiej, programów telewizyjnych, filmów dokumentalnych oraz publikacji popularno-naukowych – aby pokazać, jak regulowanie płci i seksualności wiązało się z geopolitycznymi zmianami lat dziewięćdziesiątych. Rozprawa bada, w jaki sposób w Polsce czasów transformacji (1989-2004) rozumiano odmienność płciową, czyli tożsamość i ekspresję płciową uznane za nietypowe dla płci przypisanej przy urodzeniu. Jakich kategorii używano do mówienia o odmienności płciowej oraz jak je definiowano i z czym kojarzono? Jak wyznaczano między nimi granice? Powyższa kwestia jest badana w kontekście transformacji ustrojowej, toteż praca analizuje, jak pochodzące z zachodniego kręgu kulturowego terminy – „transseksualizm”, „drag”, „płeć mózgu” – były adaptowane do rodzimych, „peryferyjnych” warunków. Jaki wpływ na ich znaczenie miały realny socjalizm i transformacja polityczna – westernizacja, globalizacja, neoliberalny kapitalizm? Jak polskie pojęcia, np. pojęcie „cioty”, ścierały się z tymi z importu, takimi jak „gej” lub „drag queen”? Jak przebiegało przyswajanie dyskursów progresywnych (prawa lesbijek, gejów i osób transpłciowych), ale i konserwatywnych (biologiczny determinizm ról płciowych)? Zastosowany aparat teoretyczny opiera się na dorobku studiów kulturowych (cultural studies), ze szczególnym uwzględnieniem zaproponowanego przez Michela Foucaulta rozumienia seksualności i płci jako skutków dyskursu, badań na kulturowym kształtowaniem płci i seksualności (gender and sexuality studies) oraz medioznawstwa.W pracy bada się w kolejnych rozdziałach (1) historie pojęć płciowej odmienności, (2) popularność koncepcji „płci mózgu” i „gejowskiego genu” w Polsce lat 90., (3) wyłożoną pod koniec lat 80. seksuologiczną teorię transseksualności i jej medialne reinterpretacje w następnej dekadzie, (4) rolę odmienności płciowej w budowaniu tożsamości gejowskiej i funkcjonowanie pojęcia „ciota” w mediach, oraz (5) sposoby mówienia o dragu i wizerunki drag queens z lat 90. i przełomu wieków. Przeprowadzone analizy wskazują, że w figurach odmienności płciowej na różne sposoby odbijały się transformacyjne lęki i dążenia modernizacyjne. W czasach gwałtownych zmian politycznych i społecznych popularność zdobywały zarówno pseudo-modernizacyjne dyskursy stabilizujące płeć, jak i – w pewnych kontekstach – dyskursy postulujące płciową różnorodność. Dzięki wysiłkom wspieranych przez media seksuologów i ich pacjentów centralną kategorią odmienności płciowej był konserwatywnie rozumiany transseksualizm, który stanowił punkt odniesienia do konstruowania innych pojęć i tożsamości związanych z nietypową płcią – drag queen i cioty; niemniej relacja ustanawiana pomiędzy płcią i seksualnością była dynamiczna i polityczna: w dyskursach progresywnych (seksuologia, prawa gejów i lesbijek) podkreślano odrębność tych kategorii, natomiast w dyskursach konserwatywnych (płeć mózgu, dyskursy homofobiczne) zakładano między nimi ciągłość.Analiza dyskursów odmienności płciowej wskazuje, że trajektorie polskiej transformacji seksualnej są znacznie bardziej złożone niż tylko stopniowa liberalizacja pod wpływem Zachodu – choć i taki proces zachodził. Powszechne uznanie dla tożsamości osób transeksualnych i zabiegów korekty płci oraz wyrażana w mediach głównego nurtu fascynacja dragiem wskazują, że w latach dziewięćdziesiątych istniały progresywne przestrzenie, które w następnej dekadzie istotnie się skurczyły. Krytyka ciot świadczy o mizoginii i normatywności wczesnego ruchu gejowskiego. Kluczową dla zrozumienia polityczności splotu płci i seksualności koncepcją okazuje się biologiczny esencjalizm, który przyczynił się do umocnienia medycznej wykładni transseksualizmu – ale nie homoseksualizmu – a jednocześnie służył za argument przeciwko feminizmowi i równości płci.The dissertation analyzes public discourse—mainstream and gay press articles, television programs, documentary films as well as popular science books—in order to show various ways in which the regulation of gender and sexuality in Poland was linked to the geopolitical changes of the 1990s. It examines how gender variance, i.e. gender identities and gender expressions that are deemed untypical for the sex assigned at birth, was understood in Poland during the transition era. What terms were used to discuss gender variance? How were these terms theorized? Where were the boundaries drawn? This issue is studied in the context of the Polish transition; thus, the dissertation examines how terms such as “transsexuality,” “drag,” or “brain sex,” which come from the Anglo-Saxon cultural context, were adapted to the Polish, “peripheral” environment. What was the role of the factors such as real socialism and political transition—westernization, globalization, neoliberal capitalism? How did the Polish terms such as “ciota” [queen] clash with the imported ones—“gay” or “drag queen”? How did the acquisition of progressive discourses (lesbian, gay and transgender rights) and conservative ones (biological determinism of gender) develop? The research is based on the methodologies of cultural studies, especially Michel Foucault’s conception of sexuality as the effect of discourse, gender and sexuality studies, and media studies.In the dissertation, the following themes are investigated: (1) the histories of Western notions of gender variance, (2) the popularity of „brain sex” and „gay gene” discourses in the 1990s Poland, (3) the concept of transsexuality as established by Polish sexologists in the late 1980s and disseminated in the Polish media in the 1990s, (4) the role of gender variance in the construction of gay identity and the functioning of the term “ciota” [queen] in the Polish media, and (5) Polish discourses on drag and media representations of drag queens in the 1990s and at the turn of the centuries. The research shows that figures of gender variance reflected anxieties and aspirations of the 1990s. In the times of rapid political and social changes, both pseudo-modernizing discourses that fixed gender and discourses that postulated gender diversity gained popularity. Due to the efforts of Polish sexologists and their patients, backed up by the media, a conservative notion of transsexuality became the central category of gender variance, functioning as a reference point for other terms and identities associated with atypical gender—drag queen and ciota. Simultaneously, the relations between gender and sexuality were dynamic and political. In progressive discourses (sexology, gay and lesbian rights) the distinction between the two was underlined, while conservative discourses (brain sex, homophobic discourses) established a continuity between sexuality and gender. The analysis of gender variance discourses shows that the gradual liberalization under the Western influence was only one of many trends in the complex trajectories of the Polish transition. The long 1990s did not constitute a simple transition from the dark ages of state socialism to the politicization of sexuality related to the European Union access. The fact that trans identities and gender reassignment surgeries were commonly accepted in the mainstream media and drag was depicted as fascinating and attractive indicate that in the 1990s progressive spaces existed, which shrank significantly in the next decade. In turn, criticism towards cioty [queens] testifies to the misogyny and normativity of the early gay movement. Finally, biological essentialism proves to be the longest-lasting idea—it legitimized the medical notion of transsexuality (but not homosexuality) and simultaneously functioned as a decisive argument against feminism and gender equality
Prorogation of Jurisdiction by Entering an Appearance under Regulation (EU) No 1215/2012
No full textPrzedmiotem rozprawy doktorskiej jest instytucja ustanowienia jurysdykcji krajowej przez wdanie się w spór w kształcie określonym przez rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orze-czeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych. Celem rozprawy doktorskiej jest całościowe przedstawienie i omówienie zagadnień związanych z ustanowie-niem jurysdykcji krajowej przez wdanie się w spór. Praca zawiera ustalenia teoretyczne doty-czące natury prawnej prorogatio fori tacita i wypracowane na tym tle wnioski dla dogmatycz-nej kwalifikacji art. 26 rozporządzenia nr 1215/2012. Rozprawa prezentuje również procesowy mechanizm ustanowienia jurysdykcji krajowej przez wdanie się w spór zintegrowany z roz-wiązaniami kodeksu postępowania cywilnego. Do osiągnięcia wskazanych celów posłużyły metody dogmatycznoprawna, historycznoprawna oraz prawnoporównawcza. Rozdział pierw-szy rozprawy stanowi wprowadzenie do analizowanej problematyki. W rozdziale drugim roz-ważono naturę prawną ustanowienia jurysdykcji krajowej przez wdanie się w spór. Przepro-wadzone badania świadczą o złożonym charakterze ustanowienia jurysdykcji krajowej przez wdanie się w spór jako instytucji, która z jednej strony pozwala na realizację autonomii woli stron, a z drugiej realizuje interes publiczny. Pozwoliło to ustalić charakter prawny art. 26 roz-porządzenia nr 1215/2012 oraz odrzucić tezę o umownym charakterze analizowanej normy. Rozdział trzeci dotyczy zakresu zastosowania art. 26 rozporządzenia nr 1215/2012 w kontek-ście czterech płaszczyzn stosowania rozporządzenia: terytorialnej, czasowej, przedmiotowej oraz podmiotowej. W rozdziale czwartym przedstawiono kluczowe z perspektywy tematu pracy rozważania dotyczące procesowego mechanizmu ustanowienia jurysdykcji krajowej przez wdanie się w spór. Wyjaśniono znaczenie pojęcia „wdanie się w spór”, omówiono do-puszczalność pośredniego zakwestionowania jurysdykcji krajowej oraz określono chwilę, w której pozwany powinien najpóźniej zgłosić zarzut niewłaściwości międzynarodowej. Analiza poszczególnych elementów procesowego mechanizmu pozwoliła zintegrować art. 26 rozpo-rządzenia nr 1215/2012 z rozwiązaniami prawa procesowego państw członkowskich, co wy-magało rozważenia w sposób szczegółowy modyfikacji i ograniczeń w stosowaniu przepisów kodeksu w razie ustanowienia jurysdykcji krajowej przez wdanie się w spór. W rozdziale pią-tym scharakteryzowano prorogatio fori tacita w systemie norm jurysdykcyjnych rozporządze-nia nr 1215/2012. Umożliwiło to wykazanie współzależności między wdaniem się w spór a innymi instytucjami europejskiego prawa procesowego cywilnego. Z tego względu szczegó-łowo określono sposób ochrony słabszej strony stosunku pracy, stosunku ubezpieczeniowego oraz umów zawieranych z konsumentem w razie wdania się w spór. Analiza funkcji prorogatio fori tacita w systemie norm jurysdykcyjnych rozporządzenia nr 1215/2012 pozwo-liła określić wzajemne relacje między trzema przepisami, w których prawodawca europejski użył pojęcia „wdanie się w spór”.The aim of the doctoral thesis is to present the institution of prorogation of jurisdiction by entering an appearance under Regulation (EU) No 1215/2012 of the European Parliament and of the Council of 12 December 2012 on jurisdiction and the recognition and enforcement of judgments in civil and commercial matters. The research is focused on a comprehensive analy-sis of questions regarding prorogation of jurisdiction by entering an appearance. The thesis comprises theoretical findings on the legal nature of tacit prorogation and its implications for the qualification of Article 26 of the Brussels I bis Regulation. The thesis also presents the interplay between Article 26 of the Brussels I bis Regulation and Code of Civil Procedure. The thesis’ objectives are achieved through the dogmatic legal method supported by compara-tive and historical legal method. The first chapter serves as an introduction to the analyzed questions. In the second chapter the legal nature of tacit prorogation is discussed. The thesis proves that the nature of prorogation of jurisdiction by entering an appearance is complex: tacit prorogation is based on party autonomy and simultaneously serves public interest. Regarding the legal nature of Arti-cle 26 of the Brussels I bis Regulation, the thesis claims that prorogation of jurisdiction by entering an appearance should not be equated with choice of court agreement. The third chap-ter presents territorial, temporal, material and personal scope of application of Article 26 of the Brussels I bis Regulation. The fourth chapter analyzes components of establishing jurisdiction by entering an appearance. In this chapter notions of “entering an appearance” and “contesting the jurisdiction” are explained and the moment of challenging jurisdiction is indicated. The analysis of these components allows to integrate Article 26 Brussels I bis Regulation with na-tional procedural law. Consequently, this chapter contains reflections on the modifications and limitations in applying Code of Civil Procedure in the case of tacit prorogation. In the fifth chapter, the role of tacit prorogation within jurisdiction system of Brussels I bis Regula-tion is analyzed. The thesis proves the interdependence between entering an appearance as a jurisdiction ground and other institutions of the European civil procedural law. For this rea-son, the protection of the weaker party within Brussels I bis Regulations is specified in detail. The analysis of the function of tacit prorogation within Brussels I bis Regulations shows rela-tions of the three provisions in which the concept of entering an appearance is present
Język epistolografii wczesnobizantyńskiej w świetle niepublikowanych listów z wiedeńskiej kolekcji papirusów (IV-VII w. n.e.)
No full textThe doctoral thesis aims at presenting the language and style of early Byzantine epistolography, as well as the ideas and emotions that underlie it, seen through the prism of unpublished material from the collection of the Austrian National Library in Vienna. Its starting point is the examination of private letters written on papyri dated from the 4th to the 7th century AD. The dissertation processes a "raw" material, thanks to which we can get an immediate insight into linguistic and stylistic evolution, social networks developing in the Byzantine province of Egypt, people and their emotions.
This work consists of a catalog of the edited texts to help navigate through the material and the following parts:
A. The introductory part, divided into three sections: 1) Review of literature on the history of ancient Greek epistolography, and previous monographs, key articles and research; 2) A detailed description of the work methodology; 3) Language aspects and stylistics. Part 3 discusses the most interesting discoveries from the linguistic point of view and other observations made on the basis of the edited texts, of particular value for researchers in the field of history and other related fields.
B. Texts: edition of twenty-five letters made according to papyrological standards; accurate transcription; commentary on individual lines of text (analysis of the form and content of documents): grammar, phonetics, structural phenomena, prosopographic data, socio-historical analysis, paleographic comparisons with other texts.
C. Conclusions: summary of research results.
Finally, in the form of annexes, there appear full indexes of dates, names, professions and officials, terms related to religion and the Church, and a general index of Greek words. One of the annexes, illustrated with photos, is devoted to the abbreviations appearing in the texts. The annexes also contain a list of so-called nomina sacra, or abbreviations of a special form used to write names, proper names, and terms closely related to the Christian religionRozprawa doktorska ma za zadanie przedstawić język i stylistykę wczesnobizantyjskiej epistolografii, a także idee i emocje w niej obecne, widziane przez pryzmat niepublikowanego wcześniej materiału z kolekcji Biblioteki Narodowej Austrii w Wiedniu. Jej punktem wyjścia jest badanie listów prywatnych pisanych na papirusach, datowanych od IV do VII w.n.e. Rozprawa opracowuje „surowy” materiał, dzięki któremu możemy uzyskać natychmiastowy wgląd w ewolucję językową i stylistyczną, sieci społecznościowe rozwijające się w bizantyjskiej prowincji Egiptu, na ludzi i ich emocje.
Niniejsza praca składa się z katalogu opracowanych tekstów ułatwiającego poruszanie się po materiale oraz następujących części:
A. Część wstępna, podzielona na trzy sekcje: 1) Przegląd literatury omawiającej historię starożytnej greckiej epistolografii oraz dotychczasowych monografii, najważniejszych artykułów i badań; 2) Szczegółowy opis metodologii pracy; 3) Aspekty językowe i stylistyka. Część 3 omawia odkrycia najciekawsze z punktu widzenia języka oraz inne obserwacje poczynione na podstawie opracowanych tekstów i mające szczególną wartość dla badaczy reprezentujących dziedziny historyczne.
B. Teksty: edycja dwudziestu pięciu listów wykonana wedle standardów papirologicznych; staranna transkrypcja; komentarz do poszczególnych linii tekstu (analiza formy i treści dokumentów): gramatyka, fonetyka, zjawiska strukturalne, dane prosopograficzne, analiza społeczno-historyczna, paleograficzne porównania z innymi tekstami.
C. Konkluzje: podsumowanie wyników badań.
Na koniec, w postaci aneksów, pojawiają się pełne indeksy dat, imion, zawodów i urzędników, terminów związanych z religią i Kościołem, oraz ogólny indeks słów greckich. Jeden z aneksów, ilustrowany zdjęciami, poświęcony jest skrótom występującym w tekstach. Aneksy zawierają także listę tzw. nomina sacra, czyli skrótów o szczególnej formie stosowanych do zapisu imion, nazw własnych i terminów ściśle powiązanych z religią chrześcijańską
Realizm socjalistyczny w poezji pierwszej połowy lat 50 w Polsce, Estonii oraz Finlandii. Analiza wierszy W. Szymborskiej, J. Smuula i E. Sinervo
No full textCelem tego badania jest przede wszystkim odpowiedź na pytanie, czy wiersze Elvi Sinervo z tomiku „Oi lintu mustasiipi” zawierają elementy poezji socrealistycznej, a jednocześnie ustalenie, czy w fińskiej poezji początku lat pięćdziesiątych pojawiał się realizm socjalistyczny. Jednak, aby to sprawdzić, należy najpierw ustalić, czym charakteryzował się socrealizm i jak w praktyce wyglądało życie literackie w krajach, w których uznano go za jedyną oficjalną konwencję artystyczną.
Dysertacja składa się z sześciu części: wstępu, czterech rozdziałów analitycznych oraz podsumowania. Załącznikami do pracy są przekłady wierszy Juhana Smuula i Wisławy Szymborskiej na język fiński oraz tabela podsumowująca analizę wierszy Elvi Sinervo. We wstępie pokrótce wyjaśniam, na jakie zjawiska położyłam największy nacisk przy badaniu tematu socrealizmu, na jakim materiale bazuje analiza oraz jaką metodologię przyjęłam za właściwą dla pracy badawczej.
Pierwszy rozdział rozprawy, zatytułowany ,,U podstaw socrealizmu”, koncentruje się na tle historycznym i roli realizmu socjalistycznego w polityce Związku Radzieckiego. Omówione zostają pierwszy kongres Związku Pisarzy ZSRR w 1934 r. oraz ustalone w czasie kongresu cechy realizmu socjalistycznego. Podsumowuję i analizuję wygłoszone na kongresie przemowy, z których wyłaniają się takie pojęcia jak metoda twórcza i materializm dialektyczny. W dalszej części rozdziału wyjaśniam, dlaczego realizm socjalistyczny nazywano metodą twórczą i w jaki sposób pojęcie to powiązano z filozofią materializmu dialektycznego. Następnie, na podstawie badań Edwarda Możejki, zajmuję się dwiema najważniejszymi pojęciami definiującymi radziecki socrealizm: narodnost’ i partijnost’. Ostatnia część tego rozdziału poświęcona jest sylwetce Władimira Majakowskiego, który stał się najpopularniejszym, akceptowanym przez władzę autorem, którego twórczość zaliczano do dzieł socrealistycznych. Wspominam także pokrótce o radzieckiej krytyce literackiej oraz mechanizmach propagandy odnoszącej się do pisarzy i ich dzieł.
Następny rozdział nadal koncentruje się na tle historycznym i politycznym socrealistycznego realizmu. Opisuję w nim, jak wyglądało życie literackie w Estońskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej oraz Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W przypadku ESRR, przede wszystkim należało przybliżyć wydarzenia, które sprawiły, że Estonia stała się częścią Związku Radzieckiego oraz to, jaki wpływ na życie literackie, literaturę, prasę i szkolnictwo miała polityka kulturalna nowego systemu i państwa. Wykorzystując podobny model, przedstawiam politykę kulturalną Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Skupiam się na tym, jak działały instytucje kultury w Polsce po tym, jak socrealistyczny realizm został uznany za jedyny oficjalny nurt artystyczny na 4. Kongresie Związku Literatów w 1949 roku. Następnie przedstawiam także pozycję społeczną pisarzy i poetów. Ostatnia część tego rozdziału koncentruje się na fenomenie socrealizmu na Zachodzie. W tej części przedstawiam między innymi poglądy Louisa Aragona oraz członków brytyjskiej Partii Komunistycznej na temat realizmu socjalistycznego w literaturze.
W rozdziale zatytułowanym ,,Realizm socjalistyczny w praktyce”, opierając się na informacjach zawartych w rozdziałach teoretycznych, stworzyłam nawiązujący do symboliki komunistycznej szablon czerwonej pięcioramiennej gwiazdy, która przedstawia pięć cech socrealizmu. Uzupełnieniem schematu są wnioski z analizy poezji Juhana Smuula i Wisławy Szymborskiej. Materiałem analizowanym są Luuletused. Poeemid (,,Wiersze. Poematy”) Juhana Smuula i oraz tomik ,,Dlatego żyjemy” Wisław Szymborskiej uzupełniony o wiersz ,,Ten Dzień” z tomiku ,,Pytania zadawane sobie”. Można założyć, że wyżej wymienione zbiory poezji spełniają wszelkie założenia realizmu socjalistycznego. Oba tomiki spotkały się z aprobatą władz, a poeci otrzymali wymierne korzyści za swoje osiągnięcia. Istnieją również źródła, które sugerują szczerą wiarę autorów w komunizm i sowiecką politykę kulturalną w tamtym okresie. Analiza wierszy oparta jest na schemacie która odpowiada zaprezentowanemu wcześniej szablonowi czerwonej pięcioramiennej gwiazdy: 1. Kontekst ideologiczny, 2. Tematy, 3. Język i środki stylistyczne, 4. Gatunek, 5. Podmiot liryczny i sytuacja liryczna.
Następny rozdział opowiada o życiu literackim Finlandii i poezji lewicowej po drugiej wojnie światowej. Opisuję w nim między innymi tradycję poezji proletariackiej, która wywodzi się z twórczości towarzyszącej demonstracjom robotniczym. Następnie koncentruję się na historii grupy literackiej Kiila. Grupa Kiila jest bowiem kluczowym zjawiskiem w świetle lewicowej poezji fińskiej, a także przy badaniu pojęcia realizmu socjalistycznego. W kontekście Grupy Kiila i sytuacji politycznej w Finlandii opisuję bogatą biografię i karierę Elvi Sinervo, jej kontakty z Fińską Partią Komunistyczną i innymi lewicowymi stowarzyszeniami. Następnie ponownie wykorzystuję schemat czerwonej pięcioramiennej gwiazdy do analizy twórczości Elvi Sinervo. W analizie wykorzystałam dwa wydania tomiku ,,Oi lintu mustasiipi” (z 1950 i 2012 roku), które w dość znaczącym stopniu różnią się od siebie. W pierwszej kolejności przeanalizowałam i zebrałam cechy realizmu socjalistycznego występujące w wierszach Sinervo w kontekście całego zbioru. Następnie osobno zajmuję się wybranymi wierszami. Przedstawiam między innymi wiersze: ,,Kivinen laulu” (,,Kamienna pieśń”) i ,,Ylistän neuvostoihmistä” (,,Wywyższam człowieka radzieckiego”), które spotkały się z krytyką fińskich wydawców i były przez nich uznane za czystą komunistyczną propagandę. W ostatniej części analizy, sprawdzam, które wiersze Sinervo spełniają najwięcej z założeń realizmu socjalistycznego.
Ostatnia część rozprawy jest odpowiedzią na pytania, jak blisko teoretycznych założeń realizmu socjalistycznego są wiersze Elvi Sinervo oraz czy jednocześnie można stwierdzić, że realizm socjalistyczny, w oficjalnej formie zatwierdzonej w państwach bloku wschodniego lub jego wersja zachodnia miały swój odpowiednik w Finlandii. Bazując na analizie i źródłach, proponuję termin socrealizm sfinlandyzowany.Tässä tutkimuksessa analysoidaan Wisława Szymborskan, Juhan Smuulin ja Elvi Sinervon 1950-luvun alussa julkaistua runoutta. Tutkimuksen päätavoitteena on selvittää, esiintyykö suomalaisen Elvi Sinervon Oi lintu mustasiipi -runokokoelmassa sosialistisen realismin piirteitä. Samalla selvitetään sitä, oliko sosialistista realismia olemassa 1950-luvun alkupuolella myös sosialististen maiden ulkopuolella Suomessa. Tämän selvittämiseksi täytyy kuitenkin ensin käsitellä sitä, mitä sosialistinen realismi oikeastaan on ja mitä se merkitsi kirjalliselle elämälle maissa, joissa se julistettiin ainoaksi viralliseksi taidesuuntaukseksi.
Tutkimus koostuu kuudesta osasta: johdannosta, neljästä analyysiluvusta ja johtopäätösluvusta. Liitteinä ovat lisäksi Juhan Smuulin ja Wisława Szymborskan runojen suomennokset ja taulukko, joka tiivistää Elvi Sinervon runojen analyysin tulokset. Johdannossa selitetään, miksi ja miten tutkitaan kyseessä olevaa aihetta, minkälaista aineistoa käsitellään ja mikä on tutkimuksen metodologia.
Tutkimuksen ensimmäinen luku, jonka otsikko on ”Sosialistisen realismin ytimessä”, keskittyy historialliseen taustaan ja sosialistisen realismin rooliin Neuvostoliiton politiikassa. Esiin tulee vuoden 1934 Neuvostoliiton kirjailijaliiton ensimmäinen kongressi ja sen aikana määritetyt sosialistisen realismin piirteet. Tiivistän ja analysoin kongressipuheet, joissa esiintyvät sellaiset käsitteet kuin metodi ja dialektinen materialismi. Luvun seuraavassa vaiheessa pyrin selittämään, mitä tarkoittaa, että sosialistinen realismi kutsuttiin taiteelliseksi metodiksi ja miten se liittyi dialektiseen materialismiin. Sitten käsittelen Edward Możejkon tutkimuksen perusteella kaksi Neuvostoliiton sosialistisen realismin tärkeintä määritettä: narodnost’ ja partijnost’. Luvun viimeisessä osassa kerrotaan tiivisti Vladimir Majakovskista, josta tuli sosialistisen realismin suosituin virallisen kirjailijan malli, sekä Neuvostoliiton kritiikistä ja propagandasta, joka koski kirjailijoita ja heidän teoksiaan.
Seuraava luku koskee edelleen sosialistisen realismin teoriaa ja historiallista taustaa. Pyrin siis kuvailemaan, miltä kirjallinen elämä Neuvosto-Virossa ja Puolan kansantasavallassa näytti. Neuvosto-Viron tapauksessa ensisijaisesti kerron, miten Viro joutui Neuvostoliiton alaisuuteen ja minkälainen vaikutus kirjallisuuteen, kirjalliseen elämään, lehdistöön ja koulujärjestelmään oli uuden valtiovallan kulttuuripolitiikalla. Samankaltaisen mallin avulla esittelen Puolan kansantasavallan kulttuuripolitiikkaa. Keskityn siihen, miten kulttuurin instituutiot Puolassa toimivat sen jälkeen, kun sosialistinen realismi julistettiin ainoaksi viralliseksi taidesuuntaukseksi kirjailijaliiton IV kongressissa vuonna 1949. Sitten kerron myös kirjailijan asemasta yhteiskunnassa. Tämän luvun viimeinen osa keskittyy sosialistisen realismin ilmiöön lännessä. Tässä kohdin esitän muun muassa Louis Aragonin ja Britannian kommunistisen puolueen jäsenten näkökulmia sosialistiseen realismiin.
Luvussa, jonka otsikko on ”Sosialistinen realismi käytännössä”, ensin teoreettisen luvun perusteella luon punatähti-kaavion, joka kuvaa viittä sosialistisen realismin pääpiirrettä. Teorian täydentäminen tulee Juhan Smuulin ja Wisława Szymborskan runouden analyysista. Analyysin aineistona käytän Juhan Smuulin Luuletused. Poeemid. ja Wisława Szymborskan Dlatego żyjemy -runokokoelmia. Voidaan olettaa, että nämä teokset edustavat täyttä sosialistista realismia. Molemmat olivat viranomaisten hyväksymiä, ja runoilijat saivat niiden ansioista tiettyjä etuja. Molemmat runoilijat välittivät myös rehellistä uskoa kommunismiin ja Neuvostoliiton kulttuuripolitiikkaan. Analyysilla on tietty rakenne, joka vastaa punatähden kuvaa: 1. Ideologinen konteksti, 2. Aiheet, 3. Kieli ja runouden keinot, 4. Lajit, 5. Puhuja ja puhetilanne.
Seuraava luku koskee Suomea sen kirjallista elämä ja vasemmistolaista runoutta sotien jälkeen. Kuvailen muun muassa suomalaista, mielenosoituksissa syntynyttä proletaarirunouden perinnettä. Sitten keskityn Kiila-ryhmän historiaan. Juuri Kiila-ryhmä onkin Suomen vasemmistolaisen runouden ja myös sosialistisen realismin valossa avainilmiö. Kiila-ryhmän ja Suomen poliittisen tilanteen kontekstissa kuvailen Elvi Sinervon tapahtumarikkaan elämäkerran ja uran, hänen yhteytensä Suomen Kommunistiseen Puolueeseen ja muihin vasemmistolaisiin yhteisöihin. Seuraavaksi käytän uudelleen punatähti-kaaviota ja analysoin Elvi Sinervon runoutta. Analyysissa käytän Oi lintu mustasiipi -runokokoelman kahta eri painosta (vuosilta 1950 ja 2012), jotka hieman eroavat toisistaan. Ensin analysoin ja poimin sosialistisen realismin piirteet koko kokoelman kontekstissa. Sitten käsittelen erikseen valittuja runoja. Ensin esitän kaksi runoa: ”Kivinen laulu” ja ”Ylistän neuvostoihmistä”, jotka kustantamojen mukaan olivat pelkkää kommunistista propagandaa, ja selvitän, kuuluvatko ne sosialistiseen realismiin. Lopussa osoitan, mitkä Sinervon runoista täyttävät eniten sosialistisen realismin piirteitä.
Tutkielman viimeinen vaihe on vastaus kysymykseen, kuinka lähellä sosialistista realismia analysoidut Elvi Sinervon runot ovat. Analyysin perusteella vastataan myös kysymykseen, oliko sosialistinen realismi, itäblokin tai länsimaisessa muodossaan, mahdollista myös Suomessa. Analyysin ja lähteiden perusteella tuon lopuksi esille lopuksi termin suomettunut sosialistinen realismi
The influence of atmospheric circulation on the amount of global solar radiation reaching the Earth’s surface in Poland
Get PDFPromieniowanie słoneczne jest kluczowym elementem systemu klimatycznego na ziemi
i jedną z najważniejszych zmiennych w bilansie energetycznym powierzchni czynnej.
Natomiast czynnikiem, który modyfikuje dopływ energii promienistej do powierzchni ziemi
jest ruch (cyrkulacja) atmosfery i związane z nim zmiany ilości zawartych w atmosferze
aerozoli oraz zmiany zachmurzenia (zmniejszające dopływ promieniowania do powierzchni
ziemi w procesach odbicia, rozpraszania i absorpcji). Głównym celem niniejszej pracy było
określenie wpływu cyrkulacji atmosferycznej na ilość całkowitego promieniowania
słonecznego docierającego do powierzchni ziemi w Polsce. Podstawą przeprowadzonych badań
był materiał źródłowy z okresu 1986-2015, pochodzący zarówno z pomiarów naziemnych, jak
i satelitarnych oraz reanaliz meteorologicznych. Całkowite promieniowanie słoneczne
analizowano na podstawie danych z produktów satelitarnych CM SAF, które zweryfikowano,
wykorzystując naziemne dane pomiarowe pochodzące z 17 stacji aktynometrycznych z różnych
regionów Polski. W pracy opisano zmienność promieniowania słonecznego, w tym tendencje
zmian oraz fluktuacje wielkości całkowitego promieniowania słonecznego nad Polską
w badanym wieloleciu. Średnia roczna suma promieniowania zwiększała się średnio
o 7,16 MJ·m-2
·rok-1
, a tendencje te w poszczególnych regionach Polski były zróżnicowane.
Stwierdzone wahania średnich rocznych wartości całkowitego promieniowania słonecznego
wokół ich tendencji wzrostowej pozwoliły na dopasowanie do danych empirycznych
statystycznie istotnego trendu sinusoidalnego, którego okres wahań wynosi w przybliżeniu
14 lat. Kilkunastoletni cykl wahań rocznych sum promieniowania słonecznego (o długości 12-
13 lat) stwierdzono także dzięki analizie falkowej. Cyrkulację atmosferyczną opisano trzema
metodami, na podstawie danych pochodzących z reanaliz meteorologicznych. Wykorzystano
rozkład pola ciśnienia nad Europą i północnym Atlantykiem, 72-godzinne trajektorie wsteczne
określające kierunek adwekcji mas powietrza nad Polskę oraz typy cyrkulacji atmosferycznej
wyznaczone za pomocą zmodyfikowanej klasyfikacji Lityńskiego. Określono zależności ilości
docierającego do powierzchni ziemi całkowitego promieniowania słonecznego od pola
ciśnienia na poziomie morza w sektorze europejsko-atlantyckim. Wskazano obszary, w których
zmiana ciśnienia wywiera znaczący wpływ na zmiany promieniowania nad Polską.
Wyznaczono średnie sumy dobowe całkowitego promieniowania słonecznego w odniesieniu
do grup trajektorii charakteryzujących się pewnym podobieństwem kształtu. Przedstawiono
także średnie dobowe sumy promieniowania podczas poszczególnych typów cyrkulacji, a także
sumy dobowe podczas makrotypów A, 0, C oraz w dniach z adwekcją z poszczególnych
kierunków. Zaprezentowano przestrzenny rozkład promieniowania nad obszarem Polski
podczas poszczególnych typów cyrkulacji. W analizach zwrócono także szczególną uwagę
na dni o skrajnie dużych sumach promieniowania słonecznego (powyżej percentyla 0,95).
Największe dobowe sumy promieniowania słonecznego są związane z antycyklonalnymi
typami cyrkulacji, najmniejsze zaś z cyklonalnymi. Największa średnia dobowa suma
promieniowania słonecznego występuje podczas cyrkulacji antycyklonalnej południowozachodniej, co jest związane z silnie rozbudowanym Wyżem Azorskim. Rozkład przestrzenny
dobowych sum promieniowania słonecznego nad obszarem Polski zależy także od typu
cyrkulacji. W przeważającej części roku z typami cyrkulacji ze składową północną i wschodnią
(N-NE-E) jest związane zmniejszanie ilości promieniowania słonecznego z północy
na południe, podczas gdy napływ mas powietrza z kierunków S-SW-W sprzyja zmniejszaniu
promieniowania z południa na północ. W pracy wykazano także, że rodzaj cyrkulacji (inaczej
panujący układ baryczny) ma większy wpływ na kształtowanie sum dobowych całkowitego
promieniowania słonecznego nad Polską niż kierunek adwekcji mas powietrza. Przedstawione
w pracy wyniki badań dokumentują znaczącą rolę cyrkulacji atmosferycznej w kształtowaniu
wielkości promieniowania słonecznego docierającego do powierzchni ziemi w Polsce
Annulment of proceedings in the Polish civil procedure
No full textPrzedmiotem rozprawy jest instytucja umorzenia postępowania w procesie cywilnym. Rozważania zawarte w pierwszym rozdziale skupiają się wokół zagadnień ogólnych i zmierzają do wyjaśnienia konstrukcyjnych podstaw umorzenia oraz osadzenia go w strukturze procesu cywilnego. Punktem wyjścia do dalszych analiz uczyniono pojęcie umorzenia postępowania wraz z wyjaśnieniem jego etymologii oraz zreferowaniem klasycznych ujęć tej instytucji w polskiej procesualistyce cywilnej. Następnie postawiono pytanie o relację umorzenia do prawa do sądu. Rozważono, czy z konstytucyjnego punktu widzenia orzeczenie to nie stanowi naruszenia prawa do sądu w aspekcie prawa do wyroku, a w konsekwencji – prawa do sądu w ogólności. Następnie przedmiotem oceny uczyniono stosunek, jaki zachodzi pomiędzy zakończeniem postępowania z następczych przyczyn procesowych a istotą i celem procesu. Poddano weryfikacji powszechnie panujące przekonanie o negatywnej zależności zachodzącej pomiędzy celem procesu a sytuacjami, w których postępowanie kończy się bez merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Zwrócono uwagę na dogmatycznoprawne fundamenty instytucji umorzenia postępowania oraz ich historyczne i prawnoporównawcze tło. We wstępnej części pracy dokonano także rozróżnienia umorzenia ze względu na przedmiot (zakres) tej czynności decyzyjnej sądu. Począwszy od pierwszego rozdziału rozważania ogniskują się na równoległym zaprezentowaniu ogólnej podstawy umorzenia z art. 355 § 1 k.p.c. oraz tzw. upadku instancji. Znalazło to również odzwierciedlenie w drugim rozdziale pracy, poświęconym przedstawieniu przyczyn umorzenia postępowania w procesie cywilnym. Rozdziałowi temu przyświecała intencja szczegółowego zbadania i wyjaśnienia okoliczności, których następczy brak negatywnie wpływa na możliwość zbadania sprawy co do meritum. Istotne znaczenie należy przypisać rozważaniom na temat przesłanki potrzeby ochrony prawnej oraz zbędności wydania wyroku. Uwagi te w głównej mierze skupiły się na analizie dwupostaciowości ogólnej podstawy umorzenia zawartej w art. 355 § 1 k.p.c. Doprowadziły one do wniosku, że zbędność wydania wyroku w rozumieniu art. 355 § 1 k.p.c. nie powinna być rozpatrywana przez pryzmat odpadnięcia roszczenia procesowego bądź jego dalszego trwania. Po zaprezentowaniu problematyki przyczyn umorzenia postępowania w procesie cywilnym, przedstawiono omawianą instytucję przez pryzmat sposobu, w który się dokonuje. W rozważaniach tych dążono także do wyjaśnienia, jak postępowanie, które stało się zbędne lub niedopuszczalne, podlega zakończeniu w innych systemach prawnych. Zważywszy że instytucja umorzenia postępowania nie jest powszechnie znana w obcych ustawodawstwach, uwagi te miały istotne znaczenie poznawcze przy ocenie polskich rozwiązań. Analizie poddano w szczególności wpływ zwarcia ugody sądowej oraz cofnięcia powództwa ze zrzeczeniem się roszczenia na sposób zakończenia postępowania w sprawie. W rozdziale czwartym zbadano skutki umorzenia postępowania w procesie cywilnym, a w rozdziale piątym przedstawiono instytucję umorzenia w ujęciu dynamicznym przez opis metodologii działań sądu w zakresie badania podstaw do zakończenia postępowania z następczych przyczyn procesowych. W ostatnim rozdziale pracy ukazano zaś problematykę kontroli umorzenia postępowania począwszy od postępowania toczącego się w pierwszej instancji aż po opis wybranych, nadzwyczajnych środków zaskarżenia.The thesis deals with the subject of annulment of civil proceedings. In the first chapter the author analyses general issues which aim at explaining the structural grounds of the institution. The etymological background of the term “annulment” was presented along with classical approaches to it in the Polish civil procedure doctrine. Subseqently, annulment of proceedings was analysed in relation to a party’s right to due process, including the right to obtain a decision on the merits. This part of the thesis included constitutional considerations regarding the question whether annulment of proceedings infringed a party’s right to court. These considerations were followed by the analysis of a connection between annulment of civil proceedings and the aim of civil process. It resulted in challenging the traditional view about a negative relation between the aim of civil process and the situations, in which the proceedings ends without a decision on the merits. Next, the author analysed the dogmatic grounds of the institution as well as their historic and comparative background. The author analysed the causes which arise in the course of the proceedings and prevent the court from reaching a substantive verdict. This part of the thesis focuses on critical interpreation of the grounds of annulment provided for by article 355 § 1 of the Polish Code of Civil Procedure.The assessment of Polish law was accompanied by comparative studies, which allowed to juxtapose the Polish solutions with foreign ones. The thesis subsequently deals with the way in which the civil proceedings ends depending on the ground which necessitates the extinction of the proceedings. Comparative analysis allowed for postulates with regard to modification of certain solutions adopted in the Polish law. In the fifth chapter the author presented the methodology of the court’s actions regarding examination of the grounds leading to annulment. The last chapter of the thesis deals with the problem of appellate measures and the ways in which the decision of the court stating annulment of proceedings can be challenged
Techniki i strategie tłumaczenia wyrażeń dialektalnych (na materiale polskich przekładów utworów Jamesa Joyce'a, Flanna O'Briena i Johna Millingtona Synge'a)
Get PDFPrezentowana praca stanowi próbę opisu tłumaczeń z tej odmiany języka angielskiego. Była ona szeroko rozpowszechniona w Irlandii zwłaszcza na początku XX wieku i właśnie wtedy rozkwitła twórczość pisarzy, którzy w mniejszym lub większym stopniu wykorzystywali Hiberno-English. W niniejszej dysertacji zajęliśmy się wybranymi dziełami Johna Millingtona Synge’a, Jamesa Joyce’a i Flanna O’Briena. Wiele książek tych twórców zawiera elementy Hiberno-English, które można uznać za niestandardowe w zestawieniu z również używanym w Irlandii brytyjskim angielskim. Większość z tych dzieł ma swoje polskie tłumaczenia i z pewnością warto zastanowić się nad specyfiką tych przekładów. Nad tym, jak duża była – trawestując słowa Paula Ricoeura – nasza gościnność wobec obcego w tym przypadku i jakie jeszcze mamy w tym względzie możliwości
Neologisms in Stanisław Lem’s "The Futurological Congress". Their motivations, types and functions
No full textWybór tematu rozprawy nie był przypadkowy. Moje zainteresowania oscylowały
między badaniami nad językiem a tekstem literackim. Badania idiostylu pisarzy pozwalają na
połączenie analizy języka z interpretacją utworu. Wybór padł na opowiadanie Kongres
futurologiczny Stanisława Lema, zaliczane do gatunku science fiction. Charakterystyczne dla
tego gatunku są neologizmy artystyczne (stylizowane na słownictwo specjalistyczne –
w przypadku Kongresu futurologicznego przede wszystkim na język chemii) oraz słownictwo
zaczerpnięte ze stylu naukowego. Zdecydowałam skoncentrować się na neologizmach, gdyż
to one są najbardziej charakterystycznym elementem idiostylu Stanisława Lema (por. Tambor
1990: 130–134), a Kongres futurologiczny zawiera ich wyjątkowo dużo: na 175 stronach
opowiadania jest ich 409 (niektórzy badacze uważają, że najwięcej ze wszystkich utworów
Stanisława Lema, por. Gesche, Gesche 2010: 155). Dodatkowym argumentem za wyborem
opowiadania była osoba Ijona Tichego, głównego bohatera Kongresu futurologicznego, który
pojawia się i w innych dziełach Stanisława Lema. Według Leszka Bugajskiego (1983: 34)
„Kongres futurologiczny” stanowi pointę całego cyklu opowieści Ijona Tichego, jest on
najwyraźniejszym świadectwem trwogi autora o losy naszego świata. Te fakty zadecydowały,
że badania nad neologizmami Stanisława Lema ograniczyłam do analizy neologizmów
z opowiadania Kongres futurologiczny.
Rozprawa składa się z wstępu, dwóch części (ogólnej i analitycznej) oraz – na
zakończenie – z krótkiego omówienia wymowy filozoficznej opowiadania, bibliografii,
indeksu i streszczenia w języku angielskim.The thesis consists of two parts: the main part provides material analysis and the
second one deals with the current state of research and basic problems connected with word
formation, science fiction and Stanisław Lem’s works.
The state of research is divided into two parts, due to multitude of publications about
Lem’s idiostyle. The first part concerns artistic language in various typologies (e.g.
Klemensiewicz 1961, Wilkoń 2000, Gajda 2001). This part includes the state of research of
idiostyle: theoretical literary, translation-related and publications concerning other writers’
idiostyles (e.g. Dajnowski 2005, Chomik and Krajewska 2011, Nowotny-Szybistowa 1973).
The second part of the state od research includes the summary of various definitions of the
neologisms (e.g. Buttler 1962, Głowiński 1994) and the summary of research of derivation in
Polish language (e.g. Bogusławski 1959, Grzegorczykowa and Puzynina 1979, Waszakowa
1994).
In the first part of thesis, reference is made to popular science publications (for
example the first biography of Stanisław Lem by Wojciech Orliński, 2017). In the first part,
the main qualities of science fiction genre are described (anthology Spór o SF Handke,
Jęczmyk, Okólska, 1989). In the thesis one can find definitions of a novel and a journal as
well. The main hero’s journal in the novel is compared to a journal as a genre as seen by
Bachtin (1986) and Wierzbicka (1983).
The Futurological Congress was published in 1971. It is a science fiction novel
describing a future world, where people create reality by taking drugs. Language of this
science fiction story could be divided into science and fiction kind. The science in the
language of The Futurological Congress may be observed in the scientific vocabulary. The
fiction includes neologisms.
Neologisms are new words based on the existing ones. A neologism is able to name
new objects and phenomena. On the other hand, in literature new words also have an
expressive function and they are individual. The second part of thesis describes new words in
The Futurological Congress.
In The Futurological Congress there are more than 400 neologisms. Approximately
140 of them are the names of drugs. In the thesis an attempt is made to describe all the new
words. The main part of the thesis is divided into two parts. The first part includes
methodology and description of the algorithm and the second part pertains to the construction
of neologisms and their functions (especially semantic functions).
The first step was to divide the neologisms based on how they were constructed. An
algorithm was created, allowing for the division of new words from The Futurological
Congress into five groups.
The first group (I) comprises neologisms which were created according to Polish
derivation (for example prahalucynogen from the word halucynogen, in the same way as the
word prajęzyk was derived from the word język). Stanisław Lem mostly used polish suffixes,
but also prefixes and interfixes.
Groups II A and II B are associative neologisms. II A are new words based on one
word (for example amokolina was based on the Polish word amok and suffix -olina). Suffixes
and prefixes used in this group are stylized to resemble the existing endings.
Group II B includes new words based on more than one word. Stanisław Lem had
three ways to create the neologisms from this group. The first one was the use of expressions
resembling chemical compounds (for example dwułagodek dobruchanu). The second one was
by the means of two words put together by an interfix -o- or -e- (for example rzeczowidz). The
last part constitutes neologisms typical for Lem which were connected by a common sound or
part of the words (for example chemaskowanie is a neologism from the Polish words chemia
and maskowanie with the common sound [m]).
Another group (II C) contains the neologisms, where it is impossible to find their
meanings. There are only five such new words in The Futurological Congress. This is an
intentional way the author used to create a hero from the past.
Group III comprises neosemanticisms. They are words which have new meanings in
The Futurological Congress (for example lewak in the novel means a hunter of synthetic
lions).
The last group (IV) contains the Profesor Trottelreiner’s new words. They are in the
novel, but they haven’t got meaning.
***
In the thesis one can find a division of neologisms based on their construction and
meaning. Many of them are names of drugs. Other categories include names of robots, names
of computers, names of new professions or places. The new words built by Stanisław Lem
were based on Polish, Latin and Greek languages (for example amicol from the Latin word
amicus). Occasionally also English was used.
The first function of neologisms is to create a new world in the novel. The second
function, of equal importance, is a comedy function. Such a great number of neologisms in
the text makes it grotesque. Lem accomplished the comedy effect by putting together
religious and colloquial words. An example of this can be the neologism eschatolopek which
is the name of a drug connected with eschatology. The grotesque may be observed in the
names of robots and computers (for example korrumputer which means a corrupted
computer). The comedy effect helps to interpret the text.
To conclude, the thesis deals with part of Stanisław Lem’s idiostyle – neologisms.
Another parts which could be analysed are scientific vocabulary and syntax in The
Futurological Congress. On the other hand, the algorithm itself may be used as a tool for an
analysis of other authors’ idiostyles. Stanisław Lem is the most frequently translated Polish
author. However, there are many problems with the translation of the neologisms in his texts.
This is the reason why this thesis could be useful for translators of Lem’s works.Bibliography:
Bachtin Michaił, 1986, Estetyka twórczości słownej, Warszawa.
Bogusławski Andrzej, 1959, O zasadach analizy słowotwórczej, „Biuletyn PTJ” XVIII, s. 87-
95.
Buttler Danuta, 1962, „Neologizm” i terminy pokrewne, „Poradnik Językowy” 4, red. Witold
Doroszewski, Warszawa, s. 235-244.
Chomik Milena, Krajewska Monika, 2011, Od nominacji do kreacji, Toruń.
Dajnowski Maciej, 2005, Groteska w twórczości Stanisława Lema, Gdańsk.
Gajda Stanisław, 2001, Najnowsze dzieje języków słowiańskich. Język polski, Opole.
Grzegorczykowa Renata, Puzynina Jadwiga, 1979, Słowotwórstwo współczesnego języka
polskiego, Warszawa.
Klemensiewicz Zenon, 1961, W kręgu języka literackiego i artystycznego, Warszawa.
Lem Stanisław, 2012, Kongres futurologiczny, Kraków.
Nowotny-Szybistowa Magdalena, 1973, Osobliwości leksykalne w języku Stanisława
Ignacego Witkiewicza, Wrocław.
Orliński Wojciech, 2017, Lem. Życie nie z tej ziemi, Wołowiec.
Spór o SF, 1989, red. Ryszard Handke, Lech Jęczmyk, Barbara Okólska, Poznań.
Waszakowa Krystyna, 1994, Słowotwórstwo współczesnego języka polskiego. Rzeczowniki
sufiksalne obce, Warszawa.
Wierzbicka Anna, 1983, Genry mowy [w:] Tekst i zdanie, red. Teresa Dobrzyńska, Elżbieta
Janus, Wrocław, s. 125-137.
Wilkoń Aleksander, 2000, Typologia odmian językowych współczesnej polszczyzny,
Katowice