Repozytorium UW
Not a member yet
2396 research outputs found
Sort by
Systemy hydrożelowe modyfikowane oligonukleotydami jako potencjalne nośniki leków
Get PDFW niniejszej pracy doktorskiej podjęłam się zadania stworzenia systemów uwalniania leków opartych na hydrożelach zmodyfikowanych materiałem genetycznym w różnych formach. Bezpośrednim celem pracy była dokładana analiza fizykochemiczna zsyntezowanych nośników oraz zbadanie akumulacji i uwalniania wybranego leku przeciwnowotworowego.
W swojej pracy zsyntezowałam makrożele oraz nanożele. Ze względu na korzystniejsze cechy nośników w skali nano, większa część mojej pracy skupia się właśnie na nanohydrożelach.
W badaniach wykorzystano zjawisko objętościowego przejścia fazowego i jego zmianę pod wpływem dodatku oligonukleotydów. Istotne było uwalnianie leku w warunkach fizjologicznych. Badane były również zmiany zachodzące w niciach DNA przyłączonych do matrycy polimerowej pod wpływem zmiennych warunków środowiskowych. Zsyntezowałam nanożele o przedłużonym uwalnianiu substancji, nanożele degradowalne pod wpływem temperatury oraz nanożele multiresponsywne, czułe na glutation. Praca zawiera dokładną doświadczalną i teoretyczną analizę procesu uwalniania leku z otrzymanych matryc polimerowych.
Rozprawa rozpoczyna się wstępem oraz celem badań, następnie występuje część literaturowa. W rozdziale drugim zawarłam wprowadzenie w tematykę nośników leków oraz przedstawiłam pokrótce różne rodzaje nośników leków opisane w literaturze. W rozdziale trzecim przybliżyłam definicję oraz charakterystykę objętościowego przejścia fazowego hydrożeli polimerowych ze szczególnym uwzględnieniem hydrożeli czułych na bodźce zewnętrzne. Przestawiłam również dokładną analizę hydrożeli czułych na temperaturę, pH oraz substancje biologicznie aktywne takie jak: glukoza, enzymy czy glutation. Na koniec skupiłam się na opisaniu dotychczasowych prac przedstawiających modyfikację hydrożeli molekułą DNA.
W rozdziale czwartym przybliżyłam dokładnie tematykę hydrożeli w skali nano oraz przedstawiłam ich zalety w stosunku do ich makro odpowiedników. W tej części pracy skupiłam się również na teoretycznym opisie najczęściej stosowanych metod syntezy oraz modyfikacji nanożeli materiałem biologicznym.
W rozdziale piątym opisałam rolę DNA w systemach kontrolowanego uwalniania leków. Została tutaj dokładnie opisana budowa cząsteczki kwasu nukleinowego, czynniki wpływające na zmiany jego struktury oraz oddziaływania z lekami antracyklinowymi. Opisałam również różne metody detekcji DNA ze szczególnym naciskiem na omówienie metod elektrochemicznych.
Część eksperymentalna składa się z pięciu rozdziałów. Na początku znajduje się szczegółowy opis oraz charakterystyka wykorzystanych w pracy odczynników i aparatury. Następnie opisałam dość szczegółowo techniki badawcze stosowane przeze mnie w pracy doświadczalnej.
W rozdziale ósmym opisałam początkowe etapy mojej pracy badawczej związanej
z modyfikacją hydrożeli biomolekułą DNA w skali makro. Przedstawiłam tutaj dokładnie proces syntezy oraz oczyszczania hydrożeli z niekowalencyjnie związanym natywnym DNA. Zbadana została wydajność wprowadzania podwójnych oraz pojedynczych nici DNA do sieci oraz morfologia powstałych matryc. Ważnym etapem w tej części pracy była dokładna analiza zmian zachodzących w DNA wprowadzonego do hydrożelu za pomocą metod elektrochemicznych. Udowodniono, że techniki elektrochemiczne pozwalają na bezpośrednie monitorowanie lokalnych zmian strukturalnych w DNA związanych z rozluźnianiem nici
i zmianą konformacji. Ważnym krokiem było monitorowanie zmian utleniania zasad azotowych w DNA obecnych w hydrożelu w zależności od temperatury. Końcowym efektem pracy była analiza akumulacji i uwalniania leku pod wpływem bodźca temperaturowego. Podstawową ideą tego typu nośników było wykorzystanie nici DNA obecnej w hydrożelu jako rezerwuaru leku zakumulowanego na drodze interkalacji. Wyniki uzyskane w tej części pracy stały się podstawą do utworzenia bardziej złożonych układów i zminiaturyzowania nośników tworząc nanożele polimerowe.
Rozdział dziewiąty jest obszerny, ponieważ zawiera większość moich wyników eksperymentalnych. W tym rozdziale skupiłam się na syntezie nanożeli na bazie monomeru NIPA oraz kwasu akrylowego. Nanożele były zmodyfikowane różnymi formami DNA. Materiał genetyczny w tym przypadku był włączany do sieci za pomocą wiązań kowalencyjnych pomiędzy ugrupowaniami obecnymi w nanożelu a odpowiednio zmodyfikowanymi (grupy akrylowe, ugrupowanie PEG2000) odcinkami DNA. Rozdział ten składa się z trzech podrozdziałów opisujących trzy niezależne rodzaje nanożeli zmodyfikowane oligonukleotydami w różny sposób.
Pierwszy podrozdział dotyczy nanożeli sieciowanych standardowym środkiem sieciującym BIS i modyfikowanych hybrydą DNA składającą się z dwóch odcinków przyłączonych do sieci i trzeciego komplementarnego w połowie do dwóch obecnych już
w sieci. Synteza była prowadzona dwuetapowo. Przed wyborem konkretnych sekwencji nici DNA zostały przeprowadzone symulacje, które określiły prawdopodobieństwo hybrydyzacji. Ważnym etapem w tym rozdziale była dokładna analiza parametrów fizykochemicznych nanożeli oraz zbadanie ich morfologii. Przeprowadzona została również dokładana analiza wydajności wprowadzenia DNA oraz jego hybrydyzacji; wykorzystano tu metody spektroskopowe oraz elektrochemiczne. Najważniejszym etapem badań, pod kątem aplikacyjnego zastosowania tego typu nanożeli, była analiza akumulacji i uwalniania leku przeciwnowotworowego. Wykazano, że tego typu układy charakteryzują się przedłużonym
w czasie uwalnianiem substancji leczniczej. Badania komórkowe wykazały natomiast dobrą biokompatybilność nośników oraz wysoką skuteczność niszczenia komórek nowotworowych linii Hella i Insulinoma.
W podrozdziale drugim skupiłam się na syntezie nanożelu, który byłby degradowany pod wpływem wysokiej temperatury. Zsyntezowałam nanożele usieciowane jedynie trzysegmentową hybrydą DNA. Do syntezy zostały użyte te same sekwencje oligonukleotydów, co w poprzednim projekcie, jednak cały proces syntezy był jednoetapowy. W tej sekcji została przedstawiona dokładnie synteza, morfologia oraz dokładna analiza parametrów fizykochemicznych uzyskanych nanożeli. Został również przenalizowany proces temperaturowej degradacji sieci spowodowany denaturacją trzysegmentowej hybrydy wbudowanej w sieć hydrożelu. Wykazano dwie drogi uwalniania leku w temperaturze 45 °C oraz 70 °C. Dodatkowo udowodniono, że zmiana środowiska reakcji na lekko kwaśne (charakterystyczne dla tkanek nowotworowych) ma również wpływ na ilość uwalnianego leku. Przeprowadzone badania komórkowe wykazały, że zarówno nanożele jak i produkty ich temperaturowej degradacji były bezpieczne dla komórek organizmu. Natomiast testy cytotoksyczności naładowanych doksorubicyną nośników wykazały wysoką skuteczność niszczenia komórek nowotworowych linii Insulinoma.
Ostatni podrozdział przedstawiał nieco inną koncepcję. Skupiłam się tutaj na syntezie nanożeli czułych na kilka rodzajów bodźców jednocześnie. Zostały zsyntezowane nanożele modyfikowane kowalencyjnie odcinkami DNA zawierającymi w swojej strukturze mostki disiarczkowe. Zastosowanie tego typu oligonukleotydów uwrażliwiało dodatkowo cząstki nanożelu na obecność silnych środków redukujących takich jak glutation. Pod wpływem glutationu następowało rozszczepienie nici DNA z jednoczesnym uwolnieniem leku. Przeprowadzone w tej części badania potwierdziły dynamiczną reorganizację struktury DNA w syntezowanym nanożelu oraz utworzenie otoczki oligonukleotydowej na rdzeniu polimerowym. Wykazano, że procesy zachodzące w nanożelach są pomocne w skutecznym
i kontrolowanym uwalnianiu leku oraz częściowej dezintegracji nanożelu. Współdziałanie zmian konformacyjnych rozluźniających strukturę DNA pod wpływem temperatury oraz redukacji grup disiarczkowych skutkowało zwiększoną wydajnością podczas pulsacyjnego uwalniania leku i zwiększonym uwalnianiem leku w komórkach nowotworowych. Przeprowadzone badania komórkowe dają nadzieje, że dzięki obecności nanohydrożelowego nośnika zminimalizowane zostaną negatywne efekty wiązania doksorubicyny przez białka osocza. Niewątpliwie zwiększyła się skuteczność niszczenia komórek nowotworowych linii Insulinoma.
W rozdziale dziesiątym zostały przedstawione końcowe wnioski pracy doktorskiej
i potwierdzenie skuteczności zsyntezowanych nośników pod kątem zaawansowanych terapii przeciwnowotworowych.
W pracy przedstawiony został również spis publikacji powstałych podczas realizacji mojej pracy doktorskiej. Natomiast w końcowym rozdziale przedstawiłam literaturę, z której korzystałam podczas pisania niniejszej rozprawy.In my doctoral thesis, I undertook the task of creating drug release systems based on hydrogels modified with various forms of genetic material. The main goal of these investigations was the thorough physicochemical analysis of the synthesized materials and the study of the accumulation and release of the anticancer drug. In my work, I synthesized macrogels and nanogels. Due to the more favorable features of nanoscale carriers, most of my work was focused on this issue. The research was directed mainly to the analysis of the phenomenon of the gel volume-phase-transition and its changes caused by addition of oligonucleotides. The context was the drug release under physiological conditions. I also studied where the changes occurred in the DNA attached to the polymer matrix under the changing environmental conditions. The incorporation of various types of oligonucleotides into the polymer network resulted in a change in the properties of the nanoparticles. I synthesized nanogels that were characterized by prolonged release of substances, nanogels that were degradable under the influence of temperature, and multi-responsive nanogels sensitive to glutathione. The work presents an accurate experimental and theoretical analysis of the drug release process from the polymer matrices.
The dissertation begins with the introduction and the aim of the research. Then there is a literature section. In the second chapter, I placed an introduction to the subject of the drug carriers and presented briefly various types of drug carriers described in the literature. In the third chapter the definition, characteristics, and analysis of the volume phase transition of the polymer hydrogels is given. A particular emphasis is put on the sensitive hydrogels. I provided a precise analysis of temperature-sensitive hydrogels, pH-sensitive hydrogels, and biologically-active-substances sensitive hydrogels; such substances as glucose, enzymes and glutathione. In the end, I focused on the previous works dealing with the modification of hydrogels with DNA molecules.
In the fourth chapter, I took up the topic of nanoscale hydrogels and presented their advantages in relation to the macroscale equivalents. In this part of the work, I focused on the description of the most commonly used methods of synthesis and modification of nanogels with biological material.
In the fifth chapter, I described the role of DNA in controlled-drug-release systems.
The structure of the nucleic acid molecule, factors influencing the changes in its structure and interactions with anthracycline drugs were described in detail. I also described various methods of DNA detection with particular emphasis on the electrochemical methods.
The experimental section consists of five chapters. At the beginning, there is a detailed description and characteristics of the reagents and equipment used in the work. Then, I described in detail the research techniques uses by me in the experimental work.
In the eighth chapter, I presented the initial stages of my research work related to the modification of hydrogels on the macro scale with a DNA biomolecule. I presented there the process of synthesis and purification of the hydrogels with non-covalently bound native DNA. The efficiency of introducing double- and single strands of DNA on the network as well as the morphology of the resulting matrices was examined. An important step in this part of the work was a thorough analysis of the changes taking place in the DNA molecules introduced into the hydrogel by using the electrochemical methods. It was proved that the electrochemical techniques allowed direct monitoring of local structural changes in DNA associated with the loosening- and the change of conformation of the thread. An important step was to monitor the oxidation of nitrogen bases in the DNA present in the hydrogel in function of temperature.
The final result of the investigation was the analysis of drug accumulation and drug release under the influence of temperature stimulus. The basic idea of this type of drug carriers was the use of the DNA strand present in the hydrogel as a reservoir of drug that was accumulated through intercalation. The results obtained in this part of PhD thesis became the basis for the creation of more complex systems and the miniaturization of the carriers.
Chapter nineth is quite extensive and constitutes the majority of my experimental results. In this chapter, I focused on the synthesis of nanogels based on NIPA and acrylic acid monomer and modified with various forms of DNA. The genetic material, in this case, was incorporated into the network by means of covalent bonds between the groups present in the nanogel and the correspondingly modified (by acrylic groups or by PEG2000 groups) DNA sections.
This chapter consists of three subchapters describing three independent types of oligonucleotide-modified nanogels.
The first section of the chapter describes the nanogels crosslinked with the standard BIS crosslinker and modified with a DNA hybrid. The hybrid consisted of two strands connected to the network, while the third strand was complementary in half to those two already present in the network. The synthesis was carried out in two steps. Before selecting particular DNA sequences for the modification, the simulations, which determined the probability of the hybridization process, were carried out. An important point in this chapter was a thorough analysis of the physicochemical parameters of the nanogels and the study of their morphology. A thorough analysis of the efficiency of DNA incorporation and hybridization using spectroscopic and electrochemical methods was also carried out. The most important stage of this research was the analysis of the accumulation and the release of the anticancer drug. It was found, that those systems were characterized by a sustained release of the drug substance. Additionally, the cellular tests demonstrated good biocompatibility of the nanocarriers and high efficiency of destruction of the tumor cells of the Hella and Insulinoma lines.
In the second section of this chapter, I focused on the synthesis of nanogels that would be degraded under the influence of high temperature. I synthesized nanogels cross-linked only with a three-segment hybrid of DNA. The same oligonucleotide sequences for the synthesis as in the previous project were used, but the whole synthesis process was one-step. The exact synthesis steps, morphology and accurate analysis of the physical-chemical parameters of the obtained nanogels were presented. The process of thermal degradation of the network due to the denaturation of the three-segment hybrid embedded in the hydrogel network as well as the reversible changes in DNA associated with the conformational changes were also analyzed. Two ways of drug release took place at 45 and 70 °C. In addition, it was demonstrated that a slight change in the acidity of the environment also affected the amount of drug released. The conducted cell research showed that both nanogels and their degradation products were safe for the body cells. Contrary, the cytotoxicity tests of doxorubicin-loaded carriers demonstrated a high destruction of the cancer cells from the Insulinoma cell line.
The last section in the eight chapter presents a slightly different concept. I focused on the synthesis of nanogels sensitive to several types of stimuli at the same time. The nanogels covalently modified by DNA sections that contained the disulfide bridges were synthesized. The use of this type of oligonucleotides additionally sensitized the nanogel particles to the presence of such reducing agents as glutathione. In the presence of glutathione the DNA strands were cleaved with the simultaneous release of the drug. The research conducted in this part of the work confirmed the dynamic reorganization of the DNA structure in the synthesized nanogel and the formation of an oligonucleotide shell on the polymer core. It has been shown that the processes occurring in the nanogels were helpful in the effective and controlled release of the drug and in partial disintegration of the nanogels. The cooperation of the conformational changes that lead to loosening of the DNA structure upon increase of temperature and the reduction of the disulfide groups resulted in an increased efficiency of drug release during the pulsatile nanogel treatment. The cellular studies might indicate that due to the presence of the nanohydrogel carrier the negative effects of the doxorubicin binding by the plasma proteins could be minimized and that resulted in a high effectiveness of the destruction of the cancer cells of the Insulinoma line
Bacterial processes of oxidation of fossil hydrocarbons and their role in the transformation of kerogen and bitumen of cooper-bearing shale from Fore-Sudetic Monocline
No full textZnacząca część węgla organicznego występującego na Ziemi jest zdeponowana w litosferze w postaci kopalnej materii organicznej. Jej najważniejszym rezerwuarem w litosferze są skały łupkowe bogate w materię organiczną występującą w formie kerogenu i bituminu. Jednym z najciekawszych przykładów tych skał jest permski łupek miedzionośny z monokliny przedsudeckiej. Przypuszcza się, że kopalny węgiel może zostać włączony do globalnego obiegu dzięki aktywność metabolicznej mikroorganizmów zdolnych do degradacji kopalnych węglowodorów.
Celem niniejszej pracy było poznanie roli bakterii litobiontycznych zasiedlających podziemną skałę łupkową w długoterminowych przemianach kopalnej materii organicznej. Materiał badawczy pobrano w podziemnych kopalniach miedzi z profili utworzonych w wyniku eksploatacji górniczej. Przeprowadzone badania obejmowały m.in. poznanie składu taksonomicznego mikrobiocenozy, detekcję genów i enzymów kluczowych w przemianach węglowodorów oraz charakterystykę geochemiczną kerogenu i bituminu skał łupkowych zasiedlonych przez bakterie.
Wykazano, że bakterie zasiedlające skałę łupkową reprezentują 23 typy. Wśród nich dominują heterotrofy z typu Proteobacteria, Firmicutes i Actinobacteria. W metaproteomie i metagenomie podziemnej mikrobiocenozy wykryto odpowiednio, enzymy oraz kodujące je geny, uczestniczące w tlenowej degradacji węglowodorów alifatycznych i aromatycznych. Wykazano, że aktywność metaboliczna bakterii powoduje utlenienie i odwodornienie kerogenu. Skutkuje to zmianą jego typu z ropotwórczego kerogenu typu II na gazotwórczy kerogen typu III lub pozbawiony macierzystości w stosunku do generowania węglowodorów kerogen typu IV. Proces ten powoduje również mobilizację kopalnego węgla z makrocząsteczki kerogenu w postaci łatwiej asymilowanego przez bakterie bituminu, który także ulega bioutlenieniu. W składzie bituminu wykryto utlenione związki organiczne, takie jak alkohole, aldehydy, ketony, kwasy karboksylowe i estry, które mogą stanowić produkty pośrednie tlenowej degradacji węglowodorów. Przemiany biogeochemiczne kopalnej materii organicznej zidentyfikowane w próbkach skały pochodzących z kopalni potwierdzono częściowo w długoterminowym eksperymencie laboratoryjnym, w czasie którego skałę łupkową inkubowano przez rok z konsorcjum bakterii heterotroficznych wyizolowanych z tej skały.
Uzyskane wyniki badań geomikrobiologicznych potwierdzają rolę bakterii litobiontycznych w przemianach kerogenu i bituminu i wskazują, że procesy mikrobiologiczne, obok procesów abiotycznych, mogą mieć istotne znaczenie w postdiagenetycznej transformacji kopalnej materii organicznej. Dodatkowo, konsekwencją aktywności bakterii jest mobilizacja węgla organicznego zdeponowanego od setek milionów lat w skałach łupkowych, co może mieć wpływ na skład ziemskiej atmosfery i podziemnej hydrosfery.A significant part of organic carbon occurring on Earth is deposited in the lithosphere in the form of fossil organic matter. Its most important reservoir in the lithosphere are shale rocks enriched in organic matter occurring in the form of kerogen and bitumen. One of the most interesting examples of these rocks is the Permian copper-bearing shale from the Fore-Sudetic Monocline. It is believed that fossil carbon can be included in the global circulation due to the metabolic activity of microorganisms capable of degrading fossil hydrocarbons.
The aim of this work was to understand the role of lithobiontic bacteria inhabiting the subsurface shale rock in long-term transformations of fossil organic matter. The research material was collected in underground copper mines from profiles created as a result of mining activity. The studies included detection of the taxonomic composition of microbial community, identification of genes and key enzymes in hydrocarbon transformations, and geochemical characteristics of kerogen and bitumen of shale rocks inhabited by bacteria.
It has been shown that 23 phyla of bacteria inhabit shale rock. Among them, heterotrophs belonging to Proteobacteria, Firmicutes and Actinobacteria phyla predominate. In the metaproteome and metagenome of subsurface microbial community, enzymes and genes encoding them, involved in the oxidative degradation of aliphatic and aromatic hydrocarbons, were detected respectively. It has been shown that the metabolic activity of the bacteria causes oxidation and dehydrogenation of the kerogen. This results in a change of its type from oil-prone type II to gas-prone kerogen III or non-productive, residual and hydrogen-free kerogen IV. This process also contributes to the mobilization of fossil carbon from the kerogen macromolecule in the form of bitumen that is more easily assimilated by bacteria, which also undergoes biooxidation. In the composition of bitumen, oxidized organic compounds such as alcohols, aldehydes, ketones, carboxylic acids and esters have been detected, which may be intermediates of aerobic degradation of hydrocarbons. Biogeochemical transformations of fossil organic matter identified in rock samples from the mine were confirmed partly in a long-term laboratory experiment, during which the shale rock was incubated for a year with a consortium of heterotrophic bacteria isolated from this rock.
The obtained results of the geomicrobiological analysis confirm the role of lithobiontic bacteria in the transformations of kerogen and bitumen and indicate that microbiological processes, besides these abiotics, may be significant in the post-diagenetic changes of fossil organic matter. In addition, the consequence of bacterial activity is the mobilization of organic carbon deposited for hundreds of millions of years in shale rocks, which may affect the composition of the Earth's atmosphere and the underground hydrosphere
Hydrates of selected chiral and racemic aliphatic amines - the impact of stereogenic center on the architecture of the water framework. Structural, spectroscopic and thermal approach
No full textInżynieria kryształów, jako główne zadanie stawia sobie zrozumienie sposobu upakowywania cząsteczek w krysztale oraz projektowanie nowych układów krystalicznych o określonej architekturze determinującej ich właściwości. Obecność wody w strukturze kryształu ma kluczowe znaczenie dla stabilności oraz innych właściwości fizykochemicznych takich układów. Jest to szczególnie istotne, na przykład, w farmacji gdzie część aktywnych składników leków może tworzyć hydraty. Nie tylko obecność molekuł wody w krysztale lecz również jej ilość oraz możliwe oddziaływania z innymi cząsteczkami budującymi dany układ będzie miała wpływ na architekturę oraz powstawanie różnych motywów strukturalnych w hydratach. W przypadku układów zawierających niewielką ilość cząsteczek wody, na przykład w hemi-, czy monohydratach spodziewać się można izolowanych cząsteczek wody tworzących wiązania wodorowe tylko z innymi cząsteczkami ale nie ze sobą. Zatem topologię oddziaływań woda-woda można opisać jako zerowymiarową (0-D) odpowiadającą brakowi takich kontaktów. Zwiększenie zawartości wody w strukturze prowadzi do tworzenia się łańcuchów czy wstęg cząsteczek H2O oddziałujących ze sobą za pomocą wiązań wodorowych. Motywy takie mają topologię 1-D. W bogatszych w wodę strukturach mogą pojawić się warstwy (2-D) czy trójwymiarowe sieci (3-D) oddziałujących molekuł H2O.
Ogromnym wsparciem w analizie hydratów jest technika dyfrakcji rentgenowskiej na monokrysztale. Metoda ta umożliwia precyzyjne określenie struktury krystalicznej oraz konfiguracji absolutnej, a tym samym charakteryzację powstających oddziaływań międzycząsteczkowych oraz występujących motywów między cząsteczkami wody. Jedną z głównych trudności w analizie hydratów jest otrzymanie odpowiedniej jakości kryształów związków, które w warunkach standardowych są cieczami a takimi układami właśnie są użyte do badań aminy. W takim przypadku dogodnie jest otrzymywać kryształy korzystając z techniki krystalizacji in situ. Podczas tego procesu materiał do krystalizacji umieszczany jest w cienkościennej kapilarze szklanej bezpośrednio w uchwycie zainstalowanym na goniometrze dyfraktometru monokrystalicznego, a następnie zestalany w zimnym strumieniu gazowego azotu nawiewowej przystawki niskotemperaturowej. W technice tej wykorzystywany jest laser IR, którego zadaniem jest strefowe topnienie zawartości kapilary umożliwiające przeprowadzenie powolnej krystalizacji i w rezultacie otrzymanie monokryształu.
W rozprawie przedstawione są wyniki badań dotyczące wybranych chiralnych, racemicznych oraz achiralnych alifatycznych amin pierwszo-, drugo i trzeciorzędowych. Opierają się one na analizie strukturalnej z wykorzystaniem dyfrakcji rentgenowskiej na monokrysztale, analizie składu fazowego przy użyciu dyfrakcji rentgenowskiej na materiale proszkowym oraz analizie właściwości spektroskopowych (spektroskopia Ramana) i termicznych (skaningowa kalorymetria różnicowa). Dodatkowo, w pracy przedstawione są wyniki dotyczące analizy motywów strukturalnych w hydratach krystalizujących w chiralnych grupach przestrzennych i zdeponowanych w bazie CSD. Warto zwrócić uwagę, że wszystkie znane struktury klatratów oraz większość odmian polimorficznych lodu są centrosymetryczne. Istnieją jednak trzy odmiany lodu, które w warunkach podwyższonego ciśnienia i/lub obniżonej temperatury krystalizują w grupach chiralnych. Fakt ten wskazuje, że w szczególnych warunkach istnieje możliwość otrzymania wyjątkowej pod względem symetrii sieci cząsteczek wody. Biorąc to pod uwagę otrzymane struktury hydratów analizowane są pod kątem wpływu centrum stereogenicznego chiralnych czy racemicznych molekuł amin na strukturę sieci cząsteczek wody.The crystal engineering is focused on understanding packing of particles in a crystal and designing of new crystals with specific architecture determining their properties. The presence of water in the crystal structure is crucial for the stability and other physicochemical properties of such systems. This is particularly important, for example, in pharmacy where some of the active drug ingredients can form hydrates. Not only the presence of water molecules in the crystal but also its quantity and possible interactions with other molecules that build the given system will have an impact on architecture and the formation of various structural motifs in hydrates. For systems containing a small amount of water molecules, for example in hemi- or monohydrates, isolated water molecules are expected forming hydrogen bonds only with other molecules but not with each other. Thus, the topology of water-water interactions can be described as zero-dimensional (0-D) corresponding to the lack of such contacts. Increasing the water content in the structure leads to the formation of chains or ribbons of H2O molecules interacting with each other through hydrogen bonds. Such motifs have 1-D topology. Layers (2-D) or three-dimensional networks (3-D) of interacting H2O molecules may appear in structures that are richer in water.
Single-crystal X-ray diffraction technique is a great support in hydrate analysis. This method allows precise determination of the crystal structure and absolute configuration, and thus the characterization of intermolecular interactions and occurring motifs between water molecules. One of the main difficulties in the analysis of hydrates is obtaining adequate quality crystals of compounds that are liquids under standard conditions. In this case, it is convenient to obtain crystals using the in situ crystallization technique. During this process, the material to be crystallized is placed in a thin-walled glass capillary directly into the holder installed on the monocrystalline diffractometer goniometer, and then solidified in the cold nitrogen gas stream of a low-temperature ventilator. This technique uses an IR laser whose task is zone melting of the capillary content enabling slow crystallization and, as a result, obtaining a single crystal.
The dissertation presents the results of research on selected chiral, racemic and achiral aliphatic primary, secondary and tertiary amines. They are based on structural analysis using single-crystal X-ray diffraction, phase composition analysis using X-ray diffraction on powder material, and analysis of spectroscopic (Raman spectroscopy) and thermal (scanning differential calorimetry) properties. In addition, the paper presents the results of the analysis of structural motifs in hydrates crystallizing in chiral space groups and deposited in the CSD database. It is worth noting that all known clathrate structures and most ice polymorphs are centrosymmetric. There are, however, three polymorphs of ice that crystallize in chiral groups under elevated pressure and / or reduced temperature. This fact indicates that under special conditions it is possible to obtain a unique symmetrical network of water molecules. Taking this into account, the obtained hydrate structures are analyzed for the influence of the stereogenic center of chiral or racemic amine molecules on the structure of the network of water molecules
Wpływ dodatku tlenków pierwiastków ziem rzadkich na właściwości fizyko-mechaniczne tworzyw ceramicznych na bazie kaolinitu oraz perowskitu
No full textPodjęta tematyka badawcza dotycząca wpływu dodatku tlenków ziem rzadkich (REEO) na właściwości fizyko-mechaniczne tworzywa na bazie kaolinitu jest zagadnieniem, którego wyjaśnienie niesie za sobą wymiar praktyczny. Istotnym aspektem badawczym pracy jest próba określenia optymalnych ilości dodatków tlenków REE wprowadzanych do matrycy oraz wybór najkorzystniejszych warunków wypalania przygotowanych zestawów surowcowych (temperatura, szybkość grzania, atmosfera pieca). Dodatkowym celem jest wskazanie faz mineralnych odpowiadających za zmianę właściwości fizykomechanicznych przygotowanych kompozytów.
Wprowadzenie do zestawu surowcowego dodatku tlenków CeO2, Er2O3, La2O3, Nd2O3 prowadzi do poprawy właściwości fizyko-mechanicznych otrzymywanych tworzyw. Wykorzystanie 2-5% dodatku La2O3 do tworzywa o składzie porcelany może wpływać pozytywnie na jego białość. Tworzywa przygotowane z 5% dodatkiem REEO w 1400°C charakteryzują się najwyższą wytrzymałością na zginanie. Pozytywny wpływ dodatków jest związany z ich działaniem na obniżenie lepkości trójskładnikowej fazy ciekłej, co indukuje powstawanie mullitu igłowego w niższych temperaturach. Wielkość kryształów mullitu wtórnego jest uzależniona od miejsca krystalizacji w tworzywie. W pobliżu ziaren tlenku będących źródłem mineralizatora dochodzi do intensywniejszego wzrostu kryształów zgodnie z wydłużeniem osi C. Jest to spowodowane osiągnięciem lokalnego minimum lepkości fazy ciekłej, co sprzyja szybszej krystalizacji mullitu. Przy obecności dużej ilości fazy ciekłej dochodzi do zagęszczania tworzywa na drodze płynięcia lepkościowego, z zachodzącymi w niej procesami rozpuszczania i krystalizacji. W wyniku wzrostu temperatury wypalania do ok. 60% temperatury topnienia tlenków dochodzi do intensyfikacji spiekania próbek, co jest uwidocznione przez obniżenie nasiąkliwości tworzywa. Wzrost temperatury wypalania wpływa na szerokość aureoli zmian wokół ziaren tlenków oraz migracje jonów REE w głąb matrycy. Wraz z podwyższaniem temperatury dochodzi do zwiększenia mobilności faz tlenkowych. Brak faz tlenkowych w tworzywach wypalonych powyżej 1280°C dla La2O3, 1320°C dla CeO2 i Nd2O3 oraz powyżej 1400°C w przypadku Er2O3 jest spowodowany migracją jonów REE do fazy szklistej i jej pozostawaniem na granicach międzyziarnowych nowo powstałych faz.
Poznanie zależności między składem mas ceramicznych i modyfikujących dodatków REE mających wpływ na finalne parametry tworzywa ceramicznego jest konieczne w celu dobrania optymalnych parametrów zestawu surowcowego, pozwalających na uzyskanie maksymalnego efektu wzmocnienia tworzywa przy poniesieniu minimalnych kosztów związanych z zastosowaniem dodatku. Przeprowadzone badania pozwoliły na wyznaczenie optymalnej ilości dodatku tlenkowego do zestawów. W zależności od zastosowania materiału, ilość dodatków tlenkowych i temperatura wypalania ulegają zmianie. Badania porównawcze przeprowadzone na niewielką skalę z użyciem matrycy perowskitowej CaTiO3 miały na celu porównanie wpływu poszczególnych dodatków REEO na matryce o innej charakterystyce i reaktywności z dodatkiem. Wykonane badania pozwoliły na ustalenie przebiegu procesu spiekania i krystalizacji w tworzywie.Ceramics materials have evolved over the years. In the past centuries porcelain based on kaolinite was regarded as luxury material due to difficulties during preparation process of the green body. Nowadays the perovskite type structure ceramics play important role in many branches of industry. Development in ceramics was connected with improvement of analytical technique used for determination of physical-mechanical properties of these materials. Rare earth elements (REE) are widely used in many types of ceramics materials, as modifiers of electric, electronic and mechanic properties. Most of REE applications are connected with ferroelectric, piezoelectric and optical materials. Unique properties of REE are connected with occupancy of f orbitals in the electron shell of the elements. Thus, REE plays the role of chromophore in some decorating glaze.
It is well known that introduction of ionic form of REE into the structure of mullite, a product of kaolinite thermal decomposition is impossible. The reason is the ionic radius of REE is greater than space in the crystal lattice. However, ceramics matrix composite (CMC) based on kaolinite with dispersed rare earth element oxides could be applied in the field of traditional mullite ceramics material as a better solution for some industrial applications.
Therefore, oxide form (REEO) was used for determination of the influence of REE on mechanical properties of ceramics. The oxides are characterized by high melting point temperature. However they can act as a catalysts improving sintering when they reach 60% of melting point temperature.
Addition of 1-5% of REEO to kaolinite or perovskite matrix changes color or hue of samples sintered in the range of 1200-1400°C. Densification of ceramic samples below 1400°C is caused by appearance glassy phase in lower range of temperature due to catalytic properties of REEO. These conditions are favorable to mullite nucleation and crystallization. Preferred orientation of whisker like crystals of mullite in the microstructure of ceramics sample is the reason of increasing of flexural strength. Insufficient amount of alumina in the system and excess of silica lead to presence of increased amount of glassy phase in final product, which is also connected with pores and voids in the microstructure. In case of composite with neodymium oxide addition, distribution of the pores diameter is one of the reasons to use this material as a molecular sieve. In the samples with cerium oxide addition crystallization of secondary and primary mullite can occur in lower range of temperature which have positive influence on densification, strength and absorbability of composite. Introduction of lanthanum oxide to the kaolin matrix have positive influence on whiteness index of ceramic composite, while addition of erbium oxide causes iridescence of porcelain. Generally, diffusion of rare elements from oxide to post kaolinitic matrix increases with temperature. In some cases, below 1400°C grains of oxides has not been observed. The reason is migration of elements to glassy phase which is present on the boundary of grains in the composite.
In case of perovskite matrix doped with REEO physical and mechanical properties decreased. Only one exception is dispersed of erbium oxide which is reactive with perowskite grains on the boundaries where interphase with chemical composition of erbium perovskite is crystallized. In the presence of that phase samples are characterized by increased flexural strength in comparison with pure and doped other REEO perovskite matrix
Liberty, honour and homeland as ideals of soldier's ethos in the light of the philosophy of values of Józef Tischner
No full textProblem etosu żołnierskiego jest wykluczony z obszaru myślenia o bezpieczeństwie państwa. Wykluczenie myślenia o etosie żołnierskim jest dramatycznym zaniedbaniem. Trzeba o tym myśleć, jeśli nie chcemy, żeby podczas wojny Naród musiał bronić się bez udziału wojska.
Celem mojej pracy jest ukazanie wybranych zagadnień obecnych w refleksji etycznej w kontekście pytania o żołnierski etos oraz podkreślanie ich aktualności i ważności. Zakładam, że etos żołnierza to etos człowieka. Filozofia wartości Józefa Tischnera (1931 – 2000) polskiego kapłana i filozofa pokazuje, w jaki sposób można myśleć o człowieku.
Tischner mówił o sobie, że najpierw jest człowiekiem, potem jest filozofem, a dopiero na końcu jest księdzem. Słowa te zawierają prostą myśl: liczy się jedynie człowieczeństwo. Podstawowym zadaniem jest to, żeby bardziej być człowiekiem. Wszystko inne jest wtórne. Nie da się być dobrym żołnierzem nie będąc dobrym moralnie człowiekiem i dobrym Polakiem. Bez uwzględnienia wymiaru ludzkiego i patriotycznego nie można myśleć sensownie o powołaniu i służbie żołnierskiej.
Modyfikując nieco myśl Tischnera chcę pokazać to, co warunkuje bycie żołnierzem. Chodzi o wymiar ludzki i obywatelski jako podstawę etosu żołnierzy. Każdy żołnierz najpierw jest człowiekiem, potem jest Polakiem, tj. obywatelem naszej Ojczyzny, a dopiero na końcu tym, co wybrał sobie jako swoje zawodowe powołanie. Na tym polega właściwe spojrzenie na etos żołnierski.
Głównym punktem odniesienia moich analiz jest opis obecnej sytuacji naszej armii. W oparciu o diagnozę etosu żołnierskiego III Rzeczpospolitej stwierdzam, że powszechna jest postawa żołnierza, która odrzuca etos oparty na cnocie. Diagnoza szczegółowa wskazuje, że etos ten nie jest osadzony na idei wolności żołnierza, jako człowieka poczuwającego się do odpowiedzialności moralnej. Chodzi tu szczególnie o etos dowódcy, który powinien być zdolny do podejmowania autonomicznych decyzji, ukierunkowanych na dobro moralnej wspólnoty. W diagnozie dotyczącej honoru dowodzę także, iż podstawą budowania etosu żołnierzy jest głębsze rozumienie godności osoby ludzkiej. Z oceny sytuacji Polski wynika, że mamy do czynienia z pogłębiającym się kryzysem nadziei. Chodzi tu głównie o kryzys duchowy. Kryzys ten dotyczy podstawowych wartości, na których opiera się nasze życie, i które ściśle wiążą się z dziejami naszej Ojczyzny. Jego skutkiem jest utrata relacji Polaków z Polską. To zaś może spowodować fizyczną zagładę narodu. Naród, który nie czuje żadnego związku z krajem, w którym się wychował, nie jest w stanie poczuwać się wobec niego do jakiegokolwiek zobowiązań. Na tle powyższej diagnozy przedstawiam etos II Rzeczypospolitej i etos PRL-u. Pierwszy jako właściwy punkt odniesienia, drugi jako niewłaściwy.
Drogą wyjścia z tej sytuacji może być nowa filozofia człowieka, którą proponuje Józef Tischner, ponieważ źródłem każdego etosu, w tym etosu żołnierskiego, jest pewien ideał człowieka i jego przeznaczenia. Podstawową sprawą jest to, że etos żołnierza to głównie etos człowieka. Odkrycie tej prostej hierarchii wartości łatwo pozwala odróżnić to, co podstawowe, od tego, co wtórne, otwierając nowe horyzonty w myśleniu o wartościach żołnierskiego powołania i o żołnierskim etosie.The issue of soldier's ethos is excluded from the area of thinking about the security of the country. This exclusion is a dramatic neglect. It has to be considered about if one does not want the Nation to defend itself during the war without the participation of the army.
The aim of the thesis is to show the chosen issues present in the ethical reflection in the context of the question about the soldier's ethos as well as underlying their currency and importance. I do suppose that the soldier's ethos is the ethos of the man. The philosophy of values of Józef Tischner (b. 1931 – d. 2000) Polish priest and philosopher shows in what way one can think about the man.
Tischner used to say about himself that first of all he is a man, later a philosopher and at last a priest. Those words contain a simple thought: the only matter which counts is humanity. The basic task is to be a man. Everything else is secondary. One cannot be a good soldier not being a good moral man and a good Pole. Not taking into consideration the human and patriotic dimension one cannot think reasonably about the vocation and the military service.
The main point of my analysis is the description of the present situation in our army. On the basis of the diagnosis of the soldier's ethos in the third Republic of Poland. I conclude that what is common is the attitude of the soldier, which rejects the ethos based on the virtue. A more detailed diagnosis indicates, that the ethos is not embedded on the liberty of the soldier seen as a man for the moral responsibility. In the diagnosis concerning the honour I proof that the basis of building the ethos of the soldier on the level of morality the meaning of human dignity on the moral level is deeper. From the evaluation of the situation of Poland it stems that we are dealing with the crisis of hope going deeper. The problem touches mainly the spirit crisis. This involves main values, which our life is based on and which are closely connected with the life of our homeland. Its result is the loss between the Poles and Poland. This may result in physical destruction of the nation, which does not feel any connection with the country where he has grown up, he is not able to sense any kind of commitment towards it. On the background of the above diagnosis I present the ethos of the second Republic of Poland and the Polish People's Republic. The first one as a proper point of reference, the second one as an improper one.
The way out of this situation may be the new philosophy of the man which proposes Józef Tischner. The importance of the validity of functioning of the determined vision of the man consists in the source of each ethos it is a certain ideal of the man and his destiny.
The main issue is the fact that the ethos of a soldier is the ethos of a man. The discovery of this simple hierarchy of values allows easily to differentiate what is basic from what is secondary, at the same time opening the new horizons in the thinking about the ethos of a soldier
The presence of the past. The role of place memory in shaping current intergroup attitudes
No full textW ostatnich czasach mamy do czynienia z coraz częstszym odwoływaniem się do historii w sytuacji różnych międzygrupowych konfliktów. Szczególnie w przypadku sporów o miejsce postrzeganie wielokulturowej historii danego miasta, regionu czy kraju wydaje się być istotne w kształtowaniu obecnych postaw względem różnych grup mieszkańców. Głównym celem pracy doktorskiej było zatem zbadanie konsekwencji pamięci miejsca dla obecnych postaw międzygrupowych. Szczegółowymi celami badawczymi pracy były: 1) zweryfikowanie hipotezy o relacji między reprezentacją wielokulturowej historii miejsca a postawami międzygrupowymi oraz 2) sprawdzenie, czy kontakt z wielokulturową przeszłością sprzyja większej otwartości na wielokulturową przeszłość a następnie przekłada się na większą akceptację obcych grup
mieszkańców.
W związku z tym przeprowadziłam szereg badań korelacyjnych oraz eksperymentalnych w kontekście dwóch rodzajów miejsc: w polskich miastach – obecnie relatywnie homogenicznych pod względem etnicznym, a niegdyś wielokulturowych oraz Jerozolimie – mieście, zarówno historycznie, jak i obecnie wielokulturowym, w którym niezwykle istotny jest konflikt o symbole narodowe oraz o tożsamość tego miasta.
W badaniach korelacyjnych wykazałam, że reprezentacja wielokulturowej przeszłości miasta koreluje z obecnymi postawami wobec obcych grup oraz wyjaśnia relację pomiędzy identyfikacją narodową a postawami. Badania eksperymentalne pokazały z kolei, że dostarczenie informacji na temat wielokulturowej przeszłości miasta wpływa pozytywnie na postawy dotyczące grupy obcej.
Wyniki projektu umożliwiają bardziej pogłębione spojrzenie na kwestie konfliktów o miejsce, co w dalszej kolejności może pomóc w ustaleniu czynników warunkujących pozytywną postawę wobec społeczno-etnicznej różnorodności.In many recent inter-group disputes over the territory, we have seen recourse to history. Collective memory on multicultural past often legitimizes the group’s reasoning in the conflict over a city, region or country, and shapes current attitudes towards different groups of residents. This doctoral dissertation is about the consequences of the memory of the place's past for present intergroup attitudes.
The research objectives of the paper were 1) to examine whether the representation of the (multicultural) past affects current intergroup relations in the place of residence and 2) to check whether contact with the multicultural past fosters greater openness to the multicultural past and translates into greater acceptance of outgroup members in the residence place.
I conducted a series of correlational and experimental studies conducted in a) Polish cities that are now relatively ethnically homogeneous and once multicultural and b) Jerusalem − a city that is both historically and now multicultural, in which conflict over national symbols and the identity of the city is crucial.
The correlational studies showed that the representation of the city's multicultural past was related to current attitudes towards outgroup members, and then it mediated the relationship between national identification and attitudes. The experimental studies showed that providing people with information about the city's multicultural past had a positive impact on their attitudes towards outgroup members.
The results of this project, integrating several concepts from sociology, political studies and psychology, allow for a more multifaceted explanation of intergroup attitudes and may help identify factors that facilitate tolerant attitudes in multicultural places
Evolution of the Role of Film Sound in Polish Feature Film
No full textPraca doktorska jest poświęcona przedstawieniu roli pełnionej przez warstwę dźwiękową w filmach fabularnych. Jest selektywnym spojrzeniem na polskie kino przez pryzmat pięciu filmów fabularnych pochodzących z kolejnych okresów rozwoju dźwięku w polskiej kinematografii. Analizie i interpretacji została poddana warstwa audytywna w dziełach wybitnych i znanych, a zarazem takich, w których dźwięk odgrywa istotną rolę w budowaniu znaczeń zawartych w obrazie filmowym. Są to dzieła często omawiane i komentowane przez krytyków i filmoznawców. Widoczna jest jednak znaczna luka w badaniach nad ich warstwą audytywną. Celem rozprawy jest wzbogacenie i poszerzenie wiedzy o roli dźwięku w polskim filmie fabularnym.
Część analityczno-interpretacyjną dysertacji, dotyczącą poszczególnych filmów, poprzedza wprowadzenie. Opisana została metodologia pracy analitycznej uwzględniająca perspektywę antropologiczną oraz został przedstawiony zmieniający się sposób postrzegania dźwięku w filmie na przestrzeni dekad. Omówione zostały także wybrane technologie dotyczące produkcji i postprodukcji dźwięku. Wprowadzenie przedstawia również aktualne metody produkcji filmu fabularnego.
W pierwszej kolejności została poddana analizie warstwa audytywna "Pętli" w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa. Analiza sposobu realizacji dźwięku w "Pętli" pod względem warsztatowych metod wykorzystania skąpych sonorystycznych środków wyrazu pozwala ukazać możliwości, którymi dysponowało kino dźwiękowe w tym okresie. Rozdział jest poszerzeniem wiedzy na temat "Pętli", wkładem w analizę i interpretację filmu, ukazującym warsztatowe rozwiązania audiowizualne, dotąd niezauważone przez badaczy twórczości Wojciecha Jerzego Hasa.
"Faraon", w reżyserii Jerzego Kawalerowicza, jest drugim filmem poddanym analizie. Omówienie metod pracy nad dźwiękiem w "Faraonie" i uzyskanych przez twórców filmu rezultatów pozwala przedstawić możliwości w kreowaniu audytywnej przestrzeni filmowej na ówczesnym etapie rozwoju techniki dźwiękowej w kinie. Umożliwia też ukazanie związków warstwy audytywnej z obrazem, które w "Faraonie" tworzą nowe konteksty, istotne z punktu widzenia interpretacji dzieła.
Kolejnym analizowanym filmem jest "Wesele" Andrzeja Wajdy. "Wesele" od samego początku przyciągało uwagę krytyki ze względu na ścieżkę dźwiękową. Wiele pisano o roli muzyki Stanisława Radwana, pomijając przy tym funkcje niemuzycznych składników sfery sonorystycznej. W rozprawie doktorskiej zostaje ona poddana całościowej i precyzyjnej analizie, która odkrywa perfekcyjnie zrealizowane rozwiązania warsztatowe oraz pozwala pełniej odbierać i rozumieć dzieło Andrzeja Wajdy.
"Dolina Issy" w reżyserii Tadeusza Konwickiego to czwarty film poddany analizie. Kręcony tuż przed wprowadzeniem stanu wojennego, szczęśliwie uniknął ograniczeń wynikających z sytuacji politycznej i ekonomicznej. Analiza "Doliny Issy" ukazuje sposób pracy nad dźwiękiem w filmie w epoce poprzedzającej obecność systemów komputerowych w produkcji filmowej. Umożliwia też ukazanie audytywnego piękna tego dzieła.
Ostatnim omawianym filmem, jest "Imagine" Andrzeja Jakimowskiego. Został on zrealizowany w technologii cyfrowej. Reżyser posługuje się dźwiękiem przestrzennym w celu przekazania istotnych informacji z punktu widzenia dramaturgii i narracji. Analiza warstwy sonorystycznej w "Imagine" przynosi całkowicie nowe konteksty odczytania niektórych scen. Umożliwia również pokazanie, jakim bogactwem środków warsztatowych dysponuje kino po rewolucji cyfrowej.
Podsumowanie stanowi zebranie cząstkowych wniosków wypływających z poszczególnych analiz. Jest reprezentatywnym ukazaniem rozwoju audytywnych środków wyrazu stosowanych w polskim powojennym filmie fabularnym i wskazaniem najważniejszych czynników mających wpływ na rozwój estetyczny dźwięku w filmie. Ukazuje zmieniające się możliwości w zakresie audytywnego projektowania dźwięku, kształtowania czasu i przestrzeni w filmie, przedstawiania i subiektywizacji filmowych postaci.The doctoral thesis concentrates on the evolution of film sound. Its aim is to present the changing influence of auditive layer on film as a whole. It is a selective view on Polish post-war cinematography. Five films, considered significant for their time, both widely known and commonly discussed, were chosen to describe the role of film sound of times they were made in. Regardless of their popularity, one can notice the research gap on a role of their auditive layer. The dissertation is the attempt to fill this gap. It also presents the change of the function of film sound throughout the years.
In the introduction, the theoretical and technological issues of film sound are described. This first part also includes a brief description of film technology, which is important for the sound in cinematography. It focuses on a description of a modern way of creating auditive layer and methodology used in the analytical part of the dissertation, with anthropological-morphological analysis of film work and anthropological category of time, space and film character. The latest publications in filmography and film sound, crucial to the thesis are also discussed.
First of all, the auditive layer in “Pętla” (“Noose”, dir. Wojciech Has) is analysed. This film was made in the 1950s. It includes a wide variety of elements typical for post-war film-sound and the beginnings of Polish film school. The analysis of sound direction in “Pętla” presents the possibilities typical for sound industry of that time. It shows the audio-visual solutions important for the film dramaturgy.
“Faraon” (“Pharaoh”, dir. Jerzy Kawalerowicz), is a Polish super production of the 60s. It is the second film analyzed and interpreted in this dissertation. The description of methods of how the sound was worked on helps to present the way of creating a clear and ascetic auditive layer of film space. It also shows the connections between auditive layer and the picture, which form the innovative meanings crucial to interpreting “Faraon”.
The third film that is subject to analysis in terms of auditive layer is “Wesele” (“The Wedding”, dir. Andrzej Wajda). It was made in 1972 and from the very beginning its’ sound track caught the public attention, although it was mainly because of music. In this doctoral thesis, the non-musical functions of acoustical elements are taken into consideration. It turns out that the workshop solutions of that time were excellent and thanks to them one can interpret Andrzej Wajda’s work at the deeper level of perception.
The 80s in Poland was the time when film technology’s development was in hinder. “Dolina Issy” (“The Issa Valley”, dir. Tadeusz Konwicki), made just before the declaration of martial law was not influenced by it. Its’ analysis focuses on how the work on film sound was conducted in the era right before the digital age of film-sound production. It shows the auditive ways of building space for memories of childhood.
Finally, “Imagine” (dir. Andrzej Jakimowski) is described. This film was made after the digital revolution with the use of contemporary techniques of sound creation. It uses spatial sound to convey the meaning, narration and dramaturgy. The analysis of auditive layer in “Imagine” explores the new contexts of some scenes. It leads to conclusion that the Polish digital cinematography is rich in potential and innovative sound direction solutions.
The dissertation’s final part contains conclusions coming from particular thesis. It presents the main achievements in sound production and post-production as the results of development of that field. It shows how the auditive means of expression were evolving in post-war cinematography, focusing on the most important factors: human and technological as well as their influence on film sound aesthetics
Teozofia polityczna Jana Potockiego. Studia egzegetyczne nad „Rękopisem znalezionym w Saragossie”
No full textZ racji nielinearnej konstrukcji Rękopisu znalezionego w Saragossie każdy, kto chce się pokusić o próbę prezentacji ideowej zawartości tego wielowarstwowego utworu, musi liczyć się z zapętleniami wykładu. Natomiast wobec braku w dotychczasowej literaturze przedmiotu wszechstronnych analiz poszczególnych wątków fabularnych, nie można dokonać takiej sumarycznej prezentacji – mówiąc zaś bardziej kolokwialnie, nie można udzielić odpowiedzi na proste jedynie z pozoru pytanie, o czym właściwie jest powieść Jana Potockiego – bez zidentyfikowania i rozwiązania licznych kwestii szczegółowych, wymagających niekiedy bardzo specjalistycznego ujęcia, tudzież sięgania do dyscyplin, do których badacze literatury zazwyczaj nie mają powodu się odwoływać. Stąd też przedkładana praca realizuje swe monograficzne aspiracje za pośrednictwem szesnastu odrębnych studiów uszeregowanych w sposób odbiegający co prawda od tradycyjnego porządku traktatowego, ale tym lepiej odzwierciedlający – w zamyśle ich autora – wewnętrzną dynamikę omawianego tematu. Pierwsze i ostatnie studium ma charakter bardziej ogólny. Pozostałe czternaście jest powiązane – i tak należałoby je czytać – z konkretnymi częściami Rękopisu, które autor uznaje za istotne przy rekonstrukcji tego, co postuluje w tytule określić ogólnym mianem teozofii politycznej, by uwydatnić specyficzny charakter zamysłu Potockiego, zawartego w dziele. Mianowicie: z Dniem I; z Przedmową; ponownie z Dniem I; z Dniem III; z Dniami V, VI, VII i IX; z Dniami XIX-XXV; z Dniem XXX; z Dniem XXXII; dwukrotnie z Dniem XXXVII, z Dniem LXII; Dniem LXIV; Dniem LXVI oraz Zakończeniem.
Pierwsze studium, przedstawiające warsztatowe zastrzeżenia autora wobec koncepcji prof. prof. Rosseta i Triaire’a, należy uznać za wstępne już choćby dlatego, że nie można badać Rękopisu nie ustaliwszy, którą wersję należy badać. Aczkolwiek w pełni pozytywną argumentację merytoryczną na rzecz dokonanego wyboru można było przedstawić omawiając Dzień XXXVII, zaś racje poniekąd osobiste – do których autor pracy ma prawo jak każdy czytelnik, a które zawsze okazują się decydujące, czy tego chcemy, czy nie – dopiero w studium ostatnim. Tam z kolei teozofia polityczna Potockiego rozważana jest jako nie tracąca swej aktualności postawa egzystencjalna i światopoglądowa, a lektura samego Rękopisu jako czynność potencjalnie przynajmniej performatywna, co zresztą nie wydaje się bezzasadne wobec inicjacyjnego, zarazem bardzo intymnego charakteru, nadanego powieści przez samego twórcę.
Wybór wersji Rękopisu – abstrahując już od podejmowanych obecnie prób zastąpienia polskiego tekstu, określanego nie całkiem słusznie mianem przekładu Chojeckiego, rzekomymi wersjami restytuowanymi – jest współuczestniczeniem w wyborze dokonanym onegdaj też przez Potockiego, przeto wszelka egzegeza nie powinna unikać podejmowania momentów biograficznych. Dlatego rozpoczynając lekturę od Dnia I należało nie tylko w pierwszym zdaniu utworu dostrzec zapowiedź kluczowych dla całej powieści zagadnień dotyczących kolonizacji oraz mieszania się tubylców z przybyszami, choć stanowią one para historyczne uzasadnienie kabalistycznego schematu dziesięciu narratorów reprezentujących dziesięć sefir, ale również dostrzec w życiu i twórczości Potockiego osobliwe upodobanie do etnosów reliktowych, w fascynacji zaś ludowym piśmiennictwem ostatnich słowiańskich mieszkańców Załabia, możliwego impulsu dla narodzin Rękopisu. Z problemem kolonizacji i ludów reliktowych wiąże się kwestia transmisji tradycji, zaznaczona w tytule powieści, czyli owego „znajdywania” implikującego „pozostawianie”, o czym mowa jest w Przedmowie, napisanej później niż Dzień I. Ale złożona problematyka Dnia I nie ogranicza się do pierwszego zdania. Autor niniejszej pracy przedstawiał ją przy różnych okazjach, odwołując się zawsze do encyklopedycznych informacji z wspominanego przez powieściowego Kabalistę siedemnastowiecznego kompendium Christiana Knorra von Rosenrotha, bez których odszyfrowywanie Rękopisu zasadniczo jest niewykonalne. Tu ograniczył się do kwestii najważniejszej. Biblijnej symboliki zawartej w postaciach Eminy i Zibeldy, która pozwala uchwycić specyficzny stosunek Potockiego do żydowskiej tradycji, a tym samym zrozumieć historiozoficzną intencję całego Rękopisu. Z intencji tej wynikają pewne działania, którym poddawany ma być van Worden. By jednak miał być poddawany musiał spełniać pewne kryteria związane z pojęciem rycerskości, któremu Gomelezowie pragną nadać nowy wymiar. Potocki nie jest jedyną osobą zaabsorbowaną tą problematyką. Wiele uwagi tej kwestii poświęcił współcześnie jego przyjaciel, krewniak i protektor, Adam Jerzy Czartoryski, co omówione zostało w formie swoistego aneksu do Dnia III.
W owym splocie wątków trudno nie dostrzec odniesień wolnomularskich. Odniesienia te nie są jednak bezpośrednie, lecz zapośredniczone symboliką starotestamentowo kabalistyczną, która w osobach Zota i Uzedy pozwala dostrzec dwie kolumny masońskiej świątyni, Jakin i Boaz. Jak emblematycznie przedstawia je Potocki, ukazuje egzegeza Dnia V, VI, VII, IX. Ale – co należy podkreślić – Rękopis nie jest i raczej nigdy nie miał być powieścią stricte masońską. Zamiast więc umieszczać w fabule dalsze odniesienia do lożowych artefaktów – wskazać można bodaj jeden taki bezsporny przykład – Potocki podejmuje najważniejszy z punktu widzenia kabały problem mesjańskiego świata równowagi, co czyni za pośrednictwem dwojga narratorów, Rebeki oraz Geometry. Temu też poświęcono w niniejszej pracy ściśle egzegetyczny komentarz do Dni XIV-XXV. Oczywiście zbudowana ze słów Świątynia Gomelezów nie mogłaby obyć się bez Przybytku. Podobną funkcję pełni Dzień XXX. Sursum actio dokonane przez van Wordena podczas tego Dnia implikuje nie tylko techniczne pytania o charakter takiego mistycznego doświadczenia tudzież miejsce w całym scenariuszu inicjacyjnym Gomelezów. Okazją do podjęcia owych pytań jest z kolei bardzo osobliwa, quasi ewangeliczna przypowieść o milionie Livardeza, która bezpośrednio prowadzi nas do problematyki najważniejszego fragmentu powieści, czyli Dnia XXXVII.
W Dniu XXXVII – pod względem formalnym ściśle powiązanym z Dniem XXX – nie tylko padają najważniejsze ideowe deklaracje Rękopisu, ale sam Rękopis najmocniej splata się z biografią twórcy, toteż wskazane wydawało się ukazanie owego Dnia od strony dwóch postaci występujących w zaaranżowanym przez Geometrę imaginacyjnym dialogu – teologa i naturalisty – oraz ich rzeczywistych pierwowzorów, czyli Josepha de Maistre’a i samego Potockiego. Wpływu sabaudzkiego myśliciela – dotąd marginalizowanego w akademickiej potockologii, co wynikało z przeświadczenia o stereotypowo oświeceniowej wymowie Rękopisu rzekomo nie do pogodzenia z katolickim tradycjonalizmem sławnego autora Wieczorów petersburskich – nie można wprost przecenić. Nie powinno zresztą dziwić, że autentyczne milieu Potockiego to nie żadna abstrakcyjna, podręcznikowa wizja kultury XVIII wieku, lecz bardzo konkretne, kosmopolityczne środowisko rosyjskich elit doby Wojen Napoleońskich. Przyjaźń obu arystokratów zawiązana na tym gruncie jest faktem źródłowo potwierdzonym. Obaj nieustannie odnoszą się też w swej twórczości do upodobań owego środowiska, naznaczonego traumą aksjologicznego chaosu przełomu wieków, a więc do kabalistycznego mistycyzmu martynistów, masońskich stowarzyszeń, zagadki biblijnego Potopu i powszechnych dziejów przedpotopowych tudzież do rozrachunku z oświeceniowym, antyreligijnym subwersywizmem philosophes i jakobińskim dziedzictwem Rewolucji Francuskiej, czy wreszcie – co bodaj najważniejsze – do nowej, prowidencjalistycznej religijności, która wyparła deizm, choć nie oznaczała jeszcze, mimo wielu zewnętrznych manifestacji, pełnego powrotu do chrześcijańskiej ortodoksji. Ale wpływ sabaudzkiego eks masona i eks martynisty na Potockiego nie sprowadza się nawet do tak szczegółowej agendy. W istocie jest czysto praktyczny i całkiem wymierny, jako że dramatyczne przemiany, którym ulega wówczas tekst powieść, podobnie jak sam twórca, dokonują się w nieustannej konfrontacji z poglądami przyjaciela, a Dzień XXXVII stanowi swoisty protokół zamknięcia, pieczętujący zarazem ukończone dzieło.
Wahania powieściowego naturalisty zmuszają zatem, by jeszcze bliżej zająć się związkami Rękopisu z historycznymi badaniami nieustannie absorbującymi twórcę, a stanowiącymi arenę jego wewnętrznych zmagań światopoglądowych, których współuczestnikiem jest de Maistre. Nie wszystkie zagadnienia z tym związane mogły jednak zostać tutaj omówione. Natomiast Dzień LXII daje sposobność, by istotne dla utworu koncepcje Potockiego, sygnalizowane już przy okazji Dnia I, skonfrontować z paralelnymi, a znacząco inaczej ujmowanymi koncepcjami, drugiego petersburskiego przyjaciela, Adama Jerzego Czartoryskiego, który – jak się okazuje – dzielił z Potockim nie tylko zainteresowania odnową masońskiego etosu rycerskiego. Zresztą w samym Rękopisie następuje swoisty nawrót do początkowej autoprezentacji Gomelezów. Zgodnie z praktyką inicjacyjną mystagogiczna kulminacja nie przypada bowiem na koniec cyklu obrzędowego, zaś jego końcowe etapy służą właśnie organizacyjnej autoprezentacji i poniekąd ujawnieniu doczesnych celów grupy przyjmującej nowego adepta. Wiele z tego, co van Worden wówczas słyszy, musiało już w niniejszej pracy zostać wykorzystane, jednak Dzień LXIV pozwala rozważyć historię Gomelezów od strony przełomowego w ich dziejach wydarzenia, czyli zarazy z Kairuanu, bez której nie doszłoby ani do samej inicjacji ani do jej późniejszego utrwalenia, a która umożliwiła im samym odkrycie prawdziwej racji ich istnienia. Wreszcie w finale van Worden poznaje stricte teatralne kulisy swoich przygód. Z tej perspektywy wypada też ocenić kabalistyczną symbolikę utworu i rozważyć możliwości wyjścia poza tekst ku jego inscenizacji, traktowanej jako rodzaj scenicznego przetestowania inicjacyjnego scenariusza Gomelezów. Jednak samo rękopisowe Zakończenie odwołuje się już do czysto memuarystycznej tekstualności. Ale czy jest ono faktycznym zakończeniem?
Dla późniejszych czytelników owym faktycznym, i zarazem wręcz mitycznym zakończeniem jest samobójstwo Potockiego. Co więcej, uchodzi ono za interpretacyjny klucz do całego dzieła, natomiast z perspektywy ustaleń autora niniejszej pracy dotyczących nawrócenia pisarza jest szczególnie niepokojące. Niepokoiło też współczesnych. Podążając ich tropem – zwłaszcza tropem późniejszego księdza, hr. Stanisława Myszki Chołoniewskiego, za młodu zaprzyjaźnionego zarówno z Potockim, jak de Maistrem – należało podjąć także to wyzwanie. Niestety obecnie każda próba rozwiązania zagadki ostatnich lat życia owego „nawróconego samobójcy” może być jedynie próbą zebrania ignorowanych dotąd poszlak i ujęcia ich zaledwie w formę hipotetycznego scenariusza, co jednak – mimo niemal całkowitej pewności kompletnego fiaska – wydaje się niezbędne dla prowadzenia dalszych poszukiwań, bez których wyświetlenie rzeczywistych okoliczności towarzyszących narodzinom tudzież nader osobliwym losom Rękopisu do momentu nie mniej zagadkowej publikacji w roku 1847, nie wydaje się możliwe
Topografia wyobraźni anhellicznej. Modernistyczna recepcja Anhellego Juliusza Słowackiego
No full textPrzedmiotem niniejszej rozprawy jest poemat Juliusza Słowackiego Anhelli –utwór
o losach polskich zesłańców na Syberii stylizowany na ewangeliczną opowieść
The image of African language structures in Nigerian Pidgin English
Get PDFOdzwierciedlenie cech strukturalnych języków afrykańskich w Nigerian Pidgin Englis