Repozytorium UW
Not a member yet
2396 research outputs found
Sort by
Two-sided bounds of monets of random chaoses - real and vector case
No full textIn the following thesis we are investigating random multilinear forms, which are called random chaoses, defined by S := X i1,...,id ai1,...,idXi1···Xid, where d∈N, X1,...,Xn are independent random variables, and ai1,...,id ∈F, where (F,k·k) is a Banach space. We want to derive two-sided bounds of kSkp :=(EkSkp)1/p under some conditions about the structure of (ai1,...,id)i1,...,id and the distribution of (X1,X2,...). The first part of the thesis concerns the case when F =R (the real case). In the first chapter we assume that the random variables X1,X2,... are nonnegative and their moments do not grow "too fast". In the second chapter we consider the symmetric random variables satisfying the same moment condition. The second part is dedicated to vector-valued chaoses. We derive certain upper bounds which turn out to be two-sided in a special class of Banach spaces (which includes Lq spaces). In the third and fourth chapters we analyze the case when the random variables X1,X2,... have Gaussian distributionand d=2or d>2respectively.Inthefifthchapterwestudyvariableswithlog-concave tails and d=2. AMS 2000 subject classifications: Primary: 60E15. Secondary: 60B11.Niniejsza rozprawa poświęcona jest losowym formom wieloliniowym, zwanym chaosami losowymi, które są zdefiniowane jako S := X i1,...,id ai1,...,idXi1···Xid, gdzie d ∈N, X1,...,Xn są niezależnymi zmiennymi losowymi natomiast ai1,...,id są współczynnikami z przestrzeni Banacha (F,k·k). Naszym celem jest znalezienie dwustronnych oszacowań momentów całkowych zmiennej S określonych jako kSkp :=(EkSkp)1/p. Będziemy przy tym zakładać pewne warunki o strukturze współczynników (ai1,...,id)i1,...,id oraz o rozkładzie zmiennych losowych (X1,X2,...). W pierwszej części pracy rozważamy przypadek gdy F =R (przypadek rzeczywisty). W pierwszym rozdziale zakładamy, że zmienne losowe X1,X2,... są nieujemne oraz, że momenty tych zmiennych nie rosną "za szybko". W drugim rozdziale rozważamy symetryczne zmienne losowe, które spełniają ten sam warunek na wzrost momentów. Druga część pracy poświęcona jest przypadkowi chaosów losowych o wartościach wektorowych. Wyprowadzamy górne oszacowania na momenty, które można odwrócić w pewnej klasie przestrzeni Banacha (zawierającej przestrzenie Lq). Trzeci i czwarty rozdział poświęcony jest przypadkowi, gdy zmienne X1,X2,... mają rozkład normalny oraz, gdy odpowiednio d=2 i d >2. W ostatnim rozdziale omówiony jest przypadek zmiennych losowych o logarytmicznie wklęsłych ogonach oraz d=2
Joannes Chrysostomus Zalaski’s music collection as a trace of Silesian music culture in the time of re-catholicisation (1654–1707)
No full textRecently discovered collection of eighteen music manuscripts, containing 107 vocal-instrumental pieces and titles
of subsequent two (not preserved), belonged to Joannes Chrysostomus Zalaski, Catholic church cantor active in
Silesia in the 2
nd half of 17th century. He was not only the owner of those manuscripts (all of them are signed with
his initials – I.C.Z. / J.C.Z.), but also copyist of the majority of music material. His full name, biographical issues,
context of activity and existence of such a vast collection of music were however totally unknown. The collection
itself contains a varied repertoire of sacred music from that time – masses, vespers, antiphons, motets and songs.
Among masses one can find Missa super O gloriosa Domina by Polish court composer Marcin Mielczewski – this
source, being the unique complete one, has been used for the critical edition of this piece (by Zygmunt
Szweykowski); its connections to a wider collection and context were unknown either.
Due to further archival research I have identified the full name of I.C.Z. monogrammist, as well as three places of
his activity and some details concerning his background, family and social connections. Joannes Chrysostomus
Zalaski claimed himself to be of Cassubian origin; during his time of activity known up to now (1657–1705) he
worked as a schoolteacher and church cantor in Prusice/Prausnitz (1657–1664), Namysłów/Namslau (1664–1678)
and Brzeg/Brieg (1678–1705). All those three centres belonged at the time to Silesia, then part of the Habsburg
Empire, and the churches there were then newly “re-catholicised”, due to the imperial decree establishing
Catholicism as the only confession that could be performed legally. Zalaski made thus in his life such a career,
moving from small town of Prusice through larger town of Namysłów, finally to Brzeg, former capital of a duchy
and very significant cultural centre on the map of pre-Thirty-Years-War Silesia. The unequivocal confessional
context of those times may be reflected both by his family life (his first wife, as well as the second one, seems to be
of Lutheran background) and the repertoire of his handwritten collection, in which one can find pieces by
Lutheran authors in terms of text and music.
In the time of re-catholicisation in Silesia, there were hundreds – if not thousands – of churches that changed its
confessional affiliation due to a political decision. There were hundreds of musicians – cantors, organists, other
vocalists and instrumentalists – that migrated in different ways, both Lutherans on exile to more tolerant regions
and Catholics looking for employment in the new administration. As it was quite impossible to imagine a
religious life without music, the churches and communities had undoubtedly their own music culture both before
and after the change. From the whole region of Silesia in this time, however, there were no music sources known
to originate in centres affected by the imperial decree, being thus a testimony of music culture facing such a
movement. Joannes Chrysostomus Zalaski’s music collection seems to be the first group of music sources
documenting those circumstances. Even if incomplete (only 18 manuscripts from at least 83 owned by Zalaski at
the time are preserved) and without ambitions to represent the whole region with its differences, it leads us to
many questions concerning music culture and – together with further archival records – allows to answer at least
some of them.
In the first chapter of my dissertation, I have presented the collection itself – its content, state of preservation,
copyists, dating, places of origin, as well as a short biography of the owner, Joannes Chrysostomus Zalaski. A
thematic catalogue of the collection is provided in the first appendix, all the records are entered to the RISM
database as well.
The second chapter describes the historical context of all the three centres in which Zalaski has worked and
created his music collection: Prusice, Namysłów and Brzeg, with focus on musical and confessional issues. The
music culture of those places in 17th century (Prusice, Namysłów) or after re-catholicisation (Brzeg) was totally
neglected due to the lack of direct sources (i.e., music manuscripts and prints). Zalaski’s collection, newly
discovered, became a kind of pretext for further research in the archives, in search of non-musical traces of
musical life. Chronicles, letters, reports, accounts and parish registers helped to reconstruct at least some part of
colourful image of a lost culture. Due to archival records many unknown cantors, organists, instrumentalists, as
well as luthiers and organ builders from those towns were identified. To this chapter the second appendix is
enclosed: a list of music prints published in Brzeg before 1707.
The third chapter presents the repertoire of Zalaski’s collection: 107 preserved pieces and two others documented
only by a title page. Masses, vespers, antiphons, motets and songs, composed by authors renowned locally or on
a larger European scale, of both Catholic and Lutheran background, originated from Silesia, Bohemia, PolishLithuanian Commonwealth, Switzerland and Italy, reveal a variety of sacred music performed in ordinary parish
churches at the time. Although many of them seem not to be of great ‘artistic value’, being just simple settings
that a small community could afford (in terms of musicians’ numerosity and performing skills), they are still a
valuable trace of musical life led somewhere beyond the cathedrals, collegiate churches or huge monasteries. Two
local composers (active in Żmigród and Wrocław) have been identified, Zalaski’s collection being for them the
unique prove of compositional activity. From the other side, the presence of Italian and Swiss works leads to a
question of transmission of the repertoire, its paths being probably connected to a trade market of printed books
or to religious orders’ networks. More than a half of all the pieces are unique; the third appendix contains
transcriptions of them.
The fourth and last chapter situates the collection, its background and contents in a wider European perspective.
Neither Silesia was the only region to undergo the re-catholicising process, nor those circumstances were the only
ones where music culture met confessional changes. To understand what could be characteristic for music in the
time of re-catholicisation, what could have changed and what could remain similar, I presented both Catholic and
Lutheran theoretical views on music as well as practical applications of music for liturgy, private devotion,
education, religious propaganda and polemics. The issues of transmission of the repertoire (oral, handwritten,
printed), including cross-confessional transmission, adoption or censorship, were also introduced, as well as
possible impact of the re-catholicising process on society and culture (mobility, migrations, cultural patronage,
soundscape etc.). All those issues, in relation to Silesian culture, require further research; this chapter being thus
only a brief summary of what could be the socio-cultural context of a newly discovered collection of music
manuscripts, a tiny but meaningful trace of a vivid life in a rather intricate political and confessional situation.Odkryta niedawno kolekcja osiemnastu rękopisów muzycznych, zawierająca 107 utworów wokalnoinstrumentalnych oraz informacje o kolejnych dwóch (niezachowanych), należała do Joannesa Chrysostomusa
Zalaskiego, katolickiego kantora działającego na Śląsku w drugiej połowie XVII wieku. Był on nie tylko
właścicielem tych rękopisów – wszystkie podpisane zostały jego inicjałami (I. C. Z. / J. C. Z.) na kartach
tytułowych – lecz także kopistą większości z nich. Jego pełne imiona i nazwisko, biografia, kontekst jego
działalności i fakt gromadzenia przez niego muzycznej kolekcji pozostawały jednak dotychczas nieznane. Badany
zespół źródeł zawiera różnorodny repertuar muzyki religijnej: msze (m.in. jedyny kompletny przekaz Missa super
O gloriosa Domina Marcina Mielczewskiego), nieszpory, antyfony, motety i pieśni.
Dzięki badaniom archiwalnym zidentyfikowałam pełne imiona i nazwisko monogramisty I. C. Z., a także trzy
ośrodki jego działalności oraz informacje na temat jego pochodzenia, powiązań rodzinnych i społecznych.
Joannes Chrysostomus Zalaski pochodził z Kaszub; pracował jako nauczyciel i kantor w Prusicach (1657–1664),
Namysłowie (1664–1678) i Brzegu (1678–1705). Wszystkie te trzy ośrodki, położone na Śląsku, należały wówczas
do imperium Habsburgów; terytoria te objęte zostały rekatolizacją – zgodnie z cesarskim dekretem po wojnie
trzydziestoletniej, katolicyzm pozostawał jedynym legalnym wyznaniem, a niegdyś ewangelickie kościoły
przekazano katolickim społecznościom, początkowo bardzo nielicznym. Zalaski zaczynał pracę w niewielkim
mieście, jakim były wówczas Prusice; następnie przeniósł się do Namysłowa, większego ośrodka miejskiego, a w
końcu do Brzegu, będącego wcześniej stolicą księstwa, i pozostającego znaczącym centrum kultury.
Skomplikowana sytuacja wyznaniowa tych terenów miała swoje odbicie w jego życiu prywatnym (zarówno jego
pierwsza, jak i druga żona pochodziły z luterańskich rodzin) i w repertuarze jego muzycznej kolekcji, w której
odnaleźć możemy także dzieła ewangelickich kompozytorów i poetów.
W czasach rekatolizacji setki – jeśli nie tysiące – śląskich kościołów zmieniły swoją przynależność wyznaniową w
wyniku narzuconej decyzji politycznej. Liczni muzycy – kantorzy, organiści, inni wokaliści i instrumentaliści –
migrowali w różnych kierunkach w poszukiwaniu nowych miejsc życia i zatrudnienia: luteranie przeprowadzali
się na tereny, gdzie obowiązywała tolerancja religijna, a katolicy przybywali do luterańskich dawniej miast
cesarstwa, by znaleźć pracę w nowej administracji. Kultura muzyczna tych ośrodków była żywa zarówno przed,
jak i po zmianie; jednak z całego terytorium Śląska nie były dotychczas znane źródła muzyczne pochodzące z
kościołów rekatolizowanych po wojnie trzydziestoletniej. Kolekcja muzykaliów Zalaskiego wydaje się więc być
pierwszym zespołem źródeł muzycznych bezpośrednio dokumentującym wspomniane wyżej okoliczności.
Mimo jej niekompletnego zachowania (spośród przynajmniej 83 rękopisów, jakimi dysponował niegdyś Zalaski,
znamy dziś jedynie 18) i reprezentowania jedynie trzech ośrodków, badania nad nią prowadzić mogą do wielu
pytań dotyczących kultury muzycznej – a w powiązaniu z innymi źródłami także do odpowiedzi na niektóre z
nich.
W pierwszym rozdziale mojej dysertacji przedstawiona została sama kolekcja źródeł – jej zawartość, stan
zachowania, kopiści, datacja, miejsca powstawania, a także krótka biografia właściciela, Joannesa Chrysostomusa
Zalaskiego. Uzupełnieniem tego rozdziału jest zamieszczony w aneksie I katalog tematyczny utworów; wszystkie
kompozycje zostały także opisane w katalogu RISM dostępnym online.
W drugim rozdziale opisany został kontekst historyczno-kulturowy trzech miast, w których Zalaski pracował i
tworzył swoją kolekcję: Prusic, Namysłowa i Brzegu. Kultura muzyczna tych ośrodków w XVII wieku (w
przypadku Prusic i Namysłowa) lub po rekatolizacji (w przypadku Brzegu) była praktycznie nieznana z powodu
braku źródeł bezpośrednich (rękopisów i druków muzycznych). Odkryta kolekcja stała się więc powodem
podjęcia dalszych badań archiwalnych, w poszukiwaniu pozamuzycznych śladów życia muzycznego. Kroniki,
korespondencja, rachunki i księgi parafialne pozwoliły przynajmniej częściowo zrekonstruować barwny obraz
istniejącej niegdyś kultury. Dzięki źródłom archiwalnym udało się także zidentyfikować wielu nieznanych dotąd
kantorów, organistów, instrumentalistów, lutników i organmistrzów z tych ośrodków. W aneksie II,
komplementarnym do tego rozdziału, znajduje się wykaz druków muzycznych wydanych w Brzegu przed
rokiem 1707.
W trzecim rozdziale przedstawiony został repertuar zachowany w kolekcji Zalaskiego: 107 utworów oraz karty
tytułowe dokumentujące dodatkowe dwie niezachowane kompozycje. Źródła te są świadectwem użytkowania w
kościołach parafialnych różnorodnego repertuaru muzyki religijnej: mszy, nieszporów, antyfon, motetów i pieśni
autorstwa kompozytorów lokalnych i szeroko znanych, należących do kontekstu katolickiego i luterańskiego,
działających na Śląsku, w Czechach, w Rzeczypospolitej, Szwajcarii i Italii. Wiele z tych utworów wydaje się nie
mieć szczególnie wysokiej wartości artystycznej – są to głównie proste opracowania, odpowiadające
możliwościom wykonawczym i finansowym niewielkich parafii; pozostają one jednak cennym śladem muzycznej
codzienności poza wielkimi ośrodkami katedralnymi, kolegiackimi czy klasztornymi. W toku badań
zidentyfikowałam dwóch twórców lokalnych, dla których kolekcja Zalaskiego stanowi jedyne świadectwo
działalności kompozytorskiej. Z drugiej strony, obecność utworów włoskich i szwajcarskich prowadzi do pytania
o ścieżki transmisji repertuaru, powiązane prawdopodobnie z rynkiem drukarstwa muzycznego oraz sieciami
kontaktów między domami zakonnymi. Ponad połowa utworów z tej kolekcji zachowana jest unikatowo; ich
transkrypcje znalazły się w aneksie III.
Czwarty i ostatni rozdział stanowi próbę umiejscowienia kolekcji, jej kontekstu i repertuaru w szerszej
perspektywie europejskiej. Zjawisko rekatolizacji występowało nie tylko na Śląsku, lecz także w innych częściach
Starego Kontynentu; ponadto okoliczności te nie były jedynymi, w których przemiany wyznaniowe wpływały na
kulturę muzyczną. By ukazać cechy charakterystyczne muzyki w czasach rekatolizacji, możliwe przemiany i te
elementy, które pozostawały wspólne, w rozdziale tym przedstawione zostały teoretyczne założenia dotyczące
muzyki i ich praktyczne realizacje u katolików i luteran (w zakresie liturgii, pobożności prywatnej, edukacji,
propagandy wyznaniowej i polemik), a także kwestie dotyczące transmisji repertuaru (ze szczególnym
uwzględnieniem przekazu międzywyznaniowego, adaptacji i cenzury) oraz wpływu procesu rekatolizacji na
kulturę (mobilność, migracje, patronat, krajobraz dźwiękowy itp.). Wszystkie te kwestie w odniesieniu do kultury
Śląska wymagają z pewnością poszerzonych badań; rozdział ten stanowi jedynie krótkie wprowadzenie w
zagadnienia tworzące kontekst społeczno-kulturowy nowoodkrytej kolekcji źródeł – niewielkiego, lecz cennego
śladu muzycznego życia pośród skomplikowanej sytuacji politycznej i wyznaniowej
Author as a text of culture. Dorota Masłowska as the heroine of her own artistic projects
No full textRozprawa to studium przypadku Doroty Masłowskiej, pisarki związanej z Warszawą,
środowiskiem „Lampy”, Galerią Raster i osobą Pawła Dunina-Wąsowicza, a obecnie
„Dwutygodnikiem”. Celem pracy było prześledzenie jak w toku kariery konstruowała swoją
tożsamość publiczną zarówno w pracach artystycznych jak i we wszelkich przejawach
obecności medialnej. Powieściowy debiut Doroty Masłowskiej przypadł na okres wciąż
trwających przemian w polu kultury literackiej, związanych z przełomem 1989 roku.
Najważniejszymi czynnikami decydującymi o ewolucji obowiązującego wcześniej
paradygmatu postromantycznego było urynkowienie, zmiany medialne oraz ideologie i teorie
zachodnie. Dorota Masłowska stała się pierwszą gwiazdą literatury, której sukces był
uwarunkowany wszystkimi trzema czynnikami. W centrum zainteresowania medialnego, który
zadecydował o wysokiej sprzedaży, znalazła się jej podmiotowość, a nie tekst literacki.
Wymagało to od autorki wytworzenia strategii autoprezentacji, która jednocześnie od początku
była także obecna w jej twórczości. Rdzeniem wszystkich dzieł Masłowskiej jest język, którego
fundamentalną cechą jest performatywność. Posługując się nim wytwarza fikcyjny świat swojej
twórczości, którego sama jest częścią. Podmiotowość Masłowskiej jako pisarki zrodziła się z
języka uwikłanego w polskie traumy kulturowe. Chaotyczny okres gwałtownej zmiany
związanej z przełomem ustrojowym 1989 roku przyniósł poczucie wykorzenienia, utraty
sensów i wartości. Trauma społeczna znalazła wyraz w „skołowaceniu” języka. Masłowską
najbardziej interesuje właśnie taki ułomny język. Na jego podstawie wytwarza własny, a z
niego rodzi się powieściowy świat i jego bohaterowie. Autorka w pierwszych dwóch
powieściach umieściła siebie w centrum wykreowanego w nich świata. W ten sposób jej
rzeczywiste doświadczenia zostały przepisane za pomocą własnego języka na fikcję literacką.
Dorota Masłowska jest pisarką autofikcyjną. Istotnym elementem jej strategii jest gra z
oczekiwaniami odbiorców odnośnie wizerunku pisarki. Problematyzuje status pisarza i jego
miejsce we współczesnej kulturze posługując się autoironią i autopastiszem. Jej teksty
wprowadzają do obiegu kulturalnego kontrdyskurs w zakresie podmiotowości autorskiej.
Dekonstruuje w nich stereotypy oraz dotyczącą jej krytykę.
Praca składa się z jedenastu rozdziałów, które zwierają analizy kolejnych dzieł Doroty
Masłowskiej. W pierwszych czterech rozdziałach, przybliżam etap kariery Doroty
Masłowskiej, zakończony zdobyciem nagrody „Nike”, który ukonstytuował ją jako pisarkę.
Rekonstruuje okoliczności powstania pierwszych utworów oraz nawiązania kontaktów z ważną
postacią wydawcy i przyjaciela – Pawłem Duninem-Wąsowiczem. Analizuję przyczyny
spektakularnego sukcesu Wojny polsko ruskiej pod flagą biało-czerwoną przy użyciu figury
dziewczynki. W rozdziale trzecim przyglądam się osobistym doświadczeniom związanym z
zyskaniem nagłej popularności, opisywanym przez autorkę w Dzienniku za Krainy Pazłotka.
W rozdziale o Pawiu królowej szczególnie uważnie analizuje kobiece postacie MC Doris (MC
Doroty Masłowskiej, Doroty Masłowskiej, Masłowskiej) i Patrycji Pitz, reprezentujące autorkę
oraz znaczenie otrzymania nagrody Nike. W rozdziale piątym analizuję jakie strategie
dramatyczne przyjmuje Dorota Masłowska wobec zagadnień współczesności i polityczności w
Dwojgu biednych Rumunów mówiących po polsku i Między nami dobrze jest obydwu sztukach,
a także jak ustosunkowuje się do własnych identyfikacji ideologicznych. Kolejnymi
przedsięwzięciami w działalności artystycznej Masłowskiej było wydanie trzeciej powieści
oraz udzielenie wywiadu-rzeki Dusza światowa Agnieszce Drotkiewicz. W szóstym rozdziale
zgłębiam kwestię przekładowości, postrealności i zarzucanej Kochanie zabiłam nasze koty oraz
wywiadowi banalności. W 2014 roku, w odstępie trzech miesięcy, Masłowska wydała książkę
dla dzieci i album muzyczny. Płyta Społeczeństwo jest niemiłe została wyprodukowana przez
Galerię Raster, w której także odbyła się jej premiera oraz premiery kilku teledysków. Oprócz
teledysków „projektowi muzycznemu” Mister D towarzyszyły koncerty i fanpage na
Facebooku prowadzony przez autorkę. W rozdziale siódmym analizuje jak tożsamość pisarska
wpłynęła na kształt i recepcję jej „projektu muzycznego”, w jaki sposób komunikowała się na
swoim pierwszym fanpagu z czytelnikami oraz znaczenia zrealizowanych teledysków, w
szczególności do piosenki „Chleb”. Jak zostałam wiedźmą. Opowieść autobiograficzna dla
dzieci i dorosłych to pierwsza i jedyna książka dla dzieci Doroty Masłowskiej. Mimo
sugerowanego wymiaru autobiograficznego w tytule, w powieści nie występuje alter ego
autorki, są natomiast dwie postacie mogące symbolizować jej ambiwalencje wobec instytucji
macierzyństwa: matka i wiedźma. W rozdziale ósmym przyglądam się zmianie w
podmiotowości pisarki, związanej z włączeniem tożsamości macierzyńskiej do jej
dotychczasowego wizerunku. W rozdziałam dziewiątym i dziesiątym zajmuje się zbiorami
wcześniej publikowanych tekstów Masłowskiej wydanymi następnie w formie książkowej.
Obydwa znalazły się rubrykach felietonistycznych, jednak w przypadku drugiego cyklu
Masłowska nalega na nazywanie ich esejami. Książka Więcej niż możesz zjeść. Felietony
parakulinarne to zbiór felietonów o jedzeniu publikowanych w magazynie kobiecym
„Zwierciadło” w latach 2011-2013. W rozdziale przyglądam się z opisom praktyk związanych
ze spożywaniem posiłków i przyjętej w związku z tym przez autorkę postawie antropolożki
kulturowej oraz analizuje jedno ze spotkań promocyjnych, w którym dokonała performansu roli
społecznej pisarki. Jak przejąć kontrolę nad światem nie wychodząc z domu to zbiór tekstów w
większości publikowanych wcześniej w sieciowym czasopiśmie o kulturze „Dwutygodnik”.
Tematem kilku jej esejów o popkulturze, jak je nazywa, są seriale oraz kobiety-celebrytki. W
rozdziale poświęcam im więcej uwagi, ponieważ autorka wyraża opinie, że seriale pełnią
obecnie rolę powieści, czyli najlepiej ujmują współczesny świat, natomiast kwestia
podmiotowości znanych kobiet i ich miejsca w społeczeństwie dotyczy także pisarki. Na koniec
rozdziału analizuje znaczenie transformacji Masłowskiej z felietonistki w eseistkę. Ostatni,
jedenasty rozdział, poświęcony jest czwartej powieści Doroty Masłowskiej Inni ludzie.
Zastanawiam się z w nim dlaczego, mimo formalnego podobieństwo do Pawia królowej, nie
ma w niej żadnej postaci przypominającej autorkę i co to oznacza. Analizuję także zjawisko
umacniania własnej marki autorskiej podczas działań promocyjnych oraz przy okazji
scenicznej adaptacji tekstu przez TR.The dissertation is a case study of Dorota Masłowska, a writer associated with Warsaw,
"Lampa" magazine and the Galeria Raster community, the person of Paweł Dunin-Wąsowicz,
and recently "Biweekly”, an online magazine. It aims to trace how during her career she
constructed her public identity through the media presence as well as artistic practices. Dorota
Masłowska's fiction debut came at a period of ongoing change in the field of literary culture,
related to the changes of 1989. Marketization, media changes, Western ideologies and theories
were the most important factors determining the evolution of the previously post-Romantic
paradigm. Dorota Masłowska became the first literary star, whose success was conditioned by
these three factors. But media interest, which led to high sales, focused as much on her as a
person as on any literary text. This required the author to develop a self-presentation strategy,
which at the same time was actually observable in her work from the very beginning. The core
of all Masłowska's works is language, with performativity as its basic feature. By using it, she
creates a fictional world of her works, of which she is herslef a part. Masłowska's subjectivity
as a writer was born from a language involved in Polish cultural traumas. The chaotic period of
rapid changes of 1989, brought a sense of eradication, loss of meaning and values. Social trauma
found expression in the "exhaustion" of language. Masłowska is most interested in this
defective language. On its basis, she creates her own, and with it the novel’s world and
characters are born. The author in the first two novels placed herself at the center of the fictional
world. In this way, her actual experience was rewritten by means of a language into literary
fiction. Dorota Masłowska is an autofictional writer. An important element of her strategy is
playing with the expectations about the writer's image. She problematizes the writer's status and
its place in contemporary culture using self-irony and self-pastiche. Her texts introduce a
cultural counter-discourse on the personality of the author. She deconstructs stereotypes and
criticism about herself.
The dissertation consists of eleven chapters, which contain analyses of consecutive
works of Dorota Masłowska. In the first four chapters, I present her first career phase,
culminating in the "Nike" award, which established her as a writer. I reconstruct the
circumstances of the creation of her first novel and establishing contacts with the important
figure of the publisher and friend – Paweł Dunin-Wąsowicz. I analyse the reasons for the
spectacular success of Snow White and Russian Red using the figure of a girl. In chapter three,
I look at the personal experiences related to sudden fame, described by the author in Dziennik
za Krainy Pazłotka. In the chapter about Queen's Peacock, I analyse the female characters of
MC Doris (MC Dorota Masłowska, Dorota Masłowska, Masłowska) and Patrycja Pitz,
representing the author and the importance of receiving the "Nike" award. In chapter five, I
analyse the dramatic strategies Dorota Masłowska adopts regarding contemporary and political
issues in A Couple of Poor, Polish-Speaking Romanians and No matter how hard we tried and
how the narrative relates to her own ideological identifications. Subsequent undertakings in
Masłowska's artistic activity were the publication of her third novel and an interview – The
world soul, conducted by Agnieszka Drotkiewicz. In the sixth chapter, I explore the issue of
translationality, postreality and alleged Honey, I Killed Our Cats and the interview banality. In
2014, at an interval of just three months, Masłowska published a children's book and an album
of music. Society is Mean was produced by the Raster Gallery, which also hosted its premiere
and exhibition of several music videos. In addition to music videos, the "music project" Mister
D was accompanied by concerts and a Facebook fanpage run by the author. In chapter seven, I
analyse how the writer’s identity influenced the reception of her "music project", how she
communicated on her first fan page with readers and the meaning of the music videos made, in
particular for the song Bread. How I became a witch. An autobiographical story for children
and adults is the first and only book for children by Dorota Masłowska. Despite the suggested
autobiographical dimension in the title, there is no alter ego of the author in the novel, though
there are two characters that can symbolize her ambivalence towards the institution of
motherhood: mother and witch. In chapter eight, I look at the change in the writer's subjectivity
related to the inclusion of a maternal identity in her current image. Chapters nine and ten deal
with collections of Masłowska's previously published texts, which were subsequently published
as books. The texts were all originally published as media columns, but in the case of the second
series, Masłowska insists on calling them Essays rather than feuilletons. The book More than
you can eat. Paraculinary columns is a collection of feuilletons about food published in the
women's magazine "Zwierciadło" in 2011-2013. In the chapter, I look at the descriptions of
food-related practices and the cultural anthropologist's attitude adopted by the author, and
analyse one of the promotional meetings in which she performed the social role of the writer.
How to take control over the world without leaving home is a collection of texts mostly
published previously in the online magazine "Biweekly". The themes of several of her essays
on pop culture, as she calls them, are TV series and female celebrities. In the chapter I devote
more attention to them, because the author expresses the opinion that TV series currently play
the role of novels, that is, they best present the modern world, while the issue of the subjectivity
of successful women and their place in society also applies to the writer. At the end of the
chapter, I analyse the significance of Masłowska's transformation from columnist to essayist.
The last, eleventh chapter is devoted to the fourth novel by Dorota Masłowska Other People. I
examine why, despite the formal resemblance to The Queen’s Peacock, there is no character
resembling the author and what it means. I also analyse the phenomenon of strengthening her
own author's brand during promotional activities and on the occasion of the stage adaptation of
the text by TR
Psychospołeczne konsekwencje bezrobocia i strategie zaradcze bezrobotnych – analiza porównawcza pamiętników konkursowych IGS SGH (1931 i 2000 r.)
No full textPraca powstała na gruncie metody autobiograficznej – dzięki analizie pamiętników bezrobotnych. Każdą z dwóch części pracy otwiera zaś rozdział powstały dzięki wykorzystaniu literatury przedmiotu – poprzez metodę analizy i krytyki piśmiennictwa. Autor posłużył się metodą porównawczą, ukazując i wyjaśniając postawy wobec podobnych zjawisk prezentowane przez rożnych ludzi żyjących w dwóch epokach – w czasach II i III Rzeczypospolitej.
Głównym celem pracy była weryfikacja tezy, w myśl której bezrobocie jest zjawiskiem uniwersalnym – w podobnym stopniu implikującym postawy bezrobotnych – bez względu na czasy, w których żyją. Autor postawił także 15 hipotez szczegółowych, zakładając m.in., że pamiętnikarze (z II i III RP) w podobnym stopniu będą deklarowali wysoką gotowość do powrotu na rynek pracy oraz podobnie wysoką aktywność w poszukiwaniu pracy; będą także skupieni na opisywaniu konsekwencji bezrobocia częściej w skali mikro niż makro, a także będą wskazywali podobne skutki społeczne i indywidualne bezrobocia. Teza główna, jak też większość hipotez znalazły potwierdzenie. Mimo licznych podobieństw dostrzeżono zróżnicowanie postaw pamiętnikarzy w aspektach: stosowania alternatywnych metod radzenia sobie w sytuacji bezrobocia (częściej u memuarystów z III niż z II RP), uznawania faktu utraty pracy jako niosącego szanse na otwarcie się nowych możliwości i dostrzegania pozytywnych stron bezrobocia oraz podejmowania tzw. „atakujących” strategii zaradczych (częściej u memuarystów z III niż II RP).The method used in this dissertation is autobiographical – based on analysis of diaries of unemployed people. Each of the two parts of the work begins with a chapter created through the method of analysis and criticism of the literature of the subject. The author used also the comparative method, to show and explain attitudes towards similar social phenomena experienced by people living in two different historical periods – the second and the third Republic of Poland.
The main purpose of this dissertation was to verify a thesis according to which unemployment is a universal phenomenon – implying to a similar extent the attitude of the unemployed people, regardless of the time in which they live. The author also put forward fifteen particular hypotheses, assuming, for example, that diarists (from the second and third Polish Republic) will declare, to a similar extent, high willingness to return to the labour market and same high activity in the search for a job; they will also focus on describing the consequences of unemployment more often on a micro scale than on a macro scale, and indicate similar social and individual effects of unemployment. The main thesis, as well as most hypotheses, was confirmed. In spite of numerous similarities in diarist's attitudes, the diversities were recognised in the following aspects: the use of alternative methods of coping with unemployment (they were described more often in diaries from the third Republic of Poland); recognizing the fact of losing a job as an opportunity, chance for something new, seeing positive side of it and taking the so-called "offensive" remedial strategies (more of that approach occurred in diaries from the third Republic of Poland)
Focus studies as a laboratory of knowledge about society. Conversation analysis and discourse analysis on the example of a focuse group interview
No full textZogniskowany wywiad grupowy jest jakościową metodą zbierania danych, jaką wykorzystuje się w naukach społecznych. Odbywa się w formie rozmowy, w której uczestniczy kilku respondentów i kierujący interakcją. Przeprowadzony jest na wybrany i sformułowany przez badacza temat lub kilka ściśle związanych ze sobą wątków. Na czele każdego zespołu stoi moderator, który zadaje pytania zgodnie z przygotowanym wcześniej scenariuszem, kieruje komunikacją pomiędzy respondentami, dba o komfortową atmosferę spotkania, a także kanalizuje przebieg dyskusji bez wprowadzania dygresji.
Badania fokusowe są metodą często wykorzystywaną przez badaczy marketingowych z ośrodków komercyjnych, ale nadal pozostają niedocenione w wielu naukowych środowiskach w Polsce i zagranicą. Świadomość silnych i słabych stron tego typu wywiadów nie jest jeszcze dostatecznie rozpowszechniona, ze względu na małą ilość metodologicznych publikacji, które ukazywałyby praktyczne ich zastosowanie w warunkach terenowych. Do przyczyn rzadkiego wykorzystania fokusów należy zaliczyć stereotypowe ich postrzeganie w obszarze nauki jako tych, które odchodzą od wzorcowego modelu badań empirycznych, opartych na kwantyfikacji i statystycznej reprezentatywności wyników. Nie oznacza to jednak, że wywiady wywodzące się z interpretatywno-konstruktywistycznego paradygmatu są poznawczo niepotrzebne w naukach społecznych. Dowodów na tak postawioną tezę miała dostarczyć przygotowana dysertacja. Za pomocą analizy konwersacyjnej i dyskursu podjęto próbę pokazania fokusów jako laboratorium, w którym koncentrują się wszystkie socjologiczne i psychologiczne mechanizmy, występujące w większych zbiorowościach.
Rozprawa składa się z dwóch podstawowych części – teoretycznej i empirycznej. W skład pierwszej wchodzi pięć rozdziałów, w których przedstawiono: (1) podstawowe założenia badań własnych, a także cele ogólne i szczegółowe, kluczowe pytania oraz zakres podjętej problematyki, (2) historię metody i zasady jej implementacji w warunkach terenowych w świecie wirtualnym i realnym, (3) procesy składające się na dynamikę grupową, opisaną za pomocą wybranego systemu klasyfikacji zachowań werbalnych i paralingwistycznych, (4) specyfikę pracy moderatora i niektóre dylematy etyczne oraz wprowadzenie teoretyczne do wykorzystanych analiz – konwersacji i dyskursu (5). W części empirycznej zaprezentowano natomiast wyniki badań własnych, przeprowadzonych w latach 2013-2017 w czterech miastach w Polsce: Górowie Iławeckim, Lesku, Oleśnie i Przemyślu, a także w ukraińskim Drohobyczu. W rozdziale szóstym opisano wyniki analizy konwersacyjnej, na podstawie sygnałów prozodycznych, jakie zaobserwowano w odpowiedziach respondentów oraz sposobów przejmowania głosu przez uczestników spotkań. Rozdział siódmy oparto na analizie stylu prowadzenia rozmów i wykorzystania technik komunikacyjnych przez moderatorów, zaś w ósmym omówiono wyniki analizy dyskursu, skoncentrowanego na wyodrębnieniu tematów „prymarnych” i „sekundarnych”, zainicjowanych odpowiednio przez respondentów i prowadzących. Rozdział dziewiąty stanowi natomiast podsumowanie wykonanego przedsięwzięcia, w które włączono najważniejsze wnioski.
Wynikiem przeprowadzonych analiz jest propozycja typologii respondentów na podstawie obecnych w dyskusjach podobnych i rozbieżnych odpowiedzi oraz komunikatów paralingwistycznych. Biorąc pod uwagę przyjęte kryteria wyodrębniono uczestników: „świadomych” i „nieświadomych” różnic odnośnie nadawanych sygnałów, a także „odpornych” i „wrażliwych” na zmieniający się kontekst wywiadu. Wyniki badań oprócz wniosków metodologicznych wnoszą poznawczą wartość do zagadnień, które stanowiły mistyfikowany przedmiot dyskusji, omówiony podczas wszystkich zrealizowanych spotkań. Udało się zgromadzić wiedzę o relacjach pomiędzy przedstawicielami kultury dominującej i mniejszościowej w wybranych lokalnych środowiskach, postrzeganiu konfliktów i pojednania, a także stylów życia w zbiorowościach zróżnicowanych narodowościowo.Focus group interview (FGI) is a qualitative method of data collection which is used in social sciences. It takes place in the form of a conversation in which several respondents participate and moderator. FGI is carried out on a chosen and formulated topic or several closely related topics by the researcher. At the head of each team is a moderator who asks questions in accordance with the previously prepared guideline, manages the communication between the interlocutors, takes care of the comfortable atmosphere of the meeting and channels the discussion without digressions.
Focus groups are often a method used by marketing researchers from commercial centers, but they are still unappreciated in many scientific environments in Poland and abroad. The awareness of the strengths and weaknesses of this type of interviews isn’t yet sufficiently widespread, due to the small number of methodological publications which would show their practical application in field conditions. The main reason for the rare use of FGI is the stereotypical perception in the area of science as those that depart from the model of empirical research. This doesn’t mean, however, that the interviews deriving from the constructivist-interpretative paradigm aren’t cognitively needed in the social sciences. The prepared dissertation was to provide evidence for this thesis. By means of conversation and discourse analysis, an attempt was made to show the FGI as a laboratory in which all sociological and psychological mechanisms occurring in larger populations are concentrated.
This dissertation consists of two basic parts - theoretical and empirical. The first consists of five chapters which present: (1) basic assumptions of my own research, as well as general and detailed aims, key questions and the scope of the problem, (2) the history of the method and principles of its implementation in field conditions in the virtual and real world , (3) processes that make up group dynamics, described by selected classification system of verbal and paralinguistic behaviors, (4) specificity of the moderator's work, some ethical dilemmas and theoretical introduction to the conversation and discourse analysis (5). In the empirical part were presented the results of own research which carried out in the years 2013-2017 in four cities in Poland: Górowo Iławeckie, Lesko, Olesno and Przemyśl, as well as Drohobycz in Ukraine. The sixth chapter describes the results of the conversation analysis based on prosodic signals which were observed in the interlocutors ' responses and the methods of turn-taking. The seventh chapter is based on the analysis of the style of conducting discussions and the use of communication techniques by moderators and the eighth chapter based on the results of the discourse which were concentrated on separation of the "primary" and "secondary" themes initiated by respondents and moderators. The ninth chapter, on the other hand, is a summary of the implemented research, in which the most important observations were included.
The main result of the analysis is a proposition of the typology of respondents which based on the similar and divergent responses and paralinguistic signals in the discussions. Taking into account the adopted criteria, a separation was made between: "conscious" and "unconscious" participants about differences with sending signals, as well as "resistant" and "sensitive" to the changing context of the interview. Apart from methodological conclusions, the results of the research bring cognitive value to the issues which were unclear prior and discussed during all the meetings. Through this process, knowledge was gathered about the relations between representatives of dominant and minority cultures in selected local communities, perception of conflicts and reconciliation, as well as lifestyles in nationality different communities
Między grą i odkrywaniem siebie. Aspekty przestrzeni w opowiadaniu fantastycznym w okresie symbolizmu francuskiego
No full textW prezentowanej rozprawie poddaję analizie symbolistyczne opowiadania fantastyczne wybranych autorów francuskich i belgijskich (Marcela Schwoba, Rémy’ego de Gourmonta, Henri’ego de Régniera, Camille’a Mauclaira, Jeana Lorraina i Georges’a Rodenbacha), by ustalić, w jaki sposób przedstawiona w nich przestrzeń (heterotopia) sprzyja ujawnianiu się ukrytego „ja”. Kluczowym zagadnieniem jest tu przestrzeń przedstawiona oraz jej wpływ na przestrzeń wyobrażoną przez czytelnika. Analiza pokazuje nie tylko sposób, w jaki jest ona konstruowana (przy współpracy czytelnika lub bez), ale również sposób, w jaki kształtuje ona postrzeganie siebie samego oraz otaczającej rzeczywistości, zarówno przez postać (w tym narratora), jak i czytelnika.
Fantastyka jest w rozprawie zdefiniowana w sposób diachroniczny, zależny od epoki, w której powstaje, symbolizm zaś - jako literatura reakcji na współczesną mu epokę, jak i na poprzedzające ją ruchy literackie. Symbolistyczna fantastyka jest tu określona jako fantastyka wewnętrzna, której źródłem jest podmiot.
Wybrane do analizy opowiadania badam pod kątem przestrzeni. W pierwszej kolejności omawiam przestrzeń przedstawioną, starając się uchwycić jej charakter fantastyczny, który budowany jest w istocie dzięki czytelnikowi. To on bowiem, wypełniając liczne w opowiadaniach symbolistycznych miejsca niedookreślone (Ingarden), bierze czynny udział w konstruowaniu przestrzeni fantastycznej. W konsekwencji symbolistyczne opowiadania fantastyczne ukazują się same w sobie jako potencjalne „przestrzenie przejściowe” (transitionnels), zgodnie z terminologią D.W. Winnicotta (Jeu et réalité. L’espace potentiel, 1975), czyli przestrzenie ponadczasowe, w pewnym sensie ludyczne, w których odbywa się gra między autorem i czytelnikiem, a także w których spotykają się świadome bądź nieuświadomione konstrukcje kulturowe czy wyobrażenia autora i czytelnika. Do ukształtowanych kulturowo i uwewnętrznionych mitów i archetypów dochodzą osobiste wyobrażenia rzeczywistości, a także psychologicznie uwarunkowane potrzeby ucieczki czy dziecięce lęki. Wszystkie te czynniki biorą udział zarówno w konstruowaniu przestrzeni fantastycznej, jak i w ujawnianiu się za jej pośrednictwem wewnętrznego „ja” czytelnika.
Analiza przestrzeni jest oparta na pracach teoretycznych Romana Ingardena, a zwłaszcza na wyróżnionych przezeń w tomie O dziele literackim (1931, tłum. pol. 1960) typach przestrzeni (rzeczywistej, wyobrażonej i przedstawionej). Metoda Ingardena pozwala definiować przestrzeń zgodnie z wizją autora, narratora, postaci bądź czytelnika. Uzupełniającym narzędziem analizy mającej na celu rozpoznanie sposobów modelowania przestrzeni w tekście fantastycznym są prace Rachel Bouvet, inspirowane dociekaniami Wolfganga Isera i Umberto Eco, w których mowa jest o „niedookreśleniach” (indéterminations) tekstu. Wreszcie w ocenie tekstu fantastycznego jako swego rodzaju pouczającej gry, odwołuję się do teorii „przestrzeni przejściowych” D. W. Winnicotta. Posługuję się również licznymi pracami teoretycznymi dotyczącymi: samej natury fantastyczności lub też tekstu fantastycznego (m. in. T. Todorov, L. Vax, I. Bessière, R. Caillois, R. Bozzetto, A. Huftier, N. Prince, R. Bizek-Tatara), recepcji tekstu literackiego (m. in. U. Eco, W. Iser, V. Jouve, R. Baroni), literatury symbolistycznej (m. in. M. Décaudin, N. Richard, V. Michelet Jacquod, B.Vibert) czy morfologii noweli/opowiadania (m. in. V. Propp, D. Grojnowski)
Assessment of the possibility of utilization non-wood forest products (NWFPs) as a source of antioxidants
No full textProdukty ubocznego użytkowania lasu to surowce lub produkty niedrzewne, do których zalicza się: produkty pochodzenia roślinnego (owoce leśne, rośliny lecznicze, przemysłowe i dekoracyjne, korę, żywicę i inne wydzieliny drzew), produkty pochodzenia zwierzęcego (produkty łowiectwa, ślimaki, miód i wosk), grzyby jadalne oraz kopaliny (minerały, torf, piasek, żwir). Leśne użytki niedrzewne były od wieków wykorzystywane przez ludzi jako pożywienie oraz środki lecznicze stosowane w medycynie ludowej. W Polsce silnie zakorzeniona jest tradycja zbierania grzybów i owoców leśnych na własny użytek. W pracy zbadałam próbki roślin leśnych, takich jak: wrzos zwyczajny (Callunavulgaris L.), borówka czernica (Vaccinium myrtillus L.), borówka brusznica (Vaccinium vitis-idaea L.), kora sosny pospolitej (Pinu silvestris L.) oraz kora dębu (Quercus robur L.), które pobrałam z terenu Mazowsza.
Polifenole, wraz z karotenoidami, tokoferolami i witaminą C, zaliczane są do naturalnych składników żywności o charakterze przeciwutleniaczy, czyli związków, które mają zdolność do wstrzymania lub spowalniania procesu utleniania danej substancji. Ich aktywność przeciwutleniająca wiąże się z pierścieniową budową cząsteczki mającej sprzężone wiązania podwójne, jak i z obecnością grup hydroksylowych w tych pierścieniach. Związki polifenolowe to wtórne metabolity roślin, do których zaliczane są: flawonoidy, kwasy fenolowe (pochodne kwasu benzoesowego i cynamonowego), antocyjany, stilbeny, lignany
i taniny. Działanie przeciwutleniające związków polifenolowych polega na eliminowaniu reaktywnych form tlenu, neutralizacji wolnych rodników, inhibicji enzymów z grupy oksydaz oraz chelatowaniu jonów metali.
W rozprawie doktorskiej badałam właściwości antyutleniające wybranych produktów ubocznego użytkowania lasu oraz ich skład chemiczny, zwłaszcza pod kątem zawartości związków polifenolowych. Ponadto porównałam efektywność ekstrakcji polifenoli
w zależności od rodzaju użytego rozpuszczalnika, temperatury i czasu ekstrakcji. Do ekstrakcji zastosowałam wodę destylowaną, mieszaninę wody i etanolu (40/60, v/v) oraz octan etylu. Dodatkowo sprawdziłam efektywność ekstrakcji z użyciem cieczy jonowych: chlorku 1-butylo-3-metyloimidazoliowego, tetrafluoroboranu 1-butylo-3-metyloimidazoliowego, heksafluorofosforanu 1-butylo-3-metyloimidazoliowego. Oznaczyłam właściwości redukujące za pomocą metody Folina- Ciocalteu i metody CUPRAC, natomiast zdolność do neutralizacji wolnych rodników zbadałam przy użyciu rodnika DPPH˙. Całkowitą zawartość antocyjanów oznaczyłam przy użyciu różnicowej metody pH, zaś flawonoidów za pomocą metody z jonami Al(III). Technika chromatografii cieczowej połączonej ze spektrometrią mas posłużyła mi do wyznaczenia zawartości wybranych związków polifenolowych w badanych ekstraktach. Zawartość wybranych makro i mikroelementów oznaczyłam techniką ICP-OES.
Kwiaty wrzosu są bogatym źródłem kwasu chlorogenowego, ferulowego
i p-hydroksybenzoesowego, a także flawonoidów, w tym katechiny, epikatechiny, kwercetyny, kwercetryny oraz apigeniny. Najwięcej w ekstraktach wrzosowych jest kwasu chlorogenowego, ponad 1 mg/g. Analiza chromatograficzna wykazała obecność
w ekstraktach z kwiatów wrzosu tricetinu (5,7,3’,4’,5’-pentahydroksy flawonu), który nie został do tej pory zidentyfikowany we wrzosie i który występuje w największym stężeniu
w kwiatach wrzosu leśnego. Wrzosy leśne charakteryzują się większą różnorodnością polifenoli, zwłaszcza w porównaniu do białej odmiany ogrodowej. Najwyższe efektywności procesu ekstrakcji związków polifenolowych uzyskałam przy użyciu cieczy jonowych, 60% roztworu etanolu oraz octanu etylu. Także podniesienie temperatury ekstrakcji do 55°C spowodowało wzrost jej efektywności. Najwyższe wyniki dla całkowitej zawartości flawonoidów i antocyjanów uzyskałam dla wodno-etanolowych (40/60, v/v) ekstraktów
z fioletowych kwiatów wrzosu ogrodowego oraz z kwiatów wrzosu zebranych z terenu Nadleśnictwa Wyszków. Wrzosy te charakteryzowały się także najwyższymi właściwościami redukującymi oraz najsilniejszymi zdolnościami do neutralizacji rodników DPPH˙.Wrzos, zarówno leśny, jak i ogrodowy może być alternatywnym źródłem antyutleniaczy
w odniesieniu do popularnie stosowanych ziół.
Ekstrakty z owoców borówek zawierają kwasy fenolowe: kwas p-hydroksybenzoesowy, galusowy, kawowy, chlorogenowy, p-kumarowy, ferulowy i protokatechowy oraz flawonoidy: kwercetynę, katechinę, epikatechinę i mirycetynę. Najuboższe w związki polifenolowe okazały się ekstrakty z owoców borówki wysokiej, które zawierają głównie kwas chlorogenowy. Największą różnorodnością pod względem zawartości jak i rodzaju związków polifenolowych charakteryzują się owoce borówki brusznicy, w których oznaczyłam najwięcej kwasu ferulowego, katechiny i epikatechiny w porównaniu do borówki czarnej i wysokiej. Antocyjany są dominującą grupą związków polifenolowych zawartych w jagodach, ich najbogatszym źródłem są owoce borówki czernicy zawierające 10-krotnie więcej tych związków niż ekstrakty z owoców borówki brusznicy i borówki wysokiej. Za silne właściwości antyutleniające borówki czernicy odpowiada duża zawartość antocyjanów w ich owocach, natomiast borówki brusznicy kwasy hydroksycynamonowe, w tym zwłaszcza kwas chlorogenowy. Najwyższe efektywności ekstrakcji polifenoli z jagód uzyskałam przy użyciu cieczy jonowych jako ekstrahentów.Owoce borówek leśnych zawierają takie makroelementy jak: potas, wapń i magnez oraz mikroelementy: mangan i cynk.
Kory dębu i sosny są źródłem związków polifenolowych z grupy katechin, występujących zarówno w formie aglikonów jak i związanej w postaci glikozydów, estrów czy proantocyjanidynów. Katechina stanowiła ponad 50% całkowitej zawartości polifenoli oznaczonych w ekstrakcie z kory sosny. Ekstrakty z kory dębu zawierają dużą ilość kwasu
p-hydroksybenzoesowego, katechiny, epikatechiny oraz kwasu protokatechowego
i galusowego. Ponadto ekstrakty te charakteryzowały się wyższymi zdolnościami redukującymi w porównaniu do ekstraktów z kory sosny. Najwyższe wyniki uzyskałam dla ekstraktów przygotowanych przy użyciu octanu etylu oraz roztworu wodno-etanolowego (40/60, v/v). Porównując zawartość flawonoidów w badanych ekstraktach wyraźnie widać, że kory sosny i dębu są najbogatszym źródłem flawonoidów, niezależnie od tego z jakiego miejsca została pobrana próbka. Kora dębu zawiera bardzo dużo wapnia, potasu, magnezu oraz manganu. Stężenie potasu w korze sosny jest na podobnym poziomie jak w korze dębu, zaś zawartość pozostałych metali jest niższa.
Przeprowadzone przeze mnie badania pokazały, że rośliny leśne ze względu na obecność znacznej ilości związków polifenolowych o właściwościach prozdrowotnych mogą być składnikiem zdrowej diety, a także mogą być wykorzystywane jako składniki farmaceutyków i nutraceutyków.
Wyniki zawarte w rozprawie doktorskiej zostały opublikowane w 8 pracach oryginalnych oraz w formie rozdziałów w 1 zagranicznej i w 3 krajowych monografiach tematycznych.The objective of the study was to determine the antioxidant activity as well as the content of some polyphenols of selected non-wood forests products. The parameters for extraction of these compounds such as kind of solvent, temperature and time were also evaluated.
Non-wood forests products are the group of goods of biological origin other than wood derived from forests. Traditionally, they are used in folk medicine to treat some disorders and also as food additives. Heather flowers (Calluna vulgaris L.), bilberry (Vaccinium myrtillus L.), lingonberry (Vaccinium vitis-idaea L.), pine bark (Pinus silvestris L.) and oak bark (Quercus robur L.) were collected in central Poland (the Mazovia region). Ethyl acetate, water, ethanol and its mixture with water were used for the extraction. Furthermore the extraction efficiency of polyphenols from forest samples using ionic liquids based on imidazolium cation (1-butyl-3-methylimidazolium chloride, 1-butyl-3-methylimidazolium tetrafluoroborate and 1-butyl-3-methylimidazolium hexafluorophosphate) were evaluated and compared with organic solvents and water.
Antioxidant capacity of the prepared extracts was screened by several spectrophotometric methods. The total reducing capacity was evaluated by Folin-Ciocalteu (FC) method (so-called total phenolic content) and cupric ion reducing antioxidant capacity (CUPRAC). The DPPH assay was applied to estimate the radical-scavenging ability of the extracts. The total content of anthocyanins was estimated according to pH differential method and the content of flavonoids was determined by method based on the complex formation with Al(III). The content of some polyphenols was determined by high performance liquid chromatography-tandem mass spectrometry (HPLC-MS) and the concentrations of some elements were determined by inductively coupled plasma optical emission spectrometry.
The extracts of non-wood forests products contain plenty of compounds with high antioxidant properties. Heather flowers are good source of chlorogenic, ferulic and p-hydroxybenzoic acid as well as catechin, epicatechin, quercetin, quercetrin and apigenin. The extracts of Calluna vulgaris may be considered as a rich source of chlorogenic acid (1 mg/g dried flowers). The presence of tricetin (5,7,3’,4’,5’-pentahydroxy flavone) was not reported yet. Bilberry extracts contain the highest amount of anthocyanins while lingonberries extracts contain plentiful of flavonoids and have the highest antioxidant capacity from all analyzed
berries. Forest berries are good sources of K, Ca, Mg as well as Mn and Zn. Moreover, only low contents of toxic elements such as Pb and Cd were detected, ensuring the absence of risk for human health. Pine and oak bark accumulate a large amounts of polyphenolic compounds which exhibit a wide range of biological effects, including antioxidant activity. Bark extracts of Quercus robur L. contain a high amount of p-hydroxybenzoic, protocatechuic and gallic acid.
Antioxidant activity of prepared extracts strongly depends on the nature of extracting solvent and extraction temperature due to the presence of different antioxidant compounds of varied chemical characteristics and polarities. Ethanol-water mixture was proved to be the best solvent. Room temperature ionic liquids which are novel and less toxic solvents than organic solvents can be used for extraction for a wide range of polyphenolic compounds.
Several spectrophotometric methods should be applied for evaluation of antioxidant activity of non-wood forests products because there is no single, widely-acceptable assay method applicable to a reasonable variety of compounds in different matrices. Forest plants should be promoted as a dietary source of essential nutrients and health-beneficial compounds and may be applied as pharmaceutical and nutraceutical ingredients
Model francuskiego postępowania przygotowawczego - porównanie z polską procedurą karną
No full textPrzedmiotem rozprawy doktorskiej jest analiza prawnoporównawcza francuskiego modelu postępowania przygotowawczego w zestawieniu z polskimi rozwiązaniami karnoprocesowymi. Próbuje odpowiedzieć na pytanie w jakim stopniu oba modele różnią się od siebie, a także czy występujące różnice wpływają, a jeżeli tak to w jakim zakresie, na ogólny model postępowania przygotowawczego. Przedstawia również postulaty de lege ferenda, wskazujące na potrzebę zastosowania w polskim procesie karnym niektórych rozwiązań znanych francuskiemu Kodeksowi postępowania karnego. Wskazuje na francuskie instytucje prawne, które efektywniej funkcjonują i korzystniej wpływają na osiągnięcie celów postępowania karnego, przy jednoczesnym poszanowaniu praw i gwarancji wolnościowych.
Praca stanowi wynik badań komparatystycznych przeprowadzonych metodą strukturalną. Studia porównawcze przede wszystkim uwzględniły przepisy normatywne obowiązujące aktualnie we Francji i w Polsce, uzupełnione jednak zostały badaniem struktury obu systemów prawnych, przede wszystkim analizą dorobku orzeczniczego i doktrynalnego.
Wybór problematyki stanowiącej przedmiot rozprawy doktorskiej podyktowany był potrzebą uzupełnienia rozważań nad przebudową polskiego modelu postępowania przygotowawczego o wnikliwą analizą prawnoporównawczą, mającą na celu skonstruowanie postulatów de lege ferenda. Przeprowadzone prace badawcze wskazały bowiem, że choć oba modele są do siebie w dużym stopniu podobne (wywodzą się z tego samego systemu romańsko-germańskiego, posiadają tą samą kulturę prawną, podobną technikę legislacyjną), istnieją między nimi istotne różnice, które wpływają na ogólny kształt modelu postępowania przygotowawczego. Odrębności w szczególności dotyczą formułowania celów postępowania przygotowawczego, które we francuskim systemie prawnym wyraźnie się różnią w odniesieniu do dochodzenia i śledztwa sądowego. W konsekwencji wpływają nie tylko na sposób przeprowadzania i utrwalania czynności procesowych, ale także na znaczenie materiału dowodowego zebranego w przedsądowej fazie procesu na dalszych etapach postępowania karnego. Różnice pomiędzy francuskim a polskim modelem zauważalne są także w funkcjonowaniu instytucji sędziego śledczego. Przeprowadzone badania pozwoliły na jej analizę i ocenę w kontekście potrzeby wprowadzenia do polskiego procesu karnego instytucji sędziego ds. postępowania przygotowawczego.
W Rozdziale I przedstawiono główne założenia badań prawnoporównawczych, wskazując w sposób ogólny na podstawowe znaczenie komparatystyki prawniczej oraz na przyjętą metodologię badań. W Rozdziale II podjęto próbę zdefiniowania pojęcia „model postępowania przygotowawczego”. Wskazano także na źródła prawa podlegające porównaniu w dalszych częściach rozprawy, określając jednocześnie wybór obszaru i źródeł informacji o analizowanych modelach prawnych, zakreślając również granice przedmiotu badań na gruncie ustawodawstwa francuskiego i polskiego.
Kolejne rozdziały stanowią właściwe już porównywanie, czyli zestawianie francuskich i polskich norm prawnych dotyczących poszczególnych problemów i zagadnień, składających się na modelowe rozwiązania postępowania przygotowawczego w procesie karnym. Zawierają analizę zarówno de lege lata jak i de lege ferenda w odniesieniu do polskiego procesu karnego.
W Rozdziale III omówione zostały cele postępowania przygotowawczego, zarówno w odniesieniu do uproszczonej formy dochodzenia jak i śledztwa, wskazując na istotne różnice w zakresie postrzegania tego zagadnienia w modelu francuskim i polskim jak i konsekwencje przyjęcia określonych koncepcji na dalsze etapy postępowania karnego. Rozdział IV dokonuje charakterystyki funkcjonujących we Francji i w Polsce form postępowania przygotowawczego, przybliżając jednocześnie najważniejsze ich instytucje decydujące o przyjętym modelu. Analizie i ocenie poddana została instytucja sędziego śledczego, różnice w zakresie dochodzenia i śledztwa jak i wady oraz zalety przyjętych koncepcji. W Rozdziale V i VI przedstawiono gwarancje procesowe głównych stron postępowania przygotowawczego – podejrzanego i pokrzywdzonego. Oba te pojęcia zostały wnikliwie zdefiniowane na gruncie przepisów prawa francuskiego i polskiego uwzględniającego liczne w tym przedmiocie judykaty. Rozdział VII skupia się wokół problematyki związanej z zakończeniem postępowania przygotowawczego, charakteryzując i oceniając pod kątem ewentualnych potrzeb reformatoryjnych w polskim systemie prawa karnego procesowego funkcjonującą we Francji zasadę oportunizmu. W Rozdziale VIII natomiast dokonano analizy systemu środków ochrony służących realizacji funkcji gwarancyjnej postępowania przygotowawczego, wskazując na zasady sprawowania kontroli nad legalnością i celowością przedsądowego etapu procesu karnego.
Na zakończenie w rozprawie doktorskiej przedstawiono wnioski wynikające z dokonanej analizy prawnoporównawczej, w ramach których wskazano na postulaty de lege ferenda, które mogą przyczynić się do zwiększenia efektywności polskiego postępowania przygotowawczego i wzmocnienia gwarancji procesowych jego stron. /////// Subject of the doctoral dissertation is the comparative legal analysis of the French model of preparatory proceeding in comparison with the Polish criminal – procedural solutions. It tries to answer the question to what extent both models differ from each other, and also whether the existing differences affect, and if so to what extent, the general model of the pre-trial proceeding. It also presents the demands of de lege ferenda, indicating the need to apply some of the solutions known to the French Code of Criminal Procedure in the Polish criminal case. It points to French legal institutions, which operate more effectively and more favorably affect the achievement of the objectives of criminal proceeding, while respecting freedoms and guarantees.
The dissertation is the result of comparative studies carried out using the structural method. Comparative studies first of all took into account the normative rules currently in force in France and Poland, but were supplemented by the study of the structure of both legal systems, primarily the analysis of the jurisprudential and doctrinal achievements.
The choice of the subject being the subject of dissertation was dictated by the need to supplement the considerations of the reconstruction of the Polish model of pre-trial proceedings with a thorough comparative analysis, aimed at constructing de lege ferenda postulates. The research carried out indicated that although both models are largely similar to each other (they come from the same Romano-Germanic system, have the same legal culture, similar legislative technique), there are significant differences between them that affect the overall pre-trial model shape. The specificities concern in particular the formulation of the objectives of the pre-trial investigation, which in the French legal system clearly differ in relation to the investigation and judicial investigation. As a consequence, they influence not only the manner of conducting and consolidating procedural acts, but also the importance of evidence collected in the pre-litigation phase of the process at further stages of criminal proceeding. Differences between the French and the Polish model are also noticeable in the functioning of the institution of the investigative judge. The conducted research allowed for its analysis and evaluation in the context of the need to introduce to the Polish criminal trial the institution of a judge for pre-trial proceedings.
Chapter I presents the main assumptions of comparative law research, indicating in general terms the basic meaning of legal comparative studies and the accepted research methodology. In Chapter II, an attempt was made to define the term "pre-trial model". It also indicates the sources of law to be compared in the further parts of the dissertation, specifying at the same time the choice of the area and sources of information on the legal models analyzed, also outlining the limits of the subject of research under French and Polish legislation.
Subsequent chapters are the proper comparison, that is, the compilation of French and Polish legal norms concerning individual problems and issues that make up the model solutions of the pre-trial investigation in the criminal process. They contain an analysis of both de lege lata and de lege ferenda in relation to the Polish criminal process.
Chapter III discusses the objectives of the pre-trial investigation, both with regard to the simplified form of investigation and judicial investigation, indicating significant differences in the perception of this issue in the French and Polish model as well as the consequences of adopting specific concepts for the further stages of criminal proceeding. Chapter IV characterizes the forms of pre-trial functioning in France and Poland, bringing closer their most important institutions deciding of the adopted model. The institution of the investigating judge, differences in the scope of investigation and judicial investigation as well advantages and disadvantages of the adopted concepts have been analyzed and evaluated. Chapters V and VI present the procedural guarantees of the main parties to the pre-trial proceeding – the suspect and the victim. Both of these concepts have been thoroughly defined in the light of the provisions of French and Polish law that take into account numerous judiciaries in this area. Chapter VII focuses on the issues related to the end of the preparatory proceeding, characterizing and assessing the principle of opportunism in France in the Polish criminal procedural law system. Chapter VIII, on the other hand, examines the system of protection measures used to implement the function of a guarantee pre-trial proceeding, pointing out the principles of exercising control over the legality and purposefulness of the pre-litigation stage of the criminal process.
Finally, the dissertation presented conclusions resulting from the conducted comparative legal analysis, which indicated de lege ferenda postulates, which may contribute to increasing the effectiveness of the Polish pre-trial proceeding and strengthening the procedural guarantees of its parties
Contractual liability between shareholders in matters arising out of the company relationship
No full textCelem rozprawy jest wykazanie, że de lege lata akcjonariusze mogą dochodzić od pozostałych akcjonariuszy kontraktowej odpowiedzialności odszkodowawczej za naruszenie obowiązków, wynikających ze stosunku spółki.
Źródłem stosunku spółki akcyjnej jest umowa spółki akcyjnej, na którą składają się statut oraz oświadczenia osób, które mają objąć akcje o wyrażeniu zgody na zawiązanie spółki, brzmienie statutu oraz objęcie akcji (art. 313 k.s.h.). Dodatkowe porozumienia akcjonariuszy, odnoszące się do zasad funkcjonowania w korporacji shareholders’ agreements), nie stanowią części stosunku spółki. Z tego powodu analiza skutków ich niewykonania lub nienależytego wykonania poza zakres opracowania.
Rozważania zawarte w rozprawie opierają się na założeniu, że umowa spółki akcyjnej jest umową na rzecz osoby trzeciej, o dwoistej, obligacyjno-organizacyjnej naturze.
Ze względu na fakt, że umowa spółki akcyjnej jest umową w rozumieniu prawa zobowiązań, jej zawarcie prowadzi do powstania obligacyjnego stosunku prawnego między jej stronami – akcjonariuszami. Jednocześnie, jako umowa na rzecz osoby trzeciej, umowa spółki powoduje powstanie więzi prawnych między akcjonariuszami a spółką, występującą w roli beneficjenta pactum in favorem tertii. Spełniając świadczenie, do którego akcjonariusz zobowiązuje się w umowie spółki akcyjnej (np. wnosząc wkład), akcjonariusz zwalnia się ze swojego zobowiązania zarówno względem spółki (wynikającego ze stosunku waluty), jak i względem pozostałych akcjonariuszy (wynikającego ze stosunku pokrycia).
Ponadto, jako dokument kreacyjny, określający wewnętrzne zasady działania korporacji, umowa spółki akcyjnej prowadzi do powstania organizacyjnego stosunku prawnego między akcjonariuszami. Tego typu stosunki stanowią samodzielną grupę stosunków cywilnoprawnych, wykazując zarówno podobieństwa, jak i różnice względem stosunków zobowiązaniowych oraz prawnorzeczowych. Uzasadnieniem wykreowania przez ustawodawcę poszczególnych obowiązków, wpisujących się w treść łączącego akcjonariuszy organizacyjnego stosunku prawnego, jest dążenie do łagodzenia zachodzących między nimi konfliktów interesów, wynikających zwłaszcza horyzontalnej relacji agencyjnej pomiędzy akcjonariuszem strategicznym a przedstawicielami mniejszości.
W rozprawie wykazano, że de lege lata akcjonariusze mogą dochodzić od pozostałych akcjonariuszy odpowiedzialności odszkodowawczej w oparciu o przepis art. 471 k.c., stosowany wprost w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków, wynikających z łączącego ich obligacyjnego stosunku prawnego, a w drodze analogii legis w razie naruszenia tych z nich, które wpisują się w treść organizacyjnego stosunku prawnego, zachodzącego pomiędzy akcjonariuszami. Pogłębionej analizie poddano również zakres szkód, które podlegają kompensacji, z uwzględnieniem dopuszczalności domagania się naprawienia szkody polegającej na spadku wartości akcji, czy też na nieuzyskaniu należnych korzyści w związku z uczestnictwem w spółce
Zawarta w pracy analiza prawnoporównawcza wskazuje, że doszukiwanie się bezpośrednich stosunków prawnych pomiędzy akcjonariuszami nie jest sprzeczne z tendencjami dostrzegalnymi we wiodących obcych systemach prawnych. Również postulowana w rozprawie akceptacja możliwości dochodzenia przez akcjonariusza odpowiedzialności odszkodowawczej od pozostałych akcjonariuszy za naruszenie obowiązków wynikających ze stosunku spółki jest rozwiązaniem spotykanym w innych porządkach prawnych.The dissertation argues that under current Polish law, shareholders of joint stock companies are entitled to seek contractual liability from fellow shareholders, for breach of their duties, arising out of the company relationship.
The company relationship stems from the joint stock company agreement, comprising two separate parts, i.e. the statutes and statements of consent to the formation of the company and to the wording of the statutes, as well as to the subscription for the shares (Art. 313 of the Polish Commercial Companies Code). Additional shareholders’ agreements, governing mutual relations between shareholders and terms of their cooperation in corporate matters, do not constitute part of the company relationship. Thus, the consequences of breach of such agreements are not analysed in the dissertation.
The dissertation is based on the assumption, that the joint stock company agreement is a third party beneficiary contract of a twofold nature: purely contractual and organizational.
As a contract within the meaning of the law of obligations, the joint stock company agreement engenders contractual relation between its parties – company’s shareholders. At the same time, as a third party beneficiary contract, the joint stock company agreement creates legal ties between its parties (the shareholders) and the beneficiary of the contract (the company). By performing his or hers promise contained in the joint stock company agreement (e.g. making contribution to the company), the shareholder fulfils his or hers obligations both to the company (the beneficiary of the contract) and to other shareholders (counterparties of the contract).
Moreover, as the companies’ constitution, specifying mode of its internal operation, the joint stock company agreement creates organizational relation between shareholders. Such relations constitute a separate group of the civil-legal relations. They show both differences and similarities to contractual and property-law relations. The reason why the legal systems imposes on shareholders obligations that make up organizational legal relation between them is to minimize the adverse consequences of conflicts of interest between various groups of shareholders, and in particular of the horizontal agency conflict between the strategic shareholder and the minority.
The dissertation demonstrates that under current Polish law, shareholders may seek from fellow shareholders contractual liability based on the Art. 471 of the Polish Civil Code applied directly to breach of duties, stemming from their contractual relation and by analogy to those arising out of the organizational relation between them. It also analyzes what losses may be compensated, with the particular regard on those in the form of decrease in value of the company’s shares or loss of anticipated profits from the participation in the company.
The comparative analysis contained in the dissertation makes it clear, that the acceptance of the existence of direct legal relations between shareholders complies with the current tendencies in the leading foreign jurisdictions. Moreover, other jurisdictions allow shareholders to seek liability from other shareholders for breach of their duties arising out of the company relationship, which confirms the validity key point made in the dissertation
Multiscale Modeling of Protein Structure and Dynamics Using CG Models of Various Resolution
No full textThis dissertation describes a low-resolution coarse-grained SURPASS model and its applications in molecular modeling of protein structure and dynamics. In particular, a unique deeply simplified representation of the protein structure was proposed and statistical potentials of a knowledge-based force field were derived. The concept of SURPASS representation is very simple and assumes averaging of short secondary structure fragments. The specific interaction model distinguishes the protein-like SURPASS chain from a random polymer. Statistical potentials describe local structural regularities characteristic for most globular proteins. The weights of energy terms and parameters of the simulation program for various sampling strategies were optimized during long test simulations. In order to increase the usability of the model, a non-trivial algorithm for the reconstruction of Cα-trace from SURPASS pseudo atoms was developed. The reconstructed alpha carbon positions reproduce the local geometry of the polypeptide chain and correct spatial orientation of secondary structure elements. SURPASS model was used for replica exchange Monte Carlo dynamics simulation of single-domain proteins, with secondary structure as the only sequence-dependent input data for the interaction model. Despite its deep simplification, SURPASS model reproduces reasonably well the basic structural properties of proteins. For both small and larger systems, the accuracy of resulting models was quite good for such level of coarse-graining. Additional improvements can be achieved by using the experimental data, as it was shown in the simulations with NOE constraints. The role of secondary structure assignment/prediction in the protein folding process was also investigated. A stepwise shortening of secondary structure elements in the SURPASS simulation proved that even fragmentary information was sufficient for quite effective identification of native-like topology. The model allows very efficient sampling of the entire conformational space of protein. SURPASS model is a tool that overcomes the limitations of coarse-grained moderate resolution models, which are still too expensive to model efficiently large biomolecular systems and their interactions. SURPASS model can be easily adapted as an initial step to various multiscale modeling strategies.Opisanie struktury przestrzennej i dynamiki białek ma fundamentalne znacznie dla wielu
dziedzin współczesnej biologii, biomedycyny, a w szczególności dla racjonalnego projektowania
nowych leków i wyjaśniania złożonych mechanizmów procesów komórkowych. Liczba danych
eksperymentalnych, jaką dotychczas zgromadzono o różnych systemach białkowych jest ogromna.
Rozwój metod eksperymentalnych oraz postęp technologiczny powoduje, że dane te są wciąż
gromadzone w coraz szybszym tempie także dla układów, których badanie do tej pory było
kłopotliwe lub nieosiągalne (białka błonowe, białka inherentnie nieuporządkowane, duże
kompleksy). Struktura przestrzenna została poznana dla zaledwie 0.1% białek o znanej sekwencji,
a ponad 5000 rodzin białkowych w bazie Pfam wciąż nie posiada swojego strukturalnego
reprezentanta. Dla pozostałych rodzin poznano przynajmniej jedną strukturę przestrzenną.
Eksperymentalne oznaczanie struktury wielu białek jest kłopotliwe i kosztowne, co skłoniło
do poszukiwania metod teoretycznych, pozwalających przewidzieć strukturę z wykorzystaniem
strukturalnego szablonu (modelowanie porównawcze) lub wyłącznie na podstawie sekwencji
aminokwasowej (modelowanie bezpośrednie). Pierwsze podejście wykorzystuje obserwację,
że ewolucyjnie powiązane białka zachowują wysokie podobieństwo strukturalne, zatem pojedyncze
znane struktury mogą być użyte jako szablony do modelowania innych białek z rodziny.
W modelowaniu bezpośrednim nie wykorzystuje się szablonów struktury przestrzennej, ale za
pomocą różnych potencjałów statystycznych zależnych od sekwencji aminokwasowej często
uwzględniane są ogólne prawidłowości geometryczne, obserwowane w znanych strukturach białek.
Stałym wyzwaniem każdej strategii komputerowego modelowania jest wydajne
próbkowanie przestrzeni konformacyjnej, realizowane zwykle w różnych wariantach dynamiki
molekularnej lub dynamiki Monte Carlo, często w schemacie wymiany replik zwiększającej
efektywność algorytmu. Jednak tylko dla podzbioru stosunkowo małych białek możliwe jest
obecnie obliczeniowe przewidywanie struktury przestrzennej bezpośrednio w rozdzielczości
pełnoatomowej. Jest to powód rosnącej roli metod modelowania gruboziarnistego (ang. coarsegrained,
CG). Niektóre z najbardziej udanych modeli CG są ukierunkowane na przewidywanie
struktury, a w połączeniu z odpowiednimi narzędziami bioinformatycznymi mogą być bardzo
skuteczne (ROSETTA, I-TASSER). Inne modele są bardziej uniwersalne i umożliwiają nie tylko
przewidywanie struktury, ale także badanie dynamiki białek. Typowymi przykładami takich modeli
CG o średniej rozdzielczości są UNRES lub CABS, zastępujące pojedynczą resztę aminokwasową
kilkoma (2 - 4, zależnie od typu reszty) zjednoczonymi atomami. Taki poziom gruboziarnistego
uproszczenia zapewnia przyspieszenie obliczeniowe o 3 - 4 rzędy wielkości w porównaniu
z symulacjami pełnoatomowymi, pozwalając jednocześnie na realistyczną rekonstrukcję
szczegółów atomowych. Wyniki konkursu CASP dowodzą, że modelowanie molekularne struktury
białka z wykorzystaniem uproszczonej reprezentacji oraz wiarygodnej rekonstrukcji jest skuteczne.
Wyznaczanie trójwymiarowych struktur pojedynczych cząsteczek białka, zarówno
eksperymentalne i obliczeniowe, stanowi tylko niewielką część biologii strukturalnej. Potrzeba
również precyzyjnej wiedzy na temat mechanizmów zwijania się białek, dynamiki cząsteczek i ich
wzajemnego oddziaływania. Struktury i właściwości dynamiczne takich kompleksów są znacznie
większym wyzwaniem dla badań eksperymentalnych i obecnie stają się ważnym kierunkiem
rozwoju metod modelowania obliczeniowego. Sprawdzenia skuteczności narzędzi w tym zakresie
dokonuje się w ogólnoświatowym eksperymencie CAPRI, oceniającym przewidziane struktury
kompleksów białko-białko. Ze względu na skalę czasową i rozmiar układów biomakrocząsteczkowych
konieczne staje się projektowanie efektywnych modeli o niskiej rozdzielczości, takich jak prezentowany
w tej rozprawie SURPASS, które umożliwiają symulacje dużych układów oraz mogą być włączone
w zintegrowany protokół modelowania wieloskalowego. Takie podejście jest nakierowane na badanie
kompleksów białkowych oraz oddziaływań biomakrocząsteczkowych zmierzające do pełnego opisu
procesów zachodzących na poziomie całej komórki.
Przedmiotem pracy było modelowanie struktury i dynamiki białek z użyciem modeli
gruboziarnistych o różnej skali rozdzielczości. Wykorzystano istniejące modele gruboziarniste
średniej rozdzielczości, takie jak CABS i oparty na strukturze model elastycznej sieci (DynOmics)
oraz stworzono nowy model o niskiej rozdzielczości – SURPASS. Jako dane referencyjne posłużyły
także trajektorie z symulacji dynamiką molekularną w reprezentacji łańcucha zbudowanego z węgli
alfa oraz liczne znane struktury pełnoatomowe białek i inne dane eksperymentalne (np. więzy
NOE). Głównym celem pracy było stworzenie nowego, wydajnego modelu gruboziarnistego
o niskiej rozdzielczości, pokonującego pewne ograniczenia istniejących narzędzi (skala czasu,
rozmiar układu). W ramach realizacji tego celu stworzono gruboziarnistą reprezentację modelu
SURPASS o niskiej rozdzielczości, wyprowadzono zestaw potencjałów statystycznych opisujących
podstawowy schemat oddziaływań pomiędzy pseudo atomami w układzie, zoptymalizowano wagi
poszczególnych członów pola siłowego opartego na wiedzy oraz zaproponowano algorytm
rekonstrukcji położeń węgli alfa z silnie uproszczonej reprezentacji SURPASS. Drugim ważnym
celem była ocena skuteczności i wydajności modelu SURPASS w modelowaniu struktury
i dynamiki białka. Ewaluację przeprowadzono na podstawie analizy wyników długich symulacji
modelowania de novo w schemacie próbkowania dynamiką Monte Carlo z wymianą replik dla
zestawu kilkudziesięciu jednodomenowych białek globularnych. W tym eksperymencie
szczegółowo oceniono globalną dynamikę układu w procesie zwijania od łańcucha całkowicie
rozwiniętego do struktury około natywnej oraz zdolność tworzenia konformacji białkopodobnych
(w tym frakcji struktur około natywnych). Dodatkowo zbadano wpływ dokładności założonej
struktury drugorzędowej na wynik modelowania. W innym eksperymencie obliczeniowym
porównano elastyczność konformacyjną białka w pobliżu stanu natywnego przewidzianą przez
różne modele gruboziarniste oraz pełnoatomową dynamikę molekularną dla zestawu ponad stu
różnorodnych białek.
W pracy doktorskiej przedstawiono gruboziarnisty model SURPASS oraz jego zastosowania do
modelowania molekularnego struktury i dynamiki białek. W szczególności zaproponowano unikalną,
silnie uproszczoną reprezentację struktury białek i wyprowadzono zestaw potencjałów statystycznych
tworzących oparte na wiedzy pole siłowe SURPASS. Koncepcja modelu zakłada uśrednianie krótkich
4-resztowych fragmentów struktury drugorzędowej. Specyficzny schemat oddziaływań odróżnia
białkopodobny łańcuch SURPASS od losowego polimeru. Potencjały statystyczne opisują lokalne
prawidłowości strukturalne charakterystyczne dla większości białek globularnych. Wagi składowych
funkcji energii oraz parametry programu symulacyjnego dla różnych strategii próbkowania przestrzeni
stanów zostały zoptymalizowane podczas długich symulacji testowych. W celu zwiększenia
użyteczności modelu opracowano nietrywialny algorytm rekonstrukcji położeń węgli alfa
z reprezentacji SURPASS. Jego nieodłączną część stanowi biblioteka par fragmentów pochodzących ze
znanych struktur białek (SUReLib). Zrekonstruowany ślad Cα odtwarza lokalną geometrię łańcucha
polipeptydowego i poprawną orientację przestrzenną elementów struktury drugorzędowej.
W symulacjach z użyciem modelu SURPASS oraz próbkowaniem w schemacie dynamiki
Monte Carlo z wymianą replik zbadano proces zwijania jednodomenowych białek globularnych.
Analiza wyników pozwoliła ocenić skuteczność narzędzia w tworzeniu białkopodobnych
konformacji, w tym szczególnie identyfikacji struktur około natywnych. W badaniach tych jedyną
informacją zależną od sekwencji aminokwasowej była preferowana struktura drugorzędowa.
Analizie poddano rolę struktury drugorzędowej w procesie zwijania się białka oraz wpływ
krytycznych błędów w przyporządkowanej strukturze drugorzędowej na zdolność odtworzenia
prawidłowej topologii. Uzyskane wyniki dowodzą, że struktura drugorzędowa w dużej mierze
definiuje geometrię zwoju. Nawet fragmentaryczne informacje o preferowanej strukturze
drugorzędowej są wystarczające do skutecznej identyfikacji topologii natywnej. Model SURPASS
odtwarza podstawowe właściwości strukturalne białek, a dokładność otrzymanych modeli jest
zaskakująco dobra zarówno w przypadku małych, jak i znacznie większych układów. Dodatkową
poprawę dokładności modelu można osiągnąć dzięki wykorzystaniu cząstkowych danych
doświadczalnych, co wykazano w symulacjach z więzami NOE.
Przeprowadzono także eksperymenty symulacyjne, mające na celu porównanie obrazu
dynamiki struktury białka w pobliżu stanu natywnego odtworzonego przez modele gruboziarniste
średniej (CABS) i niskiej (SURPASS) rozdzielczości, model elastycznej sieci (DynOmics)
i pełnoatomową dynamikę molekularną. Zarejestrowane profile fluktuacji zostały dodatkowo
odniesione do danych eksperymentalnych NMR, z którymi najwyższą zgodność wykazały wyniki
metod ENM i CABS. Model SURPASS okazał się mniej dokładny od pozostałych metod, choć
uzyskane profile fluktuacji dość realistycznie odtworzyły lokalną dynamikę struktury.
Przeprowadzone badania dowiodły, że mimo silnie uśrednionego charakteru, model SURPASS
bardzo dobrze odtwarza podstawowe właściwości strukturalne białek.
Model SURPASS umożliwia bardzo efektywne próbkowanie całej przestrzeni
konformacyjnej białka. Pozwala też przezwyciężyć ograniczenia gruboziarnistych modeli o średniej
rozdzielczości, które są nadal zbyt kosztowne obliczeniowo, aby efektywnie modelować duże
układy biocząsteczkowe. Zaproponowany model może zostać łatwo włączony do różnych strategii
modelowania wieloskalowego. Otworzy to możliwość efektywnego modelowania integracyjnego
dużych układów, w tym modelowania de novo i odległego modelowania porównawczego białek
i ich kompleksów. Takie hierarchiczne podejście powinno być odpowiednio dostosowane
do konkretnych problemów i wykorzystywać fragmentaryczne dane strukturalne dostarczane przez
krystalografię rentgenowską, NMR, cryo-EM, SAXS, HDX i inne metody eksperymentalne.
Praca doktorska była realizowana w ramach projektu: TEAM: "Development and integration
of new multiscale modeling tools for molecular biology: structure, dynamics and thermodynamics",
finansowanego przez FNP oraz MAESTRO: "New and efficient methods for the flexible molecular
docking of proteins", finansowanego przez NCN. Wyniki zawarte w rozprawie doktorskiej zostały
opublikowane w pracach oryginalnych oraz przeglądowych w czasopismach J. Chem. Theory
Comput., Chem. Rev. oraz Int J Mol Sci