ePublications
Not a member yet
19220 research outputs found
Sort by
Perceived Stress, Individual Psychological Resources, and Social Resources Among Computer Science Students During the COVID-19 Pandemic
Get PDFDue to the COVID-19 pandemic, university students worldwide have experienced drastic changes in their academic and social lives, with the rapid shift to online courses and contact restrictions being reported among the major stressors. In the present study, we aimed at examining students’ perceived stress over the course of the pandemic as well as individual psychological and social coping resources within the theoretical framework of the Transactional Model of Stress and Coping in the specific group of STEM students. In four cross-sectional studies with a total of 496 computer science students in Germany, we found that students reported significantly higher levels of perceived stress at both measurement time points in the second pandemic semester (October/November 2020; January/February 2021) as compared to the beginning of the first (April/May 2020), indicating that students rather became sensitized to the constant pandemic-related stress exposure than habituating to the “new normal”. Regarding students’ coping resources in the higher education context, we found that both high (a) academic self-efficacy and (b) academic online self-efficacy as well as low (c) perceived social and academic exclusion among fellow students significantly predicted lower levels of students’ (d) belonging uncertainty to their study program, which, in turn, predicted lower perceived stress at the beginning of the first pandemic semester. At the beginning of the second pandemic semester, we found that belonging uncertainty still significantly mediated the relationship between students’ academic self-efficacy and perceived stress. Students’ academic online self-efficacy, however, no longer predicted their uncertainty about belonging, but instead had a direct buffering effect on their perceived stress. Students’ perceived social and academic exclusion among fellow students only marginally predicted their belonging uncertainty and no longer predicted their perceived stress 6 months into the pandemic. We discuss the need and importance of assessing and monitoring students’ stress levels as well as faculty interventions to strengthen students’ individual psychological and social coping resources in light of the still ongoing pandemic
Welfare State and Infrastructure—Organizing Social Policy
Get PDFDer deutsche Sozialstaat organisiert soziale Sicherung traditionell auf zwei höchst unterschiedliche Weisen: Zum einen über die erwerbsarbeitszentrierten staatlichen Sozialversicherungen, die typische Risiken im Lebenslauf für alle Erwerbstätigen und ihre Familien absichern, zum anderen über eine bedarfsgeprüfte Existenzsicherung und individualisierte Hilfen im Einzelfall. Diese wohlfahrtsstaatliche Komplementärkonstruktion ist durch sozioökonomische Veränderungsprozesse unter Druck geraten: Ein verringertes Wirtschaftswachstum, steigende Arbeitslosigkeit und die Alterung der Gesellschaft führten zu steigenden Ausgaben in der Sozialpolitik, die nicht durch ein entsprechendes Einnahmenwachstum kompensiert werden konnten. Sowohl das Sozialversicherungs- als auch das Grundsicherungssystem wurde entsprechend angepasst, wobei es nicht nur um die Kürzung von Sozialleistungen ging, sondern auch die normativen Sicherungsziele neu ausgerichtet wurden. Der reformierte Sozialstaat setzt auf Aktivierung, Eigenverantwortung und Selbstbestimmung – und zwar in allen Bereichen. Damit stellt sich auch grundsätzlich die Frage, inwiefern der deutsche Wohlfahrtsstaat in seiner Gesamtheit noch in der Lage ist, soziale Problemlagen aufzufangen. Aus einer ganzheitlichen Perspektive wird dafür plädiert, die Fragmentierung des sozialen Sicherungssystems zu überwinden und auf Basis von konkreten Problemkonstellationen die Organisation des Sozialen neu zu denken.The German welfare state organizes social policy traditionally in two distinct ways. On the one hand, work-related and state-organized social security schemes protect the working population and their families from typical social risks during the life course. On the other hand, means-tested welfare benefits and individualized social services support individuals outside the labor market. Due to socioeconomic change, this complementary construction of the welfare state is under increasing pressure: declining economic growth rates, increasing unemployment rates, and the aging population lead to expanding costs for the welfare state, whereas funding for social policy shrinks. Social security benefits as well as welfare benefits were adapted accordingly in terms of benefit reductions but also by readjusting the normative aims of the German welfare state. The new paradigms of activation, self-responsibility, and autonomy can be found in all social programs. Thus, the basic question is whether the reformed welfare state as a whole is still able to deal with the social problems at hand. From a holistic point of view, it is argued that the fragmentation of the social protection system should be overcome in order to develop an integrated perspective of how to organize social policy
Literature Review on Participatory Technology Development in Services for Disabled Persons and Family Support in the Context of Social Work
Get PDFZiel der Literaturstudie war es herauszufinden, welche wissenschaftlichen Projekte zu partizipativer Technikentwicklung in der Erziehungshilfe und jugendbezogener Behindertenhilfe bereits durchgeführt wurden und wie im wissenschaftlichen Diskurs der Sozialen Arbeit die Thematik partizipativer Technologieentwicklung in Einrichtungen der Jugend- und Behindertenhilfe behandelt wird. Ziel ist auch, die angewendete systematische Recherchestrategie zu beschreiben. Methodisch folgt der systematische Literaturreview einem definierten Korpus der relevanten, überwiegend deutschsprachigen wissenschaftlichen Fachzeitschriften Sozialer Arbeit zwischen 1994 und Mai 2020. Durchsucht wurden jene Fachzeitschriften, die sich mit Themengebieten angrenzend zur Forschungsfrage befassen: die Thematik der Jugend(hilfe), Medien, Technologie oder Digitalisierung. Der systematische Literaturreview benennt beforschte Felder und Themen. Die Ergebnisdarstellung erfolgt dabei kategorienbasiert entlang den Forschungslinien Partizipative Forschung, Assistenztechnologien, Handlungsanweisungen für Medienkompetenz von Jugendlichen und Digitalisierung in der Sozialen Arbeit. Der Beitrag zeigt Desiderata für zukünftige Forschung zu partizipativer Technikentwicklung in der Sozialen Arbeit auf.The aim of the literature study was to find out how the topic of participatory technology development in institutions for youth and disabled persons is treated in the scientific discourse of social work. A systematic literature review in a defined selection of relevant, predominantly German-language scientific journals on social work between 1994 and May 2020 was performed. Journals were searched for the following topics: youth (welfare), media, technology, or digitalization. The systematic literature review identified fields and topics of research. The results are presented based on categories according to the researched topics, i.e., participatory research, assistance technologies, guidance for media competence of young people, and digitalization in social work. The article points out potential areas for future research regarding participatory technology development in social work
Co-Treatment of Landfill Leachate and Liquid Fractions of Anaerobic Digestate in an Industrial-Scale Membrane Bioreactor System
Get PDFThe management of the liquid fraction of digestate produced from the anaerobic digestion of biodegradable municipal solid waste is a difficult affair, as its land application is limited due to high ammonium concentrations and the municipal waste that water treatment plants struggle to treat due to high pollutant loads. The amount of leachate and the pollutant load in the leachate produced by landfills usually decreases with the time, which increases the capacity of landfill leachate treatment plants (LLTPs) to treat additional wastewater. In order to solve the above two challenges, the co-treatment of landfill leachate and the liquid fraction of anaerobic digestate in an industrial-scale LLTP was investigated along with the long-term impacts of the liquid fraction of anaerobic digestate on biocoenosis and its impact on LLTP operational expenses. The co-treatment of landfill leachate and liquid fraction of anaerobic digestate was compared to conventional leachate treatment in an industrial-scale LLTP, which included the use of two parallel lanes (Lane-1 and Lane-2). The average nitrogen removal efficiencies in Lane-1 (co-treatment) were 93.4%, 95%, and 92%, respectively, for C/N ratios of 8.7, 8.9, and 9.4. The average nitrogen removal efficiency in Lane-2 (conventional landfill leachate treatment), meanwhile, was 88%, with a C/N ratio of 6.5. The LLTP’s average chemical oxygen demand (COD) removal efficiencies were 63.5%, 81%, and 78% during phases one, two, and three, respectively. As the volume ratios of the liquid fraction of anaerobic digestate increased, selective oxygen uptake rate experiments demonstrated the dominance of heterotrophic bacteria over ammonium and nitrite-oxidising organisms. The inclusion of the liquid fraction of anaerobic digestate during co-treatment did not cause a significant increase in operational resources, i.e., oxygen, the external carbon source, activated carbon, and energy
Retrozession innerhalb einer ESG-konformen Geschäftsausrichtung
Get PDFDie Kriterien zur Nachhaltigkeit werden unter der Abkürzung ESG zusammengefasst und sind somit nicht nur auf den reinen Klimawandel begrenzt. Grundsätzlich versteht man unter sogenannten ESG-Kriterien per Definition einen Standard nachhaltiger Investments in den Bereichen Environment/ Umwelt, Social/ gesellschaftliches Engagement und Governance/ Unternehmensführung. (vgl. Haberstock et al., 2019)
Sowohl Erst- und Rückversicherungsunternehmen als auch Retrozessionspartner und Investoren beziehen bei ihrer Geschäftsentscheidung zunehmend Nachhaltigkeitsaspekte mit ein. Sie achten unter anderem auf die Nachhaltigkeit der Kapitalanlagen und die entsprechenden Entscheidungen im Underwriting oder bewerten das soziale Engagement eines Vertragspartners. Deshalb kann sich ein überzeugendes Nachhaltigkeitsprofil auch sukzessive zu einem Wettbewerbsvorteil entwickeln.
Das Kerngeschäft der Rückversicherungsbranche wird immer wieder von neuartigen Risiken und globalen Herausforderungen geprägt.
Eine ESG-konforme Geschäftsausrichtung und eine entsprechende Anpassung im Underwriting stellt den Rückversicherungs- und Retrozessionsmarkt vor neue Herausforderungen, da gewisse ESG-Kriterien eine Hürde für fortlaufende Geschäftstätigkeiten im Underwriting darstellen.
Die Umsetzung einer ESG-konformen Geschäftsausrichtung in der Retrozession geht einher mit der Rekalibrierung des Risikoappetits und mit der Aufnahme von einheitlichen zukünftigen ESG-Ratings, die sowohl zu Vorteilen als auch Nachteilen in der Wettbewerbsfähigkeit führen können.
Vergleicht man die ESG-Faktoren zwischen Retrozedenten und Retrozessionären lässt sich feststellen, dass die ESG-Faktoren für Retrozedenten bei der Kapazitätssuche wichtig sind. Hingegen die Faktoren beim Kapazitätsangebot für Retrozessionäre weniger wichtig sind. Diese Erkenntnis wird dadurch begründet, dass sich Retrozedenten bereits im vorgelagerten Underwriting der eingehenden Risiken mit den ESG-Kriterien beschäftigen müssen und dadurch bereits einen besseren Überblick über diese Faktoren haben. Zudem müssen sich die Retrozedenten im Detail mit den möglichen Retrozessionären und deren ESG-Strategie beschäftigen, damit die ESG-konforme Geschäftsausrichtung gewahrt wird.
Eine ESG-konforme Geschäftsausrichtung und die Berücksichtigung der ESG-Risiken führt zwangsläufig zu einer Anpassung der Geschäftsstrategie, der internen Aufsichtsstrukturen, des Risikomanagements und zu einer Änderung des Pricings von Retrozessionsrisiken
ESG-Kriterien im Underwriting von Rückversicherern
Get PDFDas Thema Environmental Social Governance (ESG) gewinnt auch im Rückversicherungssektor aufgrund gestiegener aufsichtsrechtlicher Anforderungen an Relevanz. Dabei wurde in der Vergangenheit der Schwerpunkt auf Investments gelegt. Nun existieren immer mehr ESG-Kriterien, die das Underwriting betreffen. Welche Effekte dies auf die Branche hat, lässt sich heute noch nicht abschätzen. Klar ist, dass wir uns am Anfang einer langen Transformation befinden. ESG-Kriterien werden zukünftig vermutlich als ein weiterer Aspekt neben der versicherungstechnischen Risikobewertung berücksichtigt
„Vergleich von CI/CD und GitOps im DevOps-Kontext“
Get PDFDie Digitalisierung hat Auswirkung auf die Entwicklung von Produkten. Die Teams werden agiler, die Kunden haben als Eigentümer eines Produktes Mitspracherecht und bestimmen gemeinsamen mit den Entwicklern, welche Features als Nächstes aus dem vordefinierten Backlog in dem nächsten Sprint als Inkrement eingebaut und ausgeliefert werden. Durch die enge Zusammenarbeit werden die Release-Zyklen eines Produktes kürzer und es werden mehr Features als in der Vergangenheit bei nicht agilen Methoden deployt. Durch die kurzen Release-Zyklen werden viele unterschiedlichen Versionen ausgerollt. Dies hat zur Folge, dass Fehler, die vorher durch das Testen nicht entdeckt worden sind, auf einer produktiven Umgebung ausgerollt werden. Hat der Fehler eine starke Auswirkung auf die Benutzung der Anwendung, dann besteht die Möglichkeit, die Änderung manuell durchzuführen. Diese muss beim nächsten Release eingebaut werden. Wenn die Release-Zyklen länger werden, birgt es die Gefahr, dass viele manuelle Änderungen in der Zeit entstehen. Der ausgerollte Zustand entspricht nach einer bestimmten Zeit nicht mehr dem eingecheckten Zustand im Git-Repository. An der Stelle bietet der GitOps-Ansatz eine mögliche Abhilfe, um den ausgerollten Ist-Zustand durch regelmäßiges Pullen so nah wie möglich an dem im Repository eingecheckten Soll-Zustand zu halten
Political borders and administrative boundaries of Ukrainian lands in the works of G. Beauplan
No full textGuillame Beauplan, autor słynnego Description d’Ukranie (Opis Ukrainy, 1651, 1660), wykonal Mapę Generalną (1648, 1660) i Mapę Specjalną (1650) Ukrainy, które najbardziej precyzyjnie odzwierciedlały terytorium Ukrainy w tamtym czasie. G. Beauplan planował dodać mapę do Description d’Ukranie. Małe mapy i plany Beauplana-Hondiusa (1652) pozostały jednak niedokończone z powodu śmierci grawera. Drugie wydanie Description d’Ukranie (Roüen, 1660) zostało uzupełnione nowym wydaniem Generalnej mapy Ukrainy. Mapy G. Beauplana (generalna i specjalna) pokazują granice Rzeczypospolitej i granice administracyjne województw, które są prawie niezmienione we wszystkich wydanych wersjach map. W tekście Description d’Ukranie nie ma informacji o granicach i punktach rozgraniczenia. Autor szczegółowo opisuje obraz podziału administracyjno-terytorialnego ziem ukraińskich w składzie Rzeczypospolitej na mapach Generalnej i Specjalnej.French military engineer and cartographer Guillaume Le Wasser de Beauplan (1600-1673), author of the famous Description of Ukraine (1651, 1660), founded a new stage of mapping the territory of Ukraine in the middle of the XVII century. Based on his own surveyings, G. Beauplan created the General Map (1648, 1660) and Special Map (1650) of Ukraine, which territory of Ukraine mapping was the most accurate and detailed at that time and became decisive for showing this territory in European cartography for centuries. G. Beauplan planned to add a map to the Description of Ukraine, as evidenced by a short note to the first edition (Roüen, 1651). However, the small-format maps and plans of Beauplan-Gondius (1652) remained unfinished due to the engraver’s death. The second edition of the Description of Ukraine (Roüen, 1660) was supplemented by a new edition of the General Map of Ukraine. The maps of G. Beauplan (General and Special) show the borders of the Polish-Lithuanian Commonwealth and the voivodships administrative boundaries, which are shown almost unchanged on all issued versions of the maps. This geographical basis content element has escaped the attention of researchers of the G. Beauplan cartographic heritage. In the text of the Description, which contains a description of the nature and population of the south-eastern voivodships of the Rzeczpospolita and the Crimea (the region of Tataria), there is no information about borders and boundaries. The article covers in detail the mapping of Ukrainian lands as a part of the Commonwealth borders and administrative boundaries on the General and Special Maps of G. Beauplan. The author recorded the political and administrative structure of the Ukrainian lands until 1648. It was established that state borders and administrative boundaries mapping on these maps was not paid due attention. Beauplan’s maps were using in European cartography for mapping the territory of Ukraine or its individual regions for a long time in the second half of XVII and in the first half of XVIII century. Accordingly, These published maps did not displayed properly the political and territorial changes caused first by the Cossack state emergence of the in the first months of the Khmelnytsky uprising, and then by the complex processes of constantly changing territorial boundaries between the Polish-Lithuanian Commonwealth, Muscovy and the Ottoman [email protected] Narodowy „Politechnika Lwowska”, Instytut Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk UkrainyBuczek K., 1934, Beauplaniana, „Wiadomości Służby Geograficznej”, r. 8, nr 1, s. 1–36.Buczek K., 1933, Ze studiów nad mapami Beauplana: (Z powodu pracy R. Jacyka Analiza mapy Ukrainy Beauplana), „Wiadomości Służby Geograficznej”, r. 7, nr 1, s. 20–53.Essar D.F., Pernal A.B., 1990, The first edition (1651) of Beauplan’s Description d’Ukranie, “Harvard Ukrainian Studies”, vol. 14, no. 1–2, Cambridge, s. 84–96.Herbst S., 1952, Prace kartograficzne Beauplana-Hondiusa z r. 1652, „Przegląd Historyczny”, t. 43, z. 1, s. 124–128.Pernal A.B., Essar D.F., 1993, A Description of Ukraine. Guillaume le Vasseur sieur de Beauplan: Introduction, translation, and notes, Cambridge.Вавричин М.Г., 1998, До історії створення Ґ. Бопланом карт України, w: Боплан і Україна, Львів, s. 88–113.Вавричин М.Г., 1998, Маловідомі карти України Ґ. Боплана, w: Боплан і Україна, Львів, s. 114–122.Дашкевич Я.Р., Бібліографічна Бопланіана, w: Боплан і Україна, Львів, s. 294–318.Дашкевич Я.Р., Боплан в українській та російській історіографії, w: Боплан і Україна, Львів, s. 46–77.Перналь А.Б., Ессар Д.Ф., 1998, Ґійом Ле Вассер де Боплан – військовий інженер, картограф, автор, w: Боплан і Україна, Львів, s. 15–45.Beauplan G., Carte d’Ukraine Contenant plusieurs Provinces comprises entre les Confins de Moscovie et les Limittes de Transilvanie, 1:1 800 000, Rouen 1660.Beauplan G., Delineatio Generalis. Camporum desertorum vulgo Ukraina. Cum adjacentibus Provinciis, 1:1 800 000, Gdańsk 1648.Beauplan G., Delineatio specialis et accurata Ukrainae. Cum suis Palatinatibus ac Districtibq, Provincysq, 1:450 000, Gdańsk 1650.Генеральна карта України Ґійома Левассера де Боплана 1660 року (wydanie faksymilowe), 1:1 800 000, Київ – Львів 2011.Спеціальна карта України Ґійома Левассера де Боплана 1650 року (wydanie faksymilowe), Київ – Львів 2000.34135
Behind the Barn – Nature in the Poetry of Elżbieta Michalska. Very Preliminary Remarks
No full textArtykuł jest poświęcony wybranym aspektom natury w tomiku Za stodołą podlaskiej poetki Elżbiety Michalskiej w kontekście jej poetyckiej odmienności. W pierwszej części studium autorka rozważa wyróżniki publikacji kobiecych (wskazując np. staranną szatę graficzną tomów poetyckich) i odnotowuje często stwierdzaną przez krytyków inność, osobność, a nawet dziwność tej twórczości. Zastanawia się nad konsekwencjami dominacji mężczyzn w opiniotwórczych kręgach podlaskiego
środowiska literackiego, a co za tym idzie – męskiego pośrednictwa w promowaniu pisarstwa kobiet. Stawia też pytanie o potrzebę konstruowania regionalnej tradycji matrylinearnej (kanonu literackiego matek) i rolę, jaką mogłaby ona odegrać, również w doświadczeniu czytelniczym. Sygnalizuje również związek autodefinicji
Michalskiej („dziwadło”, „poetka ludowego undergroundu”) z przemianami tzw. literatury ludowej. W drugiej części artykułu badaczka koncentruje się na zbiorze Za stodołą i zauważonym tam ujęciu natury, którą rozumie nie tylko w sensie przyrodniczym i topograficznym, ale przede wszystkim jako „topos” (D. Haraway), miejsce wspólne piszących. Wskazuje na wątki autotematyczne w tomiku Michalskiej (odniesienia m.in. do Leśmiana i Miłosza) i opisuje jej intertekstualne dialogi z poetami kanonu lektur szkolnych w perspektywie własnej ars poetica autorki ze Złotorii.The article is devoted to selected aspects of nature in the volume Za stodołą (Behind the Barn), by the Podlasie poet Elżbieta Michalska, in the context of her poetic uniqueness. In the first part of the study, the author considers the distinguishing features of women’s publications (indicating, for example, the careful graphic design of volumes of poetry) and notes the otherness, individuality, and even strangeness of this work, often noted by critics. She reflects on the consequences of the domination of men in the opinion -forming circles of the literary community of Podlasie and the resulting male mediation in promoting women’s writing. She also poses the question about the need to construct a regional matrilineal tradition (the literary canon of mothers) and the role that it could play, also in the reading experience. It also signals the relationship between Michalska’s self -definition (“bizarre”, “poet of the underground folk”) and the transformations of so -called folk literature. In the second part of the article, the author focuses on the collection Behind the barn and the concept of nature presented there, which she understands not only in the natural and topographic sense, but above all as “topos” (D. Haraway), a common place for writers. She points to auto -thematic threads in Michalska’s volume (references to, among others, Leśmian and Miłosz) and describes her intertextual dialogues with poets from the school reading canon, from the perspective of the author’s own ars poetica.Danuta ZAWADZKA, dr hab. prof. UwB, pracuje w Zakładzie Literatury XIX wieku i Kultur Regionalnych (Katedra Modernizmu Europejskiego i Badań Kulturowych Uniwersytetu w Białymstoku). Historyczka literatury i piśmiennictwa romantyzmu (pokolenia napoleońskie, Antoni Malczewski, Adam Mickiewicz), zwłaszcza w relacji do historiografii (Joachim Lelewel) oraz badaczka literatury regionalnej (Podlasie, nowy regionalizm), a także twórczości i dokumentów osobistych kobiet. Autorka książek: Pokolenie klęski 1812 roku. O Antonim Malczewskim i odludkach (Warszawa 2000), Lelewel i Mickiewicz. Paralela (Białystok 2013), Lelewel prasowy (Warszawa
2018; antologia). Współredagowała monografie z serii „Nowy Regionalizm w Badaniach Literackich”, założycielka i redaktorka „Białej Serii. Podlaski Regionalizm Literacki”. Publikuje w „Pamiętniku Literackim” i „Białostockich Studiach Literaturoznawczych”; członkini zespołu redakcyjnego „BSL” i serii „Lupa Obscura”.Uniwersytet w BiałymstokuBrach -Czaina Jolanta, Szczeliny istnienia, Kraków 1998.Haraway Donna, Obietnice potworów. Regeneracyjna polityka dla niestosownych/niezawłaszczonych innych (część pierwsza), przeł. A. Kowalcze -Pawlik, w: Teorie wywrotowe. Antologia przekładów, red. A. Gajewska, Poznań 2012.Kulesza Dariusz, Domowa historia. Próba opisania poetyckiego dorobku Elżbiety Kozłowskiej -Świątkowskiej, „Bibliotekarz Podlaski” 2015, nr 30.Masłowska Ewa, „Dziwożony” i inne straszne baby w „Klechdach polskich” Bolesława Leśmiana, s. 322, https://www.academia.edu/34484301/Dziwo%C5%BCony_i_
inne_straszne_baby_w_Klechdach_Le%C5%9Bmiana [dostęp: 27.06.2022].Michalska Elżbieta, Tu jest Tu, Tam jest Tam, Białystok 1999.Michalska Elżbieta, Naszyjnik z grążeli, Białystok 2001.Michalska Elżbieta, Za stodołą, Białystok 2015.Nachiło Jerzy, Nie może stać się inaczej, wyb. D. Nachiło, Białystok 2015.Niewiadomski Donat, Literatura ludowa. Stan współczesny (część 1), http://kultura-ludowa.pl/artykuly/litearatura -ludowa-tradycja-cz-1 [dostęp: 27.05.2022].Niewiadomski Donat, Literatura ludowa. Tendencje i perspektywy rozwoju (część 3), https://kulturaludowa.pl/artykuly/literatura-ludowa-tendencje-i-perspektywy-rozwoju-czesc-3 [dostęp: 27.05.2022].Radziewicz Teresa, ś, Białystok 2020.Takie ze mnie dziwadło filmpolski.pl Internetowa baza filmu polskiego, https://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=4212142 [dostęp: 27.05.2022].Shillingsburg Peter L., Od Gutenberga do Googla. Rozprawy, artykuły, przyczynki (wybór), przeł. P. Bem, Warszawa 2021.Szopa Katarzyna, Zaklęta wyobraźnia. Czarownice polskiej poezji kobiet lat 60., 70. i 80., „Czas Kultury” 2021, nr 2, https://czaskultury.pl/wp- content/uploads/2021/06/11_18_KSzopa_ZakletaWyobraznia_CzasKultury_2_2021.pdf [dostęp: 27.05.2022].Szturc Włodzimierz, Po – recenzja tomiku „ś” Teresy Radziewicz, poeciwsieci.pl, https://poeciwsieci.pl/po -recenzja-tomiku-s-teresy-radziewicz [dostęp: 27.05.2022].Świerkosz Monika, W przestrzeniach tradycji. Proza Izabeli Filipiak i Olgi Tokarczuk w sporach o literaturę, kanon i feminizm, Warszawa 2021.Zdanowicz -Cyganiak Ewa, Wsio (?) – o poezji Elżbiety Michalskiej, http://wakat.sdk.pl/wsio-o-poezji-elzbiety-michalskiej [dostęp: 27.05. 2022].Zdanowicz -Cyganiak Ewa, Obce. Reaktywacja. Szkice, Katowice 2013.15317
The Swedish plan of the siege of Krakow from 1655 as an example of cartographic works used in epistolary communication
No full textW artykule prezentujemy nieznany plan Krakowa i okolic z dołączonym doń opisem wykonanym w języku szwedzkim, obecnie przechowywany w Archiwum Królestwa (Riksarkivet) w Sztokholmie. Przeprowadzamy analizę okoliczności powstania tego dzieła, która wskazuje, że źródło powstało w dniach 1–7 października 1655 r. Dokument stanowił fragment niezachowanego obecnie listu, a jego celem było zobrazowanie wydarzeń wojennych za pomocą prymitywu kartograficznego uzupełnionego legendą. Zjawisko to lokujemy na szerszym tle ówczesnych przemian światopoglądowych kształtowanych poprzez coraz popularniejsze drukowane atlasy i mapy. Autorem planu musiała być osoba wykształcona i dysponująca sporą wyobraźnią przestrzenną opartą na częstym korzystaniu z map i planów, ale nie był to inżynier wojskowy lub kartograf. Stawiamy hipotezę, że prawdopodobnym jego twórcą był Mathias Palbitzki, dyplomata i koneser sztuki.In this article we present an unknown map of Krakow (compared to other cartographic sources) and its surroundings with the attached description in Swedish and stored in the National Archives of Sweden. We are scrutinizing the circumstances in which this work came into being, which indicates that the source was created at the beginning of October 1655. This document was attached to an unpreserved letter which was probably sent to the Scandinavian Peninsula. We intend to present this relic as an attempt to depict war events in an epistolographic message through a two-dimensional representation of space with a legend. We place this attempt against the broader background of the worldview changes of the time, shaped by the ever more popular atlases and printed maps. The map and the legend were to complement the epistolographic message, common in the correspondence of the diplomatic and military elites of the 17th century. The author must have been an educated person with considerable spatial imagination. This person’s intellectual horizons are evidenced by, among others, the knowledge of the chorography of the Polish-Lithuanian Commonwealth. The map was presumably made by Mathias Palbitzki, a diplomat and art connoisseur.Artykuł powstał w ramach projektu badawczego Narodowego Centrum Nauki OPUS, nr UMO-2018/31/B/HS3/00846 pt. „Społeczne i gospodarcze znaczenie obozów i garnizonów wojskowych w państwie polsko-litewskim (XVI–XVIII wiek)”.Karol Łopatecki: [email protected] Krawczuk: [email protected] Łopatecki - Uniwersytet w Białymstoku, Pracownia Struktur Ustrojowych, Militarnych i SpołecznychWojciech Krawczuk - Uniwersytet Jagielloński, Instytut Historii, Pracownia Archiwistyki i Metod KwantytatywnychAtlas Historyczny Miast Polskich, t. 5: Małopolska, nr 1: Kraków, 2007, red. Z. Noga, Kraków.Backhaus H., 1992–1994, Palbitzki, Mathias, w: Svenskt Biografiskt Lexikon, t. 28, red. G. Nilzén, Stockholm, s. 558–559.Banach J., 1967, Dawne widoki Krakowa, Kraków.Bartoszewicz A., Bartoszewicz H., 2013, Dzieje kartografii miast polskich do końca XIX wieku. Zarys problematyki, „Polski Przegląd Kartograficzny”, t. 45, nr 3, s. 236–255.Behring W., 1903, Beiträge zur Geschichte des Jahres 1577. II: Die Berichte der kursächsischen Gesandten Abraham von Bock und Dr. Andreas Pauli über die Friedensvermittlung zwischen König Stephan Bathory und der Stadt Danzig, „Zeitschrift des Westpreussischen Geschichtsvereins”, Bd. 45, s. 1–136.Bues A., 2004, The Elections, Coronations and Funerals of the King of Poland, w: Europa Triumphans. Court and Civic Festivals in Early Modern Europe, vol. 1–2, ed. J. R. Mulryne, H. Watanabe-O’Kelly, M. Shewring. London, s. 375–385.Cartographica Poloniae 1570–1930. Catalogue of Manuscript Sources in Swedish Collections to the History of Polish Territories, 2008, compiled by U. Ehrensvärd, Warsaw–Stockholm.Cederlöf O., 1973, Pejzaże polskie Erika Dahlbergha, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości”, t. 19, nr 2, s. 217–229.Englund P., 2000, Den oövervinnerlige. Om den svenska stormaktstiden och en man i dess mitt, Stockholm.Harley J.B., Zandvliet K., 1992, Art, science, and power in sixteenth-century Dutch cartography, „Cartographica. The International Journal for Geographic Information and Geovisualization”, vol. 29, no. 2, s. 10–19.Helmers H., 2016, Cartography, War Correspondence and News Publishing: The Early Career of Nicolaes van Geelkercken, 1610–1630, w: News Networks in Early Modern Europe, ed. by J. Raymond, N. Moxham, Leiden–Boston, s. 350–374.Isacson C.-G., 2004, Karl X Gustavs krig. Fälttågen i Polen, Tyskland, Baltikum, Danmark och Sverige 1655–1660, Lund.Johansson E., 2009, The History of Literacy in Sweden, w: Understanding literacy in its historical contexts: Socio-cultural history and the legacy of Egil Johansson, ed. by H.J. Graff, A. Mackinnon, B. Sandin, I. Winchester, Lund, s. 28–59.Kersten A., 2006, Stefan Czarniecki 1599–1665, Lublin.Koeman C., Schilder G., Egmond M. van, Krogt P. van der, 2007, Commercial Cartography and Map Production in the Low Countries, 1500 – ca. 1672, w: The History of Cartography, Vol. 3, part 2: Cartography in the European Renaissance, ed. by D. Woodward, Chicago–London, s. 1296–1383.Komorowski W., 2019, Widoki portretowe Krakowa czasów staropolskich w badaniach historii miasta. Obraz, znak, symbol, tekst, „Zapiski Historyczne”, t. 84, nr 1, s. 135–167.Korzon T., 1912, Dzieje wojen i wojskowości w Polsce. Epoka przedrozbiorowa, vol. 2, Kraków.Krawczuk W., Miodunka P., Nabiałek K., 2009, Dzieje Wojnicza od XVI do XVIII wieku, Wojnicz.Łopatecki K., 2009, Prace kartograficzne wykonywane na ziemiach Rzeczypospolitej przez szwedzkich inżynierów wojskowych w XVII stuleciu, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości”, t. 46, s. 55–79.Łopatecki K., 2017, Stan badań nad oceną wiarygodności grafik autorstwa Erika Dahlbergha, w: Stan badań nad wielokulturowym dziedzictwem dawnej Rzeczypospolitej, red. W. Walczak, K. Łopatecki, Białystok, s. 183–204.Łopatecki K., 2018, Pierwszy poetycki traktat wojskowy z mapą Jana Kunowskiego Odsiecz smoleńska. Wykorzystanie kartografii w działaniach operacyjnych (1616–1617), „Rocznik Lituanistyczny”, t. 4, s. 41–75.Łopatecki K., 2019, The influence of maps and plans created in the 1620s in the Netherlands on the development of military concepts in the Polish-Lithuanian Commonwealth, „Przegląd Zachodniopomorski”, t. 34, nr 4, s. 253–283.Łopatecki K., Krawczuk W., 2021, The Swedish plan of the Siege of Krakow in 1655, „Scandinavian Philology”, vol. 19, no 2, s. 400–421.Łopatecki K., Walczak W., 2011, Maps and plans of the Polish Commonwealth of the 17th c. in Archives in Stockholm, vol. I, Warszawa.Marczak J., Sarzyński A., 2005, Kopuła Kaplicy Zygmuntowskiej przy katedrze na Wawelu, „Wiadomości Konserwatorskie”, t. 18, s. 42–52.Muczkowski J., 1932, Dwa nieznane widoki Zamku na Wawelu, „Rocznik Krakowski”, t. 23, s. 159–162.Nagielski M., Kossarzecki K., Przybyłek Ł., Haratym A., 2015, Zniszczenia szwedzkie na terenie Korony w okresie potopu 1655–1660, Warszawa.Nisser W., 1934, Mathias Palbitzki som connoisseur och tecknare, Uppsala.Nowak T., 1963, Obrona Krakowa przez Stefana Czarnieckiego w roku 1655, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości”, t. 9, s. 59–124.Nowak T., 1973, Operacja krakowska króla Karola X Gustawa 17 IX – 19 X 1655 r., w: Wojna polsko-szwedzka 1655–1660, red. J. Wimmer, Warszawa, s. 207–258.Ochman S., 1983, Koronacja Jana Kazimierza w roku 1649, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, t. 28, s. 135–159.Petrus K., 2012, Zabytki kartografii z drugiej połowy XVII i początku XVIII stulecia jako źródła do badań przemian przestrzennych zachodnich przedmieść Krakowa, „Czasopismo Techniczne. Architektura”, t. 109, s. 139–150.Rybicka E., Antropologiczne i komunikacyjne aspekty dyskursu epistolograficznego, „Teksty Drugie”, 2004, nr 4, s. 40–55.Stade A., 1967, Erik Dahlbergh och Carl X Gustafs krigshistoria, Kristianstad.Tersmeden L., 1973, Armia Karola X Gustawa – zarys organizacyjny, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości”, t. 19, nr 2, s. 125–170.Tessin G., 1965, Die deutschen Regimenter der Kron Schweden, teil 1: (1654–1660), Koln–Graz.Wagner M., 2007, Bitwa pod Żarnowem 16 września 1655 roku, w: Z dziejów stosunków Rzeczypospolitej Obojga Narodów ze Szwecją w XVII wieku, red. M. Nagielski, Warszawa, s. 154–163.Wiszowata-Walczak K., 2012, Pobyt Jana Kazimierza na Śląsku w 1655 roku w świetle korespondencji nuncjusza Piotra Vidoniego, w: Od Kijowa do Rzymu. Z dziejów stosunków ze Stolicą Apostolską i Ukrainą, red. M. R. Drozdowski, W. Walczak, K. Wiszowata-Walczak, Białystok, s. 533–542.Ziemierski M., 2004, Widok szwedzkiego oblężenia Krakowa w 1655 r. autorstwa Eryka Jönssona Dahlberga, kwestie interpretacji, „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa”, t. 22, s. 34–42.35738