University of Arts in Belgrade
Digital Repository of the Institute for Philosophy and Social Theory, University of BelgradeNot a member yet
4571 research outputs found
Sort by
Joint Perspective – the Poetry, Perception and Kinaesthetics of the Call: The Poetry of Nenad Glišić and the Dance Performances of Neda Kovinić
No full textU analizama teorije i prakse angažovane umetnosti razlikuju se dva smisla angažovanosti: prvi, širi smisao, podrazumeva da je svaki vid javnog umetničkog rada – vid angažovanja. Podrazumeva se i da je specifičan tematsko-motivski okvir (problematizovanje socijalnih motiva) ili usmerenost umetničkog dela ka društvenim problemima – vid angažovanja umetnika-umetnica. Međutim, u drugom, užem smi-slu, pod angažovanim delovanjem se podrazumevaju specifični, arti-kulisani društveni zahtevi i apeli, praćeni formalnim ili neformalnim grupnim namerama, društveno usmerenim aktima i istaknutom za-jedničkom perspektivom. U radu ćemo analizirati poeziju Nenada Gli-šića i plesne performanse Nede Kovinić kao primere angažovanih umetničkih dela u užem smislu. U poeziji Nenada Glišića zajednička perspektiva se odslikava u karakterističnoj i doslednoj upotrebi prvog lica množine u svojstvu lirskog subjekta i njegovog obraćanja (zami-šljenoj ili stvarnoj) javnosti, kako bi se konstituisalo zajedničko isku-stvo. Pesnik insistira na grupnoj perspektivi, na “mi” dimenziji poezije, kako bi samim stihovima naglasio i društvenost poetskog čina i njegovu usmerenost na društveni život. U performansima Nede Kovinić se dominantno stavlja naglasak na zajedničku perspektivu, na grupnu dimenziju, na “mi” izvođenja: performansi postaju složena polja kine-stetičko-perceptivnih interakcija individualnih personalnosti i inten-cionalnosti sa namerama grupe i grupnim delovanjem kao bazičnim oblikom emitovanja društvenog apela – od planiranih i koreografisa-nih izvođenja, do spontanih i neplaniranih grupnih reakcija na vanred-ne društvene okolnosti. Pokazuje se da poezija i plesni performansi odslikavaju savremene koncepcije društvene angažovanosti, da afir-mišu zajedničku perspektivu kao ključno svojstvo angažmana u užem smislu i da pružaju značajnu iskustvenu i konceptualnu građu za razu-mevanje i analizu socijalno-ontoloških pojmova i intuicija.There are two meanings of engagement in the analysis of the theory and practice of engaged art. The first, broader meaning implies that every form of public artwork is a form of engagement. It also implies that specific themes and motifs (primarily social and political motifs) or direction of artwork towards social problems – are a form of engagement. But, in the second and narrow meaning, engaged art implies specific, articulated social demands and appeals, followed by formal or informal group inten-tions, socially directed acts and distinguished joint perspective. In this paper we shall analyze the poetry of Nenad Glišić and the dance performances of Neda Kovinić as examples of engaged artworks in the narrow sense. In the poetry of Nenad Glišić, joint perspective reflects itself in the consequent and prominent use of the first-person plural as the lyrical subject in poems. Its distinguished “we” addresses the audience initiating joint experience. The author insists on the “we” dimension of poetry and its joint perspective, to emphasize the sociality of poetic act and its orientation towards social life, its destruction and constitution. In the performative acts of Neda Kovinić, the emphasis is dominantly placed on the joint perspective and on collective dimen-sion – on the “we” of a performance. Performative acts become complex fields of kinaesthetic and perceptive interactions between individual and group intentions and acts. Group acts are the basic mode of transmitting social appeals – either planned and choreographed acts or spontaneous and unplanned group reactions to extraor-dinary social circumstances. It is evident that both poetry and dance performative acts reflect contemporary conceptions of social engagement and affirm and promote joint perspective as the key property of engagement in the narrow meaning. Besides, it is evident that both poetry and dance performative acts provide relevant empirical and conceptual basis for the understanding and analysis of the concepts and intuitions in social ontology
Pokušaj preispitivanja primedbi Maksima Ispovednika (o sudbini) polnih razlika u Nedoumici 41
No full textMaximus the Confessor’s Ambiguum 41 contains some rather atypical observations concerning the distinction of sexes in the human person. There is a certain ambiguity as to whether the distinction of the sexes was intended by God and is ‘by nature’ (as found in Genesis and asserted by most Church Fathers) or a product of the Fall. Namely, Christ is described three times as “shaking out of nature the distinctive characteristics of male and female”, “driving out of nature the difference and division of male and female” and “removing the difference between male and female”. Different readings of those passages engender important implications that can be drawn out from the Confessor’s thought, both eschatological implications and otherwise. The subject has been picked up by Cameron Partridge, Doru Costache and Karolina Kochanczyk–Boninska, among others, but is by no means settled, as they draw quite different conclusions. The noteworthy and far-reaching implications of Maximus’ theological stance and problems are not the object of this paper. In a 2017 paper I attempted to demonstrate what Maximus exactly says in these peculiar and oft-commented passages through a close reading, in order to avoid a two-edged Maximian misunderstanding: to either draw overly radical implications from those passages, projecting decidedly non-Maximian visions on the historical Maximus, or none at all, as if those passages represented standard Patristic positions. Here, I am revisiting this argument, given that the interest in what the Confessor has to say on the subject seems to be increasing.Neodoumica (Ambiguum) 41 Maksima Ispovednika sadrži neka prilično netipična zapažanja u vezi sa razlikom među polovima u ljudskoj ličnosti: postoji određena dvosmislenost u po-gledu toga da li je razlika među polovima Božija namera, to jest da li je ona „po prirodi“ (kao što je to starozavetna knjiga Postanja i većina crkvenih otaca tvrdi) ili je ona proizvod pada, pošto je Hristos tri puta opisan kako „izbacuju iz prirode osobenosti muškog i ženskog pola“, „istiskuje iz prirode razliku i podelu na muško i žensko“ i „uklanja razlike između muškog i ženskog“. Različita čitanja tih odlomaka rađaju važne implikacije koje se mogu izvući iz Ispo-vednikove misli, kako eshatološke tako i druge. Bavljenje ovom temom su, između ostalih, odabrali Kameron Partridž, Doru Kostake i Karolina Kočanžik – Boninska, ali ni na koji način ona nije rešena, jer su formulisani sasvim drugačiji zaključci. Značajne i dalekosežne implika-cije Maksimovog teološkog stava, kao i njegovi problemi, nisu predmet ovog rada. U radu iz 2017. godine pokušao sam detaljno da demonstriram šta Maksim tačno kaže u ovim neo-bičnim i često komentarisanim odlomcima, kako bi se izbegao dvosmerni maksimovski nes-porazum – koji bi iz tih odlomaka povukao previše radikalne implikacije, projektujući defini-tivno ne-maksimovske vizije na istorijskog Maksima ili pak projektući gotovo nikakve vizije, uzimajući te odlomke kao standardna patristička stanovišta. Ovde, ponovo preispitujem ovaj argument, s obzirom na to da se čini da interes za ono što Ispovednik kaže na tu temu ne splašnjava, već raste
Empirizam Mišela SeraTeorija čulnosti između filozofije nauke, fenomenologije i etike
No full textThe paper presents the philosophy of the French philosopher Michel Serres, with an accent on his working method and unusual methodology. Starting from the thesis that the empiricist trait of Serres’ philosophy remains underexposed if one simply receives his work as that of a structuralist epistemologist, Serres’ monograph The Five Senses (1985) is then discussed in more detail. Here we see both a radical empiricism all his own and a closeness to phenomenology. Nevertheless, perception and language are not opposed to each other in Serres. Rather, his radical thinking of a world-relatedness of the bodily senses and an equally consistent understanding of a sensuality of language – and also of philosophical prose – are closely intertwined.Rad nam predstavlja filozofiju francuskog filozofa Mišela Sera, sa akcentom na njegov radni metod, te krajnje neuobičajenu metodologiju. Polazeći od teze da empirijska crta Serove fi-lozofije ostaje nedovoljno eksponirana ukoliko se njegova dela naprosto recipiraju kao dela epistemologa strukturaliste, prelazi se na detaljniju analizu Serove monografije The Five Sen-se (1985). Tu vidimo i radikalni empirizam, sam za sebe, ali i bliskost sa fenomenologijom. Pa ipak, percepcija i jezik, kod Sera nisu suprotstavljeni. Umesto toga, njegovo radikalna misao o povezanosti telesnih čula sa svetom i podjednako dosledno razumevanje osećajnosti jezi-ka – a takođe i filozofske proze – duboko su isprepleteni
Izbori u Srbiji od 2008. do 2020. godine
No full textDesetak godina posle petooktobarskih promena, u Srbiji se, između dva ciklusa, izborima uglavnom bavila samo stručna javnost. Radilo se na novom setu zakona, predlozima izborne reforme i usklađivanju sa standardima u procesu približavanja Evropskoj uniji. Međutim, deceniju kasnije, izbori su postali predmet stalnih sukoba i osporavanja, a bavljenje izbornim uslovima postalo je deo uobičajenog političkog repertoara. Ovo nije iznenađenje, jer se kvalitet izbora nalazi u srži političkog režima koji se tih godina razvijao u Srbiji. Iako se formalna pravila koja uređuju način održavanja izbora nisu previše menjala, kvalitet izbornih uslova je s vremenom opadao. Smanjivalo se učešće na izborima, a stranke na vlasti počele su da ostvaruju toliku prednost da su izbori gubili suštinski takmičarski karakter. Istovremeno, dok se uloga izbora u obezbeđivanju predstavljanja različitih političkih opcija smanjivala, dolazilo je do promena koje su podsticale bolju deskriptivnu zastupljenost različitih grupa u parlamentu. Na prvi pogled može delovati kontradiktorno, ali veća zastupljenost različitih društvenih segmenata počela je da služi kao bogata ornamentacija na demokratskoj fasadi. Ovi procesi nisu se dešavali naglo, već se oni mogu trasirati kroz više izbornih procesa. Pad kvaliteta izbora uočljiv je u kasnijoj fazi, ali su sve slabosti bile prisutne i ranije. Nije bilo institucija i mehanizama koji bi sprečili i kaznili izborne zloupotrebe, koje na taj način postaju deo očekivanja učesnika 'trke prema dnu'. Specifičan izborni sistem koji stvara slabu vezu između birača i izabranih predstavnika, u kom ključnu posredujuću ulogu imaju političke partije, otežao je mogućnost da građani putem demokratskih mehanizama spreče ovu degradaciju
Provocatio: vocativo ius rivoluzione
No full textLo ius provocationis, celebre istituzione della Repubblica romana, permetteva
all’accusato (e al condannato) di proteggersi dalle rappresaglie della polizia al
momento dell’arresto con una richiesta di aiuto al popolo (provocatio ad populum) per chiedere il riesame del processo. Lo svolgimento di una nuova udienza, davanti al popolo e con il popolo,
rendeva possibile la modifica e il rinvio della pena (o della violenza). In questo libro Petar Bojani´c indaga e analizza lo ius provocationis, la prima organizzazio ne giuridica nella storia che proteggeva la vita e sospendeva la pena capitale.
La ricostruzione che fa di questa istituzione dimenticata attualizza i segreti del
termine “provocazione” e i suoi diversi usi nella storia della giustizia, della democrazia e della ribellione
O zdravom razumu
No full textZdrav razum je totalizujući kao i bilo koji
drugi okvir i oblik mišljenja: nijedna religija
nije više dogmatična, nijedna nauka nije
više ambiciozna, nijedna filozofija nije
opštija. Njegovi tonaliteti su drugačiji, kao
i argumenti na koje se poziva, ali poput
umetnosti ili ideologije, zdrav razum se
prikazuje kao oblik mišljenja koji je u
stanju da prevaziđe iluziju i dođe do istine,
do, kako se kaže, samog stanja stvariPreveo sa engleskog, priredio i predgovor napisao Srđan Prodanovi
Na šta mislimo kada kažemo... Novi obrazovni sistem
No full textU današnjem društveno-političkom i ekonomskom kontekstu svedočimo krizi kredibiliteta socijalističke/ komunističke alternative globalnom neoliberalnom ekonomskom poretku. Ideja marksističke teorije obrazovanja, u radovima Robina Smola (Robin Small) određena kao obrazovni praxis, ne pronalazi svoju artikulaciju u akademskoj sferi i kroz konkretne obrazovne programe. Njena pojava svedena je na nivo incidenta. Temeljno promišljanje sfere obrazovanja sa marksističkih i pozicija demokratskog socijalizma ustupilo je mesto tehnicističkim i na ishode orijentisanim evaluacionim politikama.Ova publikacija je nastala u okviru projekta “Angažuj, inspiriši,
osnaži: Rizom angažovane demokratije“ koji realizuje Institut za
filozofiju i društvenu teoriju Univerziteta u Beogradu u partnerstvu
sa Institutom za demokratski angažman jugoistočne Evrope, uz
podršku Fondacije za otvoreno društvo
Koncept insulatora u teoriji regionalnog bezbednosnog kompleksa
No full textU fokusu ovog rada je koncept insulatora u teoriji regionalnog bezbednosnog kompleksa (TRBK), kao originalnog doprinosa Buzana i Vejvera studijama bezbednosti. Uvođenje koncepta insulatora bilo je neophodno kako bi se prevazišla teškoća u određivanju granica između regiona, odnosno kompleksa, odnosno kako bi se objasnilo različito delovanje jedinica (pre svega država) u odnosu na regionalni bezbednosni kompleks kojem ne pripadaju. Cilj ovog rada je propitivanje i dalja nadgradnja koncepta insulatora u TRBK, uvođenjem razlikovanja pasivnog i aktivnog insulatora. Pasivni insulator u ovakvoj podeli predstavlja tradicionalnog, odnosno uobičajenog insulatora koji razdvaja bezbednosne dinamike okolnih kompleksa, apsorbujući njihove energije. Za razliku od njega, aktivni insulator je onaj koji više emituje energiju, koji je važan činilac u bezbednosnim dinamikama susednih kompleksa, ali ne u dovoljnoj meri da ih ujedini u jedan jedinstveni. Pored doprinosa daljem razvijanju i preciziranju pojmovno-kategorijalnog aparata TRBK, uvođenje ovakve dihotomije ima i analitičko-prediktivnu funkciju jer postojanje aktivnog inuslatora sugeriše moguću transformaciju kompleksa, odnosno ukazuje na potencijal za integraciju ili dezintegraciju određenih (pod)regiona. Koncept insulatora se u radu težišno propituje razmatranjem statusa Turske u TRBK, dok se predložena klasifikacija insulatora inicijalno testira i kroz skiciranje primene
na druge države koje su Buzan i Vejver klasifikovali kao insulatore
Hajdegerova estetika. Filozofija konačne ljudske slobode i osnovnih raspoloženja i emocija
No full textThe first part of the text poses the question whether for Heidegger’s aesthetically relevant thought it is better to use older terms, such as “Heidegger’s Doctrine of Art” or “Heidegger’s Philosophy of Art”, or a more recent term “Heidegger aesthetics”? Does the term “Heidegger’s aesthetics” represent an “oxymoron” contrary to the intentions of Heidegger’s own philosophy, or does it signify a relevant aesthetic conception that has its own place in contemporary philosophical aesthetics? In order to answer these questions, the text considers Heidegger’s understanding of aesthetics as a philosophical discipline and also the problems arising in connection with this designation. It argues that Heidegger’s concept of “overcoming aesthetics” represents the (self) interpretation of his own philosophy of art developed in the essay The Origin of the Work of Art. The second part of the text follows the thesis that the Heidegger’s aesthetics contains the definitions of art and work of art, based on Heidegger’s analyses of freedom, basic moods, and emotions. This part of text follows a broader thesis, in which Heidegger’s philosophy as a whole can be understood as the phenomenology of freedom. Also, it discusses a special thesis that the concept of strife (Streit) of Earth and world in The Origin of the Work of Art should be understood only on the background of the primordial struggle between concealment and unconcealment in the truth as the unconcealedness of beings. Further, the concept of strife is linked on a deeper level with the determination of finite human freedom and basic human moods. In light of that, Heidegger’s aesthetics is not only the heteronomous aesthetics of the work of art, but also the (relatively) autonomous aesthetics of aesthetic experience articulated with respect to finite human freedom. The conclusion is that Heidegger’s aesthetics of truth understood as the philosophy of freedom, basic moods, and emotions, according to their inner intentions, is closer to the tradition of the aesthetics of sublime than the aesthetics of the beautiful.U prvom delu teksta postavlja se pitanje: da li je za Hajdegerovu estetički relevantnu misao bolje upotrebljavati starije termine kao to su “Hajdegerovo učenje o umetnosti” i “Hajdegerova filozofija umetnosti” ili savremeniji termin “Hajdegerova estetika”? Da li termin “Hajdegerova estetika” predstavlja ‘oksimoron’ suprotstavljen intencijama Hajdegerove sopstvene filozofije ili označava relevantnu estetičku koncepciju koja ima svoje sopstveno mesto unutar savremene filozofske estetike? Da bismo odgovorili na ova pitanja razmatraćemo Hajdegerovo razumevanje estetike kao filozofske discipline kao i probleme koji su povezani sa tim odredjenjem. Stojimo na stanovištu da Hajdegerova koncepcija “prevazilaženja estetike” predstavlja (samo)interpretaciju njegove sopstvene filozofije u raspravi Izvor umetničkog dela. Drugi deo teksta sledi tezu da Hajdegerova estetika sadrži definiciju umetnosti i umetničkog dela, koja je bazirana na Hajdegerovim analizama slobode, osnovnih raspoloženja i emocija. U ovom delu teksta sledimo širu tezu da Hajdegerova filozofija u celini može da bude shvaćena kao fenomenologija slobode. Diskutujemo posebnu tezu da bi pojam spora (Streit) zemlje i sveta u Izvoru umetničkog dela trebalo da bude shvaćen na pozadini izvorne borbe izmedju skrivanja i raskrivanja unutar istine kao neskrivenosti bivstvujućeg. Nadalje, smatramo da je pojam spora na dubljem nivou povezan sa odredjenjem konačne ljudske slobode i osnovnih ljudskih raspoloženja. Posmatrano iz ove perspektive Hajdegerova estetika nije samo heteronomna estetika umetničkog dela, nego i (relativno) autonomna estetika estetskog iskustva artikulisanog s obzirom na konačnu ljudsku slobodu. Rezultat istraživanja predstavlja uvid da je Hajdegerova estetika istine razumljena kao filozofija konačne ljudske slobode, osnovnih raspoloženja i emocija, prema svojim unutrašnjim intencijama, bliža estetici uzvišenog, nego estetici lepog
Kolektivni rad sećanja
No full textTeorijske osnove i poreklo pristupa. Kolektivni rad sećanja je kritičko-diskurzivna metodologija koja se zasniva na kolektivnoj analizi ličnih zapisanih sećanja (Onyx & Small, 2001). Nju je osamdesetih godina prošlog veka razvila grupa autorki iz Nemačke, predvođena sociološkinjom Firgom Haug, koje su formirale Frauenformen i pisale za marksistički časopis Das Argument. Tema njihovog projekta bila je istraživanje seksualne socijalizacije žena, na osnovu analize svakodnevnih životnih praksi i življenog iskustva kroz koje telo žena postaje seksualizovano (Haug et al., 1987). Krajnji ideal takvog istraživanja bio bi emancipacija i oslobođenje žena u odnosu na opresivne obrasce patrijarhalnog društva, kroz prikazivanje toga kako se individualno iskustvo i identitet konstituišu u diskursima koji su u isto vreme konstitutivni za postojeći socijalni poredak. Projekat je nastao kao odgovor na nezadovoljstvo tog kolektiva žena dominantnim teorijama socijalizacije u sociologiji i psihologiji, kroz kritiku strukturalističkih i determinističkih objašnjenja ljudske subjektivnosti s jedne, i individualističkih objašnjenja s druge strane. Marksizam je takođe podvrgnut kritici, zbog neprepoznavanja ženskog iskustva i rada u domaćinstvu (eng. domestic work) kao posebnog oblika društvene proizvodnje, na kojoj se temelji reprodukcija društva. Pomenuti pravci najviše su kritikovani zbog objektifikacije žena u ovim disciplinama, kao i zanemarivanja učešća žena u socijalizacijskim praksama. Drugim rečima, prema ovim teoretičarkama, žene takođe reprodukuju društvo koje ih potlačuje (patrijarhalno, heteronormativno), time što nereflektovano prisvajaju norme i učestvuju u praksama kojima su potlačene. Friga Haug ovaj proces naziva subjektifikacijom i definiše ga kao „proces kojim pojedinci ugrađuju sebe u društvene strukture koje oni svesno ne određuju, ali kojima se podređuju“ (Haug et al., 1999: 59). Drugim rečima, mi aktivno prisvajamo socijalne strukture i odnose, „nosimo ih, osmišljavamo ih, zaplićemo se u njih, i kroz to postajemo ko smo“ (Stephenson, 2005: 35). Procesi socijalizacije i subjektifikacije su uzajamni.XXVI Nаučnа konferencijа „Pedаgoškа istrаživаnjа i školskа prаksа