Ministry of Education, Science and Technological Development
National Repository of Dissertations in Serbia (NaRDuS)Not a member yet
15259 research outputs found
Sort by
Application of the Ionic Liquid and Water Mixtures as a Working Fluid in Oil Hydraulic Systems
Get PDF У условима све интензивнијег развоја технологије и еколошке одрживости, потреба за алтернативним хидрауличним флуидима постаје императив. Ова дисертација истражује примену смеша јонске течности 2-хидроксипропиламонијум формијата и воде као потенцијалних радних флуида у системима уљне хидраулике. Синтетисана јонска течност је треће генерације и добијена је од нетоксичних и незапаљивих компонената, што је чини потенцијално еколошки прихватљивом. Истраживање обухвата систематску експерименталну процену термофизичких и експлоатационих својстава три вискозне градације ових смеша (VG 32, VG 46 и VG 68), укључујући вискозност, густину, топлотну проводљивост, тачку течења, специфични топлотни капацитет, реолошка својства, индекс вискозности, својства подмазивања, корозивност према бакру и друге параметре. Резултати показују да су испитиване смеше у великој мери упоредиве са класичним минералним хидрауличним уљима, а у појединим аспектима чак супериорне. Посебно је значајно што се ове смеше могу применити без модификација постојећих хидрауличних компоненти. Истраживање представља пионирски допринос у области примене смеша јонских течности и воде у системима уљне хидраулике, пружајући нова сазнања о њиховим термофизичким и експлоатационим својствима, као и о могућностима њихове практичне примене. Добијени резултати представљају основу за даља истраживања и развој одрживих и енергетски ефикасних хидрауличних флуида. U uslovima sve intenzivnijeg razvoja tehnologije i ekološke održivosti, potreba za alternativnim hidrauličnim fluidima postaje imperativ. Ova disertacija istražuje primenu smeša jonske tečnosti 2-hidroksipropilamonijum formijata i vode kao potencijalnih radnih fluida u sistemima uljne hidraulike. Sintetisana jonska tečnost je treće generacije i dobijena je od netoksičnih i nezapaljivih komponenata, što je čini potencijalno ekološki prihvatljivom. Istraživanje obuhvata sistematsku eksperimentalnu procenu termofizičkih i eksploatacionih svojstava tri viskozne gradacije ovih smeša (VG 32, VG 46 i VG 68), uključujući viskoznost, gustinu, toplotnu provodljivost, tačku tečenja, specifični toplotni kapacitet, reološka svojstva, indeks viskoznosti, svojstva podmazivanja, korozivnost prema bakru i druge parametre. Rezultati pokazuju da su ispitivane smeše u velikoj meri uporedive sa klasičnim mineralnim hidrauličnim uljima, a u pojedinim aspektima čak superiorne. Posebno je značajno što se ove smeše mogu primeniti bez modifikacija postojećih hidrauličnih komponenti. Istraživanje predstavlja pionirski doprinos u oblasti primene smeša jonskih tečnosti i vode u sistemima uljne hidraulike, pružajući nova saznanja o njihovim termofizičkim i eksploatacionim svojstvima, kao i o mogućnostima njihove praktične primene. Dobijeni rezultati predstavljaju osnovu za dalja istraživanja i razvoj održivih i energetski efikasnih hidrauličnih fluida.The need for alternative hydraulic fluids has become imperative in the context of rapidly advancing technology and growing emphasis on environmental sustainability. This dissertation investigates the application of mixtures of the ionic liquid 2-hydroxypropyl ammonium formate and water as potential working fluids in oil-hydraulic systems. The synthesized ionic liquid, belonging to the third generation, is produced from non-toxic and non-flammable components, making it potentially environmentally friendly. The research includes a systematic experimental evaluation of the thermophysical and operational properties of three viscosity grades of these mixtures (VG 32; VG 46, and VG 68), including viscosity, density, thermal conductivity, pour point, specific heat capacity, rheological properties, viscosity index, lubrication properties, copper corrosion, and other parameters. The results demonstrate that the investigated mixtures are comparable to conventional mineral hydraulic oils and, in certain aspects, even superior. Notably, these mixtures can be used without modifying existing hydraulic components. This study represents a pioneering contribution to the field of applying ionic liquid-water mixtures in oil-hydraulic systems, providing new insights into their thermophysical and operational properties and their practical applicability. The results are a foundation for further research and development of sustainable and energy-efficient hydraulic fluids
Mogućnost primene uljane repice, konoplje i sirka za fitoremedijaciju izmuljenog sedimenta zagađenog teškim metalima uz primenu različitih agenasa za povećanje biodostupnosti metala
No full textDredged sediment has a high content of organic matter and nutrients, but potential contamination with heavy metals poses a challenge. Phytoremediation is a sustainable and economically efficient process in which plants uptake heavy metals from sediment and accumulate them in aboveground parts. Phytoremediation efficiency depends on the bioavailability of metals and the plant's aboveground biomass. In this doctoral dissertation, sediment amendments are investigated for efficiency in increasing metal bioavailability and phytoextraction efficiency of heavy metals (chromium, copper, cadmium, lead) from dredged sediment from the Begej River. In the study, energy crops with potential for bioenergy production (rapeseed, industrial hemp, and forage sorghum) were grown. For chromium and copper phytoextraction in rapeseed, the most effective amendment was a combination of malic acid and nitrogen fertilizers (ammonium nitrate, ammonium sulfate, and urea). For lead phytoextraction in rapeseed, the most effective amendments were sulfur and ammonium nitrate. Sediment amendments did not significantly enhance cadmium bioavailability. Prolonged cultivation led to higher concentrations of heavy metals in rapeseed grown with nitrogen fertilizers due to increased biomass production. Rapeseed grown at a pilot site under real, uncontrolled conditions reached maximum heavy metal concentrations during the flowering stage, with the highest accumulation observed for copper (4000 µg per plant). Oxalic and malic acids increased the concentration and accumulation of various metals in hemp and sorghum. The timing of organic acid addition to the sediment had no significant effect on heavy metal concentrations in hemp and sorghum; however, metal accumulation was higher in plants treated with amendments in the eighth week of growth, as these plants had significantly greater biomass at that stage. The obtained results contribute to the selection of appropriate crop rotation strategies and sediment amendments based on the heavy metals present in dredged sediment, ensuring that the phytoremediation process is efficient.Izmuljeni sediment ima visok sadržaj organske materije i nutrijenata, ali izazov za njegovu upotrebu u poljoprivredi predstavlja potencijalno zagađenje, naročito teškim metalima. Fitoremedijacija je održiv i ekonomski efikasan proces u kojem biljke uklanjaju teške metale iz sedimenta tako što ih usvajaju i akumuliraju u nadzemnom delu. Efikasnost fitoremedijacije zavisi od biodostupnosti metala i količine nadzemne biomase biljaka. U ovoj doktorskoj disertaciji ispitani su dodaci sedimentu za povećanje biodostupnosti metala i efikasnosti fitoekstrakcije u sedimentu izmuljenom iz Begeja i zagađenom različitim teškim metalima (hrom, bakar, kadmijum, olovo) uz gajenje energetskih useva čija biomasa bi mogla biti upotrebljena za proizvodnju bioenergije (uljana repica, industrijska konoplja i krmni sirak).Za fitoekstrakciju hroma i bakra u uljanoj repici najefikasniji je bio kombinovani dodatak jabučne kiseline i azotnih đubriva (amonijum-nitrat, amonijum-sulfat, urea). Za fitoekstrakciju olova u uljanoj repici najefikasnije se pokazao dodatak sumpora i dodatak amonijum-nitrata u sediment. Dodaci sedimentu nisu značajno uticali na povećanje biodostupnosti kadmijuma. Produženo gajenje je dovelo do veće koncentracije teških metala u uljanoj repici gajenoj sa dodatkom azotnih đubriva što je posledica porasta biomase. Uljana repica gajena na pilot sajtu u realnim nekontrolisanim uslovima postigla je maksimalne koncentracije teških metala u fazi cvetanja, a od svih ispitivanih metala postignuta je najveća akumulacija bakra (4000 µg po biljci). Oksalna i jabučna kiselina povećale su koncentraciju i akumulaciju različitih metala kod konoplje i sirka. Utvrđeno je da vreme dodavanja organskih kiselina u sediment nema značajnog uticaja na koncentraciju teških metala u konoplji i sirku, ali da je akumulacija metala bila veća kod biljaka kojima su agensi dodati u osmoj nedelji jer su tada imale značajno veću biomasu. Dobijeni rezultati su dali doprinos odabiru odgovarajuće rotacije gajenja poljoprivrednih useva i dodataka sedimentu u zavisnosti od teških metala prisutnih u izmuljenom sedimentu, kako bi proces fitoremedijacije bio što efikasniji.</p
Uticaj različitih modela organizovanja nastave fizičkog vaspitanja na antropološki status učenika srednje škole
No full textNa grupnom uzorku sastavljenom od tri odeljenja četvrtog razreda gimnazije, tokom jednog polugodišta, sproveden je eksperiment u trajanju od 14 nedelja sa ciljem da se proveri uticaj dva specifična modela nastave fizičkog vaspitanja na antropološki status učenika. Uzorak od 48 ispitanika (25 dečaka i 23 devojčice), starosti 18,5 godina (±6 meseci), podeljen je u tri grupe koje su izložene različitim tretmanima. Prvoj grupi (9 dečaka i 8 devojčica) jedan standardni čas fizičkog vaspitanja zamenjen je jednim časom teorijske nastave i uvršten u redovni raspored. Na ovim časovima učenici su slušali teme o zakonitostima funkcionisanja ljudskog tela, zdravog vežbanja, zdrave ishrane i o bazičnim sportovima. Na drugom času isti učenici imali su nastavne jedinice iz atletike i gimnastike koji se nalaze u nastavnom planu i programu škole i podrazumevaju usvajanje sportsko-tehničkih znanja. Druga eksperimentalna grupa (8 dečaka i 7 devojčica) imala je dva časa fizičkog vaspitanja u suprotnoj smeni i ovi časovi su bili produženi sa standardnih 45 na 60 minuta. Na ovim časovima, umesto redovnih tema iz nastavnog plana, realizovani su različiti kretni programi u kojima su primenjeni sadržaji savremenih fitnes programa, a akcenat je stavljen na razvoj motoričkih i funkcionalnih sposobnosti. Treće odeljenje bilo je kontrolna grupa (8 dečaka i 8 devojčica) koji su tokom eksperimentalnog perioda imali uobičajen školski režim i dva standardna časa fizičkog vaspitanja nedeljno. Pre i posle eksperimenta svim ispitanicima su prikupljeni podaci o 4 telesne dimenzije (visina, masa, BMI i postotak masti u telu), 8 motoričkih varijabli (pokrivene testovima EURIFIT baterije), VO2max i stavovima prema fizičkom vaspitanju. Efekti ostvareni eksperimentalnim tretmanima valorizovani su upoređivanjem prosečnih vrednosti sa inicijalnog i finalnog merenja. Rezultatu statističke analize su otkrili da su grupe na početku eksperimenta bile veoma homogene i da se nisu međusobno razlikovale ni u jednom antropološkom obeležju. U obe eksperimentalne grupe formirani su pozitivniji stavovi prema fizičkom vaspitanju. Značajno poboljšanje telesnog statusa, motoričkih i funkcionalnih sposobnosti ostvareno je samo u drugoj eksperimentalnoj grupi koja je imala dva produžena časa u suprotnoj smeni. Istovremeno, u kontrolnoj grupi nije došlo do statistički značajnih promena ni u jednoj opserviranoj varijabli. Sve statistički značajne promene pripisane su uticaju eksperimentalnih tretmana
Social entrepreneurship as a function of socially responsible and economic development of the Republic of Serbia
Get PDFModel socijalnog preduzetništva podrazumeva radnu aktivaciju i angažman teže zapošljivih kategorija kroz pokretanje sopstvenog biznisa (proizvodnje ili usluga) kojim socijalni preduzetnici prelaze sa evidencije NSZ i socijalno ugrožene kategorije u radno efikasnu i ekonomski nezavisnu, društveno mr Počuč P. (2025). Socijalno preduzetništvo u funkciji društveno odgovornog i privrednog razvojaRepublike Srbije-DOKTORSKA DISERTACIJA 5 odgovornu kategoriju. Drugim rečima ovaj model obezbeđuje socijalno ugroženim kategorijama da umesto po socijalnu pomoć idu na posao i time obezbede egzistenciju sebe i svoje porodice. Predmet istraživanja obuhvata dubinsku analizu kako kvalitativnih, tako i kvantitativnih aspekata niza vitalnih i relevantnih faktora koji karakterišu socijalno preduzetništvo. Cilj istraživanja je da se obezbedi viši nivo razumevanja socijalne ekonomije, da se afirmiše i promoviše društveno-ekonomski značaj pomenutog organizacionog oblika, prikaže trenutno stanje poslovanja ovih preduzeća, ukaže na probleme, ali i pruže odgovori i uputi na inovativne oblike rada socijalnih preduzeća u Republici Srbiji. Cilj istraživanja je i analiza ulaznih i izlaznih tj. povratnih informacija o najznačajnijim segmentima poslovanja i delovanja organizacija, koje se bave socijalnim preduzetništvom u Republici Srbiji. Primenom pet metoda istraživanja: analiza glavnih komponenti - anketa, deskriptivna metoda, korelaciona metoda, cross metoda i swot analiza, prikazane su karakteristike (trenutni status, društveno ekonomski uticaj, perspektive i problemi kao i mere za unapređenje) socijalnih preduzeća. Anketno istraživanje organizacionih oblika koja imaju karakteristike socijalnog preduzeća imalo je za cilj da doprinese boljem razumevanju socijalne ekonomije, afirmiše i promoviše društveno ekonomski značaj, prikaže presek trenutnog stanja ovih preduzeća, ukaže na probleme, ali i pruži odgovore i uputi na nove pragmatične korake ka unapređenju rada i efikasnosti socijalnih preduzeća u Republici Srbiji. U samoj disertaciji akcenat je dat na analizi i informaciji iz „baze“ tj. povratnim informacijama o najznačajnijim segmentima poslovanja i delovanja organizacija koje se bave socijalnom ekonomijom u Republici Srbiji. mr Počuč P. (2025). Socijalno preduzetništvo u funkciji društveno odgovornog i privrednog razvojaRepublike Srbije-DOKTORSKA DISERTACIJA 6 Generalna hipoteza H1: Postoje različiti faktori organizacije i upravljanja koji utiču na efikasnost i održivost poslovanja socijalnih subjekata u funkciji privrednog razvoja Republike Srbije. Složenost teme i predmeta istraživanja uz glavnu hipotezu H.1. zahteva izvođenje i pomoćnih radnih hipoteza. Generalna hipoteza H2: Socijalno preduzetništvo ima veliki potencijal, ali nedovoljno iskorišćen te zahteva niz konkretnih mera za unapređenje. Složenost teme i predmeta istraživanja uz glavnu hipotezu H.2. zahteva izvođenje i pomoćnih radnih hipoteza. Sve hipoteze su potvrđene, a cilj da se socijalno preduzetništvo predstavi kao društveno odgovoran i efikasan model poslovanja sa velikim potencijalima, ali i određenim nedostacima je u potpunosti postignut i naučno istraživačkim metodama dokazan. Prilikom realizacije obrade podataka dobijenih u toku istraživanja efikasno je korišćeno pet istraživačkih metoda, putem kojih su testirane i potvrđene osnovne polazne hipoteze disertacije. Analiza glavnih komponenti socijalnog preduzetništva je sprovedena putem metode anketiranja - upitnika odabranih socijalnih preduzeća u Republici Srbiji. Istraživanje je obavljeno na uzorku od 122 socijalna preduzeća koja zapošljavaju ili angažuju 1908 radnika-volontera. U toku odabira uzorka vodilo se računa da bude obuhvaćen što veći broj preduzeća koja su izrazila volju i želju za učešće u istraživanju, kao i o sveobuhvatnosti organizacionih oblika koja imaju karakeristike socijalnog preduzeća i ravnomernosti regionalne proširenosti socijalnih preduzeća. Deskriptivnom metodom su opisani rezultati istraživanja i osnovne karakteristike svih promenjivih nakon čega su izabrane odgovarajuće kvantitativne metode istraživanja. mr Počuč P. (2025). Socijalno preduzetništvo u funkciji društveno odgovornog i privrednog razvojaRepublike Srbije-DOKTORSKA DISERTACIJA 7 Korelaciona analiza imala je cilj da ustanovi postojanje veze između pojedinačnih pitanja iz ankete po redosledu sa drugim pitanjima iz ankete gde je prisutna značajna statistička povezanost. S'obzirom da su sve promenljive (pitanja iz Upitnika) kategoričke promenljive za određivanje veze između njih upotrebljen je Spearmanov korelacioni koeficijent. Testiranje je urađeno upotrebom Hi-kvadrat testa (eng. The chi-squared test) ili Fišerovim testom (eng. Fisher's exact test). Cross analiza poslužila je za testiranje hipoteze o nezavisnosti karakteristika faktora koji se odnose na socijalno preduzetništvo u odnosu na karakteristike socio - demografske karakteristike preduzeća. Testiranje je urađeno upotrebom Hi-kvadrat testa ili Fišerovim testom. Swot analiza koja je korišćena u izradi disertacije pokazala se kao efikasan alat za razumevanje i identifikovanje pozitivnih i negativnih faktora. Odgovori koji su dobijeni iz ankete omogućili su da jasno utvrdimo trenutnu situaciju u kojoj se socijalna preduzeća nalaze, koje su glavne prednosti i slabosti, a sve sa ciljem da utičemo na rešavanje problema i unapređenje poslovanja u budućnosti. Naučni doprinos doktorske disertacije ogleda se u dopuni relativno oskudnih i uglavnom neusaglašenih teorijskih stavova kao i empirijskih dokaza o značaju socijalnog preduzetništva na društveno ekonomskom polju u Republici Srbiji. Primenom brojnih istraživačkih metoda uočene su i identifikovane sve prednosti društveno odgovornog poslovanja socijalnih preduzeća i njihov značaj za ekonomski napredak Republici Srbije ali i nedostaci i problemi koje konkretnim merama možemo prevazići. Pojedini aspekti istraživanja su postavili temelje za neka buduća ispitivanja, testiranja i analize ovog sektora koja u kontinuitetu mogu dalje doprinositi povećanju socio-ekonomskog učinka na društveno–privredni razvoj Republici Srbije. mr Počuč P. (2025). Socijalno preduzetništvo u funkciji društveno odgovornog i privrednog razvojaRepublike Srbije-DOKTORSKA DISERTACIJA 8 U uvodnim razmatranjima ukazano je na društvenu i naučnu opravdanost izučavanja ove problematike, naučno je definisala predmet istraživanja, cilj i značaj istraživanja, osnovne polazne hipoteze istraživanja i metode i tehnike istraživanja. U drugom delu – Teorijske postavke, pružen je sveobuhvatan pregled značajnih teoretskih izvora, koji su u užem smislu definisali područje istraživanja i obuhvatili opšte stavove autora o ulozi i značaju socijalnog preduzetništva kao društveno odgovornog i održivog ekonomskog modela poslovanja koji doprinosi privrednom razvoju Republici Srbije. U ovom delu prezentovani su osnovni pojmovi socijalnog preduzetništva kako bi se bolje razumeo ovaj vid alternativn ekonomije. Opšte karakteristike, rasprostranjenost, značaj, forme, uloga i potencijali socijalnog preduzetništva prikazani su u ovom delu na primerima iz sveta, EU, Republike Srbije. Poseban akcenat je stavljen na pravnu i zakonsku regulativu kako postojeću tako i buduću – usvajanje novog zakona o socijalnom preduzetništvu koji bi svakako trebao značajno doprineti unapređenju poslovanja socijalnih preduzeća. Pored osnovnih teorijskih postavki i detaljne analize trenutnog položaja socijalnog preduzetništva u Republici Srbiji kao i isticanja društvene odgovornosti i privredne efikasnosti ovog sektora ukazano je na brojne probleme ali i mere koje su neophodne da se preduzmu kako bi svi potencijali socijalnog preduzetništva bili maksimalno iskorišćeni. U narednom trećem poglavlju – empirijskom istraživanju su potvrđene hipoteze-prednosti ali i nedostaci u aktivnostima socijalnih preduzeća a kao rezultat dati i odgovore o konkretnim merama. U trećem delu detaljno je opisan uzorak istraživanja i instrument koji je korišćen u istraživačkom procesu. Definisane su varijable, primenjeno je pet metoda istraživanja kao i proces prikupljanja i obrade podataka dobijenih iz upitnika. mr Počuč P. (2025). Socijalno preduzetništvo u funkciji društveno odgovornog i privrednog razvojaRepublike Srbije-DOKTORSKA DISERTACIJA 9 U četvrom delu disertacije – diskusija rezultata istraživanja, deskriptivno i detaljno je opisan značaj i uticaj rezultata istraživanja na postavljene hipoteze koje su putem više navedenih i primenjenih analitičkih metoda i potvrđene. U petom delu, na osnovu istraživanja koje je obuhvatalo brojne analize, formulisan je zaključak u vezi sa osnovnim predmetom istraživanja, uz isticanje naučnog i društvenog doprinosa disertacije. U ovom delu su takođe definisani i pravci daljih istraživanja u ovoj oblasti koja je još uvek nedovoljno afirmisana. Šesti deo disertacije posvećen je prikazu korišćene referentne literature u procesu pisanja doktorske disertacije. Sedmi deo disertacije se odnosi na biografiju autora disertacije i objavljene naučne radove.The social entrepreneurship model involves the activation and engagement of harder-to-employ categories through the establishment of their own businesses (in production or services). This model enables social entrepreneurs to transition from the National Employment Service (NES) registry and socially vulnerable categories to a workforce that is economically independent, socially responsible, and productive. In other words, this model ensures that socially vulnerable groups seek employment rather than social assistance, thus securing the livelihood of themselves and their families. The research subject includes an in-depth analysis of both qualitative and quantitative aspects of various vital and relevant factors that characterize social entrepreneurship. The goal of the research is to provide a deeper understanding of the social economy, affirm and promote the socio-economic significance of this organizational form, present the current state of operations of these enterprises, highlight the problems, and offer solutions and guidelines for innovative work approaches for social enterprises in the Republic of Serbia. Additionally, the research aims to analyze input and feedback from the most significant segments of the operation of organizations engaged in social mr Počuč P. (2025). Socijalno preduzetništvo u funkciji društveno odgovornog i privrednog razvojaRepublike Srbije-DOKTORSKA DISERTACIJA 12 entrepreneurship in the Republic of Serbia. By applying five research methods—principal component analysis (survey), descriptive method, correlation method, cross method, and SWOT analysis—the characteristics (current status, socio-economic impact, perspectives, problems, and improvement measures) of social enterprises were presented. The survey research on organizational forms with social enterprise characteristics aimed to contribute to a better understanding of the social economy, promote its socio-economic importance, present the current state of these enterprises, identify problems, and provide answers and practical steps toward improving the operations and effectiveness of social enterprises in the Republic of Serbia. The dissertation focuses on the analysis of information obtained from feedback on the most significant aspects of business and operations of organizations engaged in the social economy in Serbia. General Hypothesis H1: There are various organizational and management factors that affect the efficiency and sustainability of the operations of social entities in the context of the economic development of the Republic of Serbia. The complexity of the topic and research subject, alongside the main hypothesis H1, requires the formulation of auxiliary working hypotheses. General Hypothesis H2: Social entrepreneurship has significant potential, but it is underutilized and requires a range of concrete measures for improvement. The complexity of the subject and research, in addition to the main hypothesis H2, necessitates the formulation of auxiliary working hypotheses. All hypotheses have been confirmed, and the goal of presenting social entrepreneurship as a socially responsible and efficient business model with significant potential but certain shortcomings has been fully achieved and scientifically proven through research methods. During the data analysis phase, five research methods were mr Počuč P. (2025). Socijalno preduzetništvo u funkciji društveno odgovornog i privrednog razvojaRepublike Srbije-DOKTORSKA DISERTACIJA 13 effectively used, through which the primary hypotheses of the dissertation were tested and confirmed. Principal component analysis of social entrepreneurship was carried out using the survey method with questionnaires from selected social enterprises in Serbia. The survey was conducted on a sample of 122 social enterprises employing or engaging 1,908 workers/volunteers. The sample was selected with an emphasis on covering as many enterprises that expressed interest in participating in the study, and with consideration for a balanced regional distribution of social enterprises. Descriptive methods were used to describe the research results and the basic characteristics of all variables, after which appropriate quantitative research methods were selected. Correlation analysis aimed to establish the existence of a relationship between individual questions in the survey and other questions, where there was a significant statistical connection. Since all variables (questions from the questionnaire) were categorical, the Spearman correlation coefficient was used to determine the relationship between them. Testing was conducted using the Chi-squared test or Fisher's exact test. Cross analysis was used to test the hypothesis of independence between social entrepreneurship characteristics and the socio-demographic characteristics of the enterprises. Testing was performed using the Chi-squared or Fisher's exact test. The SWOT analysis applied in this dissertation proved to be an effective tool for understanding and identifying both positive and negative factors. The responses obtained from the survey allowed for a clear determination of the current situation of social enterprises, highlighting the main strengths and weaknesses, with the aim of resolving problems and improving future operations. The scientific contribution of the doctoral dissertation lies in the supplementation of relatively scarce and often inconsistent theoretical views, as well as empirical evidence regarding the mr Počuč P. (2025). Socijalno preduzetništvo u funkciji društveno odgovornog i privrednog razvojaRepublike Srbije-DOKTORSKA DISERTACIJA 14 significance of social entrepreneurship in the socio-economic field in the Republic of Serbia. By applying numerous research methods, the advantages of socially responsible business in social enterprises and their significance for the economic progress of the Republic of Serbia were identified, along with the deficiencies and problems that can be overcome with concrete measures. Certain aspects of the research have laid the foundation for future studies, testing, and analyses of this sector, which can continuously contribute to increasing the socio-economic impact on the socio-economic development of the Republic of Serbia. The introductory chapter highlights the social and scientific justification for studying this issue, scientifically defining the research subject, goals, and significance, as well as the basic hypotheses and research methods and techniques. In the second part – Theoretical Postulates, a comprehensive review of significant theoretical sources is provided, which more narrowly defined the research area and included the general views of authors on the role and significance of social entrepreneurship as a socially responsible and sustainable economic business model contributing to the economic development of the Republic of Serbia. This section presents the basic concepts of social entrepreneurship to better understand this form of alternative economy. The general characteristics, spread, significance, forms, roles, and potential of social entrepreneurship are shown here through examples from the world, the EU, and Serbia. Special emphasis is placed on legal and legislative regulation, both current and future – the adoption of a new law on social entrepreneurship, which should significantly contribute to the improvement of social enterprises' operations. In addition to the basic theoretical postulates and a detailed analysis of the current state of social entrepreneurship in Serbia, the social responsibility and economic efficiency of this mr Počuč P. (2025). Socijalno preduzetništvo u funkciji društveno odgovornog i privrednog razvojaRepublike Srbije-DOKTORSKA DISERTACIJA 15 sector are emphasized, along with numerous problems and necessary measures to maximize the potential of social entrepreneurship. The third chapter – Empirical Research, confirms the hypotheses regarding the advantages and disadvantages of social enterprises’ activities, providing answers with specific measures. The third part describes the research sample and the instruments used in the research process. Variables are defined, five research methods were applied, and the process of data collection and processing from the questionnaires is outlined. In the fourth part of the dissertation – Discussion of Research Results, the significance and impact of the research results on the posed hypotheses are descriptively and in detail discussed, with confirmation through the previously mentioned analytical methods. In the fifth part, based on the research covering numerous analyses, conclusions regarding the main research subject are formulated, along with highlighting the scientific and social contributions of the dissertation. This part also defines future research directions in this area, which is still insufficiently recognized. The sixth part of the dissertation is dedicated to referencing the literature used in the process of writing the doctoral dissertation. The seventh part concerns the author’s biographyand published scientific work
Ка хуманијем урбаном детињству: Примена playborhood концепта у оплемењивању града просторно-уметничкиим интервенцијама"
No full textРазвој савремених градова и урбани начин живота у последњих неколико деценија
донели су собом неумитно ограничавање слободе кретања и простора дечје игре у јавном
простору. Одрастање у граду прати низ проблема и околности које деллују спутавајуће на
дечји развој.
Простор за игру се с размере града своди на изоловане зоне са типизираном опремом,
игралиште постаје производ, а деца све више времена проводе у затвореним просторима
и на строго усмераваним активностима. Дешава се криза детињства (просторно и
социјално гледано) какво смо некад познавали, и то се сигурно одражава на друштво као
целину.
Намера аутора је да у овом раду истражи и прикаже развој слободне игре у јавном
простору, сагледа узроке њеног постепеног нестајања из савременог урбаног окружења и
покуша да понуди један могући правац унапређења градског простора који би град више
прилагодио дечјим потребама, а одрастање у граду учинио хуманијим.
Теоријско полазиште чини анализа релевантних појава и феномена: игре, детињства у
граду, савремених демографских кретања и начина живота у интензивно урбанизованим
срединама, начина на који се игра у градском простору развијала, игралишта као њеног
уобичајеног просторног оквира, као и примера добре праксе који дизајном и
партиципативним планирањем утиру пут граду по мери детета.
Хипотеза произашла из истраживања препознаје playborhood концепт низа интервенција
мале размере на нивоу „комшилука", који формирањем мреже простора намењених
дечјој игри, кретању и дружењу може унапредити и оплеменити окружење у ком деца
одрастају.
Докторски уметнички пројекат почиње типолошком анализом градске структуре и
идентификацијом њених градивних елемената који могу примити садржаје игре или
редизајном постати носиоци активности игре. За типолошком анализом следи она
пројектантска, као и дефинисање еквивалентне типологије елемената који позивају на
игру, међу којима су одабрани концепти развијени до нивоа идејног пројектантског
решења. Осмишљени као универзално примењиви у урбаној средини, елементи игре
повезани линеарним интервенцијама дуж дечјих путања трансформишу непосредно
окружење у playborhood мрежу – систем игралишних форми које ненаметљиво
редефинишу и обогаћују просторе препознатог потенцијала.
Пројектом приказани поступак трансформације комшилука у „разиграни“ оквир
одрастања постаје својеврсна планска алатка, опробана на примеру конкретне урбане
микро целине Београда, у последњем сегменту рада
Liability for the quality of product sold
No full textDoktorska disertacija pod nazivom „Odgovornost za kvalitet prodate stvari“ analizira dva važna pravna instituta: odgovornost za materijalne nedostatke (nesaobraznost robe) i garanciju, kao instrumente zaštite načela ekvivalentnosti uzajamnih prestacija kod dvostrano obaveznih, teretnih ugovora. U prvom dijelu rada, istražuje se istorijski razvoj instituta odgovornosti za materijalne nedostatke, te detaljno analizira njegova regulativa u pravu Republike Srbije i pravnim sistemima u BiH, inostranom pravu, kao i prema propisima koji uređuju međunarodnu prodaju robe, počev od pretpostavki odgovornosti za materijalne nedostatke, preko sadržine odgovornosti prodavca, uz ukazivanje na sporna pitanja kao i stavove sudske prakse vezane za ovu problematiku. Drugi dio rada fokusiran je na zaštitu prava potrošača, posebno u kontekstu prava Evropske unije. Ovaj dio analizira najznačajnije propise EU koji regulišu materiju odgovornosti za nesaobraznost robe ugovoru, njihovu implementaciju u nacionalna prava, njihov uticaj na opšti institut odgovornosti za materijalne nedostatke kao i usklađenost aktuelnih zakona o zaštiti potrošača u Srbiji i BiH sa komunitarnim pravom. Karakteristike, značaj, te način regulisanja instituta garancije u srpskom i bosansko-hercegovačkom pravu, kao i u uporednom pravu predmet su trećeg dijela disertacije. Pored odgovornih lica, pretpostavki odgovornosti, sadržine odgovornosti, u radu se ukazuje na sličnost, kao i na razlike u odnosu na institut odgovornosti za materijalne nedostatke. Razmatra se neophodnost postojanja ovih instituta u pravnim sistemima Srbije i BiH, kao i mogućnost njihove izmjene i prilagođavanja propisima Evropske unije sa ciljem podizanja nivoa zaštite potrošača.Doctoral thesis titled ”Liability for the quality of product sold“ analyzes two significant legal institutes: liability for defective product (non-compliant product) and warranty, which serve as mechanisms to safeguard the principle of equal consideration in bilateral contracts made by onerous title. The first part of the thesis delves into the historical development of the institute of liability for defective products, providing a detailed analysis of relevant legislation in the Republic of Serbia, the legal system of Bosnia and Herzegovina, and foreign jurisdictions. Furthermore, the author conducted in-depth research on the legislation that governs international sales of goods, covering topics such as the assumption of liability for material defects and the contents of seller's liability. She specifically referenced contentious issues and case law relevant to this matter. The second part of the thesis focuses on consumer protection, especially in the context of Community law. The author conducted an analysis of the most significant EU legal instruments that govern the liability for non-compliant products, scrutinizing their transposition into national legislation of Member States, their impact on the liability institute for defective products, and the degree of alignment between the current consumer protection legislation in Serbia and Bosnia and Herzegovina and Community law. The third part of the thesis focuses on the features, significance, and regulation of the institute of warranty in the laws of Serbia, Bosnia, and Herzegovina, as well as in comparative law. In addition to the issues of liable party, assumption of liability, and content of liability, the thesis points to similarities and differences with respect to the institute of liability for material defects in goods. The author considers the necessity of having these institutes in the legal systems of Serbia and Bosnia and Herzegovina, as well as the possibility of their adjustment to the EU legislation in order to safeguard the interests of consumers
Synthesis and antitumor activity of dinuclear platinum(II) complexes with naphthyridines as bridging ligands
No full textAPSTRAKT
U okviru ove doktorske disertacije prikazana je sinteza i karakterizacija dinuklearnih platina(II)
kompleksa, opšte formule [{Pt(L)Cl}2(-X)](ClO4)2 (X je 1,5-nphe u Pt1-Pt7 i 1,6-nphe u Pt8 i
Pt9); L je 2NH3 u Pt1 i Pt8 kompleksima ili bidentatno koordinovani diamini. Na osnovu rezultata
UV-Vis i fluorescentne spektroskopije za reakcije kompleksa platine(II) sa CT-DNK zaključeno
je da ispitivani kompleksi sa CT-DNK ostvaruju elektrostatičke interakcije. Načini vezivanja Pt1-
Pt7 kompleksa za DNK izučavani su primenom molekulskog dokovanja. Utvrđeno je da ispitivani
kompleksi sa DNK mogu ostvariti elektrostatičke interakcije, vezuju se za fosfatne grupe.
Hidroliza Ac–L–Met–Gly u prisustvu Pt2w, Pt3w i Pt5w kompleksa ispitivana je primenom 1H
NMR, a potvrđena je na osnovu kvantno-hemijskih proračuna. Na osnovu eksperimentalnih
podataka, koji su dobijeni primenom UV-Vis i fluorescentne spektroskopije za reakcije Pt2, Pt3 i
Pt5 kompleksa sa HSA, zaključeno je da ispitivani kompleksi sa HSA ostvaruju statičke
interakcije, što je potvrđeno i na osnovu rezultata molekulskog dokovanja. Na osnovu rezultata
bioloških ispitivanja zaključeno je da Pt1 i Pt2 kompleksi u in vitro uslovima pokazuju značajnu
citotoksičnu aktivnost prema ćelijskoj liniji karcinoma debelog creva. Rezultati dobijeni
ispitivanjem ćelijske apsorpcije ukazuju da pasivni transport nije odgovoran za razlike u pogledu
ćelijske apsorpcije ispitivanih kompleksa. U odnosu na ispitivane ćelijske linije Pt8 kompleks je
pokazao veći citotoksični potencijal prema čvrstim tumorima u odnosu na Pt9 kompleks. Nađeno
je da Pt8 kompleks indukuje apoptozu 4T1 i A549 ćelija, zbog čega dolazi do povećanja ekspresije
pro-apoptotičnog kaspaze-3 i smanjenja ekspresije anti-apoptotičknog Bcl-2 i Ki-67 proteina.ABSTRACT
This dissertation presents the synthesis and characterization of dinuclear platinum(II) complexes
of the general formula [{Pt(L)Cl}2(-X)](ClO4)2 (X is 1,5-nphe, Pt1-Pt7 and 1,6-nphe, Pt8 i Pt9);
L is 2NH3 in Pt1 and Pt8 complexes or bidentate coordinated diamines. From the results of UVVis and fluorescence spectroscopy for the reactions of platinum(II) complexes with CT-DNA, it
was found that the tested complexes with DNA achieve electrostatic interactions. Molecular
docking studies performed to evaluate the potential binding mode of Pt1−Pt7 complexes at the
double stranded DNA showed that groove spanning and backbone tracking were the most stable
binding modes. Hydrolysis of Ac–L–Met–Gly in the presence of Pt2w, Pt3w and Pt5w complexes
was studied by 1H NMR, and confirmed based on quantum chemical calculations. Based on the
experimental data, obtained by UV-Vis and fluorescence spectroscopy for the reactions of the Pt2,
Pt3 and Pt5 complexes with HSA, it was concluded that the investigated complexes with HSA
achieve static interactions, which was additionally confirmed based on the results of molecular
docking. The biological assays showed that Pt1 and Pt2 complexes in vitro show significant
cytotoxic activity against the colon cancer cell line. The results of the cellular uptake study showed
that passive transport is not responsible for the differences in cellular uptake of the complexes
studied. In relation to the cell lines tested, the Pt8 complex showed higher cytotoxic potential
against solid tumors compared to the Pt9 complex. It was found that the Pt8 complex induces
apoptosis of 4T1 and A549 cells, due to which there is an increase in the expression of the proapoptotic caspase-3 and a decrease in the expression of the anti-apoptotic Bcl-2 and Ki-67 proteins
Numerical solving of Glauert inflow formula for single-rotor helicopter in steady flight below stall-flutter limit
No full textDoktorska teza tretira problem numeričkog izračunavanja koeficijenta indukovane
brzine na glavnom rotoru u napredujućem letu helikoptera, zasnovanog na teoriji disk-
aktuatora, odnosno problem rešavanja Glauertove jednačine protočnosti idealnog rotora u
uslovima ravnotežnog leta helikoptera klasične jednorotorne konfiguracije. Prema dostupnoj
literaturi, navedena jednačina se relativno uspešno rešava upotrebom Njutnovog metoda u
najčešće nekoliko iteracija. Međutim, u poslednjih desetak godina razvijen je veliki broj
višekoračnih metoda za rešavanje nelinearnih jednačina visokog reda konvergencije.
Istraživanje je usmereno u pravcu izrade numeričke analize kakva ne postoji u literaturi, a
odnosi se na rešavanje četiri oblika Glauertove jednačine protočnosti u uslovima
horizontalnog leta helikoptera ispod granice prihvatljivosti stol-flatera upotrebom metoda za
rešavanje nelinearnih jednačina visokog reda konvergencije. Pri tome, ukupno je analizirano
14 različitih metoda, uz tri različite početne vrednosti za inicijaciju iterativnog niza, od kojih
je jedna originalno predstavljena u ovom radu. Kao rezultat, detektovana je kombinacija
korišćene metode, početne vrednosti i oblika jednačine koja se rešava, koja omogućava da se
dođe do rešenja sa zadovoljavajućom tačnošću u samo jednoj iteraciji. Takođe, definisan je
opseg parametara Glauertove jednačine koji zadovoljava uslove progresivnog leta
helikoptera ispod granice prihvatljivosti stol-flatera. Kriterijum za određivanje navedene
granice prihvatljivosti zasnovan je na adaptaciji Harisovog kriterijuma i uključen je u low-
fidelity matematički model ravnotežnog leta helikoptera koji je takođe originalno razvijen za
potrebe ovog istraživanja. Model uključuje uticaj promene parazitnog otpora i uzgona
okvašenih nerotirajućih komponenti letelice sa promenom poprečnog nagiba trupa, čiji se
sistem od preko dvadeset nelinearnih jednačina rešava uslovnim svođenjem na jednu
nelinearnu jednačinu upotrebom simboličke algebre.The doctoral thesis deals with the problem of numerical calculation of the induced
velocity coefficient on the main rotor in the forward flight of a helicopter, based on the disc-
actuator theory, i.e., the problem of solving the Glauert inflow formula of an ideal rotor under
the conditions of steady-level flight of a classic single-rotor helicopter. According to the
available literature, the mentioned equation is relatively successfully solved using Newton's
method in several iterations. However, many multipoint iterative methods for solving
nonlinear equations of high-order convergence have been developed over the last ten years.
This research is directed towards creating a numerical analysis that does not exist in the
literature, and it refers to the solution of four forms of the Glauert inflow equation in
conditions of steady-level helicopter flight below the stall-flutter acceptance limit using
methods for solving nonlinear equations of a high order of convergence. Thereby, 14 different
methods were analyzed, with three different starting values for the iterative sequence
initiation, one of which was primarily presented in this research. As a result, a combination
of the method used, the initial value and the form of the equation to be solved was detected,
which allows for solving with satisfactory accuracy in just one iteration. Also, the range of
parameters of the Glauert inflow formula is defined, which satisfies the conditions of
progressive steady-level flight of the helicopter below the stall-flutter limit. The criterion for
determining the specified acceptance limit is based on the adaptation of the Harris criterion,
and it is included in the low-fidelity mathematical model of the helicopter's steady-level
flight, which was also primarily developed for this research. The model takes into
consideration the influence of the change in parasitic drag and lift force of the airframe with
the change in the pitch angle of the fuselage, whose system of over 20 nonlinear equations is
solved by conditional reduction to one nonlinear equation using symbolic algebra