Opin visindi
Not a member yet
2982 research outputs found
Sort by
Development of a New Stoichiometric Equilibrium-Based Model for Wood Chips and Mixed Paper Wastes Gasification by ASPEN Plus
Get PDFPost-print (lokagerð höfundar)Wood and paper residues are usually processed as wastes, but they can also be used to produce electrical and thermal energy through processes of thermochemical conversion of gasification. This study proposes a new steady state simulation model for down draft waste biomass gasification developed using the commercial software Aspen Plus for optimization of the gasifier performance. The model was validated by comparison with experimental data obtained from six different operation conditions. This model is used for analysis of gasification performance of wood chips and mixed paper wastes. The operating parameters of temperature and moisture content (MC) have been varied over wide range and their effect on the high heating value (HHV) of syngas and cold gas efficiency (CGE) were investigated. The results show that increasing the temperature improves the gasifier performance and it increases the production of CO and H2 which leads to higher LHV and CGE. However, an increase in moisture content reduces gasifier performance and results in low CGE.This work was supported by the Icelandic Research Fund
(IRF), grant number 196458-051
From partial melting to lava emplacement: the petrogenesis of some Icelandic basalts
Get PDFThis thesis provides insights into the petrogenesis of Iceland basalts via three subprojects. The first uses olivine macrocrysts as a proxy for mantle melting conditions below Iceland, the second utilizes petrological thermobarometry to resolve the crustal storage conditions of the most primitive basaltic rocks (ankaramites) of the Eyjafjallajökull volcano, and the third investigates basalt fractionation processes within the Hafnarhraun pāhoehoe lava lobe.
The sub-Icelandic mantle is evidently heterogeneous in composition. Yet olivine major and minor element compositions in Iceland basalts typically concur with common mantle lherzolite as the source of magmas, with the only potential exceptions being the basalts of Eyjafjallajökull and Vestmannaeyjar volcanic systems in South Iceland. These South Iceland basalts have forsteriterich olivine with relatively high Ni and low Mn contents, together with low Sc and V and high Cr, Ti, Zn, Cu and Li contents. Elevated Ni and low Mn in olivine have been attributed to olivine-free pyroxenitic mantle source; however, the South Iceland olivine compositions are best explained by the effect of comparatively high-pressure (Pfinal>1.4 GPa) and high-temperature melting of somewhat enriched olivine-bearing mantle. I conclude this because (i) elevated Ni and low Mn in olivine can also indicate deep, high-temperature, mantle melting, (ii) the abundances of Sc, V, Ti and Zn in the South Iceland olivine are compatible with low-degree partial melts of olivine-rich mantle, and (iii) melts of olivine-free pyroxenite are, according to recent models, easily consumed in reactions with subsolidus mantle peridotite and thus unlikely to migrate to the crust and crystallize olivine. The identified high-Ni/low-Mn olivine macrocrysts suggest final mantle equilibration depths greater than 45 km for South Iceland magmas, and imply effective mantle-to-surface magma transport.
Two Eyjafjallajökull ankaramite outcrops (Hvammsmúli and Brattaskjól), rich in olivine (Fo81–90) and clinopyroxene (Mg#cpx 78–90) macrocrysts (~30 vol%) in near equal amounts, have a specifically prominent “deep mantle source signature” (high-Ni/low-Mn) in olivine. To investigate the crustal storage conditions of these and other Eyjafjallajökull basaltic magmas, I analyzed olivine, clinopyroxene, spinel and melt inclusion compositions from these volcanic units. These analyzes revealed that the olivine-hosted spinel inclusions have exceptionally high Cr#spl (52–80) and TiO2 (1–3 wt%) and low Al2O3 (8–22 wt%) compared to typical chromian spinels in Iceland, in line with the postulated deep and enriched mantle source of the parental magmas. According to olivine-spinel oxybarometry, these spinels crystallized under a moderate oxygen fugacity (ΔlogFMQ 0–0.5). Furthermore, jadeite-in-clinopyroxene barometry indicates clinopyroxene crystallization at a rather low pressure (1.7–4.2 kbar; external precision ±1.4 kbar), implying a magma storage depth of 10.7±5 km. Additionally, clinopyroxe-liquid, olivine-liquid and liquid only thermometry gives varying crystallization temperatures of 1120–1195 °C, 1136–1213 °C and 1155–1222 °C, respectively, for the compositionally diverse macrocrysts. The scarcity of macrocryst plagioclase and trends in clinopyroxene compositions indicate that the mid-crustal crystallizing assemblage was olivine and clinopyroxene, and plagioclase fractionated later. Diffusive re-equilibration in Brattaskjól olivine grains suggests that this crystal assemblage mobilized and erupted from its storage within a few weeks. To conclude, the Brattaskjól and Hvammsmúli crystal cargoes are agitated wehrlitic or plagioclase-wehrlitic mushes from the mid-crust that ascended to the surface relatively rapidly.
Basaltic lavas are practically never primitive mantle melts owing to fractional crystallization in the crust, which, at low pressure, may be aided by volatile exsolution. Deciphering magma fractionation processes from solidified crustal intrusions is hampered by their often complex emplacement history. The emplacement of pāhoehoe lavas, however, is simpler and well understood, and hence I investigated the mechanisms of basalt fractionation from a differentiated pāhoehoe lava lobe in Hafnarhraun lava flow field. Here, volatile exsolution had facilitated separation of basaltic residual melts to form three types of melt segregations: vesicle cylinders (VC) in the core of the lobe and two types of horizontal vesicle sheets (HVS1 and HVS2) in the upper part of the lobe. Interestingly, the VC do not match chemically with the modelled residual melts of the lobe, and their formation seems to have included two stages: volatile-aided melt separation from crystallizing base of the lobe and later contamination by primitive macro- and microphenocrysts in the lava core. HVS1, which resemble VC, were formed as the ascending VC diapirs accumulated to the upper solidification front of the lava lobe. HVS2, in turn, are distinctly evolved in compositions compared to other units in the lobe and were formed as highly fractionated residual melts seeped to voids in the upper crust of the lobe. Processes analogous to segregation formation at Hafnarhraun may contribute to genesis of evolved basalts and silicic rocks in shallow magmatic systems.
Overall, my work highlights the exceptional nature of South Iceland among other volcanically active regions in Iceland. Furthermore, analyses of the Hafnarhraun pāhoehoe lava reveal the processes of melt segregation formation in pāhoehoe lava lobes. I hope future research will expand on these findings, further resolving the nature of mantle melting below South Iceland and the significance of volatile-aided processes in crustal magma differentiation.Í þessari ritgerð er ljósi varpað á uppruna
basaltkviku á Íslandi með þremur
rannsóknarþemum. Í fyrsta þemanu er
snefilefnainnihald ólívíndíla notað til að skýra
hvaða skilyrði ríkja við hlutbræðslu möttulsins
undir Íslandi. Í öðru þemanu er stuðst við
jarðefnafræðilega hita- og þrýstimæla til þess að
meta eiginleika kvikuhólfa/-þróa sem innihalda
frumstæða basaltkviku (þ.e. ankaramít) í
skorpunni undir Eyjafjallajökli. Þriðja þemað
varðar þróunarferli basaltbráðar í helluhraunssepa
í Hafnarhrauni við Þorlákshöfn.
Möttulinn undir Íslandi er að samsetningu
misleitur. Samt samræmist aðal- og
snefilefnasamsetning ólívíndíla í íslensku
basalti kviku sem á uppruna sinn að rekja til
hlutbræðslu á venjulegum lherzólítmöttli.
Hugsanleg undantekning frá þessari reglu er
basaltkvikan sem kemur upp í eldstöðvakerfunum
Eyjafjallajökli og Vestmannaeyjum, sem
innihalda mjög forsterítríka ólivíndíla með
tiltölulega háan Ni-styrk og lágan Mn-styrk,
ásamt lágum styrk Sc og V og háum styrk Cr,
Ti, Zn, Cu og Li. Þrátt fyrir að hár Ni-styrkur
og lágur Mn-styrkur í frumstæðum ólivíndílum
sé gjarnan rakinn til kviku sem myndast við
hlutbráðnun á ólivínlausum pyroxenítmöttli, þá
er samsetning umræddra ólivíndíla best skýrð
með háhitabráðnun á auðguðum, ólivínríkum
perídótítmöttliviðháanþrýsting(Pfinal> 1,4 GPa).
Ég dreg þessa ályktun vegna þess að (i) hár Nistyrkur og lágur Mn-styrkur í ólivíni samræmist
einnig bráðnun við háan hita djúpt í möttlinum,
(ii) tiltölulega hár styrkur Sc, V, Ti og Zn í
ólivíndílunum er í samræmi við litla hlutbráðnun
á ólivínríkum möttli, og (iii) samkvæmt nýjustu
líkönum hvarfast pýroxenítbráð auðveldlega við
möttulperidótít og því ólíklegt að slík bráð komist
upp í jarðskorpuna og kristalli ólivín. Þessi hái
styrkur Ni og lágur styrkur Mn í ólivíndílunum
bendir til þess að kvikan hafi síðast verið í
jafnvægi við möttulefnið á meira en 45 km dýpi
ogaðkvikanhafiflusthrattfrámöttlitilyfirborðs.
Tvær ankaramítmyndanir í Eyjafjöllum,
Hvammsmúli og Brattaskjól, sem auðugar eru
af ólivíndílum (Fo81–90) og klínópýroxendílum
(Mg#cpx 78–90) (~ 30%), nokkurn veginn í sama
magni,sýnamerkiumupprunadjúptímöttlinum,
þ.e. hátt Ni-magn / lágt Mn-magn í ólivíndílunum.
Efnasamsetningólivíns,klínópýroxens,spínilsog
bráðarinnlyksna var greind í sýnum frá þessum
myndunum til þess að meta dýpi kvikuþróa þar
sem þessar kvikur safnast fyrir í skorpunni fyrir
gos. Þessar greiningarsýna að spínilkristallarnir,
sem eru til staðar sem innlyksur í ólivíndílum,
hafa óvenju hátt Cr#spl (52–80) og mikið af
TiO2
(1–3 þ.%) og lítið af Al2
O3
(8–22 þ.%)
í samanburði við dæmigerða krómspínla í
íslensku basalti. Þetta er í takt við ályktunina
um djúpstæðan uppruna móðurkvikunnar frá
auðguðum möttli. Samkvæmt ólivín-spínil
súrefnisþrýstingsmælinum kristölluðust þessir
spínlar við hóflegan súrefnisstyrk (ΔlogFMQ
0–0,5).Jafnframtbendirþrýstimælirsembyggirá
magnijaðeítþáttaríklínópýroxenitilaðkristöllun
klínópýroxens hafi átt sér stað við frekar lágan
þrýsting (1,7–4,2±1,4 kbar),semgefurtil kynna
10,7 ± 5 km dýpi fyrir kvikuþróna.Að auki gefa
hitamælarfyrir klínópýroxen-gler, ólivín-gler og
gler eingöngu mismunandi kristöllunarhitastig
fyrir hinar mismundi gerðir fasa, nefnilega 1120–
1195 °C, 1136–1213 °C og 1155–1222 °C.
Lítið magn plagíóklasdíla ásamt samsetningu
klínópýroxendílanna bendir til þess að þessar
kvikur hafi kristallað ólivín og klínópýroxen í
kvikuþrónni og myndun plagíóklasdíla hafist
síðar. Líkanreikningar á efnasveimi í ólivíni
frá Brattaskjóli bendir til að þessi dílafarmur
hafi farið að stað úr geymslurýminu og borist
til yfirborðs í eldgosi innan nokkurra vikna.
Niðurstaðan er að dílafarmurinn í Brattaskjóli og Hvammsmúla sé að uppruna kristalríkur
massi í miðskorpunni með steindafylki wehrlíts
eða plagíóklas-wehrlíts sem reis tiltölulega hratt
til yfirborðs.
Basalthraun eru nær aldrei með sömu
samsetningu og frumstæðar möttulbráðir vegna
hlutkristöllunar sem á sér stað í jarðskorpunni,
en hlutkristöllunin getur við lágan þrýsting
orðið fyrir áhrifum af aðskilnaði gastegunda.
Erfitt getur verið að greina áhrif þróunarferla
í kviku með því að skoða storknuð innskot
vegna flókinnar sögu þeirra oft á tíðum. Hins
vegar er myndun helluhrauna vel skilin og
hef ég því rannsakað kvikuþróunarferli basalts
með því að skoða þróaðan helluhraunssepa í
Hafnarhrauni. Í þessu tilfelli átti aðskilnaður gass
þátt í aðskilnaði afgangsbráðar með samsetningu
basalts. Bráðaraðskilnaðurinn var af þrennu tagi:
blöðrusívalningar (VC) í kjarna hraunsepans og
tvær gerðir láréttra blöðrulaga (HVS1 og HVS2) í
efri hluta sepans. Áhugavert er að efnasamsetning
VC fellur ekki að líkanreikningum fyrir sepann
og myndun þeirra virðist hafa orðið í tveimur
þrepum: bráðaraðskilnaður með hjálp gass í botni
sepans þar sem kristöllun átti sér stað og síðar
mengun af frumstæðum stór- og smádílum í
kjarna hraunsins. HVS1 líkjast VC og mynduðust
þegar VC-sívalningar risu og söfnuðust fyrir á
storknunarmörkum hraunsepans. Hins vegar
eru HVS2 greinilega þróaðir í samanburði við
hinar gerðirnar í sepanum og mynduðust við að
mjög þróaðar afgangsbráðirseytluðu í holrými í
efri skorpu sepans. Ferli lík þeim sem mynduðu
afgangsbráðirnar í Hafnarhrauni gætu komið við
sögu við myndun þróaðs basalt og súrs bergs í
grunnstæðum kvikukerfum.
Heiltyfirlitiðþásýnarannsóknirmínarhversu
einstakt Suðurgosbeltið er meðal virkra gosbelta á
Íslandi. Þá hafa rannsóknirnar á Hafnarhrauni leitt
í ljós ferli bráðaraðskilnaðar í helluhraunssepum.
Ég vona að framtíðarrannsóknir muni byggja á
þessum uppgötvunum og leiða til betri skilnings
á eðli möttulbráðnunar undir Suðurlandi og því
hversu mikilvægt gas er fyrir kvikuþróunarferli
í skorpunni
“Not my type of people!” Students’ narratives of choosing the ‘right’ school for academic tracks in Iceland
No full textÁ síðustu áratugum hefur töluvert verið rætt um skólavalsstefnur, þar sem árangur
á afmörkuðu sviði ræður alfarið aðgengi nemenda að bóknámsbrautum í tilteknum
skólum. Skólinn hefur á síðustu áratugum orðið mikilvægur liður í félags- og
menningarlegri aðgreiningu milli hópa samfara auknu aðgengi að framhaldsskóla,
vaxandi samkeppni og stéttaskiptingu í samfélögum. Allir geta nú sótt framhaldsskóla
en ekki hvaða framhaldsskóla sem er. Í rannsókninni er byggt á hugtökum Bourdieu
um samspil veruháttar, vettvangs og auðs þegar rætt er um stéttarstöðu, sjálfsmynd og
aðgreiningu og hvernig val nemenda á námi til stúdentsprófs mótast af þessu samspili.
Hér er sjónum beint að framhaldsskólavali bóknámsnemenda á höfuðborgarsvæðinu;
hvernig þeir skilgreina skólana í hinu félagslega stigveldi. Sérstök áhersla er á að skoða
val og gildi nemenda með veruhátt rótgróinnar millistéttar, sem samkvæmt Bourdieu
er talinn samsvara best menningu og áherslum hefðbundins bóknáms.
Tekin voru viðtöl við 19 nemendur sem töldust ná góðum árangri í sínum skóla og
voru á fjórða námsári. Skólarnir fjórir voru valdir út frá háu eða lágu höfnunarhlutfalli
við inntöku nemenda á síðustu fimm árum. Ljóst er á orðum viðmælenda að skólaval
er mikilvægur farvegur sjálfsmyndarsköpunar og aðgreiningar. Hjá þeim sem eiga sér
menntauppruna aftur í ættir kemur skýrast fram að það er ekki aðeins vilji nemenda
eða einlægur áhugi sem stýrir valinu heldur einnig þrýstingur frá fjölskyldumeðlimum
og óorðaðar væntingar frá samferðafólki sem eiga þátt í þessu ferli. Ástæður vals eru
oft óljósar þangað til hefðbundnum valmöguleikum er ógnað. Það er ekki fyrr en
nemendur af rótgróinni millistétt fara út fyrir upprunavettvang sinn sem þeir upplifa
misgengi milli veruháttar og vettvangs. Meðvitund um forréttindi, félagslegan ójöfnuð
og stéttastöðu er almennt takmörkuð en skapaðist hjá þeim tveimur nemendum úr
rótgróinni millistétt sem höfðu farið út fyrir upprunavettvang sinn.This study focuses on academic-track students and examines how choice between
upper-secondary school tracks leading to matriculation exams is perceived by those
who live in the largest market area; the Reykjavik capital region. The study is based
on Bourdieu’s theories, which describe choice as being marked by the relationship
between habitus and field and how ideas on school quality are colored by the
concentration of privilege of those who belong to the school community. The aim of
the study is to imagine whether and, if so, how this applies here in Iceland with regard
to students’ choice of upper secondary school and matriculation track.
The article is part of a larger study by the first author, which has been supported
by the University of Iceland Research Fund (2017). The project is a qualitative case
study. The participants consist of 19 students in four different schools: two elite upper
secondary schools and two other schools that have low market value among students
aspiring for matriculation exams. Both elite schools only have academic tracks for
matriculation exams. The lower-ranking schools offer both academic tracks for
matriculation exams and art and vocational tracks of many kinds. There is a much
wider age distribution of students than in the elite schools, both due to the vocational
tracks and also due to access of young people up to 24 years old to enroll in academic
tracks integrated with 16 to 20-year-old students at the upper secondary schools.
The interviewees were all born in 1997 and were entering their fourth and last
year of study. Each student interviewee participated in a semi-structured interview,
theoretically driven by Bourdieu’s conceptual framework in mind (Berglind Rós
Magnúsdóttir, 2014; Reay et al., 2011; Reay et al., 2005). The students also answered
a standardized electronic questionnaire that mapped generational class history,
extracurricular activities and certain aspects of their cultural consumption.
In this article we pay particular attention to those students in the group who fulfill
the criteria for being students with generational middle-class history, as having deep
middle-class roots. These turned out to be eight of the 19 students, six out of 10
students from the elite schools and one from each of the schools with low market
value. Deep middle-class roots mean that they are at least third-generation middleclass, where one or both sets of grandparents possessed cultural privilege, which
includes having access to higher education when this was available only to a few.
The research questions probe how these “good” students define the schools and their
hierarchy and whether and, if so, how students differentiate themselves from others
and define their own identity and changes to it through their school choice.
It is clear from participants’ words that school choice is an important means for shaping
identity and leads them to position themselves both materially and symbolically. In
other words, it might be said that school choice is a certain class indicator in the
teenagers’ world, where differentiation and the need for it are clear. The article discusses
how certain “types” seem to define the schools, according to the interviewees. By
choosing a school, students are often subconsciously connecting their habitus and an
appropriate field, shaping their identity and identifying with certain groups. There
is clearly a great deal at stake for many of them. Choosing a school can even entail a
decision about what kind of person they are going to be in society.
It is clear that it is not only a student’s desire or genuine interest that directs the
choice. Pressure from parents and relatives or unclear, subconscious expectations
often surround this process, the sense of what others of similar origins find acceptable
or appropriate (Bottero, 2010). Students with generational middle-class history do
not experience a disjuncture between habitus and field until they go outside their
field of origin and either “don’t fit in” or make an effort to identify with groups at
other schools that are closer in class position to them. The values of family and fellowtravelers have been ingrained into the subconscious (habitus) and the reasons for their
choices are often unclear until traditional options are threatened. Distinction based
on social class is often uncertain until students dwell outside their field of origin; a
continued need to identify with their “own types of people” and lesser interest in
close acquaintance with other groups.
Awareness of privilege, social inequality and class position is limited, similar to results
shown by research in other countries (Reay et al., 2011). Mentioning the name of an
upper-secondary school was like referring to a particular brand that could either be
perceived positively or negatively. The “brandization” of the upper secondary school
system is systematically used for identity formation and to maintain the class system.Peer Reviewe
Vakandi og virkur og í uppréttri stöðu í öndunarvél á gjörgæsludeild
No full textBakgrunnur: Framfarir í meðferð alvarlega veikra sjúklinga og hækkaður lífaldur hefur leitt til þess að fleira fólk lifir nú af bráð og alvarleg veikindi en áður. Afleiðingar veikindanna ásamt gjörgæslulegunni geta haft áhrif á líkamlegt og sálrænt heilsufar sjúklinga sem oft finna fyrir hægum og ónógum bata. Sjúklingar sem eru lengi rúmliggjandi á gjörgæsludeild eiga við meiri skerðingu á líkamlegri heilsu að stríða eftir gjörgæslulegu en þeir sem liggja skemur. Sjúkraþjálfun sem felur í sér í sér hreyfingu og uppréttra stöðu er fýsilegur kostur til að draga úr rúmlegu sjúklinga, en sú tegund þjálfunar er bæði illa skilgreind og vannýtt. Of fáum gjörgæslusjúklingum er hjálpað í upprétta stöðu sitjandi á rúmstokk eða í standandi stöðu á meðan þeir eru í öndunarvél, þrátt fyrir niðurstöður viðurkenndra rannsókna á öryggi, fýsileika og nauðsynleika þess.
Markmið: Markmið þessarar doktorsrannsóknar var þríþætt: Að draga fram þætti í klínískri rökhugsun og ákvarðanatöku sjúkraþjálfara þegar þeir aðstoða sjúklinga sem eru alvarlega veikir við það að setjast fram á rúmstokk og veita þeim viðeigandi þjálfun. Í öðru lagi að rannsaka skammtíma- og langtímaárangur sjúkraþjálfunar með hreyfingu í upprétta stöðu sem hefst á þriðja degi eftir upphaf öndunarvélameðferðar og er framkvæmd tvisvar á dag, borið saman við sjúkraþjálfun sem hefst á fimmta degi og er framkvæmd einu sinni á dag. Í þriðja lagi að greina forspáþætti fyrir skertum líkamlegum endurbata sjúklinga ári eftir útskrift af gjörgæslu.
Aðferðir: Ritgerðin samanstendur af þremur vísindagreinum. Sú fyrsta byggðist á eigindlegri rannsókn sem var framkvæmd á 12 sjúkraþjálfurum. Áhorfsathugun var framkvæmd á sérhverjum sjúkraþjálfara, fyrir, á meðan og eftir að hann eða hún veitti sjúkraþjálfun á gjörgæsludeild, sem samanstóð af því að aðstoða alvarlega veikan sjúkling við að setjast fram á rúmstokk. Síðar sama dag var tekið djúpviðtal við sama sjúkraþjálfarann. Gögnin voru greind með eigindlegri innihaldsgreiningu. Vísindagrein II byggðist á slembiraðaðri, einblindri samanburðarrannsókn þar sem borin var saman árangur aukinnar hreyfingar í upprétta stöðu hjá fullorðnum sjúklingum sem voru sjálfbjarga og á fótum fyrir alvarleg veikindi sem kröfðust gjörgæslulegu með öndunarvélameðferð lengur en 48 klukkustundir. Sjúklingunum var skipt með tilviljunarúrtaki í tvo hópa: Aukin hreyfing tvisvar á dag (n=29) og hreyfing einu sinni á dag (n=21). Útkomumælingar voru lengd meðferðar í öndunarvél, lengd gjörgæslu- og sjúkrahúslegu, innihald sjúkraþjálfunarinnar, heilsutengd lífsgæði (mæld með Short Form-36 version 2 (SF-36v2) heilsukvarðanum) og líkamleg geta (þol mælt með 6 mínútna gönguprófi, vöðvastyrkur mældur með Medical Research Council - sum score (MRC-SS) og sjálfsbjargargeta mæld með Modified Barthel Index (MBI)), mæld á fimm tímapunktum frá útskrift af gjörgæsludeild þar til ári eftir útskrift. Vísindagrein III byggðist á aðhvarfsgreiningu sem gerð var á útkomu einstaklinganna í grein II til að greina forspáþætti fyrir slakri líkamlegri heilsu ári eftir útskrift af gjörgæsludeild. Mögulegir forspáþættir voru greindir frá grunnbreytum sjúklinganna, breytum sem mátu alvarleika veikindanna, breytum tengdum gjörgæslulegunni, og lengd gjörgæslu- og sjúkrahúslegu. Aðhvarfsgreining var notuð til að meta tengsl á milli forspáþáttanna og þriggja breyta sem endurspegluðu líkamlegt heilsufar ári eftir útskrift af gjörgæsludeild. Þær breytur voru vöðvastyrkur (mældur með MRC-SS), þol (mælt með 6 mínútna gönguprófi) og líkamleg virkni (mæld með SF-36v2 heilsukvarðanum, undirkvarði: Líkamleg virkni).
Niðurstöður: Vísindagrein I leiddi í ljós sex flokka og fjóra umlykjandi þætti sem leiðbeindu sjúkraþjálfurunum við klíníska rökhugsun og ákvarðanatöku við að hreyfa og þjálfa alvarlega veikan sjúkling í uppréttri stöðu. Flokkarnir voru: 1) Sjúklingur, 2) Gjörgæsla, 3) Sjúkraþjálfari, 4) Flutningur í upprétta stöðu, 5) Þjálfunin og 6) Áætluð niðurstaða. Umlykjandi þættirnir voru: i) Öryggi & vellíðan, ii) Skoðun & meðferð samtvinnuð, iii) Einstaklingsbundin þjálfun byggð á viðbrögðum sjúklings og iv) Hindranir & lausnir. Vísindagrein II: Tilraunahópurinn hóf hreyfingu í upprétta stöðu á sjöunda degi eftir að öndunarvélameðferð hófst og fengu sjúklingarnir sjúkraþjálfun með hreyfingu í upprétta stöðu í 31% gjörgæsludaga samanborið við viðmiðunarhópinn sem hóf hreyfingu í upprétta stöðu á áttunda degi (p≥0.05) og fengu sjúklingarnir sjúkraþjálfun sem innihélt hreyfingu í upprétta stöðu í 22% gjörgæsludaga (p=0.03). Djúp slæving svo dögum skipti eftir upphaf öndunarvélameðferðar gæti hafa hindrað hreyfingu í upprétta stöðu í rannsóknarhópnum. Enginn munur kom fram á milli hópa á lengd öndunarvélameðferðar, gjörgæslu- og sjúkrahúslegu, né í heilsutengdum lífsgæðum og líkamlegri getu á þeim tímum sem mælingar fóru fram á allt að ári eftir útskrift af gjörgæslu. Vísindagrein III: Þeir sem lifðu af alvarleg veikindi áttu við lélega líkamlega heilsu að stríða ári eftir útskrift af gjörgæsludeild. Tengsl fundust á milli þess að vera kona og hafa skertan vöðvastyrk (p=0.003), minna þol (p<0.001) og einnig mátu konur líkamlega virkni (p=0.01) sína verri en karlar ári eftir útskrift af gjörgæsludeild. Aðrir forspáþættir fyrir skertu líkamlegu heilsufari ári eftir útskrift af gjörgæsludeild, eftir að leiðrétt var fyrir kyni og aldri, voru: hærri líkamsþyngdarstuðull (BMI), minni sjálfsbjargargeta (MBI), fleiri líkamlegir sjúkdómar fyrir (FCI), og skert líkamleg virkni fyrir upphaf veikinda, vöðvaveikleiki við útskrift af gjörgæsludeild og lengri sjúkrahúsdvöl.
Ályktanir: Sjúkraþjálfararnir sem tóku þátt í rannsókninni veittu gjörgæslusjúklingunum einstaklingsbundna hreyfingu í upprétta stöðu og byggðu stignun þjálfunarinnar á viðbrögðum sjúklinganna. Þetta styður mikilvægi þess að sjúkraþjálfarar nýti sér leiðbeinandi reglur frekar en skipulagðar verklegsreglur þegar þeir aðstoða alvarlega veika sjúklinga við að setjast í upprétta stöðu. Niðurstöður styðja það að samhæfa minnkun á slævingu við hreyfingu í upprétta stöðu hjá sjúklingum sem eru í öndunarvél, en óljóst er hvort ein eða tvær meðferðir á dag eða hvaða þjálfunarþættir (val á æfingum/hreyfingu, tímalengd þjálfunar, ákefð og fjöldi meðferða yfir daginn) skila bestum árangri fyrir hvern sjúkling. Konur reyndust líklegri til að fá hægan og ónógan líkamlegan bata samanborið við karlmenn. Þekking á forspáþáttum um skertan líkamlegan bata mun auðvelda sjúkaþjálfurum að finna þá gjörgæslusjúklinga sem þurfa meiri þjálfun og veita þeim sérhæfðari sjúkraþjálfun á réttum tímapunkti
Issues related to the implementation of a new assessment system in compulsory education
No full textHistorically, the development of assessment and evaluation in Icelandic public education has been similar to that of other Nordic countries, featuring an amalgamation of knowledge transmission, testing and relative grading, on the one hand, and, on the other, an open plan promoting formative assessment focused on processes rather than products of learning. At some points in time the pendulum has swung towards achievement assessment with an emphasis on transmission of knowledge to be measured, and, at other times, it has swung towards an emphasis on learning as a metacognitive activity featuring a student-centred curriculum.
In 2013 new national curricula were issued for compulsory schools and secondary schools. The assessment system presented in the curriculum for compulsory education has been severely criticised due to ambiguous information about its key concepts and how it is supposed be implemented. Teachers appear to have been uncertain as to the purpose of assessment, while facing difficulties in collecting data about multiple competences and reporting their results. According to the curriculum stipulations, teachers and school administrators are solely responsible for all assessment, both formative assessment aiming at supporting learning and motivating students and summative assessment aiming at delivering reliable and valid information about learning outcomes and achievement. Furthermore, teachers and scholars argue about standardisation, and to what extent learning outcomes, contents and assessment ought to be synchronised across the school system or not standardised at all.
The Centre for Curriculum, Assessment and Learning (NNN Research Centre) at the School of Education sponsored two open seminars in spring 2019 where the focus was placed on discussing various issues related to the implementation of the curriculum. The first seminar was held in March, where Jan van den Akker, a Dutch curriculum specialist, opened the debate with an introductory lecture called The Interconnected Curriculum. He discussed the complex context and relations between the different levels of the curriculum system; that is, supra, macro, meso, micro, and nano. Although professionals may argue about this system’s linear organisation, van den Akker emphasised the importance of clear information about assessment and its continuous alignment between different levels. He also pointed out that, according to his research findings, curriculum amendments and the implementation of new ideas needed time and professional support to a greater extent than most people presume.
The second seminar was at the end of April 2019. There, five Icelandic education professionals, a university professor, two school administrators, one school teacher and a director from the Directorate of Education, discussed issues and alleged problems relating to the implementation of the new assessment system. An interesting controversy cropped up in their discussion as to how far the assessment system with its learning outcomes and assessment criteria should be centralised or standardised, concerning contents and subject learning objectives. The discussion also focused on the responsibilities of teachers and their increasing assessment-related workload. According to the national curriculum, teachers and schools have shouldered more responsibility for both summative and formative assessment than ever before. Indeed, combining those two has become a major task through assessment strategies embedded in learning and teaching, such as authentic assessment, performance-based assessment, self-assessment, peer-assessment, and feedback.
The discourse on competences, learning objectives, and learning outcomes gave the impression that all this controversy was actually about ‘old wine in new bottles’, reminding us of the old debate as to whether education has actually been controlled by ideas rooted in John Dewey’s theories or Edward Thorndike’s philosophy. As education historian Ellen Condliffe Lagemann (1989) had observed: ‘One cannot understand the history of education in the United States during the twentieth century unless one realizes that Edward L. Thorndike won and John Dewey lost.’ Hence she indicated that the history of education has in fact been about how the education system has favoured psychometrics and standardised testing while giving mainly lip-service, as Arthur Zilversmit put it (1993), to child-centred curricula with an open plan. Assessing various learning outcomes separately clearly reflects reductionism according to Thorndike’s ideas, while assessing competences as a whole favours holism in accordance with the Deweyan perspective. A careful analysis of the current national curriculum in Iceland reveals an emphasis on both systems of thought. Thus it may be debatable which of the two, Thorndike or Dewey, won the battle of Icelandic curriculum development.
The author’s main conclusion is that wide-ranging learning outcomes and assessment criteria, as stipulated in the official curriculum, theoretically present a more valid and reasonable evaluation for the benefit of all students. This approach, however, demands extensive professional responsibility and knowledge of assessment theory from teachers and administrators. Simultaneously it must be realised that, in the absence of a centralised assessment system, all competence criteria have become open to flexible interpretation.Rannsóknastofa um námskrár, námsmat og námsskipulag stóð fyrir tveimur málþingum um námskrár og námsmat á vordögum 2019. Gestur fyrra málþingsins var hollenski námskrárfræðingurinn Jan van den Akker og á seinna málþinginu fluttu fimm hérlendir sérfræðingar erindi um innleiðingu nýs námsmatskerfis í skyldunámi. Undanfarin misseri hefur átt sér stað umræða um þetta kerfi eins og það var kynnt í núgildandi aðalnámskrá fyrir skyldunám. Skotið hafa upp kollinum áhugaverð álitamál og spurningar þessu tengdar. Þar má í fyrsta lagi nefna spurninguna um miðlæga samræmingu hæfniviðmiða og mats. Í öðru lagi beinast augu manna að faglegri ábyrgð kennara og um leið vaxandi vinnuálagi þeirra við námsmat sem er samofið námi og kennslu. Í þriðja lagi þarf að gefa nýjum hugtökum gaum og beitingu þeirra eða öllu heldur nýjum orðum yfir kunnugleg hugtök. Í fjórða lagi koma við sögu gamalkunnar hugmyndastefnur í námskrárfræðum og áhrif þeirra á setningu markmiða og hæfniviðmiða. Loks hafa vaknað spurningar um samband leiðsagnarmats og lokamats og aðferðir þar að lútandi. Markmið greinarinnar er að rýna nánar í þessi álitamál með vísan í rannsóknir og kenningar annars vegar og hins vegar erindi þeirra sem töluðu á málþingunum. Meginniðurstaða höfundar er að víðtækt mat á hæfni hljóti að stuðla að auknu réttmæti og þar með sanngjarnara mati öllum til meiri hagsbóta en áður tíðkaðist. Að sama skapi krefst framkvæmd slíks mats aukinnar matsfræðiþekkingar og faglegrar ábyrgðar kennara og stjórnenda. Um leið má þó ljóst vera að viðmið um hæfni og mat í hinu nýja kerfi eru á margan hátt óljós og því auknar líkur á ósamræmi í mati frá einum skóla til annars.Peer Reviewe
Lifestyle and 25-hydroxyvitamin D, and its associations with cognitive function among Icelandic older adults: AGES-Reykjavik study
Get PDFAims: The aim of this thesis was to evaluate lifestyle factors and the
associations with cognitive function and the development of dementia among
older adults with special considerations for vitamin D, physical activity and body
mass index. Additionally, to explore the characteristics of people with dementia
and mild cognitive impairment.
Paper I: To investigate the association between 25-hydroxyvitamin D
(25OHD) and cognitive function with particular consideration of physical activity
in Icelandic older adults.
Paper II: To investigate lifestyle and 25-hydroxyvitamin D levels (25OHD) in
old adults with dementia, MCI or normal cognitive status (NCS).
Paper III: To investigate the longitudinal associations between changes in
body weight and declines in cognitive function and risk of MCI/dementia among
community-dwelling old adults, with normal cognitive function at baseline.
Methods: Paper I was a cross-sectional study. Participants were old adults
aged 65-96. The final analytical sample included 4304 non-demented
participants. Serum 25OHD was categorized into deficient (≤ 30 nmol/L, 8%),
insufficient (31-49 nmol/L, 25%) and normal-high levels (>50 nmol/L, 67%).
Cognitive function assessments included measurements of memory function
(MF), speed of processing (SP) and executive function (EF) all categorized as
low and high (divided by 50th percentile). Multivariate logistic regression
analysis was used to calculate the odds ratio (OR) for having a high cognitive
function.
Paper II was a cross-sectional study, comprising 5162 subjects (65-96
years) who were stratified by cognitive status, i.e., dementia (n = 307), MCI (n =
492) and NCS (n = 4363). Lifestyle variables were assessed (physical activity,
body mass index, cod liver oil consumption, supplements, smoking, alcohol and
fatty fish consumption) and 25OHD (used as a continuous variable) was
measured. The associations between lifestyle and 25OHD were calculated
using linear models correcting for potential confounders.
Paper III was a longitudinal study, comprising a cohort of 2620 older adults,
(65-96 years). Cognitive function outcomes included the speed of processing
(SP), executive function (EF) and memory function (MF). Longitudinal changes
in body weight were classified into three groups; weight loss (WL), weight gain
(WG) and stable weight (SW). The associations between weight changes and
declines in cognitive function and risk of mild cognitive impairment/dementia
were examined with multiple logistic regression models adjusting for
confounding factors.
Results: In paper I serum 25OHD was positively associated with cognitive
function. Adjustment for physical activity and other potential confounders
diminished this association only partially. Compared to participants with normal-high
levels of 25OHD, those with deficient levels had decreased odds for high
SP (OR: 0.74, CI: 0.57-0.97), high MF (OR: 0.61; CI: 0.47- 0.79) and high EF
(OR: 0.76, CI: 0.57-1.0).
In Paper II serum 25OHD concentrations were significantly lower in older
people with dementia (53.8 ± 19.6 nmol/L) and in MCI (55.8 ± 19.0 nmol/L) than
in NCS participants (57.6 ± 17.7 nmol/L). According to linear models cod liver
oil (7.1 - 9.2 nmol/L, P < 0.001) and dietary supplements (4.4-11.5 nmol/L, P <
0.001) were associated with higher 25OHD in all three groups. However,
physical activity ≥3h/week (2.82 nmol/L, P < 0.001), body mass index < 30
kg/m2 (5.2 nmol/L, P < 0.001), non-smoking (4. nmol/L, P < 0.001), alcohol
consumption (2.7 nmol/L, P < 0.001) and fatty fish consumption ≥3x/week (2.6
nmol/L, P < 0.001) were related to higher 25OHD in NCS only but not in
participants with dementia or MCI.
In Paper III the mean follow-up time was 5.2 years, 843 participants (32.2%)
lost weight (-6.7 ± 3.8 kg), 505 (19.3%) gained weight (5.7 ± 2.9 kg) and 1272
(48.5%) were weight stable (-0.1 ± 1.5 kg). Participants who experienced WL
were significantly more likely to have declined in MF (β: -0.098, P-value <
0.001) and SP (β: -0.092, P-value < 0.001) compared to the SW group. Weight
changes were not associated with EF. Weight loss was associated with a
higher risk of MCI, while WG was associated with higher dementia risk when
compared to SW.
Conclusions: According to the results of this study, lifestyle is associated with
cognitive function among older adults. Around a third of the participants who
were free from dementia, had either deficient or insufficient levels of vitamin D
and, those who were deficient were more likely to have a lower cognitive
function, in all three domains, as compared to normal vitamin D levels.
Older people living in the community in Iceland with dementia, have lower
25OHD compared to healthy individuals, although the majority of them still have
vitamin D levels within the normal range. Yet, older people with dementia rely
ix
more on vitamin D supplements than their healthy counterparts. Physical
activity reported among participants with dementia and MCI is low and is not
associated with 25OHD. Although participants with dementia had a poorer
lifestyle than healthy participants, differences in lifestyle did not fully explain the
observed lower levels of 25OHD in the dementia group.
Individuals who lost weight had a higher risk of declining cognitive function,
while separated analysis showed that weight gain might contribute to the risk of
developing dementia. Significant BW changes in older adulthood may,
independently, indicate impending changes in cognitive function. When
preventing cognitive decline and dementia among older adults, public health
care systems should generally consider the lifestyle approach.Markmið: Markmið þessarar doktorsrannsóknar var að rannsaka áhrif
lífstílsþátta á þróun vitrænnar getu og áhrif á heilabilun á meðal aldraðra.
Sérstök áhersla var lögð á að rannsaka áhrif D-vítamíns (25-hydroxy- D vítamín
(25OHD)), hreyfingar og líkamsþyngdarstuðuls á vitræna getu.
Í grein I voru áhrif D-vítamíns á þróun vitrænnar getu á meðal aldraðra
rannsökuð og áhrif hreyfingar skoðuð sérstaklega í þessu samhengi.
Í grein II var gerð rannsókn á lífstílsþáttum einstaklinga sem höfðu greinst
með heilabilun og væga vitræna skerðingu (e. mild cognitive impairment), og
þeir bornir saman við einstaklinga sem ekki höfðu greinst með vitrænar
breytingar. Þá voru tengsl lífstílsþátta við styrk 25OHD rannsökuð sérstaklega
innan þessara hópa.
Í grein III voru breytingar á líkamsþyngd, aldraðra án skertrar vitrænnar getu,
rannsakaðar með langtíma eftirfylgni og möguleg áhrif á vitræna getu metin.
Jafnframt, var rannsakað hvort breytingar á líkamsþyngd tengdust þróun
vægrar vitrænnar skerðingar (e. mild cognitive impairment) eða þróun
heilabilunar.
Aðferðir: Grein I lýsti tengslum á milli styrks 25OHD í blóði og þróunar
vitrænnar getu með þversniði á meðal 4304 þátttakenda, 66-96 ára, sem voru
án heilabilunar. Styrkur D- vítamíns í blóði var mældur sem 25-hydroxy D
vítamín (25OHD), gildum var skipt upp á hefðbundinn hátt: <30nmól/L (8%), 30-
50 nmól/L (25%) og hæðsta gildi, jafnframt viðmiðunargildi, var ≥ 50 nmól/L
(67%). Vitræn geta var mæld út frá taugasálfræðilegum prófum sem skiptust
niður í; hraði úrvinnslu (e. speed of processing), minni (e. memory function) og
stýring (e. executive function). Þessar þrjár útkomu mælingar voru skilgreindar
með háu og lágu skori. Lógitísk aðhvarfsgreining var notuð við útreikninga á
líkindahlutfalli þar sem stjórnað var fyrir áhrifum truflandi þátta í þremur
skrefum.
Grein II samanstóð af 5162 þátttakendum og var meðalaldur 77 ár, spönn
66-96. Lífstílsþáttum einstaklinga með heilabilun (fjöldi=307), væga vitræna
skerðingu (fjöldi=492) og einstaklinga án vitrænnar skerðingar (fjöldi=4363), var
lýst með lýsandi tölfræði, leiðrétt fyrir aldri. Þá var rannsakaður styrkur 25OHD í
blóði meðal þessara þriggja hópa, með leiðréttri línulegri aðhvarfsgreiningu.
Útreikningum var að lokum lagskipt eftir stöðu vitrænnar getu (heilabilun, væg vitræn skerðing, engin vitræn skerðing) og línulegri aðhvarfsgreiningu beitt til að
reikna út tengsl á milli lífstílsþátta og 25OHD með stigvaxandi leiðréttingu á
truflandi þáttum í þremur skrefum.
Grein III var langtímarannsókn með 2620 þátttakendum, 66-96 ára, þar sem
þátttakendum var fylgt eftir að meðaltali í 5,2 ár. Breytingum á líkamsþyngd var
skipt upp í þrjá hópa eða samkvæmt því hvort að einstaklingar hefðu; 1) misst
þyngd, 2) bætt við þyngd sína eða 3) staðið í stað (viðmiðunar hópur). Vitræn
geta var metin út frá hraða úrvinnslu (e. speed of processing), minni (e. memory
function) og stýringu (e. executive function). Notast var við línulega
aðhvarfsgreiningu til að reikna tengsl á milli breytinga á líkamsþyngd og
breytinga á vitrænni getu og áhrifa á þróun vægrar vitrænnar skerðingar og
heilabilunar.
Niðurstöður: Vísindagrein I: Jákvætt samband reyndist á milli 25OHD og
vitrænnar getu. Tekið var sérstakt tillit til hreyfingar í þessu sambandi þar sem
hreyfing reyndist ekki hafa afgerandi áhrif á sambandið. Til samanburðar við
þátttakendur sem höfðu há D- vítamín gildi (> 50 nmól/L), þá höfðu
þátttakendur sem reyndust með skort á D-vítamíni (< 30 nmól/L) minnkaðar
líkur á háu skori á hraða (OR: 0,74, CI: 0,57-0,97), minni (OR: 0,61; CI: 0,47-
0,79) og stýringu (OR: 0,76, CI: 0,57-1,0).
Vísindagrein II: Gildi 25OHD voru marktækt lægri á meðal eldri einstaklinga
sem greinst höfðu með heilabilun (53,8 ± 19,6 nmól/L) og væga vitræna
skerðingu (55,8 ± 19,0 nmól/L) til samanburðar við þá sem ekki höfðu vitræna
skerðingu (57,6 ± 17,7 nmól/L). Samkvæmt niðurstöðum línulegrar
aðhvarfsgreiningar hafði neysla á lýsi (7,1 - 9,2 nmól/L, P < 0,001) og inntaka
fjölvítamíns (4,4-11,5 nmól/L, P < 0,001) marktækt aukandi áhrif á styrk
25OHD, þvert á hópa.
Aðrir mældir lífstílsþættir sýndu fram á marktæka fylgni við styrk 25OHD á
meðal þeirra sem sýndu fram á eðlilega vitræna getu, en ekki á meðal þeirra
sem höfðu greinst með væga vitræna skerðingu eða heilabilun. Þannig var
hreyfing ≥3klst/viku (2,82 nmól/L, P < 0,001), líkamsþyngdarstuðull <30kg/m2
(5,2 nmól/L, P < 0,001), reykleysi (4,8 nmól/L, P < 0,001), áfengisneysla (2,7
nmól/L, P < 0,001) og neysla á feitum fisk ≥3x/viku (2,6 nmól/L, P < 0,001)
eingöngu tengt hærri styrk 25OHD á meðal einstaklinga með eðlilega vitræna
getu.
Vísindagrein III: Á meðal þátttakenda, með eðlilega vitræna getu við upphaf
rannsóknar, höfðu 843 (32,2%, -6,7 ± 3,8 kg) misst þyngd, 505 (19,3%, 5,7 ±
2,9 kg) voru með þyngdaraukningu og 1272 (48,5%, -0,1 ± 1,5 kg) voru stöðugir í þyngd. Þátttakendur sem misstu þyngd voru marktækt líklegri til að hnigna í
minni (β: -0,098, P < 0,001) og hraða (β: -0,092, P < 0,001) til samanburðar við
þá sem voru stöðugir í þyngd. Breytingar á þyngd tengdust ekki marktækt
stýringu. Þyngdarskerðing tengdist aukinni áhættu á vægri vitrænni skerðingu,
á hinn bóginn þá tengdist þyngdaraukning aukinni áhættu á heilabilun þegar
borið var saman við þá sem reyndust stöðugir í þyngd.
Ályktanir: Samkvæmt niðurstöðum þessarar rannsóknar er um þriðjungur
aldraðra einstaklinga, sem býr sjálfstætt, með ónógt magn D-vítamíns í blóði (<
50 nmól/L). Niðurstöður gefa til kynna að einstaklingar sem eru án vitrænnar
skerðingar og eru með D vítamíni gildi undir 30 nmól/L séu líklegri til að vera í
lægra þrepi vitrænnar getu sé tekið mið af þeim einstaklingum sem eru yfir 50
nmól/L.
Niðurstöður benda til þess að einstaklingar sem eru með heilabilun séu með
lægri D-vítamíngildi samanborið við einstaklinga með eðlilega vitræna getu. Svo
virðist sem einstaklingar með heilabilun treysti í meira mæli á inntöku
fæðubótaefna heldur en samanburðarhópur. Hreyfing var í lágmarki á meðal
einstaklinga með heilabilun og væga vitræna skerðingu, þá reyndist hreyfing
ekki hafa marktækt samband við D-vítamín í þessum tveimur hópum þar sem
breytingar á vitrænni getu höfðu átt sér stað. Þrátt fyrir að einstaklingar með
heilabilun og væga vitræna skerðingu hefðu óhagstæðari lífstíl heldur en
einstaklingar án vitrænnar skerðingar þá skýrði munur á lífstíl ekki þann mun
sem reyndist á D-vítamín gildum hópanna.
Niðurstöðu sýndu að einstaklingar sem urðu fyrir þyngdartapi höfðu aukna
áhættu á hnignandi vitrænni getu. Niðurstöður sýndu jafnframt að einstaklingar
sem bættu við þyngd sína höfðu aukna áhættu á að greinast með heilabilun.
Breytingar á líkamsþyngd á meðal aldraðra gætu því verið mikilvægur
orsakaþáttur í þróun vitrænnar getu. Almennt benda niðurstöður til þess að
lífstíll hafi áhrif á vitræna getu eldri aldurshópa.This work was supported by The Foundation of St. Josef´s Hospital in cooperation with The
Icelandic Gerontological Research Center, National University
“There isn´t a single recipe” Refugee children´s first year in preschools in three municipalities in Iceland
No full textÁrið 2016 kom hópur sýrlenskra kvótaflóttafjölskyldna til Íslands frá Líbanon og settist
að í þremur sveitarfélögum (Stjórnarráð Íslands, 2019). Markmið rannsóknarinnar, sem
hófst síðla árs 2016 og er langtímarannsókn, eru að athuga reynslu flóttabarna og foreldra
þeirra af leik- og grunnskólastarfi og frístundastarfi; og að athuga reynslu stjórnenda
og kennara í skólum og frístundaheimilum af móttöku barnanna, skipulagi náms og
samstarfi við foreldrana. Í greininni er fjallað um þær niðurstöður rannsóknarinnar
er snúa að reynslu starfsfólks leikskóla af móttöku og starfi með flóttabörnum úr
hópnum og foreldrum þeirra fyrsta árið. Fræðilegur grunnur rannsóknarinnar er í
gagnrýnum sjónarhornum á menntun og skólastarf (Banks, 2013; May og Sleeter,
2010; Nieto, 2010) og fjöltyngismenntun til félagslegs réttlætis (Chumak-Horbatsch,
2012; Cummins, 2004; Skutnabb-Kangas, Phillipson, Mohanty og Panda, 2009).
Gagnrýnin sjónarhorn á menntun og skólastarf og fjöltyngismenntun til félagslegs
réttlætis eru mikilvæg tæki til að varpa gagnrýnu ljósi á reynslu barna af menntun
og leggja til umbætur. Gagna var aflað með hálfstöðluðum viðtölum við starfsfólk
sex leikskóla. Niðurstöður benda til þess að börnunum vegni vel í leikskólunum og
samstarf við foreldra gangi almennt vel, ekki síst vegna góðs undirbúnings fyrir komu
flóttabarnanna. Það eru þó ærin verkefni sem leikskólarnir standa frammi fyrir, og
snerta m.a. ólík tungumál og menningu.In 2016, eleven Syrian quota refugee families arrived in Iceland from Lebanon and
settled in three municipalities (Stjórnarráð Íslands [Iceland Government Offices],
2019). This longitudinal qualitative interview study aims at understanding the
experiences of these adults and their children in their preschool and compulsory
school settings and leisure time activities; and to explore the experiences of principals
and teachers in their schools and leisure time centres of the children´s reception, studies
and educational partnerships with their parents. This article presents the findings of
interviews with staff in six preschools in the three municipalities concerning the
experiences of the reception and the first year of the children´s schooling. Altogether
seven refugee children from the group, which arrived in 2016, attended these six
preschools. They were one to five-years old when they started preschool in 2016. The theoretical framework of the study includes critical approaches to education (Banks,
2013; May & Sleeter, 2010; Nieto, 2010) and multilingual education for social justice
(Chumak-Horbatsch, 2012; Cummins, 2004; Skutnabb-Kangas, Phillipson, Mohanty
& Panda, 2009). These approaches provide an important framework for critically
addressing educational experiences of children and suggesting improvement. Methods
included six semi-structured interviews with principals, heads of divisions and other
staff in the children´s preschools, altogether twelve individuals. The interviews were
conducted in April-June 2017 in the preschools. Two individuals from each preschool
participated in each interview. A thematic analytical approach (Braun & Clarke,
2013) was applied to analyze the data. The main themes derived from the data were:
preparation for the arrival of the children; reception of the children and the first year; educational
practices; language acquisition; transition to compulsory school; educational partnerships with
parents; and culture and religion. The preschools differ in many ways, including size
and age, policy and practices. The ratio of children with foreign background in the
preschools differs, while all the preschools have some experience of working with
culturally and linguistically diverse groups of children. The findings indicate that
the children are doing well in the preschools and the educational partnerships with
the parents have been largely successful, not least because of thorough preparations
before the children´s arrival. However, the preschools have many tasks and challenges
to address, including for example the children´s emergent bilingualism and different
cultural heritage. Educational practices in the preschools are inclusive and diverse
and active participation of the children is emphasized in free play as well as organized
activities. The older children get extra support in Icelandic in small groups with other
emergent bilingual children. The schools do not provide mother language support
in Arabic; however, their language and other languages are made visible in various
ways in the schools and the children sing and count in different languages. Such
emphasis is in line with multilingual education for social justice which ChumakHorbatsch (2012), Cummins (2001, 2004), Skutnabb-Kangas et al. (2009) and others
have emphasized. The staff show respect and open-mindedness towards the culture
and religion of the families and respect their effort of adapting to very different social
and cultural conditions in Iceland. The staff are generally not trained in multicultural
and multilingual education (Banks, 2013; Chumak-Horbatsch, 2012; Cummins,
2001, 2004; Nieto, 2010), however, the educational practices in the preschool adhere
to such emphasis in many ways, according to the findings. Although most of the
families are doing well after the first year, the staff note that some of the parents
are becoming increasingly worried as time passes and that this could be related
to concerns about their children´s future. The findings indicate that educational
partnerships with parents could be strengthened further in the preschools and that
professional development of the staff in multilingual and multicultural education,
as well as Icelandic as a second language, could provide a stronger educational and
social basis for the refugee children. Hiring Arabic speaking staff for building bridges
between preschool and parents and supporting the children would also be beneficial.Peer Reviewe
Translation and cross-cultural adaptation of the European Health Literacy Survey Questionnaire, HLS-EU-Q16: The Icelandic version
Get PDFBACKGROUND: Health literacy (HL) is defined as the knowledge and competences of people to meet the complex demands of health in modern society. It is an important factor in ensuring positive health outcomes, yet Iceland is one of many countries with limited knowledge of HL and no valid HL measurement. The aim of this study was to translate the European Health Literacy Survey Questionnaire- short version (HLS-EU-Q16) into Icelandic, adapt the version, explore its psychometric properties and establish preliminary norms. METHODS: The HLS-EU-Q16 translation model included three steps: 1) translation-back-translation of HLS-EU-Q16 including specialists' review (n = 6); 2) cognitive interviewing of lay people (n = 17); and 3) psychometric analysis with survey participants. The HLS-EU-Q16 includes 16 items, with scores ranges from zero (low/no HL) to 16 (high HL). Statistics included were descriptive, internal consistency measured by Cronbach's α, exploratory factor analysis, and multivariate linear regression. RESULTS: After the translation and cognitive interviewing, 11 of the HLS-EU-Q16 items were reworded to adapt the instrument to Icelandic culture while maintaining their conceptual objectives. Survey participants were 251. Internal consistency of the translated and adapted instrument was α = .88. Four factors with eigenvalues > 1.0 explained 62.6% of variance. Principal component analysis with Oblimin rotation presented four latent constructs, "Processing and Using Information from the Doctor" (4 items, α = .77), "Processing and Using Information from the Family and Media" (4 items, α = .85), "Processing Information in Connection to Healthy Lifestyle" (5 items, α = .76), and "Finding Information about Health Problems/Illnesses" (3 items, α = .73). Lower self-rated health was an independent predictor of lower HL (β = -.484, p = .008). Preliminary norms for HL ranged from five to 16 (M 13.7, SD ± 2.6) with 72.5% with sufficient HL (score 13-16), 22% with problematic HL (score 9-12) and 5.5% with inadequate HL (score 0-8). CONCLUSIONS: The Icelandic version of HLS-EU-Q16 is psychometrically sound, with reasonably clear factor structure, and comparable to the original model. This opens possibilities to study HL in Iceland and compare the results internationally. The translation model introduced might be helpful for other countries where information on HL is missing based on lack of validated tools.Háskólinn á Akureyri (IS) research fundPeer Reviewe
Vistkerfisvandi og fátækt: Einkenni lífvænlegrar heimsmyndar, mannskilnings og fátæktarhugtaks í fjölmenningarsamfélagi eftirnútímans
Get PDFTáknheimur okkar manna, myndirnar sem við gerum okkur af veruleikanum og sjónarhornin sem við höfum í huga, hafa áhrif á gjörðir okkar. Nú
er komið að vatnaskilum í hnattrænni orðræðu um fátækt, vistkerf og fölmenningu sem kristallast í nýrri sýn á tengslaeðli veruleikans og þörfna
fyrir siðferðilega hugsun. Fyrir nokkrum áratugum var litið svo á að fátækt
jafnt sem umhverfsvandi stafaði af skorti á þróun. Nú er viðurkennt að
vandinn sé ekki síður siðferðilegur og að sú þróun sem átt hefur sér stað
sé ekki síður vandamál en skortur á henni. Sú vitneskja kallar á að við
veltum fyrir okkur spurningunni um eðli manns og heims upp á nýtt og
dýpkum og víkkum fátæktarhugtakið. Í þessari rannsókn er því haldið
fram að það verkefni haf fundið sér áhugaverðan farveg hjá Sameinuðu
þjóðunum (SÞ) og að til sé orðin hnattræn málefnasamstaða um nýja
heimsmynd, mannskilning og fátæktarhugtak þar sem mannmiðlægni
sé hafnað en lífmiðlægni fagnað. Samhliða því sem einstaklingshyggju sé
hafnað sé mælt fyrir því að heildarhyggja sé tekin upp. Fullyrt er að kristin
guðfræði sé fær um að styðja við og bæta þá orðræðu með því að guðmiðlægt
sjónarhorn hennar feli jafnframt í sér hið lífmiðlæga sjónarhorn. Þegar horft er á veruleikann af sjónarhóli lífhyggju gagnast hefðbundið
hagvaxtarhugtak ekki lengur í ljósi þess að vistkerf geta rýrnað þótt hagvöxtur aukist tímabundið. Því er komið nýtt hugtak sem sameinar hugmyndir manna um hagvöxt annars vegar og um hið góða líf hins vegar;
sjálfbær þróun.
Lífhyggjan, með sjálfbærnihugtakið við hjartastað, veldur því að jöfnum
höndum er rætt um hagvöxt og siðferði. Samkomulagið sem gilt hefur í
anda módernismans þess efnis að rætt sé um hagsmuni, réttar leikreglur
og hlutlaust almannarými, frekar en að standa í gildishlaðinni samfélagsorðræðu, heldur ekki lengur. Þannig eru skilin milli hins opinbera og
einkalega orðin að pólitísku málefni í menningunni.
Raunar er staðhæft að hugmyndin um hlutlaust almannarými sé beinn
þáttur í hinni aldagömlu yfrráðahyggju sem reynst haf jafn hrapallega
sem raun beri vitni og þurf nú að víkja fyrir tengslahyggju. Eins og guðfræðingurinn Linda Hogan segir, þá kallar fölmenningarverkefnið á
„margþætta, hefðarþykka og þvermenningarlega samræðu þar sem gert
er ráð fyrir öllum“
sem borgurum í vistkerf heimsins.The backdrop of this study is the theoretical idea that the symbolic world
of humanity, the images we create of our reality and our viewpoints, affects our actions.
Here it is argued that we have reached a crossroad in the global dialogue
on poverty, the ecosystem and multiculturalism, which crystalizes in a
new outlook on the relational character of reality and the need for ethical
thinking. A few decades ago it was an accepted idea that both poverty and
environmental problems were rooted in a lack of development and good
structure. Today it is acknowledged that the problem is equally ethical
even though good structure and efective actions are of great importance.
That knowledge demands that we answer again the questions of the
nature of the human being and the world in order to deepen and widen
our concept of poverty. In this study it is argued that this endeavor has
found an interesting channel at the United Nations and that we now have
a global consensus about discussing a new world view, view of man and
the concept of poverty where the anthropocentric perspective is rejected
but bio-centricity celebrated.
At the same time as individualism is rejected, incorporating a holistic
view is encouraged. It is asserted that Christian theology is capable of
supporting and improving that dialogue for the reason that its theocentric
perspective incorporates the bio-centric point of view. When one sees reality from the viewpoint of biocentricity, the traditional idea of economic
growth becomes useless since ecosystems can deteriorate even though
GNP increases temporarily. Therefore, there is a new term that unites
the ideas about economic growth on one hand, and the good life on the
other; sustainable development.
Biocentricity coined with the idea of sustainability generates that economic growth and ethics are discussed simultaneously. The agreement
of the modernism that it is best to converse about interests, fair rules and
neutral public space rather then to bother with a value loaded communal
discourse has collapsed. Thus, the boundaries between the public and
the private have become a political topic in our culture. In fact, here it is
asserted that the idea of the neutral public space is an explicit part of the
age-old belief in dominance/sovereignty that has evidently failed miserably
and now has to make way for the belief in relations. Or as the theologian
Linda Hogan claims; the task of living in multiculturalism demands
“multiple, inclusive, tradition-thick, gross-cultural conversations” where
everyone is included as citizens of the world’s ecosystem.Guðfræðistofnun styrkti verki
Passing the acid test? Evaluating the impact of national education initiatives to reduce proton pump inhibitor use in Australia
Get PDFPublisher's version (útgefin grein)Background Proton pump inhibitor (PPI) use is widespread. There have been increasing concerns about overuse of high-dose PPIs for durations longer than clinically necessary. Objective To evaluate the impact of national education initiatives on reducing PPI use in Australia. Design Population-based, controlled interrupted time series analysis of PPI dispensing claims data for Australian adults from July 2012 to June 2018; we used statin dispensing as a control. Interventions A year-long educational initiative led by NPS MedicineWise (previously the National Prescribing Service) from April 2015. Simultaneously, Choosing Wisely released recommendations in April 2015 and May 2016. Both promoted review of prolonged PPI use and encouraged stepping down or ceasing treatment, where appropriate. Measurements We examined monthly changes in PPI (and statin) dispensing (stratified by high, standard and low tablet strength), rates of switching from higher to lower strength PPIs and rates of PPI (and statin) discontinuation. Results We observed 12 040 021 PPI dispensings to 579 594 people. We observed a sustained -1.7% (95% CI: -2.7 to -0.7%) decline in monthly dispensing of standard strength PPIs following the initiatives until the end of the study period. There were no significant changes in high or low strength PPI (or statin) dispensings, switching to lower strength PPIs, or PPI (and statin) treatment discontinuation. Conclusion Our findings suggest that these educational initiatives alone were insufficient in curbing overuse of PPIs on a national level. Concerted efforts with policy levers such as imposing tighter restrictions on subsidised use of PPIs may be more effective. Noting low strength esomeprazole is not publicly subsidised in Australia, availability of these preparations may also facilitate more appropriate practiceThis research is supported by the National Health and Medical Research Council (NHMRC) Centre of Research Excellence in Medicines and Ageing (ID: 1060407) and a Cooperative Research Centre Project (CRC-P) Grant from the Australian Government Department of Industry, Innovation and Science (ID: CRC-P-439). Dr Zoega was supported by a Scientia Fellowship from UNSW Sydney. Dr Schaffer was supported by a NHMRC Early Career Fellowship (#1158763).Peer Reviewe