Opin visindi
Not a member yet
2982 research outputs found
Sort by
Techno‑Economic and Environmental Assessment of Power Supply Chain by Using Waste Biomass Gasifcation in Iceland
Get PDFPublisher's version (útgefin grein)In this paper, technical, economic and environmental assessments are carried out for power supply chain by using timber and wood waste (T&WW) gasifcation in Iceland. The Icelandic municipalities were clustered into 35 subgroups based on various number of households/ inhabitants. Diferent expenses were taken into consideration, like capital, installation engineering, operation and maintenance costs and the interest rate of the investment. Regarding revenues, they come from the electricity sale and the fee paid by the Icelandic municipalities for waste collection and disposal. The economic feasibility
was conducted based on the economic indicators of net present value (NPV) and discounted payback period (DPP), bringing together three diferent scenarios, with interest rates of 8% for Scenario 1, 10% for Scenario 2 and 13% for Scenario 3. The environmental analysis was also performed relied on the environmental impacts of global warming (GWP), acidifcation (AP) and eutrophication (EP) potentials. The results show that changing the interest rate does not have signifcant impact on NPV and DPP for all studied scenarios. NPV is positive for the municipalities with more than 150 inhabitants or for a gasifcation plant with the capability to generate greater than 45 kW. Moreover, electricity generation based on T&WW gasifcation would lead to a GWP of 13 tonCO2eq (Subgroup 1) to 469 tonCO2eq (Subgroup 35), AP of 173.6 tonSO2eq (Subgroup 1) to
6187.2 tonSO2eq (Subgroup 35) and EP potential of 331.9 tonNO3eq (Subgroup 1) to 11,827.7 tonNO3eq (Subgroup 35), yearly.This paper was a part of the project funded by Icelandic Research Fund (IRF), (in Icelandic: Rannsoknasjodur) and the Grant Number is 196458–051.Peer Reviewe
A comparative analysis of ecosystem models of Lake Victoria (East Africa)
Get PDFThe advent of ecosystem-based fisheries management (EBFM) in recent
years has expanded the scope of fisheries management, where policies
are aimed not only at maximizing production (or biological yield) but
also maintaining an optimal balance between socio-economic and conservation
objectives when utilizing aquatic living resources. Ecosystem
models help to assimilate diverse information on the drivers of ecosystem
change, thereby providing integrated assessment and advice that is
needed for EBFM. Different ecosystem models, however, often provide
different predictions, and this uncertainty is one of the major challenges
impeding their use in EBFM.
This thesis compares ecosystem models of Lake Victoria (East Africa),
focusing on Ecopath with Ecosim (EwE) and Atlantis modelling frameworks,
to get insights into sensitivity of fishing policy scenarios to model
choice. The thesis is based on six papers. Paper I highlights the history
of ecosystem modelling, both in African lakes and globally. Paper II
describes temporal changes in food web of Lake Victoria using Ecopath
models. Paper III compares a historic Ecopath model of Lake Victoria,
fitted to time series data, to recent models that are not fitted to time
series data to show how reliable none-fitted models are in terms of evaluating
long-term ecosystem impacts of fishing. Paper IV compares EwE
and Atlantis models of Lake Victoria to show how ecosystem impacts of
fishing may be sensitive to model structure and complexity. Paper V
explores socio-ecological trade-offs in Lake Victoria using both EwE and
Atlantis models. Paper VI explores spatio-temporal variation in fishing
patterns and fishing pressure in Lake Victoria in relation to the balanced harvesting approach (where fishing mortality is distributed across taxa
or species in proportion to biological productivity).
Overall, these studies contribute to understanding of how advice from
ecosystem models can be affected by model structure, data assumptions
and quality. The findings in this thesis suggest that simpler models may
also support robust qualitative advice, which is vital for long-term strategic
planning, but key ecological mechanisms explaining the differences
in fishery responses between models (simple vs. complex, data-rich vs.
data-poor) must be identified before hand. In view of this finding, the
importance of multi-model simulations as an aid to guarding against the
effects uncertainty on strategic management decisions can not be overstated.
This further implies that the lack of model diversity observed on
most African lakes requires urgent attention.Notkun vistkerfisnálgunar við stjórn fiskveiða á undanförnum árum hefur
breikkað svið fiskveiðistjórnunar með því að ákvarðanir miðast ekki einvörðungu við hámörkun heildarafla eða afraksturs heldur er einnig tekið
tillit til félagslegra og hagrænna þátta við nýtingu lifandi auðlinda sjávar. Vistkerfislíkön draga saman fjölbreytt upplýsingasöfn um hvað ræður vistkerfisbreytingum og gefa þannig samræmt heildarmat á ástandi
og þá ráðgjöf sem þarf að nota fyrir vistkerfisnálgun við stjórn fiskveiða
(ecosystem-based fisheries management, EBFM). Ólík vistkerfislíkön geta
hins vegar gefið talsvert ólíkar spár um þróun. Slíka líkan-óvissa er talsverð hindrun við notkun þessara líkana við EBMF. Þær rannsóknir sem
hér eru kynntar rýna í áhrif flækjustigs líkana og óvissu í gögnum á ákvarðanir um auðlindanýtingu í ljósi EBFM og eru niðurstöður kynntar í sex
greinum.
Í þessari ritgerð eru borin saman vistkerfislíkön fyrir Viktoríuvatn í
Austur-Afríku, mest með Ecopath with Ecosim"(EwE) og Atlantis, til ˛
að sýna áhrif líkanavals á ályktanir um afleiðingar stjórnvaldsaðgerða.
Ritgerðin byggir á 6 greinum. Í Grein I er gefið yfirlit um notkun vistkerfislínana á vötn í Afríku. Grein II lýsir líkani fyrir fæðuvef Viktoríuvatns stöðulíkani (Ecopath). Grein III ber saman sögulegt EwE líkan fellt
að eldri tímaraðargögnum við jafnstöðu líkan lagt að nýrri gögnum. Tilgangurinn er að skilja áreiðanleika jafnstöðulíkana sem ekki nota formlega
aðlögun að gögnum þegar þau eru notuð til að spá fyrir um afleiðingar
stjórnvaldsákvarðana. Grein IV ber saman EwE og Atlantis líkön til að
auka skilning á hvernig líkagerð, flækjustig og forsendur hafa áhrif á mat
á stjórnvaldsaðgerðum. Grein V fjallar um mat á félagslegum og efnahagslegum áhrifum stjórnunaraðgerða með Atlantis og EwE. Grein VI
metur breytileika í veiðimynstri og sókn í tíma og rúmi í samhengi við
aðferðar jafnrar sóknar (balanced harvest strategy) þar sem sókn er sett
sem hlutfall af framleiðslu tegundar.
Sú heildarmynd fæst úr þessum tilraunum að ráðgjöf byggð á ólíkum
líkönum getur orðið talsvert háð innri byggingu hvers líkans, gagnanýtingu og gæðum gagna. En niðurstöður benda líka til þess að einföld
líkön geti veitt trausta almenna ráðgjöf, sem er mikilvæg fyrir langtíma
áætlanagerð. Lykileiginleika vistkerfis, sem útskýra mun á spá einfaldra
og flókinna líkana, þarf hins vegar að auðkenna fyrirfram. Í ljósi þessa
er mikilvægi þess að prófa mörg líkön augljóst og nauðsynlegt að beina
sjónum að fæð þeirri sem auðkennir breytileika í líkanagerð fyrir vötn í
Afríku.United Nations University Fisheries Training Programme (UNU-FTP), Iceland
William Faulkner's Reputation in Iceland 1930-1960
No full textÍ ritgerðinni er leitað svara við því hvernig nafn höfundarins, Williams Faulkners, varð til og þróaðist á íslenskum menningarvettvangi frá því að það bar fyrst á góma í íslenskum prentmiðli 8. maí 1933 og þar til sjöunda og síðasta þýðing Kristjáns Karlssonar á smásögu eftir Faulkner birtist á prenti árið 1960. Víðtækara markmið ritgerðarinnar er að kanna samspil íslenska bókmenntakerfisins við erlend bókmenntakerfi á umbrotatímum í Íslandssögunni þegar staða landsins gagnvart umheiminum tók miklum breytingum. Á því tímabili sem hér er til skoðunar breytist Ísland úr hjálendu Dana í sjálfstætt ríki, úr herlausu landi í hersetið og úr hlutlausu landi í hernaðarlega mikilvægt svæði á tímum seinni heimstyrjaldarinnar og síðar kalda stríðsins.
Ritgerðinni er skipt í tvo meginhluta sem hvor um sig tekur mið af samskiptum íslenska bókmenntakerfisins við umheiminn. Í fyrri hlutanum er kannað með hvaða hætti Norðurlönd voru mikilvægasti menningargluggi Íslendinga að umheiminum á tímabilinu 1933–1945. Á þessu tímabili berast skáldsögur eftir Faulkner til Íslands á skandinavísku málunum en líka skrif norrænna menntamanna um höfundinn. Af þessum sökum ber fyrri hlutinn heitið „Norðurlönd sem milliliður“. Í síðari hluta ritgerðarinnar er fjallað um tímabilið frá 7. júlí 1941 þegar Bandaríkjamenn taka við hervörslu Íslands af Bretum og fram til loka sjötta áratugarins. Þá tóku þýðingar á verkum Faulkners að birtast á íslensku og höfundarnafn hans fékk veigamikinn sess í íslenska bókmenntakerfinu. Á þessu síðara tímabili réðust Bandaríkjamenn í umfangsmikla uppbyggingu á menningarstarfi á Íslandi sem fól m.a. í sér rekstur bókasafna í Reykjavík og á Akureyri með bandarískum bókum, dagblöðum og tímaritum. Annar þáttur í þessu menningarstarfi bandarískra yfirvalda voru gagnkvæmar heimsóknir íslenskra og bandarískra lista- og menntamanna milli Íslands og Bandaríkjanna. Þessi starfsemi og heimsókn Faulkners til Íslands árið 1955 skýra heiti seinni hlutans sem er „Bein snerting“.
Ritgerðin er framlag til þeirra fjölþættu alþjóðlegu rannsókna sem gerðar hafa verið á Faulkner og verkum hans víða um heim. Hún er sömuleiðis fyrsta viðamikla tilraunin til að varpa ljósi á virkni höfundarnafns Faulkners og viðtökur verka hans hér á landi. Íslenskir og erlendir fræðimenn hafa þó fjallað um Íslandsheimsókn hans í samhengi við kalda menningarstríðið en þær rannsóknir einskorðast við þröngan tímaramma og stjórnmálaáhrif og varpa ekki ljósi á það hvernig verk hans og ímynd bárust upphaflega til Íslands og hvernig viðtökurnar þróuðust.
Ritgerðinni vindur að mestu leyti fram í réttri tímaröð. Um leið er hver og einn kafli helgaðar einhverju tilteknu viðfangsefni sem Faulkner-fræðingar hafa rannsakað út frá ævi hans, höfundarverki, ímynd, viðtöku- eða útgáfusögu, svo dæmi séu nefnd. Þessi fræðilegi rammi skapar umgjörð um afmarkaða þætti eða áfanga í viðtökusögu Faulkners á Íslandi og gefa kaflaheitin hugmynd um þau viðfangsefni sem rannsökuð eru hverju sinni. Í fyrri hlutanum er m.a. fjallað um „Kvikmyndina“, „Bókasöfn“, „Nærveru höfundarins“, „Þýðingu án frumtexta“ og „Nútíma“. Í þeim síðari er fjallað um „Heimsstyrjöldina síðari“, „Þýðinguna“, „Ímyndir höfundarins“, „Kalda menningarstríðið“ og „Bakjarla“.
Í báðum hlutum ritgerðarinnar er að finna ítarlegar greiningar á textum sem marka sérstök tímamót í landnámi Faulkners og verka hans á Íslandi. Í fyrra hlutanum er athygli beint að ritgerð Guðmundar G. Hagalín „Um nútíðarbókmentir Bandaríkjamanna“ (1934) og skáldsagnaþríleik Guðmundar Daníelssonar, Af jörðu ertu kominn (1941–1944), og kannað í hverju áhrif sem sá síðarnefndi gekkst við frá Faulkner eru fólgin. Er þríleikurinn settur í samhengi við nýlegar rannsóknir fræðimanna á því hvers vegna verk Faulkners hafa höfðað sérstaklega til höfunda á svæðum sem staðið hafa höllum fæti í efnahagslegu og menningarlegu tilliti, ýmist innan heimalanda sinna eða gagnvart erlendu valdi.
Greining á skrifum Hagalíns og Guðmundar Daníelssonar varpar ljósi á virkni bókmennta á erlendum málum í íslenska bókmenntakerfinu á fjórða áratugnum og í upphafi þess fimmta. Þessari virkni hefur lítill gaumur verið gefin í rannsóknum á íslenskri bókmenntasögu fram til þessa. Vegna formlegs sambands Íslands við Danmörku, allt fram til ársins 1944, hefði mátt ætla að megnið af því erlenda lesefni sem hingað barst hefði komið þaðan en bókaskrár þeirra bókasafna sem skoðaðar voru í tengslum við þessa rannsókn sýna að Íslendingar fylgdust líka grannt með því nýjasta sem kom út í Noregi og Svíþjóð. Norskar þýðingar á verkum Williams Faulkners voru til dæmis mikilvæg forsenda fyrir nærveru hans á Íslandi. Íslenska bókmenntakerfið hafði mikil samskipti við þau skandinavísku á fjórða áratugnum og hingað til lands barst mikið af bókum og tímaritum sem gefin voru út á hinum Norðurlöndunum. Á íslenskum bókasöfnum var fjölbreytt úrval samtímabókmennta á Norðurlandamálum, m.a. bandarískar bókmenntir.
Í síðari hluta ritgerðarinnar er fjallað um skrif Kristjáns Karlssonar en hann var einn af þeim Íslendingum sem stundaði nám í Bandaríkjunum. Hann lauk BA-prófi í enskum bókmenntum frá Berkeley-háskóla í Kaliforníu árið 1945 og MA-prófi í samanburðarbókmenntum frá Columbia-háskóla í New York árið 1947. Meðan hann dvaldi í borginni tóku nýrýnendur og New York-menntamennirnir að umbyltu bandarísku bókmenntalífi. Þessir tveir hópar boðuðu m.a. endurmat á bandarískri bókmenntasögu sem fól í sér uppgjör við þjóðfélagslegan skáldskap innlendra höfunda frá þriðja og fjórða áratugnum. Í staðinn var lögð áhersla á nærlestur texta og greiningu formlegra þátta, oftast án hliðsjónar af ævi höfunda, sögu eða kenningum um þjóðfélagsmál. Þær hugmyndir sem nýrýnendur og New York-menntamennirnir lögðu áherslu á flutti Kristján Karlsson til Íslands og kynnti í ritgerðinni „Amerískar nýbókmenntir“ (1948). Þýðingu Kristjáns á smásögu Faulkners „Sú aftansól“ (1948) verður líka að skoða í þessu samhengi en hún er rannsökuð sérstaklega. Kallast sú greining á við umfjöllunina um þríleik Guðmundar Daníelssonar. Áhersla er lögð á að kortleggja ólíka valdastöðu persónanna í smásögunni, m.a. með tilliti til aldurs, kynþáttar, stéttar, kynferðis og búsetu. Um aðrar íslenskar þýðingar á smásögum Faulkners er ekki fjallað eins ítarlega en þær eru notaðar til að varpa ljósi á mismunandi virkni höfundarnafns Faulkners í íslenska bókmenntakerfinu á sjötta áratugnum.
Á tímabilinu 1948–1955 birtust sex íslenskar þýðingar á smásögum eftir Faulkner til viðbótar í tímaritum. Hliðartextar sem þeim fylgdu sýna að íslensku rithöfundarnir Thor Vilhjálmsson og Guðmundur G. Hagalín vildu báðir eigna sér heiðurinn af því að hafa kynnt Faulkner fyrir Íslendingum. Það segir sitt um höfundargildi hans. Um leið virðast textar Faulkners tengjast nafni hans mjög missterkum böndum. Stafar það að hluta til af hinni margbrotnu ímynd sem hafði skapast af Faulkner sem var í senn höfundur kvikmyndahandrita, glæpasagna, reyfara og módernískra verka.
Samhliða umfjöllun um þýðingar á smásögum Faulkners er íslensk bókmenntaumræða og menningastarf á hægri væng stjórnmálanna sett í beint samhengi við opinbert og óopinbert menningarstarf Bandaríkjamanna á Íslandi og víðar í Evrópu. Fram til þessa hefur takmarkaður gaumur verið gefinn að þátttöku íslenskra menntamanna í því alþjóðlegu starfi sem CIA og bandarísk stjórnvöld skipulögðu bak við tjöldin. Heimsókn Faulkners hingað til lands árið 1955 bar nánast upp á sama tíma og íslenskir menntamenn á hægri væng stjórnmálanna mynduðu opinberlega breiðfylkingu í menningarmálum og stofnuðu Almenna bókafélagið, AB. Starfsemi forlagsins tók mið af alþjóðlegu starfi andkommúnísku samtakanna CCF sem boðuðu módernisma sem andsvar við sósíalrealisma Sovétríkjanna. Faulkner var nokkurs konar flaggskip AB á fyrstu starfsárum félagsins og árið 1956 gaf það út bók með sex smásögum Faulkners í þýðingu Kristjáns Karlssonar sem fylgt var úr hlaði með formálsorðum. Fjallað er um Almenna bókafélagið og tímarit á borð við Félagsbréf AB og Stefni í tengslum við orðræðu sem kennd er við kaldastríðsmódernisma. Umfjöllunin um menningarstarf Bandaríkjamanna hér á landi byggir að miklu leyti á áður ókönnuðum frumheimildum í National Archives í Maryland og International Association for Cultural Freedom Records 1941–1978 í University of Chicago Library.This thesis investigates William Faulkner‘s name as an author – how it emerged and how it evolved within the Icelandic cultural arena, from the time of its first mention in an Icelandic newspaper on 8 May 1933 and until Kristján Karlsson’s seventh and final translation of a short story by Faulkner appeared in print in 1960. The broader aim of the thesis is to study the interplay of the Icelandic literary system and foreign literary systems at a turbulent time in Icelandic history, when the country’s position in relation to the outer world underwent dramatic changes. Within the time period of this study, Iceland became a Republic after severing its remaining constitutional ties with Denmark. Its status as an isolated non-armed country was transformed by the British occupation and US military presence during the Second World War; and it formally abandoned its neutrality policy in favour of Western alignment in the post-war period, reflecting its strategic location and subsequent military importance during the Cold War.
The thesis is divided into two main parts, which both deal with contacts between the Icelandic literary system and the outside world. Part One investigates the ways in which the Scandinavian countries were the Icelanders’ most important cultural window to the outside world in the period from 1933 to 1945. In this period, Faulkner’s novels reached Iceland in Scandinavian translations, along with writings about the author by Scandinavian intellectuals. Part One is therefore entitled “The Scandinavian Countries as an Intermediary”. Part Two focuses on the period from 7 July 1941 when the Americans took over the occupation of Iceland from the British, to the end of the 1950s. In this period, Icelandic translations of Faulkner’s works started to appear in print and the author’s name assumed an important status in the Icelandic literary system. The US government began to contribute extensively to cultural activities in Iceland, for example by operating libraries in Reykjavik and in Akureyri, which carried American books, newspapers and magazines. Another element of these government-sponsored cultural activities were mutual visits of Icelandic and American artists and scholars between the two countries. These activities and Faulkner’s visit to Iceland in 1955 explain the title of Part Two, “Direct Contact”.
The thesis is a contribution to the extensive body of criticism devoted to Faulkner and his works worldwide. It is also the first extensive attempt to highlight the function of Faulkner’s name and the reception of his works in Iceland. While Icelandic and foreign scholars have written about his visit to Iceland in the context of the Cultural Cold War, those studies have been limited to a narrow timeframe and scope of political influence, and do not shed light on the way his works and image initially reached Iceland and how their reception evolved.
The thesis is for the most part structured chronologically. Each individual chapter is, however, dedicated to a specific theme which Faulkner scholars have studied, based on e.g. his life, works, image, reception or publishing history. This conceptual framework highlights certain elements or turning points in Faulkner’s reception history in Iceland, which are reflected in each chapter title. Part One deals with “The Movie”, “Libraries”, “The Author’s Presence”, “Translation without an Original” and “Modernity” and Part Two deals with “The Second World War”, “The Translation”, “Images of the Author”, “The Cultural Cold War” and “Patronage”.
Both parts of the thesis contain close analyses of texts representing particular turning points in the advancement of Faulkner and his works in Iceland. The first chapter focuses on Guðmundur G. Hagalín‘s essay “Um nútíðarbókmentir Bandaríkjamanna” (“On American Modern Literature”, 1934) and Guðmundur Daníelsson’s trilogy Af jörðu ertu kominn (From Dust Thou Art, 1941–1944), and investigates the extent of Faulkner‘s influence on the latter, acknowledged by Daníelsson himself. The trilogy is discussed in the context of recent scholarly studies of why Faulkner’s works have particularly appealed to authors from regions that were struggling economically and culturally, either within their home countries or in the face of a foreign power.
An analysis of the writings of Hagalín and Daníelsson illustrates the function and relevance of foreign language literature in the Icelandic literary system in the 1930s and the early 1940s. This function has been largely overlooked in research on Icelandic literary history. Due to the formal relationship between Iceland and Denmark until 1944, one might expect that the majority of foreign reading material reaching Iceland came from there. However, the book catalogues of the libraries which were inspected as a part of this study show that Icelanders were also quite up to date on any new publications in Norway and Sweden. Norwegian translations of the works of William Faulkner were, for instance an important reason for his presence in Iceland. The Icelandic literary system was in close contact with the Scandinavian literary systems in the 1930s and many books and magazines that reached Iceland had been published in Scandinavia. Icelandic libraries held an extensive selection of contemporary literature in the Scandinavian languages, including American literature.
Part Two of the thesis focuses on the writings of Kristján Karlsson, who was among the Icelanders receiving their university education in the United States. He graduated with a BA degree in English Literature from the University of California, Berkeley in 1945 and with an MA degree in Comparative Literature from Columbia University in New York in 1947. During his stay in New York, New Criticism and the New York Intellectuals began to revolutionise American literary life. Among other things, the two groups heralded a revision US literary history which involved a break with the emphasis on the social fiction of authors from the 1920s and 1930s. Instead, the emphasis was on a close reading of texts and analysis of formal elements, usually without considering the author’s lives, or historical and social backgrounds. Karlsson brought the ideas championed by the New Critics and New York Intellectuals to Iceland and introduced them in his essay “Amerískar nýbókmenntir” (“New American Literature”, 1948). His translation of Faulkner’s short story “That Evening Sun“ (“Sú aftansól“, 1948) must also be considered in this context, and is analysed accordingly. This analysis ties in with the chapter on Daníelsson‘s trilogy, which maps the different power positions of the characters in the short story based on their age, race, class, gender and place of residence. Other Icelandic translations of Faulkner’s short stories are not analysed as thoroughly but are used to demonstrate the many different functions of Faulkner’s author’s name and status in the Icelandic literary system in the 1950s.
In the period of 1948–1955, six additional Icelandic translations of short stories by Faulkner were published in magazines. Their paratexts show that the Icelandic authors Thor Vilhjálmsson and Guðmundur G. Hagalín both wanted to take credit for having introduced Faulkner in Iceland, which says something about his importance as an author. However, the connection of Faulkner’s name to his texts is not always strong. This is due in part to the complexity of Faulkner’s image as an author of movie scripts, crime stories, pulp fiction and modernist works.
Alongside a discussion of translations of Faulkner’s short stories, this thesis observes Icelandic literary discourse and cultural activities as part of Icelandic right-wing politics and within the context of the official and unofficial US cultural activities of the Americans in Iceland and elsewhere in Europe. In the past, scant attention has been paid to the participation of Icelandic intellectuals in the international work that was often clandestinely organised by the CIA, in particular, and the US government, in general. Faulkner’s visit to Iceland in 1955 almost coincided with a broad-based alliance of Icelandic right-wing intellectuals to establish the publishing company Almenna bókmenntafélagið, AB. The operation of AB was modelled on the international activities of the anti-communist organisation Congress of Cultural Freedom, which promoted modernism as a response to the social realism of the Soviet Union. Faulkner was AB’s flagship of sorts during its first years of operation, and in 1956, the company published a book of six short stories by Faulkner, translated by Kristján Karlsson, with an introduction by the translator. AB and magazines like Félagsbréf AB and Stefnir are examined in the context of the discourse of Cold War Modernism. The study of the US cultural activities in Iceland is mostly based on previously unexplored original sources from the National Archives in Maryland and the International Association for Cultural Freedom Records 1941–1978 in the University of Chicago Library.Rannsóknasjóður Háskóla Íslands
Fræðslunet Suðurlands
Menningarsjóður Gunnarsstofnunar
Íslensku- og menningardeild Háskóla Íslands veitti höfundi aðstoðarkennarastyrk skólaárið 2019–2020
Host Directed Therapy Against Infection by Boosting Innate Immunity
Get PDFPublisher's version (útgefin grein)The innate immune system constitutes the first line of defense against invading pathogens, regulating the normal microbiota and contributes to homeostasis. Today we have obtained detailed knowledge on receptors, signaling pathways, and effector molecules of innate immunity. Our research constellation has focused on ways to induce the expression of antimicrobial peptides (AMPs), the production of oxygen species (ROS and NO), and to activate autophagy, during the last two decades. These innate effectors, with different mechanisms of action, constitute a powerful defense armament in phagocytes and in epithelial cells. Innate immunity does not only protect the host from invading pathogens, but also regulates the composition of the microbiota, which is an area of intense research. Notably, some virulent bacteria have the capacity to downregulate innate defenses and can thereby cause invasive disease. Understanding the detailed mechanisms behind pathogen-mediated suppression of innate effectors are currently in progress. This information can be of importance for the development of novel treatments based on counteraction of the downregulation; we have designated this type of treatment as host directed therapy (HDT). The concept to boost innate immunity may be particularly relevant as many pathogens are developing resistance against classical antibiotics. Many pathogens that are resistant to antibiotics are sensitive to the endogenous effectors included in early host defenses, which contain multiple effectors working in cooperation to control infections. Here, we review recent data related to downregulation of AMPs by pathogenic bacteria, induction of innate effector mechanisms, including cytokine-mediated effects, repurposed drugs and the role of antibiotics as direct modulators of host responses. These findings can form a platform for the development of novel treatment strategies against infection and/or inflammation.Funding. PB and BA were supported by grants from the Swedish Research Council and the Swedish Heart-Lung Foundation and the Karolinska Institutet, GG from Icelandic Centre for Research (RANNIS 173931) and University of Iceland Research fund, and RR received support from icddr,b, EU, NIH, and Stockholm University.Peer reviewe
Neikvæð upplifun fæðingar og ljósmóðurmeðferð: Framtíðarsýn barneignarþjónustu
No full textAims: The overall aim of the study was to develop a midwifery intervention for women who want to review their birth experience. The aims of study I were to describe women’s birth experience up to two years after birth and explore the predictive role of support in the birth experience. The aim of study II was to explore women’s experience and preferences of reviewing their birth experience at a special midwifery counselling clinic Lend me an ear (LME). The aim of study III was to describe the construction of and explore the feasibility of a postpartum midwifery counselling intervention for women following high-risk pregnancies. Background: Birth experiences may affect women´s wellbeing and their relationships with the newborn and family. Several risk factors for negative birth experience have been identified, but less is known of how support affects it and if the perception of birth changes over time. Evidence about helpful interventions to assist women in processing negative birth experiences is limited. However, they value the opportunity to review their birth experiences. Risk factors during pregnancy and birth are known predictors of negative birth experience but limited knowledge exists about the feasibility of offering women the opportunity to write about their birth experience and provide counselling from a midwife for women following high-risk pregnancies. Method: Mixed methods were used. Study I was a longitudinal cohort study, conducted with a convenience sample of pregnant women from 26 primary health care centres in Iceland. Data were gathered via three questionnaires; at 11–16 weeks of pregnancy (T1, n = 1111), at 5-6 months postpartum (T2, n = 765), and at 18–24 months postpartum (T3, n = 657). Information was collected about sociodemographic factors, reproductive history, birth outcomes, social and midwifery support, depressive symptoms, and birth experience. Two binary logistic regression analyses were performed to examine the predictive role of midwifery support in the birth experience. Study II was a qualitative content analysis of women’s written text responses to semi-structured questions. A questionnaire was sent to all women attending the LME midwifery counselling clinic from 2006–2011 (n = 301), 131 women responded, whereof 125 of them provided text to the semistructured questions. Data were collected of socio-demographic and reproductive characteristics, reasons for attending the clinic, if expectations were fulfilled, helpful components of the interview and semi-structured questions about women´s views of the process. The responses to the semistructured questions were analysed with content analysis while data on characteristics, reasons for attending the clinic, whether the interview fulfilled expectations, and helpful components were analysed using descriptive data. Study III was a mixed-method pilot feasibility study. Thirty women were invited to write about and review their birth experience following a high-risk pregnancy by a known midwife 4-6 weeks postpartum. Eight midwives, working in the high-risk antenatal clinic, provided the intervention. Data of birth outcomes, appraisal of birth, post-traumatic stress symptoms and experience of the intervention, were collected from women before and after the intervention. Midwives providing the intervention hold diaries and participated in a focus group interview to explore their experiences. Descriptive and content analysis was used. Results: In study I, the prevalence of women perceiving their birth as negative was 5% at T2 and 5.7% at T3. Women who were not satisfied with support from midwife during pregnancy or birth were more likely to experience their birth as negative at T2 than the women who were satisfied with it. Operative birth, perception of prolonged birth and being a student also predicted negative birth experience at both T2 and T3. In study II, the main reasons for attending the clinic were a previous negative birth experience, anxiety about the upcoming birth, and loss of control during a prior birth. The content analysis revealed two themes and three subthemes. The overarching theme was ‘on my terms’ with three subthemes of ‘being recognised’, ‘listening is paramount’ and ‘mapping the unknown’. The final theme was ‘moving on’. Study III revealed that women and midwives perceived the counselling intervention as helpful and feasible. Women had significantly more positive appraisals of birth after the intervention. Most women preferred to review their birth experience with a midwife they knew, 4-6 weeks postpartum. Almost half also wrote about the birth. Conclusion: The studies´ findings reveal that women´s experience of birth is relatively consistent over time. Support from midwives during pregnancy and birth has a significant impact on women’s perception of birth experience. Women prefer to be recognised and invited to review their birth experience in a tailored counselling, provided on their terms. When their expectations of reviewing their birth experience are fulfilled, they may regain control and strength to move on. Offering a discussion of the birth experience should be a routine part of maternity services. Women experiencing high-risk pregnancies are a vulnerable group and require further attention. They value a follow up by a midwife they know and both women and midwives perceive the counselling intervention as a feasible option in maternity care.Markmið: Aðalmarkmið rannsóknarinnar var að þróa ljósmóðurmeðferð fyrir
konur sem hafa þörf fyrir að fara yfir fæðingarupplifun sína. Markmið fyrsta
hluta doktorsverkefnisins voru að lýsa fæðingarupplifun kvenna fyrstu tvö árin
eftir fæðingu og skoða áhrif stuðnings á upplifun fæðingar. Markmið annars
hluta var að skoða væntingar og reynslu kvenna af að fara yfir upplifun
fæðingar með ljósmóður í Ljáðu mér eyra (LME), sérhæfðri þjónustu
ljósmæðra á Landspítala. Markmið þriðja hluta var að lýsa uppbyggingu og
forprófa meðferð sem fól í sér að konur í áhættumeðgöngu skrifuðu um
fæðingarupplifun sína og komu í viðtal eftir fæðingu við ljósmóður sem sinnti
þeim í meðgönguvernd.
Bakgrunnur: Það er vel þekkt að upplifun fæðingar getur haft áhrif á heilsu
og líðan kvenna, tengsl þeirra við barnið og samskipti við fjölskylduna.
Talsverð þekking er til um áhrifaþætti neikvæðrar upplifunar fæðingar en
minna um áhrif stuðnings og hvort upplifun af fæðingu breytist með tímanum.
Takmarkað er vitað um íhlutanir sem miða að úrvinnslu neikvæðrar
fæðingarupplifunar en þó finnst konum gagnlegt að fá tækifæri til að ræða um
hana. Áhættuþættir á meðgöngu hafa forspárgildi fyrir neikvæðri upplifun
fæðingar en lítið er vitað um gagnsemi og fýsileika þess að bjóða konum í
áhættumeðgöngu að skrifa um upplifun fæðingar og fá síðan viðtal við
ljósmóður sem þær þekkja.
Aðferð: Notuð var blönduð aðferð. Rannsókn I var langtíma þversniðsrannsókn, framkvæmd á 26 heilsugæslustöðum á Íslandi. Gögnum var
safnað með þremur spurningalistum í gegnum þægindaúrtak; við 11–16 vikna
meðgöngu (T1, n = 1111), 5-6 mánuðum eftir fæðingu (T2, n = 765) og 18–
24 mánuðum eftir fæðingu (T3, n = 657). Upplýsinga var aflað um
bakgrunnsþætti, fæðingasögu, útkomu fæðingar, félagslegan stuðning,
stuðning frá ljósmóður, þunglyndiseinkenni og upplifun fæðingar. Tvær
tvíkosta aðhvarfsgreiningar voru notaðar til að skoða forspárgildi stuðnings
ljósmæðra í upplifun fæðingar. Rannsókn II var eigindleg innihaldsgreining á
svörum við hálfstöðluðum spurningum frá konum sem höfðu leitað í LME
þjónustuna. Spurningalisti var sendur til allra kvenna sem komu í viðtal á
árunum 2006-2011 (n = 301), 131 kona svaraði listanum, þar af skrifuðu 125
konur svör við opnu spurningunum. Upplýsinga var aflað um bakgrunn,
fæðingasögu, ástæður fyrir komu þeirra í LME, uppfyllingu væntinga og hvað
þeim fannst vera gagnlegt í viðtalinu. Í lokin voru opnar spurningar og voru svör kvennanna við þeim notuð í innihaldsgreininguna. Gögn um bakgrunn,
ástæður komu í LME þjónustu, uppfyllingu væntinga og gagnlega þætti
viðtalsins voru greind með megindlegri lýsandi greiningu. Í rannsókn III var
notuð blönduð aðferð til að gera fýsileikarannsókn á 30 konum sem höfðu
verið í meðgönguvernd á Landspítala vegna áhættuþátta á meðgöngu. Þeim
var boðið að skrifa um upplifun af fæðingu og koma í viðtal 4-6 vikum eftir
fæðingu til ljósmóður sem hafði annast meðgönguverndina. Átta ljósmæður
sem starfa í áhættumeðgönguverndinni veittu meðferðina. Upplýsinga var
aflað fyrir og eftir meðferðina frá konunum um bakgrunn, útkomu fæðingar,
upplifun fæðingar, áfallastreitueinkenni og mat þeirra á meðferðinni.
Ljósmæður sem veittu meðferðina héldu dagbók og tóku þátt í rýnihópaviðtali
til að fá mat þeirra á íhlutuninni. Notuð var lýsandi greining og
innihaldsgreining.
Niðurstöður: Í rannsókn I kom í ljós að 5% kvenna upplifðu fæðingu sína
neikvætt á T2 en 5,7% á T3. Konur sem voru ekki ánægðar með stuðning
ljósmóður á meðgöngu eða í fæðingu, voru líklegri til að hafa neikvæða
upplifun af fæðingu heldur en þær sem voru ánægðar með hann. Inngrip í
fæðingarferlið, langdregin fæðing og að vera nemandi hafði einnig
forspárgildi fyrir neikvæðri upplifun fæðingar á T2 og T3. Í rannsókn II kom
fram að helstu ástæður þess að konur leituðu til LME þjónustunnar voru fyrri
neikvæð upplifun af fæðingu, kvíði fyrir fæðingu og tilfinning um að hafa ekki
haft stjórn í fyrri fæðingu. Innihaldsgreiningin leiddi í ljós tvö meginþemu og
þrjú undirþemu. Aðalþemað var ‚á mínum forsendum‘ og undirþemun voru
‚frumkvæði fagfólks‘, ‚að hlusta er lykilatriði‘ og ‚að fylla í eyður‘. Síðasta
þemað var ‚að horfa fram á við‘. Í rannsókn III töldu bæði konur og ljósmæður
viðtalsmeðferðina vera gagnlegan og fýsilegan kost. Konum fannst gagnlegt
að fara yfir fæðinguna og mátu upplifun sína af henni marktækt jákvæðar eftir
meðferðina. Flestar konur telja 4-6 vikur eftir fæðingu vera heppilegan tíma til
að fara yfir fæðinguna og að ljósmóðir sem þær þekkja veiti meðferðina.
Tæplega helmingur kvenna skrifaði um upplifun sína af fæðingu.
Ályktun: Niðurstöður rannsóknanna benda til að hlutfall kvenna sem uppifir
fæðingu neikvætt sé lægra hér á landi en annars staðar en upplifunin breytist
lítið með tímanum. Stuðningur ljósmæðra á meðgöngu og í fæðingu hefur
áhrif á fæðingarupplifun kvenna. Konur vilja að fagfólk hafi frumkvæði að
samtali um upplifun fæðingar og bjóði þeim að fara yfir hana á þeirra eigin
forsendum. Ef væntingar kvenna eru uppfylltar virðast þær geta náð stjórn og
styrk til að horfa fram á við. Samtal um upplifun fæðingar ætti að vera hluti af
barneignarþjónustu. Konur í áhættumeðgöngu eru viðkvæmur hópur sem
þarf að huga sérstaklega að. Þeim fannst gagnlegt að fara yfir fæðinguna með ljósmóður sem þær þekkja. Bæði konur og ljósmæður telja slíka
meðferð vera fýsilegan og ákjósanlegan kost innan barneignarþjónustunnar.My research was supported financially by the Memorial Fund of Midwife
Björg Magnúsdóttir and Farmer Magnús Jónasson, the Landspítali – National
University Hospital Research Fund, the Icelandic Midwives Association’s
Research Fund, and Ingibjörg R. Magnúsdóttir´s Fund
A cascade model and initial exploration of co-production processes underpinning the ecosystem services of geothermal areas
Get PDFPost-print (lokagerð höfundar)This paper presents the first study in the academic literature to explore the various stages in the formation of geothermal ES and their interactions between the biosphere and anthroposphere. This is achieved through the development of the first ES cascade model in the academic literature specific to geothermal ES, which integrates the four main stages of co-production: value attribution, mobilisation of ES potential, value appropriation, and commercialisation. In so doing, conceptual understanding of human-environment relationships and processes in the context of geothermal ES are deepened. Examples from the academic and grey literature demonstrate that realisation of the full spectrum of benefits from geothermal areas often demands the mobilisation of various forms of physical capital. Reaping the benefits of provisioning ES, such as heat and minerals, or formal recreational experiences, such as geothermal spas, necessitates human interventions. Opportunities of likely value have to be attributed, with resources being mobilised in order to plan and research prospectivity, then benefits appropriated with a view to their commercialisation. Large-scale, industrial projects, especially geothermal power plants in high enthalpy fields, also constitute an overlap between anthropogenic and ecological systems, often leading to ES trade-offs, especially due to visual and noise impacts on the surroundings. Depending on the sociocultural context, multiple and conflicting value domains may be impacted by such ventures, justifying the adoption of a pluralist approach to valuation and use of integrated decision-support platforms to aid decision-makers.This paper has been subject to funding from the European Union’s Horizon 2020 research programme in relation to the DEEPEGS project (grant no. 690771).Peer Reviewe
Of Women Tech Pioneers and Tiny Experts of Ingenuity
Get PDFThis paper presents findings from a collective case study focusing on the efforts of
a grassroots team of seven pioneering women: teachers, IT consultants, and tech
enthusiasts. The team was formed to introduce, encourage, and establish makerspaces
in the Icelandic compulsory school system by educating and supporting teachers and
young students (6–15 years) as makers and advocates of maker culture. All seven team
members have developed or supported different models of makerspaces in their area
of work and offered guidance to other educators. Our research examines learning on a
personal, relational, and institutional level, reviewing values and practices of participants
and what characterizes their social interactions, agency and empowerment in relation to
making. It introduces new models of pedagogy, often supported by school leadership
and social media action facilitating the development of making and maker culture. It
attempts to map how makerspaces can be integrated into school practice in alignment
with curricular objectives to support diverse engagements, digital literacies and creative
design skills. Our findings further reveal how an all-women team has taken agency
and through collaborative actions, collective creativity and self-empowerment managed
to overcome challenges and provide leadership in this emergent field in Icelandic
school practice.This research was partly funded by the European Commission Horizon 2020 Programme, Grant No: 734720.Peer Reviewe
Hvernig geta fullorðnir talað við börn um Covid-19?
Get PDFMargir kennarar og foreldrar eru færir í að tala við börn um erfiða hluti. Það sakar samt ekki að rifja upp nokkur atriði nú þegar við erum upptekin af Covid-19. Daglega heyra börn um veiruna, sjúkdóma og dauðsföll sem henni tengjast og sum í návígi. Skólinn og frístundin tekur á þessu og eðlilega margir foreldrar.
Reynsluboltarnir Raundalen og Schultz skrifuðu bókina „Kan vi snakke med barn om alt?“ [Getum við talað við börn um allt?]. Svar þeirra er ótvírætt JÁ. Foreldrar, afar, ömmur, kennarar og leikskólakennarar geta rætt opið við börn um allt, það sem gerist heima, í samfélaginu og heiminum. En hvernig?Óritrýn
Tónmennt og sköpun: heima og á vef
Get PDFÞað er mikilvægt að hlúa að öllum þáttum náms og gott að hafa fjölbreytt verkefni við hendina sem reyna á margvíslega hæfni.
Nú þurfa mörg börn að verja meiri tíma heima við og því tilvalið að nýta allar leiðir til þess að efla sköpunarhæfileikana á skemmtilegan hátt.
Einnig hafa margir bekkjarkennarar tekið við hlutverki tónmenntakennara og gætu þegið aðstoð með viðeigandi verkefni sem uppfylla hæfniviðmið aðalnámskrár í tónmennt.Óritrýn
Tökum til í svefnvenjunum!
Get PDFErlingur Jóhannsson prófessor og Rúna Sif Stefánsdóttir doktorsnemi fjölluðu um fyrirbærið svefn, hvað gerist þegar við sofum og um mikilvægi svefns fyrir líðan okkar og heilsu.Óritrýn