Kazakh Agrotechnical Research University OJS
Not a member yet
1120 research outputs found
Sort by
КІЛЕГЕЙЛІ ӨСІМДІК СПРЕДІН ҰЗАҚ САҚТАУ КЕЗІНДЕГІ ЛАСТАНУ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЗЕРТТЕУ
Get PDFThe long shelf life of spreads is one of the priorities in the development and creation of its technologies. When extending the shelf life of products, the first priority is the improvement of technology, the introduction of new types of packaging, the improvement of raw material quality indicators, and an enhanced sanitary regime during production. Due to the peculiarity of the composition, the spreads themselves have an unstable shelf life, so extending the shelf life is very relevant. The use in the recipe of the distribution of vitamins A and E slows down the oxidation process that occurs during storage. The establishment of shelf life and storage conditions for food was carried out in accordance with the hygienic requirements and nutritional value of the product. One of the main reasons for the long shelf life of spreads and, at the same time, violations in storage time is caused by temperature fluctuations, as well as by various microorganisms. In connection with such situations, research work was carried out to determine the purity and microbiological indicators of spread samples.Кілегейлі өсімдік спредтерінің ұзақ сақтау мерзімі бұл оның технологияларын әзірлеу мен құрудағы басым бағыттарының бірі. Өнімнің жарамдылық мерзімін ұзарту кезінде бірінші кезекте технологияны жетілдіру, қаптаманың жаңа түрлерін енгізу, шикізат сапасының көрсеткіштерін жақсарту және өндіріс кезінде күшейтілген санитарлық режим жүреді. Құрамының ерекшелігіне байланысты спредтердің өзі тұрақсыз жарамдылық мерзіміне ие, сондықтан сақтау мерзімін ұзарту өте өзекті мәселе болып табылады. А және Е дәрумендерінің таралу рецептурасында қолдану, сақтау кезінде пайда болатын тотығу процесін баяулатады. Азық-түліктің жарамдылық мерзімі мен сақтау шарттарын белгілеу өнімнің гигиеналық талаптарына және тағамдық құндылығына сәйкес жүзеге асырылды. Кілегейлі өсімдік спредінің жарамдылық мерзімінің ұзақ болуына және сонымен бірге сақтау уақытында бұзылуларының басты себептерінің бірі температураның ауытқуы әсерінен, сондай-ақ әр түрлі микроағзалар әсерінен болады. Осындай ахуалдарға байланысты спред үлгілерінің тазалығын және микробиологиялық көрсеткіштерін анықтау мақсатында, зерттеу жұмыстары жүргізілді.Кілегейлі өсімдік спредтерінің ұзақ сақтау мерзімі бұл оның технологияларын әзірлеу мен құрудағы басым бағыттарының бірі. Өнімнің жарамдылық мерзімін ұзарту кезінде бірінші кезекте технологияны жетілдіру, қаптаманың жаңа түрлерін енгізу, шикізат сапасының көрсеткіштерін жақсарту және өндіріс кезінде күшейтілген санитарлық режим жүреді. Құрамының ерекшелігіне байланысты спредтердің өзі тұрақсыз жарамдылық мерзіміне ие, сондықтан сақтау мерзімін ұзарту өте өзекті мәселе болып табылады. А және Е дәрумендерінің таралу рецептурасында қолдану, сақтау кезінде пайда болатын тотығу процесін баяулатады. Азық-түліктің жарамдылық мерзімі мен сақтау шарттарын белгілеу өнімнің гигиеналық талаптарына және тағамдық құндылығына сәйкес жүзеге асырылды. Кілегейлі өсімдік спредінің жарамдылық мерзімінің ұзақ болуына және сонымен бірге сақтау уақытында бұзылуларының басты себептерінің бірі температураның ауытқуы әсерінен, сондай-ақ әр түрлі микроағзалар әсерінен болады. Осындай ахуалдарға байланысты спред үлгілерінің тазалығын және микробиологиялық көрсеткіштерін анықтау мақсатында, зерттеу жұмыстары жүргізілді
ВОЗМОЖНОСТИ ВЫРАЩИВАНИЯ ТОВАРНОЙ ПРОДУКЦИИ АВСТРАЛИЙСКОГО КРАСНОКЛЕШНЕВОГО РАКА (СHERAX QUADRICARINATUS) В КАЗАХСТАНЕ
Get PDFThe expansion of the range of commercial aquaculture in Kazakhstan is en-sured through the development of ne facilities and technologies for their cultiva-tion. Breeding of freshwater heat-loving tropical crayfish is a relevant and economi-cally promising direction. Australian red claw crayfish, due to its qualities, is be-coming more widespread. Abroad, technologies for breeding the Austrian red claw crayfish in RAS and ponds have now been developed [1-5]. In Kazakhstan, for the first time, the adaptation of the industrial cultivation of the Australian red claw crayfish in fish farms is being carried out. The article presents the results of three technologies for the industrial cultivation of commercial products of the Australian red claw crayfish in the conditions of fish farms in Kazakhstan. The data of monitoring of hydrochemical indicators of water in fish tanks are given. The data on the dynamics of the absolute, average dai-ly growth and survival of cancer are presented. The parameters of the growth rate are determined from the values of the mass accumulation coefficients and the growth rate. Data on the feeding of the Australian red claw crayfish with various feeds are presented with indication of feed coefficients. Based on the research, the economic efficiency of Australian red claw cultivation technologies in recirculating water installations, pools and Yeisk-type flumes has been determined.Расширение ассортимента товарной аквакультуры Казахстана обеспечивается за счет освоения новых объектов и технологий их выращивания. Разведение пресноводных теплолюбивых тропических раков является актуальным и экономически перспективным направлением. Австралийский красноклешневый рак благодаря своим качествам получает всё большее распространение. Зарубежом в настоящее время разработаны технологии разведения австрилийского красноклешневого рака в УЗВ и прудах [1-5]. В Казахстане впервые проводится адаптация технологии выращивания австралийского красноклешневого рака в индустриальных условиях рыбоводных хозяйствах. В статье представлены результаты трех технологий индустриального выращивания товарной продукции австралийского красноклешневого рака в условиях рыбоводных хозяйств Казахстана. Приведены данные мониторинга гидрохимических показателей воды в рыбоводных емкостях. Представлены данные по динамике абсолютного, среднесуточного прироста и выживаемости рака. Определены параметры темпа роста по значениям коэффициентов массонакопления и скорости роста. Представлены данные по кормлению австралийского красноклешневого рака различными кормами с указанием кормовых коэффициентов. На основании проведенных исследований определена эконо-мическая эффективность технологий выращивания австралийского красноклешневого рака в установках замкнутого водоснабжени, бассейнах и лот-ках ейского типа.Расширение ассортимента товарной аквакультуры Казахстана обеспечивается за счет освоения новых объектов и технологий их выращивания. Разведение пресноводных теплолюбивых тропических раков является актуальным и экономически перспективным направлением. Австралийский красноклешневый рак благодаря своим качествам получает всё большее распространение. Зарубежом в настоящее время разработаны технологии разведения австрилийского красноклешневого рака в УЗВ и прудах [1-5]. В Казахстане впервые проводится адаптация технологии выращивания австралийского красноклешневого рака в индустриальных условиях рыбоводных хозяйствах. В статье представлены результаты трех технологий индустриального выращивания товарной продукции австралийского красноклешневого рака в условиях рыбоводных хозяйств Казахстана. Приведены данные мониторинга гидрохимических показателей воды в рыбоводных емкостях. Представлены данные по динамике абсолютного, среднесуточного прироста и выживаемости рака. Определены параметры темпа роста по значениям коэффициентов массонакопления и скорости роста. Представлены данные по кормлению австралийского красноклешневого рака различными кормами с указанием кормовых коэффициентов. На основании проведенных исследований определена эконо-мическая эффективность технологий выращивания австралийского красноклешневого рака в установках замкнутого водоснабжени, бассейнах и лот-ках ейского типа
ЭФФЕКТИВНОСТЬ ЭКОЛОГИЗИРОВАННЫХ СИСТЕМ ЗАЩИТЫ ПОСЕВОВ РАПСА (BRASSICA NAPUS L.) ПРОТИВ ВРЕДНЫХ ОРГАНИЗМОВ В УСЛОВИЯХ АКМОЛИНСКОЙ ОБЛАСТИ
Get PDFRapeseed is one of the most important oilseeds in the world, which is used as edible oil, technical oil and feed. Currently, farmers in the cultivation of rapeseed face some rather serious agronomic problems, especially with regard to pests and diseases, which in some cases make it extremely difficult to regularly grow rapeseed. The use of high doses of pesticides in rapeseed fields leads to the spread of drug resistance, and also negatively affects the environment. To study the condition of rapeseed crop (Maily Dan) in the Akmola region, we conducted studies of the level of pest and weed infestation. As a means of protection, an ecologized scheme was used with the addition of growth stimulants Zerebro Agro, fertilizers GrosPhosphite-LNPK together with classical preparations. Biological efficiency in pest control was at the level of the reference scheme: the standard against cabbage moth caterpillars was 84.8%, the ecologized scheme (ES) was 83.8%; against the cruciferous flea, the standard was 95%, ES – 94.2%, against the rapeseed flower eater and cabbage white caterpillars, both schemes showed identical results – 100% and 70%, respectively. In the fight against herbicides, the effectiveness was 41.4% with the reference scheme, 32.1% with the ES variant. The economic value was 61.3 c/ha when the preparations Zerebro Agro and GrosPhosphite-LNPK were added to the protection scheme, with a reference value of 57.1 c/ha. The results obtained in the period 2021-2020 show the possibility of using the developed schemes for the protection of rapeseed crops in the conditions of the Akmola region and can reduce the negative effect of the use of pesticides and improve the overall condition of crops.Рапс является одной из самых важных масличных культур в мире, которая используется в качестве пищевого масла, технического масла и корма. В настоящее время аграрии при возделывании рапса сталкиваются с некоторыми довольно серьезными агрономическими проблемами, особенно в отношении вредителей и болезней, которые в некоторых случаях чрезвычайно затрудняют регулярное выращивание рапса. Применение высоких доз пестицидов на полях рапса приводит к распространению устойчивости к препаратам, а также негативно влияет на окружающую среду. Для изучения состояния посевов рапса в Акмолинской области проведены исследования уровня пораженности вредителями и сорняками. В качестве средств защиты применяли экологизированную схему с добавлением стимуляторов роста Зеребро Агро, удобрения GrosPhosphite-LNРK совместно с классическими препаратами. Биологическая эффективность при борьбе с вредителями была на уровне эталонной схемы: против гусениц капустной моли – эталон – 84,8%, экологизированная схема (ЭС) – 83,8%; против крестоцветной блошки эталон – 95%, ЭС – 94,2%, против рапсового цветоеда и гусениц капустной белянки обе схемы показали идентичный результат – 100% и 70%, соответственно. При борьбе с гербицидами эффективность составила при эталонной схеме 41,4%, при варианте ЭС 32,1%. Хозяйственная ценность составила при добавлении в схему защиты препаратов Зеребро Агро и GrosPhosphite-LNРK – 61,3 ц/га, при эталонной 57,1 ц/га. Полученные результаты, полученные в период 2021-2020 гг. показывают возможность использования разработанных схем защиты посевов рапса в условиях Акмолинской области и могут позволит снизить негативный эффект от использования пестицидов и улучшить общее состояние посевов.Рапс является одной из самых важных масличных культур в мире, которая используется в качестве пищевого масла, технического масла и корма. В настоящее время аграрии при возделывании рапса сталкиваются с некоторыми довольно серьезными агрономическими проблемами, особенно в отношении вредителей и болезней, которые в некоторых случаях чрезвычайно затрудняют регулярное выращивание рапса. Применение высоких доз пестицидов на полях рапса приводит к распространению устойчивости к препаратам, а также негативно влияет на окружающую среду. Для изучения состояния посевов рапса в Акмолинской области проведены исследования уровня пораженности вредителями и сорняками. В качестве средств защиты применяли экологизированную схему с добавлением стимуляторов роста Зеребро Агро, удобрения GrosPhosphite-LNРK совместно с классическими препаратами. Биологическая эффективность при борьбе с вредителями была на уровне эталонной схемы: против гусениц капустной моли – эталон – 84,8%, экологизированная схема (ЭС) – 83,8%; против крестоцветной блошки эталон – 95%, ЭС – 94,2%, против рапсового цветоеда и гусениц капустной белянки обе схемы показали идентичный результат – 100% и 70%, соответственно. При борьбе с гербицидами эффективность составила при эталонной схеме 41,4%, при варианте ЭС 32,1%. Хозяйственная ценность составила при добавлении в схему защиты препаратов Зеребро Агро и GrosPhosphite-LNРK – 61,3 ц/га, при эталонной 57,1 ц/га. Полученные результаты, полученные в период 2021-2020 гг. показывают возможность использования разработанных схем защиты посевов рапса в условиях Акмолинской области и могут позволит снизить негативный эффект от использования пестицидов и улучшить общее состояние посевов
САУЫН СИЫР ӨНІМДІЛІГІНІҢ АЗЫҚТАНДЫРУ РАЦИОНЫ ПАРАМЕТРЛЕРІМЕН БАЙЛАНЫСЫ
Get PDFDairy productivity of dairy cows is related to the nutritional parameters of feeding diets. The nutritional value of feeding diets and dairy cows can beincreased with zeolite feed additives. In scientific and economic experience, a zeolite-chlorellal premix was added to the feeding diets of dairy cows, whichincreased the mineral and vitamin nutritional value of the diet, due to the selectively absorbed and ion-exchange qualities of zeolites, which directly affectedmicrobiological processes in the rumen. The pH shift of the rumen chyme fluid from 6.14 to 6.17 contributed to the development of the microecosystem, whichled to an increase in the number of infusoria - by 41.1 thousand /ml, the volume of volatile fatty acids – by 0.79 mМmol/100ml, compared with the control group.Thanks to the selective adsorption of ammonia zeolite crystals, the synthesis of valuable microbial protein increased by 7.3%, the consumption of the dry matter ofthe diet - by 0.6 ± 0.03 kg, the daily milk yield - by 0.8 ± 0.04 kg. An increase in the content of proteins in milk - by 0.13%, fats - by 0.16% led to an overestimationof the degree of conversion of dry matter consumed by cows, metabolic energy and feed protein. Correlation analysis has derived regression equations for therelationship of dairy productivity of cows with nutritional parameters of the feeding diet.Молочная продуктивность дойных коров связана с параметрами питательности рационов кормления. Питательность рационов кормления и молочность коров можно повысить цеолитовыми кормовыми добавками. В научно-хозяйственном опыте в рационы кормления дойных коров был добавлен цеолито-хлореллалный премикс, повысивший минерально-витаминную пита-тельность рациона, благодаря селективно абсорбциянным и ионно обменным качествам цеолитов, направленно влиявшими на микро биологические процессы в рубце.Сдвиг рН жидкости химуса рубца с 6,14 до 6,17 способствовало развитию микроэкосистемы, что привело к возрастанию числа инфузорий - на 41,1 тыс/мл, объема летучих жирных кислот –на 0,79 мМоль/100мл, по сравнению с контрольной группой.Благодаря селективной адсорбции кристаллами цеолита аммиака синтез ценного микробного белка возросло - на 7,3%, поедемость сухого веществарациона - на 0,6±0,03 кг, суточного удоя молока - на 0,8±0,04 кг. Повышениесодержания в составе молока белков - на 0,13%, жиров - на 0,16% привело к овышению степени конверсии потребленного коровами сухого вещетсва, обменной энергии и протеина кормов. Коррелляционным анализом выведены уравнения регрессии по связи молочной продуктивности коров с параметерами питательности рациона кормления.Сауын сиырлар сүт өнімділігі азықтандыру рационының қоректік көрсеткіштерімен тығыз байланыста өзгереді. Рацион өнімдік потенциалынкөтеріп, сиыр сүттілігін арттыратын азықтық қосындыларға цеолиттер жатады. Ғылыми-шаруашылық тәжірибеде сауын сиырлар рационынақосылған цеолитті-хлореллалы премикс рацион минералдық-дәрумендік қоректілігін көтеріп, цеолиттердің селективті абсорбциялық жәнеионалмастырушы қасиеттерінің арқасында, месқарындағы микробиологиялық үдерісті бағытты өрістетті. Қосындының месқарын сұйығының пәрменді қышқылдығын рН = 6,14-тен 6,17-ге жылжытуы,ондағы микроэкожүйе дамуын өрістетіп, бақылау тобымен салыстырғанда, инфузорилар санының - 41,1 мың/мл-ге көбейіп, ұшпалы май қышқылдарының көлемін - 0,79 мМоль/100мл-ге молайтты. Азотты заттарамиагының цеолит кристаллдарында адсорбциялануынан құнды микробтық ақуыздар түзілуі - 7,3% жоғарылап, азық құрғақ затының желінуін - 0,6±0,03 кг, тәуліктік сүт сауымы - 0,8±0,04 кг-ға молайды. Сүт құрамындағы ақуыздардың - 0,13%, майының 0,16% ұлғайуы азық құрғақ заты, алмасуэнергиясы мен протеинінің конверсиялануын жақсартты. Корреляциялық талдау сиыр сүттілігі мен азықтандырудың бұл параметрлерімен өзарабайланысын көрсетті
EFFECTS OF STOCKING DENSITY ON GROWTH AND DEVELOPMENT OF REPLACEMENT YOUNG DUCKS IN SEPARATE GROWING BY GENDER
Get PDFAn excessively high stocking density can affect the growth and development of ducks. The optimal stocking density should change with the age of ducks. The article presented the results of the experiment on the effect of stocking density on the growth, development and viability of replacement young ducks of the local population during separate growing at the Bishkul Poultry Farm LLP in Northern Kazakhstan in 2022. The study was carried out in ages the day of birth to 49 days in 3 stages with a transfer on day 22 and day 35, respectively. The stocking density of ducks before transfer in the first growing period, in the control group was 20 birds/m2, in the first experimental group - 18 birds/m2; in the second experimental group - 16 birds/m2; and in the third experimental group - 14 birds/m2, respectively. After transfer in the second growing period, the stocking density of the ducks in the control group was 10 birds/m2, in the first experimental group - 9 birds/m2; in the second experimental group - 8 birds/m2; and in the third experimental group - 7 birds/m2. In the third period, the stocking density in the control group was 7 birds/m2, in the first experimental group - 6 birds/m2; in the second experimental group - 5 birds/m2; and in the third experimental group - 4 birds/m2. In the study, increasing stocking density had a negative effect on the growth and development of ducks. It is noted that with an increase in stocking density in experimental groups bodyweight, absolute gain and average daily gain decreased, thus negatively affected these indicators.An excessively high stocking density can affect the growth and development of ducks. The optimal stocking density should change with the age of ducks. The article presented the results of the experiment on the effect of stocking density on the growth, development and viability of replacement young ducks of the local population during separate growing at the Bishkul Poultry Farm LLP in Northern Kazakhstan in 2022. The study was carried out in ages the day of birth to 49 days in 3 stages with a transfer on day 22 and day 35, respectively. The stocking density of ducks before transfer in the first growing period, in the control group was 20 birds/m2, in the first experimental group - 18 birds/m2; in the second experimental group - 16 birds/m2; and in the third experimental group - 14 birds/m2, respectively. After transfer in the second growing period, the stocking density of the ducks in the control group was 10 birds/m2, in the first experimental group - 9 birds/m2; in the second experimental group - 8 birds/m2; and in the third experimental group - 7 birds/m2. In the third period, the stocking density in the control group was 7 birds/m2, in the first experimental group - 6 birds/m2; in the second experimental group - 5 birds/m2; and in the third experimental group - 4 birds/m2. In the study, increasing stocking density had a negative effect on the growth and development of ducks. It is noted that with an increase in stocking density in experimental groups bodyweight, absolute gain and average daily gain decreased, thus negatively affected these indicators.An excessively high stocking density can affect the growth and development of ducks. The optimal stocking density should change with the age of ducks. The article presented the results of the experiment on the effect of stocking density on the growth, development and viability of replacement young ducks of the local population during separate growing at the Bishkul Poultry Farm LLP in Northern Kazakhstan in 2022. The study was carried out in ages the day of birth to 49 days in 3 stages with a transfer on day 22 and day 35, respectively. The stocking density of ducks before transfer in the first growing period, in the control group was 20 birds/m2, in the first experimental group - 18 birds/m2; in the second experimental group - 16 birds/m2; and in the third experimental group - 14 birds/m2, respectively. After transfer in the second growing period, the stocking density of the ducks in the control group was 10 birds/m2, in the first experimental group - 9 birds/m2; in the second experimental group - 8 birds/m2; and in the third experimental group - 7 birds/m2. In the third period, the stocking density in the control group was 7 birds/m2, in the first experimental group - 6 birds/m2; in the second experimental group - 5 birds/m2; and in the third experimental group - 4 birds/m2. In the study, increasing stocking density had a negative effect on the growth and development of ducks. It is noted that with an increase in stocking density in experimental groups bodyweight, absolute gain and average daily gain decreased, thus negatively affected these indicators
АСПАН ДЕНЕЛЕРІ ЖҮЙЕСІНІҢ ГРАВИТАЦИЯЛЫҚ ЭНЕРГИЯСЫ
Get PDFThe article considers the characteristics of the gravitational field of a system of celestial bodies. The concepts of tension and potential characterizing the gravitational field are revealed. The central field of the point mass was considered and its characteristics were given. The similarities and differences between celestial bodies and the gravitational fields of a point mass were studied using the comparison method. It is proved that for any system of bodies their gravitational energy is equal to a negative value. It is proved that the total energy of the system is equal to the sum of gravitational and kinetic energy. The laws of gravitational energy or binding energy of bodies forming an isolated system were studied. The equations of gravitational energy of a system of material points and a spherical celestial body with a constant density are generalized. The solar system and the gravitational energy of its constituent celestial bodies are investigated.Мақалада аспан денелері жүйесінің гравитациялық өрісінің сипаттамалары қарастырылған. Гравитациялық өрісті сипаттайтын кернеулік және потенциал ұғымдары ашылған. Нүктелік массаның центрлік өрісі қарастырылды және оның сипаттамалары берілді. Аспан денелерінің және нүктелік массаның гравитациялық өрістерінің арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтар салыстыру әдісі арқылы зерттелді. Бір-бірінен белгілі бір қашықтықта орналасқан денелердің кез-келген жүйесі үшін олардың гравитациялық энергия теріс шамаға тең болатыны дәлелденді. Жүйенің жалпы энергиясы - гравитациялық және кинетикалық энергияның қосындысына тең тұрақты шамаға тең болатыны дәлелденді. Оқшауланған жүйе жасайтын денелердің гравитациялық энергия немесе байланыс энергиясының заңдылықтары зерделенді. Материалдық нүкте жүйесінің және тығыздығы тұрақты шар тәрізді аспан денесінің гравитациялық энергиясының теңдеулері қорытылып шығарылды. Күн жүйесі және оны құрайтын аспан денелерінің гравитациялық энергиясы зерттелді.Мақалада аспан денелері жүйесінің гравитациялық өрісінің сипаттамалары қарастырылған. Гравитациялық өрісті сипаттайтын кернеулік және потенциал ұғымдары ашылған. Нүктелік массаның центрлік өрісі қарастырылды және оның сипаттамалары берілді. Аспан денелерінің және нүктелік массаның гравитациялық өрістерінің арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтар салыстыру әдісі арқылы зерттелді. Бір-бірінен белгілі бір қашықтықта орналасқан денелердің кез-келген жүйесі үшін олардың гравитациялық энергия теріс шамаға тең болатыны дәлелденді. Жүйенің жалпы энергиясы - гравитациялық және кинетикалық энергияның қосындысына тең тұрақты шамаға тең болатыны дәлелденді. Оқшауланған жүйе жасайтын денелердің гравитациялық энергия немесе байланыс энергиясының заңдылықтары зерделенді. Материалдық нүкте жүйесінің және тығыздығы тұрақты шар тәрізді аспан денесінің гравитациялық энергиясының теңдеулері қорытылып шығарылды. Күн жүйесі және оны құрайтын аспан денелерінің гравитациялық энергиясы зерттелді
МАЙЛЫ ШИКІЗАТ ҚАЛДЫҚТАРЫНАН ФУНКЦИОНАЛДЫ НАН ӨНДІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ
Get PDFThe article presents the results of research on improving the technology of bread of functional significance using waste from oilseed raw materials. The aim of the study was to study the effect of walnut shell extract on the rheological parameters of the test. The technology of bread with therapeutic and prophylactic properties based on the use of a complex vegetable additive consisting of walnut processing products is proposed. An extract was used as a fortifier for wheat flour bread of Grade 1. Studies show that oilseed waste, in particular, walnut shell has a high nutritional value, is rich in various chemicals, mainly phenolic compounds and related polyphenols, and can have numerous health-improving effects, which in turn will increase the nutritional value of finished products, expand the range of preventive nutrition products. The bread was baked with Grade 1 flour with the addition of walnut shell extract. According to the recipe, the extract was added in a ratio of 10%, 15% and 20%. According to research results, the amount of extract of 10% by weight of flour is optimal for obtaining bread with high organoleptic and physico-chemical quality indicators. Thus, walnut shell extract can be used in bread technology of functional significance.Мақалада майлы шикізаттан алынған қалдықтарды пайдалана отырып, функционалдық маңызы бар нан технологиясын жетілдіру жөніндегі зерттеулердің нәтижелері келтірілген. Зерттеудің мақсаты грек жаңғағы қабығынан алынған сығындының қамырдың реологиялық көрсеткіштеріне әсерін зерттеу болды. Жаңғақ өңдеу өнімдерінен тұратын кешенді өсімдік қоспасын қолдану негізінде емдік-профилактикалық қасиеттері бар нан технологиясы ұсынылды. 1 сортты бидай ұнынан жасалған нан үшін байытқыш ретінде сығынды қолданылды. Зерттеулер көрсеткендей, майлы дақылдардың қалдықтары, атап айтқанда, грек жаңғағы қабығының тағамдық құндылығы жоғары, әртүрлі химиялық заттарға, негізінен фенолдық қосылыстарға және олармен байланысты полифенолдарға бай және көптеген сауықтыру әсерлерін көрсете алады, бұл өз кезегінде дайын өнімдердің тағамдық құндылығын арттырады, профилактикалық тағамдардың ассортиментін кеңейтеді. Нан жаңғақ қабығының сығындысы қосылған 1 сортты ұннан пісірілген. Рецепт бойынша сығынды 10%, 15% және 20% қатынасында қосылды. Зерттеу нәтижелері бойынша ұн массасына 10% сығынды мөлшері жоғары органолептикалық және физика-химиялық сапа көрсеткіштері бар нан алу үшін оңтайлы болып табылады. Осылайша, грек жаңғағы қабығынан алынған сығынды функционалды маңызы бар нан технологиясында қолданыла алады.Мақалада майлы шикізаттан алынған қалдықтарды пайдалана отырып, функционалдық маңызы бар нан технологиясын жетілдіру жөніндегі зерттеулердің нәтижелері келтірілген. Зерттеудің мақсаты грек жаңғағы қабығынан алынған сығындының қамырдың реологиялық көрсеткіштеріне әсерін зерттеу болды. Жаңғақ өңдеу өнімдерінен тұратын кешенді өсімдік қоспасын қолдану негізінде емдік-профилактикалық қасиеттері бар нан технологиясы ұсынылды. 1 сортты бидай ұнынан жасалған нан үшін байытқыш ретінде сығынды қолданылды. Зерттеулер көрсеткендей, майлы дақылдардың қалдықтары, атап айтқанда, грек жаңғағы қабығының тағамдық құндылығы жоғары, әртүрлі химиялық заттарға, негізінен фенолдық қосылыстарға және олармен байланысты полифенолдарға бай және көптеген сауықтыру әсерлерін көрсете алады, бұл өз кезегінде дайын өнімдердің тағамдық құндылығынарттырады, профилактикалық тағамдардың ассортиментін кеңейтеді. Нан жаңғақ қабығының сығындысы қосылған 1 сортты ұннан пісірілген. Рецепт бойынша сығынды 10%, 15% және 20% қатынасында қосылды. Зерттеу нәтижелері бойынша ұн массасына 10% сығынды мөлшері жоғары органолептикалық және физика-химиялық сапа көрсеткіштері бар нан алу үшін оңтайлы болып табылады. Осылайша, грек жаңғағы қабығынан алынған сығынды функционалды маңызы бар нан технологиясында қолданыла алады
ОЦЕНКА СЕЛЕКЦИОННОГО МАТЕРИАЛА КАРТОФЕЛЯ НА НАЛИЧИЕ ДНК-МАРКЕРОВ УСТОЙЧИВОСТИ К Х-ВИРУСУ КАРТОФЕЛЯ
Get PDFThe article presents the results of the identification of molecular genetic markers linked to resistance genes to the potato X-virus (PVX) in four varieties and three potato breeding lines from the collection of KazATU named after. S. Seifullin, as well as in six potato hybrids obtained as a result of four crossing combinations. Identification of DNA markers by polymerase chain reaction was carried out.The molecular marker GM637 (Nb gene) was identified in potato varieties Udovitsky and Aladin; molecular markers 5Rx1 and GM339 (genes Rx1 and Nb) in variety Xisen 6 were identified; in the breeding lines Z897-3 and Z872-3, the 5Rx1 marker (Rx1 gene) was determined; 5Rx1 and GM339 molecular markers (Rx1 and Nb genes) in the genotype of the Twostep variety were detected. In the study of six potato hybrids, it was revealed that all the studied hybrids inherited one molecular marker: in hybrids KC-1, KC-10 and KC-11, a molecular marker 5Rx1 (Rx1 gene) was detected, in hybrids KC-2, KC-15 and KC -23 molecular markers GM637 and GM339 linked to the Nb gene were detected. On the basis of the obtained results, it is recommended to use Xisen 6 and Tustep potato varieties as parental forms during breeding programs.Мақалада картоптың Х-вирусына (PVX) төзімділік гендерімен байланысты молекулалық-генетикалық маркерлерді анықтау нәтижелері берілген. С.Сейфуллин атындағы ҚазАТУ коллекциясынан картоптың төрт сорты мен үш селекциялық линиясымен будандастыру нәтижесінде алынған алты картоп будандары зерттелді. ДНҚ маркерлерін анықтау полимеразды тізбекті реакция арқылы жүзеге асырылды.Молекулярлық маркер GM637 (Nb ген) картоптың Удовицкий және Аладин сорттарында, 5Rx1 және GM339 молекулалық маркерлері (Rx1 және Nb гендері) Xisen 6 сортында анықталды; Z897-3 және Z872-3 асыл тұқымды линияларында 5Rx1 маркері (Rx1 гені) анықталды; Tустеп сортының генотипінде 5Rx1 және GM339 молекулалық маркерлері (Rx1 және Nb гендері) анықталды. Картоптың алты буданын зерттеу барысында барлық зерттелген будандардың бір молекулалық маркер тұқым қуалайтыны анықталды: KC-1, KC-10 және KC-11 будандарында, 5Rx1 (Rx1 гені) молекулалық маркер, KC- будандарында анықталған. 2, KC-15 және KC -23 молекулалық маркерлері Nb генімен байланысқан GM637 және GM339 анықталды. Алынған нәтижелер негізінде селекциялық бағдарламалар кезінде картоптың Хisen 6 және Түстеп сорттарын ата-аналық форма ретінде пайдалану ұсыныладыВ статье приводятся результаты идентификации молекулярно-генетических маркеров, сцепленных с генами устойчивости к Х-вирусу картофеля (ХВК), у четырех сортов и трех селекционных линий картофеля из коллекции КазАТУ им. С. Сейфуллина, а также у шести гибридов картофеля, полученных в результатечетырех комбинаций скрещивания. Выявление ДНК-маркеров было осуществлено методом полимеразной цепной реакции.В сортах картофеля Удовицкий и Aladin выявлен молекулярный маркер GM637 (ген Nb), в сорте Xisen 6 идентифицированы молекулярные маркеры 5Rx1 и GM339 (гены Rx1 и Nb); у селекционных линий Z897-3 и Z872-3 определен маркер 5Rx1 (ген Rx1); в генотипе сорта Тустеп были детектированы молекулярные маркеры 5Rx1 и GM339 (гены Rx1 и Nb). При исследовании шести гибридов картофеля выявлено, что все изученные гибриды унаследовали по одному молекулярному маркеру: у гибридов KC-1, KC-10 и KC-11 выявлен молекулярный маркер 5Rx1 (ген Rx1), у гибридов КС-2, КС-15 и KC-23 детектированы молекулярные маркеры GM637 и GM339, сцепленные с геном Nb. На основании полученных результатов рекомендовано при проведении селекционных программ в качестве родительских форм использовать сорта картофеля Хisеn 6 и Тустеп
ЖАЗДЫҚ ЖҰМСАҚ БИДАЙ СОРТТАРЫНЫҢ СЕБУ МЕРЗІМІ МЕН МӨЛШЕРІНЕ ЖƏНЕ ҚОРЕКТЕНДІРУ ЖАҒДАЙЫНА БАЙЛАНЫСТЫ БИОМАССА ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Get PDFAn important role in the life of wheat culture is played by the growth and development of leaf, stem, spike and root mass. Its volume determines the structure and quality of future products. Therefore, field studies were aimed at identifying the nature of the formation of the biomass of spring soft wheat varieties, the influence of agrotechnical measures on them and the genetic characteristics of varieties. The maximum level of leaf mass of the wheat crop corresponded to the heading period, and the maximum level of total dry biomass corresponded to the period of wax ripeness. According to the features of biomass formation in spring wheat varieties (Aina, Granni and Shortandinskaya 2012), genotypic differences ranged up to ± 24.78% and were distinguished by the presence of a high correlation with yield (P < 0.05, r = 0.52-0.94) . The biomass formed by varieties of spring soft wheat is de to the presence of a close correlation with the weight indicators of the structural elements of the crop (grain weight per 1 spike P < 0.05, r = 0.51-0.85 and weight of 1000 grains P < 0.05, r = 0.4 - 0.57), and quantitative indicators (plant height - r = -0.19 - + 0.17; productive tillering - r = - 0.12 - + 0.24; ear length - r = 0.12-0.24) was characterized by the presence of a weak dependence. The level of formation of the biomass of mid-season varieties of spring wheat directly depends on the weather conditions, applied agrotechnical measures and nutritional conditions. Mid-season varieties of spring soft wheat (Aina - 7258 kg/ha, Grani -7903 kg/ha, Shortandinskaya 2012-7406 kg/ha) at an early sowing date (May 15 for the Central Kazakhstan region), with a high seeding rate (3.0 -3.5 million pcs/ha) and when complex fertilizers are applied, they form the maximum biomass. In drier years, spring wheat forms the most abundant dry biomass (4258-4915 kg/ha) at optimal sowing dates (May 20 for the Central Kazakhstan region) with a minimum seeding rate (2.5 million pcs/ha) with the introduction of only phosphorus fertilizers.Бидай дақылының тіршілігінде жапырақ, сабақ, масақ және тамыр массасының өсіп-дамуы маңызды роль атқарады. Оның көлемі болашақ өнім құрылымы мен сапасын анықтайды. Сондықтан, танаптық зерттеу жұмыстары жаздық жұмсақ бидай сорттарының биомасса қалыптастыру сипатын, оларға агротехникалық шаралардың әсері мен сорттар арасындағы ерекшеліктерді анықтауға бағытталды. Бидай дақылының жапырақ массасының максимум деңгейі масақтану кезеңіне, ал жалпы құрғақ биомассаның максимум деңгейі балауызданып пісу кезеңіне сәйкес келді. Биомасса қалыптастыру ерекшеліктері бойынша жаздық бидай сорттарында (Айна, Гранни және Шортандинская 2012) генотиптік өзгешеліктер ± 24,78 пайызға дейін ауытқыды және түзілетін өнім деңгейіне жоғары корреляциялық байланыстың болуымен (P < 0,05, r =0,52-0,94) ерекшеленеді. Жаздық жұмсақ бидай сорттары қалыптастырған биомасса өнімнің құрылымдық элементтерінің салмақтық өлшемдеріне тығыз корреляциялық байланыстың болуымен (1 масақтағы дән массасы P < 0,05, r = 0,51-0,85 және 1000 дәннің массасы P < 0,05, r = 0,4-0,57), ал сандық көрсеткіштеріне (өсімдік биіктігі - r = -0,19-+0,17; өнімді түптенуі - r=-0,12 +0,24; масақ ұзындығы - r=0,12-0,24) әлсіз тәуелділіктің болуымен сипатталды. Жаздық бидайдың орта мерзімде пісетін сорттарының биомасса қалыптастыру деңгейі ауа-райына, қолданылған агротехникалық шаралар мен қоректену жағдайына тікелей тәуелді болып келеді. Ылғалды жылы жаздық бидайдың орта мерзімде пісетін сорттарын ерте мерзімде (Орталық Қазақстан өңірі үшін 15 мамыр), жоғары мөлшермен сеуіп, кешенді тыңайтқышты енгізгенде (Айна - 7258 кг/га, Грани -7903 кг/га, Шортандинская 2012 - 7406 кг/га) максималды биомасса қалыптастырады, ал құрғақшылық жылдары орта және кеш мерзімде (Орталық Қазақстан өңірі үшін 20 мамыр), ұсынылған мөлшердің минимальды немесе орта мөлшерімен сеуіп, тек фосфор тыңайтқышын енгізгенде максималды мол биомасса (4258-4915 кг/га) түзеді.Бидай дақылының тіршілігінде жапырақ, сабақ, масақ және тамыр массасының өсіп-дамуы маңызды роль атқарады. Оның көлемі болашақ өнім құрылымы мен сапасын анықтайды. Сондықтан, танаптық зерттеу жұмыстары жаздық жұмсақ бидай сорттарының биомасса қалыптастыру сипатын, оларға агротехникалық шаралардың әсері мен сорттар арасындағы ерекшеліктерді анықтауға бағытталды. Бидай дақылының жапырақ массасының максимум деңгейі масақтану кезеңіне, ал жалпы құрғақ биомассаның максимум деңгейі балауызданып пісу кезеңіне сәйкес келді. Биомасса қалыптастыру ерекшеліктері бойынша жаздық бидай сорттарында (Айна, Гранни және Шортандинская 2012) генотиптік өзгешеліктер ± 24,78 пайызға дейін ауытқыды және түзілетін өнім деңгейіне жоғары корреляциялық байланыстың болуымен (P < 0,05, r =0,52-0,94) ерекшеленеді. Жаздық жұмсақ бидай сорттары қалыптастырған биомасса өнімнің құрылымдық элементтерінің салмақтық өлшемдеріне тығыз корреляциялық байланыстың болуымен (1 масақтағы дән массасы P < 0,05, r = 0,51-0,85 және 1000 дәннің массасы P < 0,05, r = 0,4-0,57), ал сандық көрсеткіштеріне (өсімдік биіктігі - r = -0,19-+0,17; өнімді түптенуі - r=-0,12 +0,24; масақ ұзындығы - r=0,12-0,24) әлсіз тәуелділіктің болуымен сипатталды. Жаздық бидайдың орта мерзімде пісетін сорттарының биомасса қалыптастыру деңгейі ауа-райына, қолданылған агротехникалық шаралар мен қоректену жағдайына тікелей тәуелді болып келеді. Ылғалды жылы жаздық бидайдың орта мерзімде пісетін сорттарын ерте мерзімде (Орталық Қазақстан өңірі үшін 15 мамыр), жоғары мөлшермен сеуіп, кешенді тыңайтқышты енгізгенде (Айна - 7258 кг/га, Грани -7903 кг/га, Шортандинская 2012 - 7406 кг/га) максималды биомасса қалыптастырады, ал құрғақшылық жылдары орта және кеш мерзімде (Орталық Қазақстан өңірі үшін 20 мамыр), ұсынылған мөлшердің минимальды немесе орта мөлшерімен сеуіп, тек фосфор тыңайтқышын енгізгенде максималды мол биомасса (4258-4915 кг/га) түзеді
ДИНАМИЧЕСКИЙ МОНИТОРИНГ NDVI В АГРОНОМИЧЕСКИХ ИСПЫТАНИЯХ АГРО КУЛЬТУР С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ БЕСПИЛОТНОГО ЛЕТАТЕЛЬНОГО АППАРАТА
Get PDFThe annually growing population of the planet requires the introduction of high technologies in agriculture to increase the yield. One of the promising areas is the use of unmanned aerial vehicles with specialized payloads and specialized software that can be used to solve various problems, such as creating electronic field maps, inventorying farmland, treating crops with pesticides to combat harmful pests, real-time monitoring of the condition of crops, assessment of the germination of agricultural crops, protection of farmland, etc. Dynamic monitoring of NDVI (Normalized Difference Vegetation Index) in agronomic tests of crops is an important tool for improving the quality and efficiency of agricultural production. This paper discusses the use of drones for NDVI monitoring in crops such as corn, wheat and barley. The NDVI monitoring technique identifies areas of high and low vegetation density, which can be used to optimize fertilizer and water use and to prevent weed growth. The data obtained can be used to make important decisions in the field of agriculture and increase yields.Ежегодно возрастающая численность населения планеты требует внедрения высоких технологий в сельское хозяйство для повышения количества урожая. Одним из перспективных направлений является применение беспилотных летательных аппаратов со специализированным полезными нагрузками и специализированными программными обеспечениями, которые могут применяться для решения различных задач, таких как создание электронных карт полей, инвентаризация сельхозугодий, обработка посевов пестицидами для борьбы с вредными вредителями, оперативный мониторинг состояния посевов, оценка всхожести сельскохозяйственных культур, охрана сельхозугодий и т.д. Динамический мониторинг NDVI (Normalized Difference Vegetation Index) в агрономических испытаниях агрокультур является важным инструментом для повышения качества и эффективности сельскохозяйственного производства. В данной работе рассматривается применение беспилотных летательных аппаратов для мониторинга NDVI в агрокультурах, таких как кукуруза, пшеница и ячмень. Методика мониторинга NDVI позволяет определять зоны с высокой и низкой плотностью растительности, что может быть использовано для оптимизации расхода удобрений и воды, а также для предотвращения роста сорняков. Полученные данные могут быть использованы для принятия важных решений в области сельского хозяйства и повышения урожайности.Ежегодно возрастающая численность населения планеты требует внедрения высоких технологий в сельское хозяйство для повышения количества урожая. Одним из перспективных направлений является применение беспилотных летательных аппаратов со специализированным полезными нагрузками и специализированными программными обеспечениями, которые могут применяться для решения различных задач, таких как создание электронных карт полей, инвентаризация сельхозугодий, обработка посевов пестицидами для борьбы с вредными вредителями, оперативный мониторинг состояния посевов, оценка всхожести сельскохозяйственных культур, охрана сельхозугодий и т.д. Динамический мониторинг NDVI (Normalized Difference Vegetation Index) в агрономических испытаниях агрокультур является важным инструментом для повышения качества и эффективности сельскохозяйственного производства. В данной работе рассматривается применение беспилотных летательных аппаратов для мониторинга NDVI в агрокультурах, таких как кукуруза, пшеница и ячмень. Методика мониторинга NDVI позволяет определять зоны с высокой и низкой плотностью растительности, что может быть использовано для оптимизации расхода удобрений и воды, а также для предотвращения роста сорняков. Полученные данные могут быть использованы для принятия важных решений в области сельского хозяйства и повышения урожайности