Publishing House of the National University of Uzbekistan
Not a member yet
    5333 research outputs found

    Si/ZnO SIRTIDA MAGNETRONLI CHANGLATISH USULIDA QUYOSH ELEMENTI SIFATIDA YUPQA MIS OKSIDI QATLAMINI O‘STIRISH VA TAVSIFLASH

    Get PDF
    In this paper, CuO and Cu₂O-based thin-film heterostructures were synthesized on a Si/ZnO substrate by magnetron sputtering. The effect of temperature and ion cleaning on the substrate surface was studied in the study. CuO and Cu₂O layers were grown in three different conditions: unheated, heated at 600°C, and cleaned with flash discharge ions. The crystallographic structure, phase state, surface morphology, elemental composition, and Raman spectroscopic properties of the resulting layers were analyzed using appropriate analytical methods. The results showed that high-temperature heating and ion cleaning produced homogeneous, dense, and highly crystalline layers. The resulting CuO/Cu₂O heterostructures are recommended as promising materials for creating solar cells.В данной работе тонкопленочные гетероструктуры на основе CuO и Cu₂O были синтезированы на поверхности подложки Si/ZnO методом магнетронного распыления. В исследовании изучалось влияние температуры и ионной очистки на поверхность подложки. Слои CuO и Cu₂O выращивались в трех различных условиях: без нагрева, с нагревом до 600°C и с очисткой ионами импульсного разряда. Кристаллографическую структуру, фазовое состояние, морфологию поверхности, элементный состав и спектроскопические свойства комбинационного рассеяния света полученных слоев анализировали с использованием соответствующих аналитических методов. Результаты показали, что высокотемпературный нагрев и ионная очистка приводят к образованию однородных, плотных и высококристаллических слоев. Полученные гетероструктуры CuO/Cu₂O рекомендуются в качестве перспективных материалов для создания солнечных элементовUshbu maqolada magnetron changlatish usuli orqali Si/ZnO taglik sirtida CuO va Cu₂O asosidagi yupqa qatlamli geterostrukturalar sintez qilindi. Tadqiqotda taglik sirtiga harorat va ionli tozalashning ta’siri o‘rganildi. Uch xil holatda qizdirilmagan, 600 °C haroratda qizdirilgan va miltillama razryad ionlari bilan tozalangan CuO va Cu₂O qatlamlari o‘stirildi. Hosil bo‘lgan qatlamlarning kristallografik tuzilishi, fazaviy holati, sirt morfologiyasi, element tarkibi va Raman spektroskopik xossalari tegishli analitik usullar yordamida tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, yuqori haroratda qizdirish va ionli tozalash orqali bir jinsli, zich va kristallik darajasi yuqori bo‘lgan qatlamlar hosil bo‘ladi. Olingan CuO/Cu₂O geterostrukturalar quyosh elementlari yaratishda istiqbolli material sifatida tavsiya etiladi

    TURLI YUZALARDA PERILEN PRENUKLEATSIYASINING ILK BOSQICHLARI

    No full text
    Understanding the clustering of perylene on surfaces as a prenucleation stage is crucial for organic electronics. This work investigates the influence of different surfaces on the initial organization of perylene. Molecular dynamics (MD) simulations, using the LAMMPS package and the ReaxFF potential, were employed to study the adsorption and clustering of perylene on Si(100){2×1}, Ni(111), and Ni(331) surfaces. The results demonstrate that perylene adsorption varies significantly depending on the surface: alignment along rows (Si(100){2×1}), a planar configuration (Ni(111)), and diverse orientations (Ni(331)). These adsorption regimes, dictated by the surface structure, influence prenucleation. The study highlights the crucial role of surface structure in determining prenucleation during perylene nanocrystal growth, laying a fundamental basis for designing organic nanostructures.Понимание кластеризации перилена на поверхностях как стадии пренуклеации имеет важное значение для органической электроники. В работе исследуется влияние различных поверхностей на начальную организацию перилена. Метод молекулярной динамики (MD) с использованием пакета LAMMPS и потенциала ReaxFF применялся для изучения адсорбции и кластеризации перилена на Si(100){2×1}, Ni(111) и Ni(331). Результаты демонстрируют, что адсорбция перилена существенно различается в зависимости от поверхности: выравнивание вдоль рядов (Si(100)), планарная конфигурация (Ni(111)) и различные ориентации (Ni(331)). Эти режимы адсорбции, определяемые структурой поверхности, влияют на пренуклеацию. Исследование подчеркивает ключевую роль структуры поверхности в определении пренуклеации при росте нанокристаллов перилена, предоставляя фундаментальную основу для проектирования органических наноструктур.Sirtlarda nukleatsiyaoldi bosqichi sifatida perilen klasterlanishini tushunish organik elektronika uchun muhim ahamiyatga ega. Ushbu ishda turli xil sirtlarning perilenning dastlabki tartiblanishiga qanday ta’sir ko‘rsatishi o‘rganiladi. Perilenning Si(100){2×1}, Ni(111) va Ni(331) sirtlarida adsorbsiyasi va klasterlanishini tadqiq qilish uchun LAMMPS dasturiy paketi va ReaxFF potensiali asosida molekulyar dinamika (MD) usuli qo‘llanildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, perilenning adsorbsiyasi sirt turiga qarab sezilarli darajada farq qiladi: Si(100) sirtida qatorlar bo‘ylab tekis joylashish, Ni(111) sirtida planar (yassi) konfiguratsiya va Ni(331) sirtida turli xil orientatsiyalar kuzatildi. Sirt tuzilishiga bog’liq bo’lgan adsorbsiya rejimlari perilenning nukleatsiyaoldi bosqichiga ta’sir ko‘rsatadi. Tadqiqot sirt tuzilishining perilen nanokristallari o‘sishidagi nukleatsiyaoldi jarayonini aniqlashdagi hal qiluvchi rolini alohida ta’kidlab, organik nanostrukturalarni samarali dizayn qilish uchun fundamental asos yaratad

    SEN QORA TUYNUKLARINING GRAVITATSION LINZALANISHI PLAZMA MUHITIDA

    Get PDF
    We investigate the optical properties of the spacetime surrounding a Sen black hole, focusing on the photon sphere and weak gravitational lensing. Our analysis reveals that the effective charge of the Sen black hole significantly influences these phenomena. Specifically, an increase in the effective charge leads to a contraction in the radius of the photon sphere. Additionally, the bending angle of light rays diminishes as the effective charge increases. Our study provides observational bounds on the effective charge based on these optical characteristics. Our findings offer new insights into the impact of effective charge and plasma on the observational signatures of Sen black holesМы исследуем оптические свойства пространства-времени вокруг черной дыры Сена, сосредотачиваясь на фотонной сфере и слабом гравитационном линзировании. Наш анализ показывает, что эффективный заряд черной дыры Сена существенно влияет на эти явления. В частности, увеличение эффективного заряда приводит к уменьшению радиуса фотонной сферы. Кроме того, угол отклонения световых лучей уменьшается с увеличением эффективного заряда. Наше исследование предоставляет наблюдательные ограничения на эффективный заряд, основанные на этих оптических характеристиках. Наши результаты дают новые представления о влиянии эффективного заряда и плазмы на наблюдаемые характеристики черных дыр СенаBiz Sen qora tuynugi atrofidagi fazo-vaqtning optik xususiyatlarini o‘rganamiz va foton orbitasi hamda zaif gravitatsion linzalanganlikka e’tibor qaratamiz. Tahlilimiz shuni ko‘rsatadiki, Sen qora tuynugidagi samarali zaryad ushbu hodisalarga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Xususan, samarali zaryadning oshishi foton sferasining radiusining kamayishiga. Bundan tashqari, yorug‘lik nurlarining egilish burchagi samarali zaryad ortishi bilan kamayadi. Tadqiqotimiz ushbu optik xususiyatlarga asoslangan holda samarali zaryad bo‘yicha kuzatuv cheklovlarini taqdim etadi. Natijalarimiz Sen qora tuynugidagi samarali zaryad va plazmaning kuzatiladigan belgilarga ta’siri bo‘yicha yangi tushunchalarni taqdim etad

    MAYDANAK OBSERVATORIYASI VA SUFFA PLATOSINING TUNGI TASVIR SIFATINI BAHOLASH

    Get PDF
    This article presents an analysis of the optical atmospheric conditions at two major astronomical observation sites in Uzbekistan – the Maidanak Observatory and the Suffa Plateau. Data obtained with a modernized DIMM device at Maidanak Observatory in 2007 showed a median nighttime image quality of 0.66″. Observations conducted at the Suffa Plateau between 2006 and 2008 indicated median and mean image quality values ranging from 1.05″ to 1.11″. The study revealed that Maidanak Observatory offers more favorable conditions for optical observations, while the Suffa Plateau is a promising site for radio astronomy research. The paper includes a comparative analysis of observational data collected at different installation heights and examines seasonal variationsВ данной статье представлен анализ оптических атмосферных условий на двух основных астрономических наблюдательных пунктах Узбекистана – обсерватории Майданак и плато Суффа. Данные, полученные с использованием модернизированного прибора DIMM в обсерватории Майданак в 2007 году, показали медианное качество ночного изображения 0,66″. Наблюдения, проведённые на плато Суффа в 2006–2008 годах, продемонстрировали медианные и средние значения качества изображения в диапазоне от 1,05″ до 1,11″. Исследование показало, что обсерватория Майданак обладает более благоприятными условиями для оптических наблюдений, тогда как плато Суффа является перспективной площадкой для радиоастрономических исследований. В статье также представлено сравнительное исследование данных, полученных на различных высотах установки оборудования, и рассмотрены сезонные колебания атмосферных условий.Ushbu maqolada Oʻzbekiston hududidagi asosiy astronomik kuzatuv punktlari – Maydanak observatoriyasi va Suffa platosida kechgan optik atmosferik sharoitlar tahlil qilingan. Maydanak observatoriyasida 2007-yilda modernizatsiya qilingan DIMM qurilmasi yordamida olingan maʼlumotlar kechasi yulduz tasvirlarining oʻrtacha sifat koʻrsatkichi 0,66″ ni tashkil etganini koʻrsatdi. Suffa platosida 2006–2008 yillarda olib borilgan kuzatuvlar esa 1,05″–1,11″ oraligʻida qiymatlar bilan baholandi. Tadqiqotlar natijasida Maydanak observatoriyasi optik kuzatuvlar uchun yanada qulay sharoitlarga ega ekani, Suffa platosi esa, oʻz navbatida, radioastronomik tadqiqotlar uchun istiqbolli maydon sifatida belgilandi. Maqola atmosferadagi turli balandliklarda turib olib olingan kuzatuv maʼlumotlarining taqqoslovi, shuningdek, mavsumiy farqlanishlar tahlilini oʻz ichiga oladi

    ROSSIYA IMPERIYASINING TURKISTONDAGI MILLIY MAORIF SOHASIDAGI SIYOSATI VA UNING AMALGA OSHIRILISHI

    Get PDF
    This article provides a detailed analysis of the socio-political, economic, and spiritual-ideological changes that took place in the lives of the Central Asian peoples after 1910. Special attention is given to transformations in the field of public education, particularly the gradual closure of traditional old schools and the emergence of new Jadid schools based on modern educational principles. The activities of the Jadid movement, its prominent figures, ideas, and programs, as well as their role in awakening public consciousness, are thoroughly explored. Furthermore, it scientifically discusses the role of teachers of that era, their educational methods, and their connection with the ideas of national awakening.В данной статье подробно анализируются социально-политические, экономические и духовно-идеологические изменения, произошедшие в жизни народов Центральной Азии после 1910 года. Особое внимание уделяется трансформациям в сфере народного просвещения, постепенному закрытию традиционных старых школ и формированию новых джадидских учебных заведений, основанных на современных принципах образования. Освещается деятельность джадидского движения, его ведущих представителей, идеи и программы, а также их роль в пробуждении народного сознания. Кроме того, в статье научно обоснованно раскрывается деятельность учителей того времени, их подход к образованию и связь с идеями национального возрождения.Ushbu maqolada 1910-yildan keyingi Markaziy Osiyo xalqlari hayotida yuz bergan ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy va ma’naviy-mafkuraviy o‘zgarishlar chuqur tahlil qilinadi. Ayniqsa, xalq maorifi sohasidagi o‘zgarishlar, an’anaviy eski maktablarning bosqichma-bosqich yopilishi va yangi zamonaviy ta’lim tamoyillariga asoslangan jadid maktablarining vujudga kelishi muhim masala sifatida ko‘rib chiqiladi. Jadidchilik harakati, uning ilg‘or namoyandalari, g‘oya va dasturlari, hamda ularning xalq ongini uyg‘otishdagi roli yoritiladi. Shuningdek, maqolada o‘sha davr muallimlarining faoliyati, ta’limga bo‘lgan yondashuvi, milliy uyg‘onish g‘oyalari bilan uyg‘unligi ham ilmiy asosda yoritib beriladi

    (E)-5-(3,4-DIMETOKSIBENZILIDEN)-3-METIL-6,7-DIGIDROPIRROLO[1,2-a]TIENO[3,2-d]PIRIMIDIN-9(5H)-ON SINTEZI

    Get PDF
    (E)-5-(3,4-Dimethoxybenzylidene)-3-methyl-6,7-dihydropyrrolo[1,2-a]thieno[3,2-d]pyrimidin-9(5H)-one (AR-109) was synthesized in two steps from ethyl 3-amino-5-bromobenzo[b]thiophene-2-carboxylate (AT-2). 1H and 13C NMR, HRMS confirmed the structure. Increased reaction temperature and duration significantly improved yield. These derivatives hold promise for pharmaceutical and material applications(E)-5-(3,4-диметоксибензилиден)-3-метил-6,7-дигидропирроло[1,2-a]тиено[3,2-d]пиримидин-9(5H)-он (AR-109) был синтезирован в два этапа из этил-3-амино-5-бромобензо[b]тиофен-2-карбоксилата (AT-2). Структура подтверждена 1H и 13C ЯМР, ВТМС. Повышение температуры и времени реакции значительно увеличило выход. Эти производные перспективны для фармацевтики и материаловедения(E)-5-(3,4-dimetoksibenziliden)-3-metil-6,7-digidropirrolo[1,2-a]tiyeno[3,2-d]pirimidin-9(5H)-on (AR-109) ikki bosqichda, etil 3-amino-5-bromobenzo[b]tiofen-2-karboksilat (AT-2) asosida sintez qilindi. 1H va 13C YaMR, YuAMS orqali tuzilma to‘liq tasdiqlandi. Reaksiya harorati va davomiyligini oshirish hosildorlikni sezilarli yaxshiladi. Ushbu hosilalar farmatsevtika va materialshunoslikda istiqbolli hisoblanadi

    TARIXIY TOPONIMLAR: ARAB TILI TA’SIRIDA SHAKLLANGAN ISPAN VA O‘ZBEK GEONOMIK MODELI

    Get PDF
    It is well known that the Arab conquests beginning in the 8th century had a significant impact on the linguistic systems and toponymy of both the Iberian Peninsula and the region of Mawarannahr (Central Asia). Numerous terms from the Arabic lexical layer entered not only the general vocabulary but also the system of geographical names – toponyms. This article analyzes the etymology, phonetic adaptation, and historical foundations of Arabic toponyms found in the Spanish and Uzbek languages, within linguistic and cultural contexts. For example, the Spanish toponyms Guadalupe, Almería, Alhambra, and Guadalajara, along with the Uzbek toponyms Rabot, Balandrabot, and Qo‘shrabot, are studied in detail. Despite the geographical distance, these toponyms share common semantic roots and clearly demonstrate the influence of Arabic in both language systems. This research contributes to a deeper understanding of historical-linguistic ties between Arabic, Spanish, and Uzbek cultures and provides a valuable scientific foundation for exploring translinguistic phenomena and cultural heritage.Известно, что арабские завоевания, начавшиеся в VIII веке, оказали значительное влияние на языковые системы и топонимику как Пиренейского полуострова, так и региона Мавераннахр (Средняя Азия). Многочисленные термины из арабского лексического слоя вошли не только в общий словарный запас, но и в систему географических названий – топонимов. В данной статье анализируются этимология, фонетическая адаптация и исторические основы арабских топонимов, встречающихся в испанском и узбекском языках, в лингвистических и культурных контекстах. Например, подробно изучаются испанские топонимы Гваделупа, Альмерия, Альгамбра и Гвадалахара, а также узбекские топонимы Работ, Баландработ и Кошработ. Несмотря на географическую удаленность, эти топонимы имеют общие семантические корни и наглядно демонстрируют влияние арабского языка в обеих языковых системах. Это исследование способствует более глубокому пониманию историко-лингвистических связей между арабской, испанской и узбекской культурами и дает ценную научную основу для изучения транслингвистических явлений и культурного наследия.Ma’lumki, VIII asrdan boshlangan arablar istilosi Piriney yarim oroli hamda Movarounnahr (Markaziy Osiyo) hududlari til tizimi va toponimikasiga sezilarli ta’sir ko‘rsatgan. Arab tilining lug‘aviy qatlamiga mansub ko‘plab atamalar nafaqat umumiy leksikaga, balki geografik nomlar – toponimlar tizimiga ham kirib borgan. Ushbu maqolada ispan va o‘zbek tillarida uchraydigan arabcha toponimlar etimologiyasi, ularning fonetik moslashuvi va tarixiy asoslari lingvistik va madaniy kontekstda tahlil qilindi. Jumladan, ispan tilidagi Guadalupe, Almería, Alhambra, Guadalajara kabi nomlar hamda o‘zbek tilidagi Rabot, Balandrabot, Qo‘shrabot toponimlari tahlil etildi. Mazkur toponimlar o‘zaro geografik uzoqlikka qaramay, umumiy semantik ildizlarga ega, bevosita arab tilining har ikki hudud til tizimidagi izlarini yaqqol ko‘rsatadi. Ushbu tadqiqot arab, ispan va o‘zbek madaniyatlari o‘rtasidagi tarixiy-lingvistik aloqalarni chuqurroq anglashga xizmat qiladi hamda translingvistik hodisalar va madaniy merosni tadqiq etishda muhim ilmiy asos bo‘la oladi

    SIMOBNING GLITSIRRIZIN KISLOTASI BILAN XOSIL QILGAN KOMPLEKSINING SPEKTRAL TAVSIFI

    Get PDF
    The article studies the interaction of mercury with glycyrrhizic acid and describes methods for obtaining a complex compound (Hg-R). The physicochemical properties of the obtained complex compound are studied, and the structure of the Hg-R complex is confirmed using UV and IR spectroscopyВ статье изучено взаимодействие ртути с глицирризиновой кислотой и описаны методы получения комплексного соединения (Hg-R). Изучены физико-химические свойства полученного комплексного соединения, а также подтверждена структура комплекса Hg-R с использованием УФ- и ИК-спектроскопии.Maqolada simobning glycyrrhizic kislotasi bilan o‘zaro ta’sir reaksiyasi o‘rganilib, kompleks birikmasining (Hg-R) olish usullari qayd etilgan. Yangi olingan kompleks birikmaning fizik-kimyoviy xususiyatlarini o‘rganilgan va Hg-R kompleksining tuzilishi UB- va IQ-spektroskopiyasi usuli yordamida tasdiqlandi

    DISPERSE RED 1 BOʻYOGʻINING SOVUQ ATMOSFERIK PLAZMA YORDAMIDA PARCHALANISH MEXANIZMINI DFTB+ SIMULYATSIYALARI ASOSIDA TADQIQ QILISH

    Get PDF
    In this study, the effectiveness of cold atmospheric plasma (CAP) technology in wastewater treatment was studied. CAP is known as an effective and promising method for decomposing organic pollutants. Here we investigate the mechanism of decomposition of the disperse red 1 dye contaminant under CAP conditions was studied using density functional hard binding (DFTB+) simulations using oxygen radicals. The article provides a detailed description of the simulation methodology and parameters, and analyzes the process of paint degradation under the influence of CAP. The research results are important for illuminating interactions at the molecular level and the main mechanisms of the process. The results presented in this article demonstrate the effectiveness of DFTB+ simulations in the development of optimized systems for sustainable wastewater treatment and the development of advanced decomposition strategies of CAP technology.В данном исследовании изучалась эффективность технологии холодной атмосферной плазмы (XАП) при очистке сточных вод. XАП известен как эффективный и перспективный метод разложения органических загрязнителей. В исследовании изучен механизм деградации красителя Disperse red 1 под действием XАП, с помощью симуляций плотностнофункциональной теории в приближении сильной связи (DFTB+) с использованием кислородных радикалов. В статье представлено подробное описание методологии и параметров симуляции, а также проанализирован процесс разложения красителя под воздействием ХАП. Результаты исследования имеют важное значение для понимания молекулярных взаимодействий и ключевых механизмов процесса. Результаты исследования демонстрируют эффективность метода DFTB+ для разработки оптимизированных систем устойчивой очистки сточных вод и создания передовых стратегий разложения загрязнителей с использованием технологии XАП.Ushbu tadqiqotda sovuq atmosferik plazmasi (SAP) texnologiyasining chiqindi suvlarni tozalashdagi samaradorligi oʻrganildi. SAP organik ifloslantiruvchilarni parchalashda samarali va istiqbolli usul sifatida tanilgan. Tadqiqotda, SAP sharoitida Disperse red 1 boʻyoq ifloslantiruvchisining parchalanish mexanizmi, kislorod radikallari yordamida zichlik funktsional mustahkam bogʻlash (DFTB+) simulyatsiyalari yordamida oʻrganildi. Maqolada simulyatsiya metodologiyasi va parametrlarining batafsil tavsifi berilgan boʻlib, SAP taʼsirida boʻyoqning degradatsiya jarayoni tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari, molekulyar darajadagi oʻzaro taʼsirlarni va jarayonning asosiy mexanizmlarini yoritishda muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada keltirilgan natijalar, chiqindi suvlarni tozalash uchun barqaror optimallashtirilgan tizimlarni ishlab chiqishda va SAP texnologiyasini parchalanish strategiyalarini rivojlantirishda DFTB+ simulyatsiyalarining samaradorligini koʻrsatadi

    NURILLA CHORIYEV HIKOYALARIDA MILLIY VA MAHALLIY KOLORIT

    Get PDF
    This article analyzes the expression of national and local color based on the stories in the work of Nurilla Choriyev. The author's works vividly reflect the elements of nationalism and locality through the depiction of the traditions, values, linguistic richness, and social environment of the Uzbek people. The article highlights the writer's skill in creating images, the depiction of the scene, and the artistic expression of the folk spirit.В колорита на основе сюжетов в произведениях Нуриллы Чориева. В произведениях автора ярко отражены элементы национальности и статье анализируется проявление национального и местного локальности через изображение традиций, ценностей, языкового богатства и социальной среды узбекского народа. В статье подчеркивается мастерство писателя в создании образов, изображении сцен, художественном выражении народного духа.Ushbu maqolada Nurilla Choriyev ijodidagi hikoyalar asosida milliy va mahalliy koloritning ifodalanishi tahlil qilingan. Muallif asarlarida o‘zbek xalqining urf-odatlari, qadriyatlari, til boyligi hamda ijtimoiy muhit tasviri orqali milliylik va mahalliylik unsurlarini yorqin aks ettirgan. Maqolada adibning obrazlar yaratish mahorati, voqea joyining tasviri hamda xalqona ruhning badiiy ifodasi yoritiladi

    2,721

    full texts

    5,333

    metadata records
    Updated in last 30 days.
    Publishing House of the National University of Uzbekistan
    Access Repository Dashboard
    Do you manage Open Research Online? Become a CORE Member to access insider analytics, issue reports and manage access to outputs from your repository in the CORE Repository Dashboard! 👇