Publishing House of the National University of Uzbekistan
Not a member yet
5333 research outputs found
Sort by
SINTETIK GEKSAPLOID BUGʻDOY TIZMALARIDAN SELEKSION-GENETIK TADQIQOTLAR UCHUN YUQORI DON SIFATIGA EGA GENOTIPLAR TANLASH
In this study, grain quality parameters of synthetic hexaploid wheat lines were studied and compared with released varieties. According to the results, the highest protein and gluten content were recorded in the genotypes Ukr-Od 952.92/Ae.Squarrosa (34), Ukr-Od 952.92/Ae.Squarrosa (31), Aisberg/Ae.Squarrosa (103)//Demir, Pandur/Ae.Squarrosa (84), Ukr-Od 1530.94/Ae.Squarrosa (48), Ukr-Od 952.92/Ae.Squarrosa (37), and Pandur/Ae.Squarrosa (87). It was determined that synthetic wheat lines had 28.5% higher protein content and 5.5% higher gluten content compared to the released varietiesВ данном исследовании были изучены параметры качества зерна синтетических гексаплоидных линий пшеницы и сравнены с районированными сортами. Согласно результатам, наибольшее содержание белка и клейковины зафиксировано у генотипов Ukr-Od 952.92/Ae.Squarrosa (34), Ukr-Od 952.92/Ae.Squarrosa (31), Aysberg/Ae.Squarrosa (103)//Demir, Pandur/Ae.Squarrosa (84), Ukr-Od 1530.94/Ae.Squarrosa (48), Ukr-Od 952.92/Ae.Squarrosa (37) и Pandur/Ae.Squarrosa(87). Было обнаружено, что синтетические пшеничные линии содержат на 28,5% больше белка и на 5,5% больше клейковины, районированные сорта.Ushbu tadqiqotda sintetik geksaploid bugʻdoy tizmalarining don sifat ko‘rsatkichlari o‘rganildi va ular rayonlashtirilgan navlar bilan taqqoslandi. Natijalarga ko‘ra, eng yuqori oqsil va kleykovina miqdori Ukr-Od 952.92/Ae.Squarrosa (34), Ukr-Od 952.92/Ae.Squarrosa (31), Aisberg/Ae.Squarrosa (103)//Demir, Pandur/Ae.Squarrosa (84), Ukr-Od 1530.94/Ae.Squarrosa (48), Ukr-Od 952.92/Ae.Squarrosa (37) va Pandur/Ae.Squarrosa (87) genotiplarida qayd etildi. Sintetik bugʻdoy tizmalari rayonlashtirilgan navlardan oqsil miqdori boʻyicha 28.5 % ga, kleykovina miqdori boʻyicha 5.5 % ga yuqori ekanligi aniqland
PARLAMENT DIPLOMATIYASI XALQARO MUNOSABATLAR TIZIMIDA
This article analyzes the concept of parliamentary diplomacy, its differences from traditional diplomacy, and the growing role of parliaments in shaping foreign policy. The authors examine various definitions of parliamentary diplomacy, focusing on its functional aspects such as representation of citizens, oversight of the executive branch, participation in international forums, and cooperation with civil society. It is emphasized that parliamentary diplomacy is evolving from a supplementary form of foreign policy into an independent channel of influence, especially in the context of global challenges such as terrorism, migration, and climate change. The article also discusses institutional forms of interparliamentary diplomacy, including parliamentary assemblies, friendship groups, and observer missions. Critical views are also noted, particularly in relation to countries with majoritarian systems, where parliaments are often seen as extensions of the executive branch, thereby questioning their independence.В статье рассматривается концепция парламентской дипломатии как одного из современных инструментов международных отношений, её отличия от классической дипломатии, а также рост роли парламентов в формировании внешней политики. Авторы анализируют различные определения парламентской дипломатии, указывая на её функциональные аспекты: представительство граждан, контроль над исполнительной властью, участие в международных форумах и сотрудничество с гражданским обществом. Отмечается, что парламентская дипломатия превращается из вспомогательной формы внешней политики в самостоятельный канал влияния, особенно в условиях глобальных вызовов (терроризм, мигрatsiя, климат). Также рассматриваются институциональные формы парламентарной дипломатии: межпарламентские ассамблеи, дружеские группы, наблюдательные миссии и др. Критические замечания связаны с тем, что в странах с мажоритарной системой парламенты могут быть не вполне независимы, что ограничивает их роль.Ushbu maqolada parlament diplomatiyasi tushunchasi, uning anʼanaviy diplomatiyadan farqlari va parlamentlarning tashqi siyosat shakllanishidagi o‘sishi tahlil qilinadi. Mualliflar parlament diplomatiyasining turli taʼriflarini koʻrib chiqadilar: fuqarolar vakilligi, ijro etuvchi hokimiyat ustidan nazorat, xalqaro forumlarda ishtirok va fuqarolik jamiyati bilan hamkorlik kabi funktsional jihatlariga eʼtibor qaratiladi. Parlament diplomatiyasi tashqi siyosatning yordamchi shaklidan mustaqil taʼsir kanaliga aylanayotgani taʼkidlanadi, ayniqsa terrorizm, migratsiya va iqlim oʻzgarishi kabi global chaqiriqlar sharoitida. Shuningdek, institutlararo shakllari – interparlamentar assambleyalar, doʻstlik guruhlari, kuzatuv missiyalari va boshqalar – ko‘rib chiqiladi. Tanqidlar, asosan, mayoritr saylov tizimi bo‘lgan davlatlarda parlamentlarning mustaqilligi cheklanganligi bilan bogʻliq
TALABALAR LINGVOPRAGMATIK KOMPETENSIYANI RIVOJLANTIRUVCHI TAMOYILLAR
This article analyzes the principles that develop students’ linguopragmatic competence in teaching foreign languages. The importance of principles such as contextuality, the use of authentic materials, analysis of pragmatic errors, speech acts, and cultural awareness in fostering linguopragmatic competence is discussed. These principles help enhance language learners' ability to use language effectively in socio-cultural contexts. The article examines the theoretical and practical foundations of developing linguopragmatic competence and emphasizes the importance of applying these principles in the teaching process. Through research methodology, analysis, and results, effective methods of language teaching are revealed.Данная статья анализирует принципы, способствующие развитию лингвопрагматической компетенции студентов в обучении иностранным языкам. Обсуждается значение таких принципов, как контекстуальность, использование аутентичных материалов, анализ прагматических ошибок, речевые акты и культурная осведомленность, в развитии лингвопрагматической компетенции. Эти принципы способствуют повышению способности изучающих язык эффективно использовать язык в социокультурных контекстах. Статья рассматривает научные и практические основы развития лингвопрагматической компетенции и подчеркивает важность применения этих принципов в процессе обучения. Через методологию исследования, анализ и результаты раскрываются эффективные методы обучения языку.Ushbu maqola chet tillarini o‘qitishda talabalar lingvopragmatik kompetensiyani rivojlantiriruvchi tamoyillarni tahlil qiladi. Kontekstuallik, autentik materiallardan foydalanish, pragmatik xatolarni tahlil qilish, nutq aktlari va madaniy xabardorlik kabi tamoyillarning lingvopragmatik kompetensiyani rivojlantirishdagi ahamiyati muhokama qilinadi. Ushbu tamoyillar til o‘rganuvchilarning ijtimoiy-madaniy kontekstda tilni samarali qo‘llash qobiliyatini oshirishga xizmat qiladi. Maqola lingvopragmatik kompetensiyani rivojlantirishning ilmiy va amaliy asoslarini ko‘rib chiqadi va o‘qitish jarayonida ushbu tamoyillarni qo‘llashning ahamiyatini ta’kidlaydi. Tadqiqot metodologiyasi, tahlil va natijalar orqali til o‘qitishning samarali usullari ochib beriladi
KORRUPSIYA TUSHUNCHASINING IJTIMOIY-FALSAFIY TALQINI VA TARIXIY SHAKLLANISHI
This article analyzes the phenomenon of corruption from the point of view of a socio-philosophical approach. It is explained that it is given different meanings at different stages of social development, its essence, roots and dynamics of formation. Also, the negative impact of corruption on sustainable development in modern society is explained from a philosophical point of view.В статье анализируется феномен коррупции с точки зрения социально-философского подхода. Показывается, что на разных этапах общественного развития ему придавалось разное значение, раскрываются его сущность, корни и динамика формирования. Также с философской точки зрения объясняется негативное влияние коррупции на устойчивое развитие современного обществаMazkur maqolada korrupsiya fenomeniga ijtimoiy-falsafiy yondashuv nuqtayi nazaridan tahlil beriladi. Unga jamiyat taraqqiyotining turli bosqichlarida turlicha mazmun berilgani, uning mohiyati, ildizlari va shakllanish dinamikasi yoritib beriladi. Shuningdek, zamonaviy jamiyatda korrupsiyaning barqaror rivojlanishga salbiy taʼsiri falsafiy nuqtayi nazardan izohlanadi
TA’SIRCHAN PARLAMENT NAZORATI – SAMARALI IJRO HOKIMIYATI OMILI
This article contains information about effective parliamentary oversight, the importance of its implementation. It also provides information on the level of parliamentary oversight in the Republic of Uzbekistan, signs of parliamentary oversight in foreign countries, in particular, Switzerland and Greece, practical examples, and regulatory legal acts on the oversight mechanism in the world and in our country.В статье содержится информация об эффективном парламентском контроле, значении его осуществления. Также приводятся сведения об уровне парламентского контроля в Республике Узбекистан, признаках парламентского контроля в зарубежных странах, в частности, Швейцарии и Греции, практические примеры, а также нормативно-правовые акты о механизме контроля в мире и нашей стране.Ushbu maqolada ta’sirchan parlament nazorati, uni joriy etishning ahamiyati haqida ma’lumotlar mavjud. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasida parlament nazorati darajasi, xorijiy mamlakatlar, xususan, Shvetsariya va Gretsiyada parlament nazorati belgilari, amaliy misollar va jahon va mamlakatimizda nazorat mexanizmiga doir normativ-huquqiy hujjatlar keltirib o‘tilgan
MARKAZIY OSIYO MINTAQASIDA MILLIY O‘ZLIKNI ANGLASH VA RIVOJLANTIRISH BORASIDA PARTIYALARARO MULOQOT DIOLOGINI RIVOJLANTIRISH MEXANIZMLARI
In the conditions of today's globalization, preservation of national identity, ensuring the immortality of traditions and values that have been passed down from ancestors to generations for many centuries are becoming more and more important. As cultural values are considered as one of the factors of formation of ideologies of political parties, this problem is directly related to their activities.The formation and development of nations in Central Asia are so closely related that in some cases there are cases that need to be clarified in terms of national identity, and in most cases in terms of cultural, educational, and ideological affiliation.В условиях современной глобализatsiи сохранение нatsiональной идентичности, обеспечение бессмертия традиций и ценностей, передаваемых от предков к поколениям на протяжении многих столетий, становятся все более важными. Поскольку культурные ценности рассматриваются как один из факторов формирования идеологий политических партий, эта проблема напрямую связана с их деятельностью.Формирование и развитие нatsiй в Центральной Азии настолько тесно связаны, что в ряде случаев имеются случаи, требующие выяснения с точки зрения нatsiональной принадлежности, а в большинстве случаев – с точки зрения культурной, образовательной и идеологической принадлежности.Bugungi globallashuv sharoitida milliy o‘zlikni saqlash, ko‘p asrdan buyon ajdodlardan avlodlarga o‘tib kelayotgan an’ana va qadriyatlarni boqiyligini ta’minlash toboro dolzarb ahamiyat kasb etib bormoqda. Siyosiy partiyalarning mafkuralari shakllanishi omillaridan biri sifatida madaniy qadriyatlar qaralar ekan, bevosita ushbu muammo ular faoliyatida ham dolzarblik kasb etadi.Markaziy Osiyoda xalqlarning shakllanishi va rivojlanishi bir – biri bilan shu qadar bog‘likki, ayrim hollarda milliy o‘zlik masalasida, aksariyat hollarda madaniy, ma’rifiy, mafkuraviy tegishlilik nuqtai nazaridan aniqlashtirilishi zarur bo‘lgan holatlar mavjud
GLOBALLASHUV SHAROITIDA EKOLOGIK MADANIYATNING DINIY QADRIYATLARDA IFODALANISHNING DIALEKTIK XUSUSIYATLARI
This article analyzes the dialectical nature of the relationship between ecological culture and religious values. Religious teachings emphasize the spiritual and moral foundations of human–nature relations and perceive nature as a sacred gift, thus laying the groundwork for the formation of ecological consciousness and culture. The study explores how principles of responsibility, moderation, and compassion toward the environment—particularly in Islam—serve as key elements of ecological thinking. The dialectical unity of the human being, society, and nature is examined as a philosophical basis for understanding ecological culture within the framework of religious values.В государстве рассматриваются диалектические особенности взаимосвязи экологической культуры и религиозных чувств. В религиозных учениях особое внимание уделяется духовно-нравственным основам отношений между человеком и природой, восприятию природы как священного дара, что служит основе формирования экологического сознания и культуры. Анализируется отражение принципов ответственности, умеренности и милосердии в отношении к окружающей среде, особенно в Исламе, как ключевые элементы экологического мышления. Диалектическое единство человека, общества и природы рассматривается как философская основа религиозного понимания экологической культуры.Mazkur maqolada ekologik madaniyat va diniy qadriyatlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikning dialektik mohiyati tahlil etiladi. Diniy ta’limotlarda inson va tabiat munosabatining ma’naviy-axloqiy asoslari, tabiatni muqaddas ne’mat sifatida anglash g‘oyalari ekologik madaniyatning shakllanishiga zamin yaratgan. Tadqiqotda turli dinlarda, xususan, islomda tabiatga nisbatan mas’uliyat, saxovat va mo‘tadillik tamoyillari ekologik tafakkurning asosiy unsurlari sifatida tahlil qilinadi. Shuningdek, ekologik madaniyatning diniy qadriyatlarda ifodalanishidagi dialektik birlik-ya’ni inson, jamiyat va tabiat o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik -falsafiy jihatdan yoritiladi
MIYON BUZRUKNING O‘ZBEK ADABIYOTIDA TASAVVUF MASALASIGA DOIR QARASHLARI
Miyon Buzruk Salihov is a literary critic who was seriously engaged in the research of Uzbek classic literature in the 20s and 30s of the last century. His pamphlet entitled “A General View of the History of Central Asia and Uzbek Literature” published in 1930 is a noteworthy work in this regard. This work can be described as the first manual that includes the history of Uzbek classical literature. Because it analyzes the period of Uzbek written literature from the 12th century to the 20th century (before the beginning of modern literature) based on important scientific evidence and unique views. However, this work was not completed in time, that is, it was published in a draft state and reached us. For such reasons, in this article, the thoughts and views about Sufism in this work were assimilated and reorganized, and rudimentary thoughts were developed in this regard. We think that today it is important for Uzbek literature and science to reintroduce these views of the scientist in the field of Sufism into scientific circulation.Миён Бузрук Салихов – литературовед, серьёзно занимавшийся исследованием узбекской классической литературы в 20–30-е годы прошлого века. Его брошюра “Общий взгляд на историю Средней Азии и узбекской литературы”, изданная в 1930 году, является примечательным трудом в этом отношении. Этот труд можно назвать первым руководством по истории узбекской классической литературы. В нём анализируется период узбекской письменной литературы с XII по XX век (до начала современной литературы) на основе важных научных данных и уникальных взглядов. Однако этот труд не был завершён в срок, то есть был опубликован в черновом виде и дошёл до нас. По этим причинам в данной статье изложенные в этой работе мысли и взгляды на суфизм были усвоены и переработаны, а зачатки идей получили развитие. Мы считаем, что сегодня для узбекской литературы и науки важно вновь ввести в научный оборот эти взгляды учёного-суфолога.Miyon Buzruk Solihov o‘tgan asrning 20-30-yillarida o‘zbek mumtoz adabiyotini tadqiq qilish bilan jiddiy shug‘ullangan adabiyotshunos. Uning 1930-yilda nashr etilgan “O‘rta Osiyo va o‘zbek adabiyoti tarixiga umumiy nuqtai nazar” nomli risolasi bu borada diqqatga sazovor asardir. Ushbu asarni o‘zbek mumtoz adabiyoti tarixini o‘z ichiga olgan birinchi qo‘llanma deb ta'riflash mumkin. Chunki unda o‘zbek yozma adabiyotining XII asrdan XX asrgacha (zamonaviy adabiyot boshlanishidan oldin) davri muhim ilmiy dalillar va noyob qarashlar asosida tahlil qilinadi. Biroq, bu asar o‘z vaqtida tugallanmagan, ya'ni qoralama holatda nashr etilgan va bizgacha yetib kelgan. Shu sabablarga ko‘ra, ushbu maqolada ushbu asardagi so‘fiylik haqidagi fikrlar va qarashlar o‘zlashtirilib, qayta tashkil etilgan va bu borada boshlang‘ich fikrlar ishlab chiqilgan. Bizning fikrimizcha, bugungi kunda o‘zbek adabiyoti va fani uchun so‘fiylik sohasidagi olimning ushbu qarashlarini ilmiy muomalaga qayta kiritish muhim ahamiyatga ega
N-GRAM YORDAMIDA TURG‘UN LISONIY BIRLIKLARNI ANIQLASH BOSQICHLARI
The article examines the scientific and methodological foundations for the automatic identification of stable linguistic units in the Uzbek language using the national text corpus. In this study, 2-5-word N-grams were selected based on statistical measures and classified as either phraseological or free word combinations through linguistic criteria and contextual models. The proposed approach achieved an accuracy of 90%, confirming that a substantial portion of highly associated combinations exhibit phraseological characteristics. The findings contribute to the development of automatic phraseological dictionaries and enhance the processing of multiword expressions in corpus linguistics and NLP systems.В статье рассмотрены научно-методические основы автоматического выявления устойчивых языковых единиц узбекского языка на материале национального текстового корпуса. В исследовании 2-5-словные N-граммы были отобраны на основе статистических показателей и классифицированы как фразеологические либо свободные сочетания с использованием лингвистических критериев и контекстуальных моделей. Предложенный подход продемонстрировал точность на уровне 90% и подтвердил, что значительная часть высоко вязаных сочетаний обладает фразеологической природой. Полученные результаты способствуют созданию автоматизированных фразеологических словарей и повышению эффективности обработки многословных выражений в системах корпусной лингвистики и NLP.Maqolada o‘zbek tilidagi turg‘un lisoniy birliklarni milliy matn korpusi asosida avtomatik aniqlashning ilmiy-metodik asoslari yoritiladi. Tadqiqotda 2–5 so‘zli N-gramlar statistik ko‘rsatkichlar orqali saralanib, lingvistik mezonlar va kontekstual modellar yordamida frazeologik va erkin birliklarga tasniflandi. Taklif etilgan yondashuv 90% aniqlik ko‘rsatkichiga erishdi hamda yuqori bog‘langan birliklarning muhim qismi frazeologik tabiatga egaligini tasdiqladi. Olingan natijalar avtomatik frazeologik lug‘atlar yaratish, korpus lingvistikasi amaliyoti va NLP tizimlarida ko‘p so‘zli birikmalarni qayta ishlash sifatini oshirishga xizmat qiladi
THE LINGUISTIC REPRESENTATION OF TEMPORAL DEIXIS AND TIME MARKERS IN ENGLISH AND UZBEK
This paper provides a comprehensive analysis of temporal deixis and the linguistic representation of time in English and Uzbek from cognitive, semantic, and pragmatic perspectives. The study investigates the interplay among grammatical tense-aspect systems, lexical and adverbial time markers, and discourse-based deictic references. The findings indicate that English temporal relations are primarily encoded through a morphologically explicit tense–aspect framework, whereas Uzbek relies on contextual inference, adverbials, and pragmatic discourse cues.В статье проводится комплексный анализ временного дейксиса и лингвистического выражения категории времени в английском и узбекском языках с когнитивной, семантической и прагматической точек зрения. Исследуется взаимодействие грамматических категорий времени и вида, лексико-адвербиальных маркеров и дискурсивных средств, формирующих временные отсылки. Полученные результаты показывают, что в английском языке временные отношения преимущественно выражаются морфологически через систему времён и аспектов, тогда как в узбекском – посредством контекстуальных и прагматических средств, в частности наречий и частиц.Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek tillarida vaqt kategoriyasining lingvistik ifodalanishi hamda vaqt deyksisining kognitiv, semantik va pragmatik mexanizmlari har tomonlama tahlil qilinadi. Tadqiqotda vaqt ma’nosini ifodalovchi grammatik zamon-aspekt tizimlari, leksik markerlar va diskursiv birliklarning o‘zaro munosabati hamda ularning deyktik markaz bilan bog‘lanish xususiyatlari izchil o‘rganilgan. Natijalar ingliz tilining vaqtni morfologik darajada aniq kodlashi, o‘zbek tilining esa kontekstual va pragmatik vositalarga tayanishini ko‘rsatadi