Publishing House of the National University of Uzbekistan
Not a member yet
    5333 research outputs found

    ATOM FIZIKASI FANIDAN ELEKTRON ORBITAL BULUTLARI SHAKL O‘ZGARISHINING TO‘LQIN FUNKSIYAGA BOG‘LIQLIGINI O‘QITISHDA ZAMONAVIY AXBOROT TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI

    No full text
    The article examines the issue of using modern educational technologies and electronic programs in teaching the subject of atomic physics related to the wave function of changing the shape of electron orbital clouds, for organizing lessons based on the exponential nature and orientation to the values of the wave function of circular and complex-format orbitals accepted by quantum numbers, arising as a result of the movement of electrons in s, p, d, f, g orbitals, forming electron clouds of multi-electron atoms in students.В статье рассматривается вопрос об использовании современных образовательных технологий и электронных программ при обучении предмету атомной физики, связанному с волновой функцией изменения формы электронных орбитальных облаков, для организации уроков на основе показательности и ориентации на принимаемые квантовыми числами значения волновой функции круговых и сложноформатных орбиталей, возникающих в результате движения электронов в s,p,d,f,g-орбиталах, формирующих электронные облака многоэлектронных атомов у обучающихся.Maqolada atom fizikasi fanidan elektron orbital bulutlari shakl o‘zgarishining to‘lqin funksiyaga bog‘liqligi mavzusini o‘qitishda zamonaviy ta’lim texnologiyalari hamda elektron dasturlar yordamida mavzularni ko‘rsatmalilik asosida tashkil etish va ta’lim oluvchilarda ko‘p elektronli atomlarning hosil qiladigan elektron bulutlari shakllari, s,p,d,f,g-orbitallarda elektronlar harakati natijasida yuzaga keladigan doirasimon, gantilsimon va murakkab shaklli orbitallarning to‘lqin funksiya qiymati o‘zgarishiga, kvant sonlar qabul qiladigan qiymatlarga qarab oriyentatsiyalanishi haqida fikr yuritilgan

    АBU NАЅR FОRОBIY TА’LIMОTIDА DАVLАT VА ЈАMIYАT BОЅHQАRUVINI INЅОNРАRVАRLАЅHTIRIЅH TАMОYILLАRI

    No full text
    This article analyzes the political and philosophical views of the great thinker Abu Nasr Al-Farabi, in particular, the role of humanistic principles in state and society management. Al-Farabi's teachings substantiate the need to organize an ideal society and a model of a perfect city based on human interests, moral values, knowledge and justice. It also highlights the relevance of Al-Farabi's legacy in ensuring human rights, forming a civil society and developing a fair governance system todayВ статье анализируются политико-философские взгляды великого мыслителя Абу Насра аль-Фараби, в частности, роль гуманистических принципов в управлении государством и обществом. В учении аль-Фараби обосновывается необходимость построения идеального общества и модели совершенного города, основанного на интересах человека, нравственных ценностях, знаниях и справедливости. Также подчеркивается актуальность наследия аль-Фараби в обеспечении прав человека, формировании гражданского общества и развитии справедливой системы управления в наши дни.Mazkur maqolada buyuk mutafakkir Abu Nasr Forobiyning siyosiy-falsafiy qarashlari, xususan, davlat va jamiyat boshqaruvida insonparvarlik tamoyillarining o‘rni tahlil qilinadi. Forobiy ta’limotida ideal jamiyat va mukammal shahar modeli inson manfaatlari, axloqiy qadriyatlar, bilim va adolat asosida tashkil etilishi zarurligi asoslab beriladi. Shuningdek, bugungi kunda inson huquqlarini ta’minlash, fuqarolik jamiyatini shakllantirish hamda adolatli boshqaruv tizimini rivojlantirishda Forobiy merosining dolzarbligi yoritilad

    GEOKRIMINOLOGIYANING TARIXIY-GEOGRAFIK JIHATLARI

    No full text
    This article analyzes the history and historical and geographical aspects of research in the field of geocriminology (geography of crime). Geocriminology, in essence, studies the commission of crimes in various regions, the conditions and factors influencing crime, in short, the territorial aspects of crime. In this area, many large-scale studies have been conducted in Europe and the USA, as well as medium and small ones in the CIS countries. Unfortunately, in our republic, such studies are extremely few. In this article, the author analyzed the studies conducted in this area and made the appropriate conclusions.В данной статье анализируются история и историко-географические аспекты исследований в области геокриминологии (географии преступности). Геокриминология, по сути, изучает совершение преступлений в различных регионах, условия и факторы, влияющие на преступность, короче говоря, территориальные аспекты преступности. В этой области проведено множество масштабных исследований в Европе и США, а также средних и малых в странах СНГ. К сожалению, в нашей республике подобные исследования крайне малочисленны. В данной статье автор проанализировал проведенные в этой области исследования и сделал соответствующие выводы.Mazkur maqolada geokriminologiya (jinoyatchilik geografiyasi) bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar tarixi, tarixiy-geografik jihatlari tahlil qilindi. Darhaqiqat geokriminologiya jinoyatlarning turli hududlarda sodir etilishi, jinoyatchilikka taʼsir etuvchi shart-sharoit va omillar, qisqa qilib aytganda jinoyatchilikning hududiy jabhalarini tadqiq etadi. Soha bo‘yicha Yevropa, AQSh davlatlarida yirik masshtabli, MDH davlatlarida esa oʻrta va mayda mashshtabli tadqiqotlar juda koʻp olib borilgan. Afsuski, respublikamizda mazkur tadqiqotlar boʻyicha juda oz miqdorda ishlar qilingan. Ushbu maqolada sohada olib borilgan tadqiqotlar muallif tomonidan tahlil qilindi, tegishli xulosalar chiqarildi

    ALOE VERA O’SIMLIGIDAN AJRATIB OLINGAN ENDOFIT ZAMBURUG’LARINING FITOKIMYOVIY TAHLILI VA UREAZA INGIBIRLOVCHI FAOLIYATI

    No full text
    In this study we have researched urease inhibiting activity of 13 endophytic fungi derived from plant Aloe vera. Extracts of endophytic isolates AV5L (88,1%), AV6L (88,0%), AV4L (60%) and AV8R (63%) from plant Aloe vera demonstrated great inhibiting activity concerning urease. For comparison, leaf extract of Aloe vera revealed moderate inhibiting activity (50%), that concede to the major researched fungi. The standard urease inhibitor thiourea demonstrated the highest level of inhibition (94%).The strains that demonstrated the highest inhibitory activity against urease were tested for phytochemical activity. Flavonoid, terpenoids, tannins, cardiac glycosides and peptides were revealed in those endophyte extracts. The presence of these classes of compounds indicates the potential of these strains as sources of biologically active substances responsible for the inhibition of urease. The results confirm the promising use of endophytic isolates of Aloe vera, which have significant potential as a source of natural urease inhibitors.В дaнном исслeдовaнии былa провeдeнa оцeнкa урeaзоингибирующeй aктивности 13 штaммов эндофитных грибов, выдeлeнных из рaстeния Aloe vera, с цeлью прeдвaритeльного скринингa их потeнциaлa в кaчeствe источников природных ингибиторов урeaзы. Экстрaкты эндофитных изолятов AV5L (88,1%), AV6L (88,0%), AV4L (60%) и AV8R (63%) рaстeния Aloe vera, покaзaли их высокую ингибирующую aктивность в отношeнии урeaзы. Для срaвнeния, экстрaкт листьeв Aloe vera проявил умeрeнную ингибиторную aктивность (50%), что уступaeт большинству исслeдовaнных эндофитов. Стaндaртный ингибитор урeaзы-тиомочeвинa покaзaл мaксимaльный уровeнь ингибировaния (94%). Штaммы, проявившиe нaибольшую ингибирующую aктивность в отношeнии урeaзы, были подвeргнуты кaчeствeнному фитохимичeскому aнaлизу. В экстрaктaх эндофитов выявлeны флaвоноиды, тeрпeноиды, тaнины, сeрдeчныe гликозиды и пeптиды. Нaличиe укaзaнных клaссов соeдинeний свидeтeльствуeт о потeнциaлe этих штaммов кaк источников биологичeски aктивных вeщeств, отвeтствeнных зa ингибировaниe урeaзы.Ushbu tadqiqotda Aloe vera o'simligidan ajratib olingan 13 ta endofit zamburug'larning ureazani ingibirlovchi faolligi tekshirildi. Aloe vera o'simligining AV5L (88,1%), AV6L (88,0%), AV4L (60%) va AV8R (63%) endofit izolatlarining ekstraktlarini o'rganish va ularning ureazaga nisbatan yuqori ingibitorlik faolligi ko'rsatildi. Taqqoslash uchun, Aloe vera barglari ekstrakti o'rtacha ingibitorlik faolligni ko'rsatdi (50%). Standart ureaza ingibitori tiokarbamid eng yuqori ingibitorlik darajasini ko'rsatdi (94%).Ushbu birikmalar sinflarining mavjudligi ushbu shtammlarning ureazani ingibirlash uchun ma’sul bo'lgan biologik faol moddalar manbai sifatida potensialini ko'rsatadi. Olingan natijalar tabiiy kelib chiqishi samarali ureaza ingibitorlari manbalari sifatida muhim salohiyatga ega bo'lgan Aloe vera endofit izolatlaridan foydalanish istiqbollarini tasdiqlaydi

    СТРАТИГРАФИЧЕСКОЕ РАСЧЛЕНЕНИЕ НИЖНЕ И ВЕРХНЕ МЕЛОВЫХ ОТЛОЖЕНИЙ ГОР БУКАНТАУ

    No full text
    Cretaceous deposits are widespread in the Central Kyzylkums, and they form part of the Meso-Cenozoic poorly dislocated platform cover. In flat areas, they are exposed as remnants of eroded anticlinal structures or exposed by wells under the Cenozoic.В Центральных Кызылкумах меловые отложения широко распространены, и они составляют часть мезо-кайнозойского слабо дислоцированного платформенного чехла. На равнинных участках они обнажены в виде останцев размытых антиклинальных структур или вскрыты скважинами под толщей кайнозоя.Markaziy Qizilqumlarda boʻr yotqiziqlari keng tarqalgan boʻlib, ular mezo-kaynozoy davrining yomon dislokatsiyalangan platforma qoplamining bir qismini tashkil qiladi. Turli maydonlarda ular eroziyaga uchragan antiklinal tuzilmalarning qoldiqlari sifatida yoki kaynozoy ostidagi quduqlar tomonidan ochilad

    O-KSILOLNI FeCl₃·6H₂O KATALIZATORI ISHTIROKIDA 2-XLORPROPIONILXLORID BILAN REAKSIYASI

    No full text
    In this article, for the first time, the reaction of o-xylene with 2-chloropropionyl chloride in the presence of the catalyst FeCl₃·6H₂O has been carried out, and the influence of reagent ratios as well as reaction conditions on the composition of the products has been scientifically substantiated. The composition of the obtained products was studied by GC, and each compound was isolated by column chromatography. The structures of the isolated compounds were determined using IR, ¹H NMR, and ¹³C NMR spectroscopy. It was established that the highest product yield is achieved when the reaction is conducted at a 1:1 molar ratio of o-xylene to 2-chloropropionyl chloride.В статье впервые описана реакция о-ксилола с 2-хлорпропионилхлоридом в присутствии катализатора о-ксилола FeCl₃·6H₂O, а также научно обосновано влияние количества реагентов и условий реакции на состав продукта. Состав полученного продукта изучали методом ВЭЖХ, каждое вещество отделяли методом колоночной хроматографии. Структура выделенных веществ была определена методами ИК-, ЯМР 1Н и ЯМР 13С. Установлено, что выход продукта выше при соотношении реагентов о-ксилол:2-хлорпропионилхлорид – 1:1.Maqolada ilk bor o-ksilol bilan 2 xlorpropionilxlorid FeCl₃·6H₂O katalizatori ishtirokida reaksiyasi olib borilgan va mahsulot tarkibiga reagentlar miqdori hamda reaksiya olib borish sharoiti ta’sir etishi ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Olingan mahsulot tarkibi YuQX o‘rganilgan va har bir modda kalonkali xromotografiya usulida ajratib olingan. Ajratib olingan moddalarning tuzilishi IQ-, 1H YaMR va 13C YaMR orqali aniqlangan. Reagentlar nisbati o-ksilol:2-xlorpropionilxlorid 1:1 nisbatda olib borilganda mahsulot unumi yuqori bo‘lishi aniqlangan

    ПРОГНОЗИРОВАНИЕ БИОЛОГИЧЕСКОЙ АКТИВНОСТИ 2-(ФЕНИЛМЕТИЛ)-1H-БЕНЗИМИДАЗОЛА

    No full text
    A comprehensive in silico study of 2-(phenylmethyl)-1H-benzimidazole (FAB), an organic compound with potential biological activity, was conducted in this work. Using the PASS Online web platform, the pharmacological properties and predicted mechanisms of action of the compound were assessed. The GUSAR program was employed to evaluate acute and environmental toxicity, including LD50 prediction models for rats and mice, as well as ecological parameters such as LD50 for Daphnia magna, Fathead minnow, Tetrahymena pyriformis, and the logarithmic bioconcentration factor (BCF). The results of PASS Online indicated that FAB may exhibit antibacterial, anti-inflammatory, and antioxidant activities, as well as inhibitory effects on various enzymes. These findings suggest the advisability of further investigation of FAB as a pharmacologically active compound, alongside parallel evaluation of its environmental safety.В данной работе проведено комплексное in silico-исследование 2-фенилметил-1H-бензимидазола (FAB), органического соединения с потенциальной биологической активностью. С использованием веб-платформы PASS Online были предсказаны фармакологические свойства и предполагаемые механизмы действия соединения. Для оценки острой и экологической токсичности применялась программа GUSAR, в том числе прогноз по модели LD50 (крыс и мышей) и экологическим параметрам: LD50 для Daphnia magna, Fathead minnow, Tetrahymena pyriformis и логарифмический коэффициент бионакопления (BCF). Результаты PASS Online показали, что FAB может обладать антибактериальной, противовоспалительной и антиоксидантной активностью, а также ингибирующим действием на ряд ферментов. Полученные данные позволяют сделать вывод о целесообразности дальнейших исследований FAB как фармакологически активного соединения, с параллельной оценкой его экологической безопасности.Ushbu ishda biologik faollikka ega bo‘lishi mumkin bo‘lgan organik birikma - 2-(fenilmetil)-1H-benzimidazol (FAB) moddasining in silico kompleks tadqiqoti o‘tkazildi. PASS Online veb-platformasi yordamida ushbu birikmaning farmakologik xossalari va taxminiy ta’sir mexanizmlari bashorat qilindi. O‘tkir va ekologik toksiklikni baholash uchun GUSAR dasturidan foydalanildi, shu jumladan LD50 (kalamushlar va sichqonlar) modeli hamda ekologik parametrlar: Daphnia magna, Fathead minnow, Tetrahymena pyriformis uchun LD50 va logarifmik biokonsentratsiya koeffitsienti (BCF) hisoblandi. PASS Online natijalari FAB bakteriyalarga qarshi, yallig‘lanishga qarshi va antioksidant faollikka ega bo‘lishi, shuningdek, turli fermentlarni inhibitsiyalash xususiyatiga ega bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatdi. Ushbu ma’lumotlar FABni farmakologik faol modda sifatida yanada chuqurroq o‘rganish va uning ekologik xavfsizligini baholash zarurligini ko‘rsatadi

    MOLEKULYAR ABSORBSION USULLAR ORQALI GLYUKOKORTIKOIDLAR ASOSIDAGI KO‘P KOMPONENTLI DORI VOSITALARINI ANIQLASH USULLARINI TAKOMILLASHTIRISH

    No full text
    This article presents the determination of multi-component pharmaceutical preparations containing glucocorticoids using molecular absorption spectrophotometry. Hydrocortisone, prednisolone, and dexamethasone showed maximum absorption at 238–247 nm. The method demonstrated high linearity (R² > 0.997), low detection limits (0.07–0.09 μg/ml), and good repeatability (RSD < 2.5%). Due to its simplicity, cost-effectiveness, and applicability, the approach is suitable for pharmaceutical quality control.В статье приведены результаты определения многокомпонентных лекарственных средств, содержащих глюкокортикоиды, методом молекулярной абсорбционной спектрофотометрии. Для гидрокортизона, преднизолона и дексаметазона максимальное поглощение зафиксировано в диапазоне 238–247 нм. Метод показал высокую линейность (R² > 0,997), низкие пределы обнаружения (0,07–0,09 мкг/мл) и хорошую воспроизводимость (RSD < 2,5%). Благодаря простоте, экономичности и практичности методика может применяться для фармацевтического контроля качества.Maqolada glyukokortikoidlar asosidagi ko‘p komponentli dori vositalarini molekulyar absorbsion spektrofotometriya yordamida aniqlash natijalari keltirilgan. Gidrokortizon, prednizolon va deksametazon uchun λmax 238–247 nm da qayd etildi. Usul yuqori chiziqlilik (R² > 0,997), past LOD (0,07–0,09 μg/ml) va yaxshi takroriylik (RSD < 2,5 %) ko‘rsatkichlarini berdi. Metod oddiyligi, arzonligi va farmatsevtik nazoratda amaliy qo‘llash imkoniyati bilan ajralib turadi

    АНАЛИЗ СОСТАВА ЭФИРНОГО МАСЛА МЯТЫ С ПРИМЕНЕНИЕМ ГАЗОЖИДКОСТНОЙ ХРОМАТОГРАФИИ

    No full text
    The article presents a study of the composition of peppermint essential oil by gas-liquid chromatography (GLC). This allowed us to determine the qualitative and quantitative composition of volatile compounds included in the composition of the plant oil. Samples taken at different stages of plant development were analyzed, which allowed us to determine changes in the concentration of the main biologically active components. The most important compounds present in the essential oil are menthol, pulegone, carvone and other terpenoids with anti-inflammatory, antiseptic and antispasmodic properties. The results emphasize the pharmacological potential of peppermint essential oil and indicate the feasibility of further study for its application in medicine, cosmetology and the food industry.В статье представлено исследование состава эфирного масла мяты перечной с использованием газожидкостной хроматографии (ГЖХ). Это позволило определить качественный и количественный состав летучих соединений, входящих в состав растительного масла. Были образованы кристаллы, собранные на различных стадиях роста растений, что дало возможность определить изменения в содержании основных биологически активных веществ. Основные соеденения как ментол, пулегон, карвон и другие терпеноиды, входящих в состав эфирного масла обладают противовоспалительными, антисептическими и спазмолитическими свойствами. Полученные результаты подчеркивают фармакологический потенциал эфирного масла мяты перечной и указывают на целесообразность дальнейшего его изучения с целью применения в медицине, косметологии и пищевой промышленности.Maqolada gaz-suyuqlik xromatografiyasi (GLC) yordamida yalpiz efir moyining tarkibini o‘rganish keltirilgan. Bu bizga o‘simlik moyi tarkibiga kiruvchi uchuvchi birikmalarning sifat va miqdoriy tarkibini aniqlash imkonini berdi. O‘simliklar rivojlanishining turli bosqichlarida olingan namunalar tahlil qilindi, bu asosiy biologik faol komponentlar kontsentratsiyasidagi o‘zgarishlarni aniqlash imkonini berdi. Efir moyida mavjud bo‘lgan eng muhim birikmalar mentol, pulegon, karvon va boshqa yallig‘lanishga qarshi, antiseptik va antispazmodik xususiyatlarga ega terpenoidlardir. Natijalar yalpiz efir moyining farmakologik salohiyatini ta'kidlaydi va uni tibbiyot, kosmetologiya va oziq-ovqat sanoatida qo‘llash uchun kelgusida o‘rganish maqsadga muvofiqligini ko‘rsatadi

    CICHORIUM INTYBUS L. URUG’LARINING UNISH BIOLOGIYASI

    No full text
    This article explores the germination biology of Cichorium intybus L. seeds under field and laboratory conditions. The influence of factors such as temperature, light, and moisture on the biological activity and germination rates of the seeds was analyzed. Experimental results revealed that the highest germination rate was observed at temperatures of 20 –25°C under light conditions. The article provides information on the potential for local cultivation, propagation, and use of Cichorium intybus L. as a medicinal raw material.В статье изучается биология прорастания семян Cichorium intybus L. в полевых и лабораторных условиях. Было проанализировано влияние таких факторов, как температура, свет и влажность, на биологическую активность и скорость прорастания семян. Результаты эксперимента показали, что наибольшую всхожесть семена имели при температуре 20–25°С и освещенности. Приведены сведения о возможности локализации, размножения и культивирования Cichorium intybus L. в качестве лекарственного сырья.Ushbu maqolada Cichorium intybus L. urug‘larining dala va laboratoriya sharoitida unish biologiyasi o‘rganildi. Harorat, yorug‘lik va namlik kabi omillarning urug‘larning biologik faolligi va unish ko‘rsatkichlariga ta’siri tahlil qilindi. Tajriba natijalarida 20 –25°C harorat va yorug‘lik mavjud sharoitda urug‘lar eng yuqori unish ko‘rsatkichiga ega ekanligi ma’lum bo’ldi. Cichorium intybus L. ni mahalliylashtirish, ko‘paytirish va dorivor xom ashyo sifatida yetishtirish mumkinligi haqida ma’lumotlar berilgan

    2,721

    full texts

    5,333

    metadata records
    Updated in last 30 days.
    Publishing House of the National University of Uzbekistan
    Access Repository Dashboard
    Do you manage Open Research Online? Become a CORE Member to access insider analytics, issue reports and manage access to outputs from your repository in the CORE Repository Dashboard! 👇