Publishing House of the National University of Uzbekistan
Not a member yet
    5333 research outputs found

    OZUQA BO‘YOQLARI(E-171, E-173) TA’SIRIDA KALAMUSH BUYRAK USTI BEZIDA YUZAGA KELADIGAN MORFOFUNKSINAL O‘ZGARISHLAR (EKSPERIMENTAL TADQIQOT ISHI, O‘ZBEKISTON)

    Get PDF
    To investigate the impact spectrum of widely used food additives (E-171 and E-173) on the human body, experimental research was conducted using laboratory rats. The study focused on morphological and functional changes in the adrenal glands, as well as alterations in the blood and endocrine systems. Enzyme activity related to the liver and adrenal glands, as well as hormone levels, were analyzed. The results showed that regular consumption of these food additives leads to adverse effects on the organism. E-171 was found to accumulate in the adrenal glands, causing irreversible morphofunctional changes and disrupting systemic metabolic processes. Additionally, the food dye E-173 induced significant changes in the rats’ bodies. During the experiments, elevated concentrations of cortisol and aldosterone were observed in blood serum, which affected the body's water-electrolyte balance and altered the sodium-to-potassium ion ratio.В целях изучения спектра воздействия широко используемых пищевых добавок (E-171 и E-173) на организм человека были проведены экспериментальные исследования на лабораторных крысах. Изучены изменения в надпочечниках, а также в системе крови и эндокринной системе. Определялись показатели, связанные с деятельностью печени, надпочечников и уровнем гормонов. Результаты показали, что при регулярном употреблении пищевых добавок E-171 и E-173 происходят негативные изменения в организме. Установлено, что E-171 накапливается в надпочечниках и вызывает необратимые морфофункциональные изменения, что нарушает метаболические процессы в организме. Также было выявлено, что краситель E-173 вызывает значительные изменения в организме крыс. В ходе экспериментов наблюдалось повышение концентрации кортизола и альдостерона в сыворотке крови, что оказывает влияние на водно-солевой баланс организма, вызывая нарушение соотношения ионов натрия и калия.Inson orgnizmiga ta’sir doirasi katta bo‘lgan va ko‘p qo‘llaniladigan oziq ovqat qo‘shimchalarining ta’sir spektrini yoritishda labaratoriya kalamushlari yordamida ayrim organlardagi o‘zgarishlarni aniqlanadi. Buning uchun qon va endokrin tizimidagi o‘zgarishlarni aniqlashni maqsad qilib olib umumiy qon va buyrak usti bezi va jigar uchun taluqli fermentlar va garmonlar tekshiriladi. Agar oziq-ovqat tarkibida bunday ozuqa qo‘shimchalaridan muntazam foydalanilsa organizmga zararli ta’sir qiladi. Buyrak usti bezida E-171 oziq ovqat qo‘shimchasi to‘planadi va kalamush organizmiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Buning oqibatida butun organ tizimi doirasida metabolitik o‘zgarishlari kuzatilmoqda. Oziq ovqatning samaradorligini oshirish, sifati va barqarorligini ta’minlash uchun qo‘shiladigan ozuqa qo‘shimchasi hisoblangan E-171 kalamush organizmi uchun qaytmas o‘zgarishlarni keltirib chiqaradi. Bundan tashqari ozuqa bo‘yogi hisoblangan E-173 ham kalamush oranizmida sezilarli o‘zgarishlarga sabab bo‘lmoqda. Kalamush tanasidagi metabolik jarayonlar ketma-ketligini buzilishiga ta’sir ko‘rsatmoqda. Tajribalar davomida kalamush qon zardobida kortizol va aldesteron konsentratsiyasi oshgan. Bu esa organizmdagi suv balaniga ta’sir qilib natriy va kaliy ionlari nisbatinini ham o‘zgarishiga sabab bo‘lmoqda

    SHAHAR MUHITIDA ATMOSFERANING IFLOSLANISHI: TRANSPORT GAZLARI VA HAVO SIFATI MONITORINGI

    Get PDF
    This article analyzes the impact of vehicle emissions on air pollution in urban environments. The main focus is on harmful substances such as carbon oxides (CO, CO₂), nitrogen oxides (NOₓ), sulfur dioxide (SO₂), and volatile organic compounds (VOCs) emitted by road transport. It also examines the importance of air quality monitoring systems, the effectiveness of modern sensor technologies, and predictive models based on artificial intelligence. The article discusses environmental and technological solutions to reduce pollution, including the development of green transport systems, electric vehicles, and strategies such as traffic restrictions.В данной статье анализируется влияние газов, выбрасываемых транспортными средствами, на загрязнение атмосферы городской среды. Основное внимание уделяется вредным веществам, таким как оксиды углерода (CO, CO₂), оксиды азота (NOₓ), диоксид серы (SO₂) и летучие органические соединения (ЛОС), выбрасываемые автотранспортными средствами. Также рассматривается важность систем мониторинга качества воздуха, современных сенсорных технологий и эффективность прогнозирующих моделей на основе искусственного интеллекта. В статье обсуждаются экологические и технологические решения по снижению загрязнения, включая такие стратегии, как развитие экологически чистых транспортных систем, электромобилей и ограничений на поездки на работу.Ushbu maqolada shahar muhitida atmosferaning ifloslanishiga transport vositalari chiqaradigan gazlarning ta’siri tahlil qilinadi. Asosiy e’tibor avtomobil transportidan chiqayotgan uglerod oksidlari (CO, CO₂), azot oksidlari (NOₓ), oltingugurt dioksidi (SO₂) va uchuvchi organik birikmalar (VOCs) kabi zararli moddalarga qaratiladi. Shuningdek, havo sifati monitoringi tizimlarining ahamiyati, zamonaviy sensor texnologiyalari va sun’iy intellekt asosida ishlovchi bashoratlash modellarining samaradorligi ko‘rib chiqiladi. Maqolada ifloslanish darajasini kamaytirish bo‘yicha ekologik va texnologik yechimlar, jumladan, yashil transport tizimlarini rivojlantirish, elektromobillar va qatnov cheklovlari kabi strategiyalar muhokama qilinad

    MICROBIAL ECOSYSTEM OF THE DIGESTIVE SYSTEM OF CATTLE RAISED UNDER DIFFERENT CONDITIONS

    No full text
    The аrticle рresents the results оf а study оn the sоil envirоnment оf the Rоmitаn district оf the Bukhаrа regiоn, its cоnstituent minerаls, оrgаnic аnd inоrgаnic substаnces, аnd their cоntent in the studied аreаs. It аlsо рrоvides infоrmаtiоn оn the rоle оf sоil substаnces in increаsing sоil fertility аnd their imроrtаnce in the grоwth аnd develорment оf рlаntsВ статье представлены результаты исследований почвенной среды Ромитанского района Бухарской области, ее состава минералов, органических и неорганических веществ, их содержания на исследуемых территориях. Также рассматривается роль почвенных веществ в повышении плодородие почв и их значение для роста и развития растений. информация предоставляетсяMаqоlаdа Buxоrо vilоyаti Rоmitаn tumаni tuрrоqlаri muhiti, uni tаshkillаshtirgаn minerаllаr, оrgаnik vа nооrgаnik mоddаlаr hаmdа ulаrning о‘rgаnilgаn hududlаrdаgi miqdоri hаqidаgi tаdqiqоt nаtijаlаri keltirilаdi. Shuningdek tuрrоq tаrkibidаgi mоddаlаrning tuрrоq unumdоrligini оshirishdаgi rоli vа о‘simliklаrning о‘sib rivоjlаnishidаgi аhаmiyаti hаqidа mа’lumоtlаr berilаdi

    QIZILQUM GEODINAMIK POLIGONIDA ZILZILALAR BILAN BOG‘LIQ YER OSTI SUVLARIDAGI GAZ VA KIMYOVIY PARAMETRLARDA KUZATILGAN ANOMAL O‘ZGARISHLAR

    Get PDF
    The article presents the results of observations of gas-chemical components in artesian waters in wells of the Kyzylkum geodynamic polygon, as well as data on anomalous changes associated with seismic activity in the period from 2010 to 2025.В статье приведены результаты наблюдений газохимических компонентов в артезианских водах в скважинах Кызылкумского геодинамического полигона, а также данные об аномальных изменениях, связанных с сейсмической активизацией в период с2010 г. по 2025 г.Maqolada Qizilqum geodinamik poligonidagi quduqlarda artezian suvlaridagi gaz-kimyoviy komponentlarni kuzatish natijalari, shuningdek, 2010 yildan 2025 yilgacha bo‘lgan davrda seysmik faollik bilan bog‘liq anomal o‘zgarishlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar keltirilgan

    ATROF-MUHITNI IFLOSLAYOTGAN ZAHARLI GAZLARNING INSON SALOMATLIGIGA TA’SIRI

    Get PDF
    This article focuses on toxic gases polluting the environment, their sources, the diseases resulting from them, and measures to reduce toxic gases. Data from the World Health Organization and the Community Emissions Data System were usedДанная статья посвящена токсичным газам, загрязняющим окружающую среду, их источникам, возникающим в результате заболеваниям и мерам по снижению выбросов токсичных газов. Использованы данные Всемирной организации здравоохранения, Community Emissions Data SystemUshbu maqola atrof-muhitni ifloslayotgan zaharli gazlar, ularning manbalari, oqibatida yuzaga kelayotgan kasalliklar, zaharli gazlarning kamaytirish choralariga e’tibor qaratilgan. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti, Community Emissions Data System ma’lumotlaridan foydalanilgan

    ZAXIRALARNI ISHONCHLI BAHOLASHGA GEOLOGIK VA USLUBIY OMILLARNING TA’SIRI KAULDI KONI MISOLIDA

    Get PDF
    The article examines the geological and methodological factors influencing the reliability of assessing gold reserves in ore bodies using the Kauldy deposit as an example. The study analyzes the following geological factors, such as the morphology of ore bodies, the distribution of useful components, as well as methodological approaches, including the analysis of exploration network density (rarefaction results) and the assessment of average values of calculated parameters (for the accuracy of reserve calculationВ статье рассматриваются геологические и методические факторы, оказывающие влияние на достоверность оценки запасов золота в рудных телах на примере месторождения Каульды. В исследовании анализируются следующие геол. факторы, такие как морфология рудных тел, распределение полезных компонентов, а также методические подходы, включая анализ густоты разведочной сети (результаты разрежения) и оценки средних значений подсчетных параметров (на точность подсчета запасов)Maqolada Kauldin koni misolida ma’dan tanalaridagi oltin zaxiralarini baholashning ishonchliligiga ta’sir etuvchi geologik va uslubiy omillar ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda ma’dan tanalarining morfologiyasi, foydali komponentlarning taqsimlanishi kabi omillar, shuningdek, uslubiy yondashuvlar, jumladan, qidiruv to‘ring zichligi (qisqartirish natijalari) va hisoblangan parametrlarning o‘rtacha qiymatlarini baholash (zaxiralarni hisoblash aniqligi) usullari batafsil tahlil qilingan

    ENGINEERING AND GEOLOGICAL CONDITIONS OF THE ANGREN OIL DEPOT TERRITORY

    Get PDF
    Maqolada hududning geologik tuzilishi, muhandislik-geologik, gidrogeologik sharoitlari, tog‘ jinslarning fizik-mexanik xususiyatlari tahlil qilingan. Muhandislik-geologik jarayonlar va hodisalarning (suv toshqini, deformatsiya, cho‘kish) rivojlanishiga olib kelgan tabiiy litologik to‘siqlar aniqlandi va ularning sabab-oqibat munosabatlari qayd etildiРабота включает анализ геологического строения, инженерно-геологических, гидрогеологических условий, физико-механических свойств грунтов территории. Выявлены естественные литологические барьеры, обусловившие развитие инженерно-геологических процессов и явлений (подтопление, деформация, просадка), отмечены их причинно-следственные связи.Maqolada hududning geologik tuzilishi, muhandislik-geologik, gidrogeologik sharoitlari, tog‘ jinslarning fizik-mexanik xususiyatlari tahlil qilingan. Muhandislik-geologik jarayonlar va hodisalarning (suv toshqini, deformatsiya, cho‘kish) rivojlanishiga olib kelgan tabiiy litologik to‘siqlar aniqlandi va ularning sabab-oqibat munosabatlari qayd etildi

    INITIAL FORMATION OF THE GROUNDWATER REGIME OF THE FERGANA VALLEY AND OPERATIONAL CONDITIONS

    Get PDF
    Ushbu maqolada Farg‘ona vodiysi viloyatlarining yеr osti suvlari rejimini shakllanish tarixi, ulardagi gidrodinamik va gidrokimyoviy o‘zgarishi hamda yеr osti suvlarining ekspluatatsion sharoitlari masalasida fikr yuritiladiВ стате рассматривается история формирования режима подземных вод регионов Ферганской долины, их гидродинамические и гидрохимические изменения, а также условия эксплуататсии подземных водThe article examines the history of the formation of the groundwater regime in the Fergana Valley regions, their hydrodynamic and hydrochemical changes, as well as the conditions for the exploitation of groundwate

    SILITSID-KREMNIY IKKI QATLAMLI TIZIMIDAGI O‘TISH QATLAMINING KO‘NLIGINI TADQIQ QILISH

    Get PDF
    This work presents the results of a study on the parameters of the energy bands of thin films of silicon (Si) and barium disilicide (BaSi₂), as well as the characteristics of the transitional layer between them. Ultraviolet photoelectron spectroscopy (UPS) was used to determine the bandgap width (Eg) and the position of the valence band maximum (EV). A comprehensive approach, including optical electron spectroscopy (OES), UPS, scanning electron microscopy (SEM), and X-ray structural analysis, allowed for the investigation of the composition, surface morphology, and electronic structure of the BaSi₂/Si/BaSi₂/Si (111) nanofilm system. This system was obtained by implanting barium ions (Ba⁺) into silicon followed by annealing. The work determined the parameters of the energy bands and constructed the energy band diagram of the Si/BaSi₂/Si system. Additionally, the depth of formation and thickness of the BaSi₂ layer were studied depending on the energy of the implanted Ba⁺ ions in the range from 0.5 keV to 30 keV. The obtained results are of great importance for understanding the electronic properties and potential applications of such systems in optoelectronics and energy devices.В данной работе представлены результаты исследования параметров энергетических зон тонких пленок кремния (Si) и дисилицида бария (BaSi₂), а также определены характеристики переходного слоя между ними. Метод ультрафиолетовой фотоэлектронной спектроскопии (УФЭС) использован для определения ширины запрещенной зоны (Eg) и положения потолка валентной зоны (EV). Комплексный подход, включающий методы оптической электронной спектроскопии (ОЭС), УФЭС, растровой электронной микроскопии (РЭМ) и рентгеноструктурного анализа, позволил изучить состав, морфологию поверхности и электронную структуру нанопленочной системы BaSi₂/Si/BaSi₂/Si (111). Данная система была получена методом имплантации ионов бария (Ba⁺) в кремний с последующим прогревом. В работе определены параметры энергетических зон и построена энергетическая зонная диаграмма системы Si/BaSi₂/Si. Также исследованы глубина образования и толщина слоя BaSi₂ в зависимости от энергии имплантируемых ионов Ba⁺ в диапазоне от 0.5 кэВ до 30 кэВ. Полученные результаты имеют важное значение для понимания электронных свойств и потенциального применения таких систем в оптоэлектронике и энергетических устройствахBu ishda kremniy (Si) va bariy disilitsidi (BaSi₂) ingichka plenkalarining energetik zonalari parametrlarini o‘rganish natijalari taqdim etilgan, shuningdek, ular o‘rtasidagi o‘tish qavatining xususiyatlari aniqlangan. UFES (Ultrafiolet fotoelektron spektroskopiyasi) usuli yordamida to‘siqli zonaning kengligi (Eg) va valentlik zonasining chegarasi (EV) aniqlangan. Optik elektron spektroskopiyasi (OES), UFES, rastrali elektron mikroskopiyasi (REM) va rentgen strukturaviy tahlil usullarini o‘z ichiga olgan kompleks yondashuv orqali BaSi₂/Si/BaSi₂/Si (111) nanoplenka tizimining tarkibi, yuza morfologiyasi va elektron strukturasi o‘rganildi. Bu tizim bariy ionlarini (Ba⁺) kremniyga implantatsiya qilish va keyingi isitish orqali olingan

    INGLIZ VA O‘ZBEK BADIIY ASARLARIDA ANTONIMLAR TARJIMASIDA PRAGMATIK ASPEKT

    Get PDF
    This article examines the unique challenges involved in translating antonyms found in English and Uzbek literary texts. Antonyms carry not only a lexical-semantic function but also convey cultural, emotional, and poetic nuances. The discussion highlights the importance of accurately interpreting cultural codes, preserving the author’s artistic intent, and selecting translation equivalents that meet the pragmatic goals of the source material.В статье рассматриваются особенности и трудности, возникающие при переводе антонимов, встречающихся в английской и узбекской художественной литературе. Антонимы играют не только лексико-семантическую роль, но и несут культурную, эмоциональную и поэтическую нагрузку. Отмечается важность правильного учета культурных кодов, сохранения художественного замысла автора и подбора эквивалентов, удовлетворяших прагматическую цель перевода.Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek badiiy asarlarida uchraydigan antonimlarni tarjima qilish jarayonidagi pragmatik muammolar tahlil qilinadi. Antonimlar nafaqat lug‘aviy qarama-qarshilik, balki madaniy, emotsional va poetik vazifalarni ham bajaradi. Shuningdek, maqolada tarjimonning madaniyatlararo kodlarni to‘g‘ri aniqlashi, badiiy matn ruhini saqlashi va pragmatik maqsadga muvofiq ekvivalentlar topish muhimligi ko‘rsatib beriladi

    2,721

    full texts

    5,333

    metadata records
    Updated in last 30 days.
    Publishing House of the National University of Uzbekistan
    Access Repository Dashboard
    Do you manage Open Research Online? Become a CORE Member to access insider analytics, issue reports and manage access to outputs from your repository in the CORE Repository Dashboard! 👇