Nesir: Journal of Literary Studies
Not a member yet
123 research outputs found
Sort by
“Genç Kalem”in Karanlık Dili: Ömer Seyfettin'in Hikâyelerinde Kötülük
Get PDFEvil is a recurring sub-theme in Ömer Seyfettin’s short stories. In narratives written during and after the Balkan Wars, evil is depicted as intrinsic to the violence and terror inflicted on Muslim Turks, reinforcing the author’s nationalist thesis. However, the interplay between the narrator’s voice and the perpetrator of violence occasionally blurs ideological boundaries, representing evil as a universal human experience and subtly challenging the story's thesis. Beyond its role in wartime narratives, evil also appears prominently in stories of childhood and self-formation, driving protagonists’ transgressive thoughts, attitudes, and actions that defy moral and social norms. Through psychological realism, Seyfettin integrates evil either as a central theme or as a narrative device, enriching his storytelling. This article examines the representation of evil in Seyfettin’s short stories, emphasizing its psychological depth and consistency while exploring its structural contribution to his narratives.Ömer Seyfettin’in hikâyelerinde tekrar eden alt temalardan birisi “kötülük”tür. Balkan Savaşları’nın öncesi, sırası ve hemen sonrasında yazdığı hikâyelerde kötülük, Müslüman Türkleri hedef alan şiddet ve terörün doğal bir uzantısı olarak temsil bulur. Bu mezalim hikâyelerinde kötülük, yazarın milliyetçi tezine hizmet eden bir araçtır. Bununla birlikte, bu hikâyelerde bazen anlatıcı ile şiddetin failinin sesleri birbirine karışır. Anlatıcının kötülük ile ideolojik mesafesini koruyamadığı bu anlatım, kötülüğü bir araç olmaktan çıkararak hikâyenin tezini akamete uğratma pahasına insani bir deneyim olarak temsil bulur. Araca indirgenmeyen kötülük, Ömer Seyfettin’in çocukluk ve olgunlaşma hikâyelerinde de temsil bulur. Bu hikâyelerde asıl tema olan kötülük hikâye kişilerinin ahlaki ve toplumsal normları ihlal eden düşünce, tavır ve davranışlarının ardındaki saiktir. Hikâyenin ana teması olsun ya da olmasın, Ömer Seyfettin’in hikâyelerinde kötülük belli bir psikolojik gerçekçilikle yer alır. Bu makale, Ömer Seyfettin’in hikâyelerinde kötülüğün psikolojik iç tutarlılıkla temsiline ve metnin yapısına katkısına odaklanıyor
Fuad Köprülü’nün Evrimi: Kozmopolit Düşünceden Millî Edebiyat Tarihine (1909-1913)
Get PDFThis article examines the conceptual transformation of evolution in Fuad Köprülü’s writings between 1909 and 1913, tracing his intellectual trajectory from cosmopolitan literary sociology to nationalist philology. Initially engaging with Darwinian, Spencerian, and Tainean models of cultural development, Köprülü deployed evolutionary discourse to articulate a comparative and transnational theory of literature. His early essays treat evolution as a gradual and pluralist unfolding of aesthetic and intellectual refinement. However, following the Balkan Wars and under the influence of nationalist thought, Köprülü reimagines evolution as a voluntarist and vitalist force for national rebirth. Drawing on mutationism, Bergson’s creative evolution, and Gökalp’s cultural sociology, he reframes evolution as rupture, will, and methodological foundation. The article demonstrates how this conceptual reorientation culminates in Köprülü’s “Türk Edebiyatı Tarihinde Usûl,” which institutionalizes literary history as a national science. By analyzing this shift, the article reveals how Köprülü transformed a European-derived concept into the epistemological core of Turkish literary historiography.Bu makale, Fuad Köprülü’nün 1909 ile 1913 yılları arasında kaleme aldığı metinlerde evrim (tekâmül) kavramının geçirdiği düşünsel dönüşümü incelemekte; onun kozmopolit bir edebiyat sosyolojisinden milliyetçi bir filoloji anlayışına yönelişini izlemektedir. Başlangıçta Darwinci, Spencerci ve Taineci modellerden yararlanan Köprülü, edebî gelişimi hem toplumsal dönüşümün bir ürünü hem de onun itici gücü olarak tanımlar ve evrimi estetik ve entelektüel olgunlaşmanın çoğulcu bir ilkesi olarak kurgular. Ancak Balkan Savaşları sonrası yaşanan siyasal kırılma ve Ziya Gökalp merkezli milliyetçi çevrelerin etkisiyle, evrim düşüncesini irade ve canlılık temelinde, ulusal bir dirilişin aracı olarak yeniden yapılandırır. Mutasyonculuk, Bergson’un yaratıcı evrimi ve Gökalp’ın kültür sosyolojisinden beslenen bu yeni çerçeve, “Türk Edebiyatı Tarihinde Usûl” makalesinde disipliner bir yönteme dönüşerek, edebiyat tarihini ulusal bir bilim olarak kurar. Makale, bu düşünsel dönüşümün izini sürerek Köprülü’nün Avrupa kaynaklı bir kavramı, Türk edebiyat tarihçiliğinin temel bir epistemolojisine dönüştürmesini ortaya koyar
Mimesis Kavramı: Tarih, Anlam ve Epistemik Bağlam
Get PDFFrom Ancient Greece the concept of mimesis largely defines our understanding of art right up until the end of the eighteenth century, when it is drastically suppressed, until it re-emerges in the mid-twentieth century with a new focus, characterized not through philosophical aesthetics this time, but through the social and cultural sciences. Viewed historically and systematically, mimesis or imitation can be reconstructed as a concept which revolves around two poles, namely a world-reproducing and a world-creating pole, that fundamental aspect of art as a realistic mirror of nature, and art as its own, autonomous world. As imitation of action mimesis finally proves to be a primarily practical and social capacity.Antik Yunan’dan başlayarak on sekizinci yüzyılın sonuna dek sanat anlayışımızı büyük ölçüde belirleyen mimesis kavramı, bu dönemde radikal biçimde baskılanmış, ancak yirminci yüzyılın ortalarında bu kez felsefi estetiğin çerçevesinde değil, sosyal ve kültürel bilimler bağlamında farklı bir odakla yeniden ortaya çıkmıştır. Tarihsel ve sistematik açıdan bakıldığında, mimesis ya da taklit, sanatın hem doğanın gerçekçi bir aynası olma hem de kendi özerk dünyasını kurma yönündeki temel boyutlarını ifade eden, dünyayı yeniden üreten ve dünyayı yaratan iki kutup etrafında yeniden inşa edilebilecek bir kavram olarak belirir. Eylemin taklidi olarak mimesis, nihayetinde esasen pratik ve toplumsal bir yeti olduğunu kanıtlamaktadır
Anadolu’da Türkçe Edebiyatın Doğuşu ve Mesnevi Nazım Biçimi: Yerelleşme, İcra, Ritüel
No full textThe emergence of Western Turkish as a literary language in Anatolia and the Balkans went hand in hand with the Islamization of the region. Based on theoretical frameworks on vernacularization, this article provides an overview of the role of the mesnevi form in both processes, highlighting the dimensions of oral transmission, ritual and collective affect that marked the period. The article argues that the mesnevi, as the leading literary form of the period, blended three different functions, bringing together the cosmopolitan model (Persianate literary tradition), Sufi education, and oral performance. As the site of transition from oral to written literature, the mesnevi form could carry the collective ritual functions of storytelling while also being intelligible as ‘Islamic’ in its easily recognizable adoption of the dominant cosmopolitan literary code of Persian. In this sense, a story became Islamic by the very fact of being cast in the form of a mesnevi. The mesnevi appealed to an audience that included not only literati versed in Arabic and Persian, but also common, illiterate folk being acquainted with Islam through heroic and mythical narratives. The prevalence of themes related to women, especially motherhood, in some orally performed mesnevis shows that the mesnevi crossed gender boundaries as well. Performed by storytellers with a repertoire similar to that of prose epics, the consumption of these mesnevis was itself a ritual, a social event signified by the bodily enactment of a mythical event. In these texts, in which the process of Islamization of Anatolia and the Balkans can be observed, being part of the ummah was a collective emotional and sensual experience performed in a ritual context.Anadolu ve Balkanlarda Türkçenin edebî bir dil olarak ortaya çıkışı, bölgenin İslamlaşmasından ayrılmaz bir süreçti. Bu makale, edebiyatta yerelleşmeye dair teorik çerçeveler bağlamında mesnevi nazım biçiminin her iki süreçteki rolüne genel bir bakış sunarak döneme damgasını vuran sözlü aktarım, ritüel ve kolektif duygulanım boyutlarını öne çıkarmaktadır. Dönemin önde gelen edebî biçimi olan mesnevinin üç farklı işlevi harmanladığını, kozmopolit modeli (Farsça edebî geleneği), tasavvufi eğitim aracını ve sözlü performansı bir araya getirdiğini iddia etmektedir. Mesnevi biçimi sözlü edebiyattan yazıya geçişin gerçekleştiği başlıca alandı. Hikâye anlatıcılığının kolektif ritüel işlevini üstlenirken aynı zamanda kolayca İslami olarak tanımlanabilecek bir edebî kodu imliyordu. Mesnevi yalnızca Arapça ve Farsça bilen dar bir seçkin zümreye değil, aynı zamanda kahramanlık hikâyeleri ve efsanevi anlatılar aracılığıyla İslam’la tanışan, okuma yazma bilmeyen halkı da içeren geniş bir kitleye hitap ediyordu. Sözlü olarak icra edilen bazı mesnevilerde kadınlarla, özellikle de annelikle ilgili temaların yaygınlığı, mesnevinin cinsiyet sınırlarını da aştığını göstermektedir. Meddahlar ve hikâye anlatıcıları tarafından icra edilen, mensur destanlarla benzer bir repertuvara sahip mesnevilerin alımlanış biçimleri başlı başına bir ritüeldi, mitik bir olayın bedensel olarak canlandırılmasıyla imlenen toplumsal bir olaydı. Anadolu ve Balkanların İslamlaşma sürecinin gözlemlenebildiği bu metinlerde ümmet olmak, ritüel bağlamda icra edilen duygusal ve duyumsal bir kolektif tecrübeye dönüşmekteydi.
Platon ve Kur'an'da Mimesisin Mimarisi
Get PDFThe way we understand mimesis is fundamental to epistemology, physics, and representation in political life as well as in the arts. Can truth/reality be copied? The most enduring understanding of what truth and reality are has come to us from Plato, who launched an attack on poetry as false representation of the divine. Although a rarely defined Neoplatonism is routinely attributed to the ninth and tenth-century philosophers who wrote in Arabic, I and others have overlooked how much of Plato there is in the whole of Islamicate literature and culture, beginning with the linguistic environment of the Quran. But it is well known that Plato was revered in historical Islamicate societies; Ibn Sina (Avicenna, d. 1037) and many others referred to him as “the divine Plato,” and considered him a prophet in the monotheistic tradition. There is now a small body of work on mimesis and Islam, but here I will look specifically at Platonic topics found in the Quran with regard to mimesis and poetry, and the kind of methodology needed to appreciate them.Mimesisi anlama biçimimiz, epistemoloji, fizik ve siyasi yaşamda olduğu kadar sanatta da temsil için temel öneme sahiptir. Hakikat/gerçek kopyalanabilir mi? Hakikatin ve gerçekliğin ne olduğu konusundaki en etkili anlayış, ilahi olanın yanlış temsili olarak şiiri eleştiren Platon’dan gelmiştir. Nadiren tanımlanan Yeni Platonculuk, Arapça yazan dokuz ve onuncu yüzyıl filozoflarına rutin olarak atfedilse de ben ve diğerleri, Kur’an-ı Kerim’in dilsel ortamından başlayarak, İslam edebiyatı ve kültürünün tamamında Platon’un ne kadar çok yer aldığını gözden kaçırmışızdır. Ancak Platon’un tarihî İslam toplumlarında saygı gördüğü iyi bilinmektedir. İbn Sina (ö. 1037) ve diğerleri onu “ilahi Platon” olarak adlandırmış ve tek tanrılı gelenekte bir peygamber olarak görmüşlerdir. Mimesis ve İslam üzerine şu anda az sayıda çalışma bulunmaktadır ve ben bu çalışmada özellikle Kur’an-ı Kerim’de mimesis ve şiirle ilgili Platonik konulara ve bunları anlamak için gerekli olan yönteme odaklanacağım
Taklit Etmeden Taklit: Duns Scotus’un İnsanlarda Imago Dei Olarak Kendi Kendini Belirleyen Akıl Üzerine Görüşleri
Get PDFThe concept of imitation creates a paradoxical paradigm in Duns Scotus’ philosophy. Following the traditional framework, this medieval thinker considered rational power to be imago Dei, i.e., God’s image in humans. A human’s finite rationality imitates the divine being as an image resembles and imitates the object it depicts. This common medieval assumption—strongly connected with the theological context—is also interesting from an ontological point of view, as it clarifies historical discourse concerning the relation between the principle of beings and beings themselves. Duns Scotus’ theory of imitation merits consideration because it includes not only the necessary causal aspect but also the contingent, free element of the relation. Scotus identifies rational power with free will. This presumption leads the thinker to a provocative theory of imitation. For rational finite beings, the method of imitation is paradoxically “not to imitate.” Unlike all nonrational beings, which imitate by following pre-determined nature, rational beings can imitate by not imitating and being free in their volitional acts.Taklit kavramı, Duns Scotus’un düşüncesinde paradoksal bir paradigma oluşturur. Geleneksel çerçeveyi takip eden bu Orta Çağ filozofu, rasyonel gücü imago Dei, yani Tanrı’nın insandaki sureti olarak kabul eder. İnsanın sonlu aklı, bir tasvirin kendisini konu aldığı nesneye benzemesi ve onu taklit etmesi gibi, ilahi varlığı taklit eder. Teolojik bağlamla sıkı biçimde ilişkili olan bu yaygın Orta Çağ varsayımı, varlıkların ilkesi ile bizatihi varlıkların kendisi arasındaki ilişkiye dair tarihsel söylemi açıklığa kavuşturduğu için ontolojik bakımdan da önem taşır. Duns Scotus’un taklit kuramı, yalnızca zorunlu nedensel boyutu değil, aynı zamanda ilişkinin olumsal ve özgür unsurlarını da içerdiği için dikkate değerdir. Scotus, rasyonel gücü özgür irade ile özdeşleştirir. Bu kabul, düşünürün provokatif bir taklit kuramına ulaşmasına yol açar. Rasyonel sınırlı varlıklar için taklit etmenin yolu paradoksal biçimde “taklit etmemektir.” Önceden belirlenmiş doğalarını izleyerek taklit eden akıldışı irrasyonel varlıkların aksine, rasyonel varlıklar taklit etmeden ve iradî eylemlerinde özgür olarak taklit edebilirler
Aşk, Görev ve Fedākārlık: Pargalı İbrāhīm’in Muḥsine Hanım’a Mektupları
Get PDFThis paper examines eleven letters exchanged between Grand Vizier İbrāḥīm Pasha and his wife Muḥsine Hanım. The collection consists of ten letters from İbrāḥīm and one from his wife. The examination unfolds across three themes: political reporting, emotional support, and separation. The argument is put forward that, while the content of the letters is personal, they also serve a broader purpose. İbrāḥīm likely uses these letters to apprise his wife of military victories and to communicate with a broader audience, reflecting his dual role as a statesman and family man. The analysis demonstrates how these letters assert political legitimacy while concurrently strengthening emotional bonds, thus revealing the complex intersection of power, faith, and personal devotion in the life of a high-ranking Ottoman statesman. By foregrounding the emotional side of a Grand Vizier, this article contributes to the history of emotions in the early modern Ottoman world and offers a rare analysis of epistolary material that blends personal devotion with political self-fashioning.Bu çalışma, Sadrazam Pargalı İbrāḥīm Paşa ile eşi Muḥsine Hanım arasında yazılmış on bir mektubu analiz etmektedir. Mektup koleksiyonu, İbrāḥīm Paşa’ya ait on mektup ve eşi Muḥsine Hanım’a ait bir mektuptan oluşmaktadır. Çalışma, üç temel tema etrafında şekillendirilmektedir: Siyasi raporlama, duygusal destek ve ayrılık. Mektupların içeriğinin kişisel bir nitelik taşımakla birlikte, aynı zamanda daha geniş bir amaç taşıdığı savunulmaktadır. İbrāḥīm Paşa, bu mektupları yalnızca eşiyle askeri zaferlerini paylaşmak için değil, aynı zamanda daha geniş bir kitleye hitap etmek amacıyla da kullanmaktadır. Bu durum, onun hem bir devlet adamı hem de bir aile reisi olarak iki farklı rolünü yansıtmaktadır. Çalışma, mektupların siyasi meşruiyetin pekiştirilmesi ve duygusal bağların güçlendirilmesi işlevlerini nasıl yerine getirdiğini göstererek, Osmanlı elitinin yaşamında güç, inanç ve kişisel bağlılık arasındaki karmaşık kesişimi ortaya koymaktadır. Bir sadrazamın duygusal yönünü ön plana çıkararak, bu makale erken modern Osmanlı dünyasında duyguların tarihine katkı sağlamakta ve kişisel bağlılık ile siyasi kendilik inşasını harmanlayan, az incelenmiş bir mektup kaynağını nadir bir analizle ele almaktadır
Sayı Editöründen
No full textConceptual history is an effective method—and, in some cases, the only key—for understanding periods marked by major social, cultural, and political transformations. To trace a transformation, one must follow the history of the concepts that bore witness to it and recorded its progression. The second half of the nineteenth century was such a period in the Ottoman cultural sphere, characterized by its multilingual and multiethnic components, during which a dramatic transformation took place. This period parallels what Reinhart Koselleck, in Geschichtliche Grundbegriffe (Conceptual History), calls the Sattelzeit—a threshold period in which classical concepts undergo semantic ruptures and reconfigurations. Witnessing a transition in the development of modern ideas regarding language, communication, and aesthetics.[1] On the one hand, certain traditional concepts were repurposed to adapt to the changing conditions of modernity; on the other hand, some terms fell out of circulation or experienced semantic shifts that reoriented them into new discursive frameworks. While some of these were quickly integrated as new entries into the lexicon, others—especially older, established terms—gradually lost their earlier cultural and political connotations and began to acquire new meanings. By the early twentieth century, the conceptual codes of cultural and political discourse in the Ottoman Empire—whether conservative and traditional or emerging from modern paradigms—had largely become compatible with modern epistemology.
This dossier in this issue of Nesir: Journal of Literary Studies, titled “A Conceptual Perspective on Late Ottoman Literature,” took shape following a workshop held at the University of Bologna on February 29–March 1, 2024. The event was organized within the framework of the ERC-funded project “Empires of Reform: Enlightenment, Nationalist Precursors, and Non-Western Literary Modernities.” The dossier aims to explore the interaction between the emerging literary modernity in the nineteenth century and the Ottoman-Turkish literature and criticism through the lens of conceptual history. The underlying premise of this methodological approach is not only that history finds expression in certain key concepts, but also that these concepts—through their internal contradictions and their interaction with prior meanings—can reveal, both synchronically and diachronically, critical aspects of literary modernity and its conceptual networks.[2]
The nineteenth century marks a period of decisive transformation in Ottoman-Turkish literature, both in terms of form and conceptual structure. A radical shift occurred from traditional forms to Western-oriented and innovative literary expressions and narrative structures. This epistemological drift initiated by modernity led to the reconceptualization of earlier aesthetic and cultural norms. Here, I prefer the term “drift” over “epistemological rupture” or “break,” as the notion of rupture tends to disregard not only the processual and evolutionary dimensions of transformation but also its historical embeddedness, often evoking colonial histories instead. Beginning as early as the eighteenth-century reform movements, and gaining traction with the emergence of early print capitalism and a modest public sphere in the 1860s, the cultural field of the Ottoman Empire—like other premodern cultures—found itself drawn from deeply rooted aesthetic codes and practices into a modern aesthetic paradigm. It would be misguided, however, to understand the premodern or early modern literary and cultural sphere as a static or fixed system. The classical period in the Ottoman Empire was marked by a vibrant productivity, shaped not only by adherence to traditional norms but also by the creative transgression of those very norms, and it contained within itself profound internal contradictions. Unlike the Western tradition, where the transition to a modern poetics unfolded gradually over a prolonged period, the Ottoman context experienced this transformation within a matter of decades.
The core concepts and categories of modern aesthetics—such as originality, artistic genius, and creative imagination—were, of course, not entirely new ideas. Yet, as this new epistemological regime gained traction in the late nineteenth century, it warranted a reconfiguration of the literary field. The aesthetic valorization of original, personal style and its historical entanglement with the emergence of literary property radically altered traditional conceptions of the author and authorship. Ironically, reform and reorganization (tanzimat) brought with them not only a sense of progress but also feelings of belatedness, insufficiency, and even failure. In this light, the Tanzimat era may be read not solely as a moment of renewal, but equally as a period of anxiety and perceived inadequacy. What has often been mischaracterized as “Westernization” also entailed, in many instances, the hasty and contradictory adoption of modern forms under the shadow of imperial cultural and political decline. It was, in fact, a part of survival strategy.
The aim of this dossier is to explore how certain key concepts—traced both synchronically and diachronically—can help us follow the process of epistemological displacement that marked the nineteenth century. The articles included in this dossier examine central literary and cultural concepts that defined the final decades of the Ottoman Empire, offering a conceptual lens through which to analyze the transitions leading to literary modernity. Each study is structured around a key concept with culturally specific resonances and provides an in-depth analysis of its impact on the literary field within a historical framework. The topics addressed include the transformation of critical practices such as muâheze (censure) and tenkîd (critique); the concept of originality (şahsiyet) as a hallmark of modernity in both national and aesthetic terms; and the diachronic tracking of conceptual shifts in the writings of one of the period’s major authors. Together, these three articles shed light on various dimensions of the conceptual restructuring of aesthetic, literary, and cultural terminology, offering an entry point into understanding the late Ottoman literary landscape through the lens of conceptual history.
The first article in the dossier, titled “Fuad Köprülü’s Evolution: From Cosmopolitan Thought to National Historiography (1909–1913)” by Fatih Altuğ, examines the intellectual evolution of Fuad Köprülü—an influential figure in the conceptual formation of late Ottoman literary modernity. Altuğ traces the conceptual transformations of evolution, a central idea in Köprülü’s writings between 1909 and 1913, and investigates how this term underwent epistemological shifts in response to the political changes of the period. Initially influenced by European thinkers such as Darwin, Spencer, and Taine, Köprülü conceptualized evolution as both a product and a driver of social transformation, and as a pluralistic principle of aesthetic and intellectual development. However, the changing political climate after the Balkan Wars, and the emergence of a new nationalist intellectual milieu formed around Ziya Gökalp, prompted a significant redefinition of this concept. In this new framework, evolution became entangled with ideas of individual creativity, cultural vitality, and national will. This new understanding, influenced by Bergson’s creative evolution, mutationist theories, and Gökalp’s sociology of culture, found methodological expression in Köprülü’s 1913 essay “Method in the History of Turkish Literature,” where he laid the foundations for a nationalized literary historiography. In line with the broader framework of this dossier, Altuğ’s article illustrates how a European-derived conceptual framework was transformed into a foundational epistemology for Ottoman-Turkish literary studies. It exemplifies why tracing the historical trajectory of concepts is essential for understanding the construction of literary modernity.
Hazal Bozyer’s article, “Not Ambition, but Culture: The Transformation of the Concept of Personality from the Late Ottoman to the Early Republican Era,” examines the historical and conceptual transformation of the notion of şahsiyet (personality/individuality) across the period spanning from the late Ottoman era to the early years of the Turkish Republic. Employing the method of conceptual history, the study explores how this transformation intersected with the rise of literary modernity. Covering the period from the 1860s to the 1930s, the article traces how concepts such as identity, autonomy, individuality, and nationhood were shaped and transmitted into the public sphere—particularly through literary production and periodicals. In an era when the distinction between journalist and author had not yet fully crystallized, şahsiyet emerged as a key concept that articulated both individual creativity and collective identity formation. Bozyer’s article provides a multilayered conceptual mapping of şahsiyet and şahsiyetçilik, analyzing them not only as expressions of individual character but also in their aesthetic, social, and political dimensions. By focusing on how the term was redefined both discursively and ideologically during the Tanzimat, the Second Constitutional Era, and the early Republican period, the article shows how şahsiyet gradually shifted—particularly after 1900—towards a notion of national character under the influence of nationalist thought. This conceptual shift intertwined with evolving literary values such as originality, authority, and representation. In doing so, the study makes a significant contribution to the dossier’s overarching aim of tracing the historical trajectories of concepts both synchronically and diachronically.
The final article of the dossier, titled “In the Liminal Space of Muâheze, Tenkîd and Criticism: The Foundational Texts of Literary Criticism in Turkish Literature,” by Atiye Gülfer Gündoğdu, offers a conceptual history–oriented reading of two foundational texts of modern Ottoman literary criticism: Namık Kemal’s Tahrîb-i Harâbât and Ta‘kîb. Although these texts are widely recognized as seminal contributions to the emergence of literary criticism in modern Turkish literature—forming a lineage from Mizancı Murat to Ahmet Hamdi Tanpınar—Gündoğdu argues that the conceptual content of criticism itself has not been sufficiently interrogated in these works. Her article addresses this gap by examining the semantic and discursive fluidities among the terms muâheze (reproach), tenkîd (critique), and eleştiri (criticism) within their historical and rhetorical contexts. Gündoğdu shows that the critiques Namık Kemal directed toward Harâbât exhibit a hybrid form of criticism: one that oscillates between muâheze, targeting the author personally, and tenkîd, which seeks to distinguish authentic poetry from the inauthentic. In these texts, criticism emerges not only as an aesthetic judgment but also as a moral and political one. The term muhâkeme (judgment) employed by Kemal—implying both reasoning and adjudication—brings to light early modern dimensions of critical thought in the Ottoman context. In this way, the article aligns with the dossier’s overall aim of tracing the historical transformations of key cultural and aesthetic concepts in the construction of literary modernity. It explores how the notion of criticism was named, framed, and rearticulated in Ottoman-Turkish discourse through both linguistic and epistemological shifts.
In the “Research Articles (Outside the Dossier)” section of this issue, the article titled “Folk Literature Verses in Turkish Books Written for Foreigners during the Ottoman Period” by Osman Ataş and Sevim Önder examines examples of folk verse included in textbooks designed to teach Turkish to foreigners between 1600 and 1923. Focusing on works by European authors who, in response to the lack of Turkish-language resources and the general neglect of oral tradition materials, turned to anthologizing such content, the study investigates the functions, frequencies, and variants of folk genres such as türkü and mani in language instruction. Drawing on a corpus of 140 works, the article aims both to reveal the instruments of cultural transmission and to lay the groundwork for future research in the field.
Zeynep Oktay’s article, “The Mesnevi Form and the Emergence of Turkish Literature in Anatolia: Vernacularization, Performance, and Collective Emotion,” investigates the role of the mesnevi verse form in the emergence of Turkish as a literary language in Anatolia and the Balkans. Focusing on oral transmission, ritual, and collective affect, Oktay argues that the mesnevi functioned both as an Islamic narrative form and as a vehicle for localized cultural production. By exploring the relationship between Persian literary tradition and the performative dimensions of folk storytelling, the study highlights the multilayered structure of the mesnevi as both a textual and social form.
The final article in this section, “The Dark Language of “Young Pen”: Evil in Ömer Seyfettin’s Short Stories,” by Veysel Öztürk, explores representations of evil in Seyfettin’s fiction. In the context of his atrocity stories written during the Balkan Wars, evil appears as a rhetorical tool of nationalist discourse. However, in certain narratives, the blurring of the voices of narrator and perpetrator renders evil visible beyond ideological frames—as a deeply human and psychological experience. Öztürk argues that evil, in these stories, is not merely a theme, but also a structural and expressive element of narrative itself.
In the “Research Note” section, Ahmed Nuri focuses on the correspondence between Halide Edib (Adıvar) and Hjalmar Lindquist, who translated her novel Ateşten Gömlek (The Shirt of Flame) into Swedish under the title Eldskjortan in 1928.
This issue of Nesir also features two book reviews. Kaan Kurt evaluates Kadir Dede’s study Edebiyatın Ulusu, Ulusun Edebiyatı: Erken Cumhuriyet Dönemi’nde Ulus İnşası ve Roman (The Nation of Literature, the Literature of the Nation: Nation-Building and the Novel in the Early Republican Period, 2021), while Büşra Şengül reviews Trauma and Narrative (Travma ve Anlatı, 2024), edited by Deniz Gündoğan İbrişim.
In the “Documents” section, Gizem Görgülüer and Songül Yağcıoğlu present and analyze two newly identified poems attributed to the poet Gevherî, offering both transcriptions and interpretative commentary.
Finally, I would like to extend my sincere thanks to the advisory board members, section editors, contributors, and reviewers who have supported the preparation of this issue. I am grateful as well to the contributors to the dossier who, due to time constraints, were unable to complete the publication process. I am also pleased to announce that the ninth issue of Nesir, to be published in October 2025, will be devoted to the theme “Mimesis in Philosophy and Literature: Representation, Truth, and Meaning.” Nesir welcomes original and high-quality submissions on this topic until August 1, 2025.
[1] Reinhart Koselleck, “Introduction and Prefaces to the Geschichtliche Grundbegriffe,” trans. Michaela Richter, Contributions to the History of Concepts 6, no. 1 (June 1, 2011): 9; Reinhart Koselleck, The Practice of Conceptual History: Timing History, Spacing Concepts (Stanford: Stanford University Press, 2002).
[2] For studies on conceptual history in the Ottoman context, see Einar Wigen, “Ottoman Concepts of Empire,” Contributions to the History of Concepts 8, no. 1 (2013): 44–66; and Alp Eren Topal and Einar Wigen, “Ottoman Conceptual History: Challenges and Prospects,” Contributions to the History of Concepts 14, no. 1 (2019): 93–114. For recent examples of conceptual approaches in Ottoman and Turkish historiography, see Ahmet Şimşek (ed.), Kavram Tarihi Çalışmaları (Istanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları, 2025). For foundational works in the literary and cultural applications of the method, see Raymond Williams, Keywords (London: Fontana Paperbacks, 1988); and Quentin Skinner, Visions of Politics, Volume 1: Regarding Method (Cambridge: Cambridge University Press, 2002).Kavram tarihi, büyük toplumsal, kültürel ve siyasi dönüşümlerin yaşandığı dönemleri anlamak için etkili bir yöntem, hatta kimi durumlarda yegâne anahtardır. Bir dönüşümün izini sürebilmek için ona tanıklık eden ve onu kayıt altına alan kavramların tarihini takip etmek gerekir. On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısı, çok dilli ve çok etnisiteli bileşenleriyle Osmanlı kültürel alanında dramatik bir dönüşümün yaşandığı dönemdir. Bu dönem, Reinhart Koselleck’in Kavramlar Tarihi adlı çalışmasında Sattelzeit olarak tanımladığı eşik zamanla—yani klasik kavramların anlam dünyalarının sarsılıp yeniden yapılandığı süreçle— benzer şekilde, dil, iletişim ve estetikle ilgili modern fikirlerin gelişiminde bir geçişe tanıklık etmiştir.[1] Bir yandan bazı eski kavramlar, modern dünyanın değişen koşullarına uyum sağlayacak şekilde yeniden işlev kazanmış; diğer yandan bazı terimler tedavülden kalkmış, anlam kaymasına uğrayarak yeni bağlamlara yerleşmiştir. Bunlardan bazıları hızla dile giren yeni terimler olarak kabul görürken diğer geleneksel kelimeler daha önceki kültürel ve siyasi anlamlarını yavaş yavaş kaybederek yeni anlamlar edinmeye başlamıştır. Yirminci yüzyılın başına gelindiğinde, Osmanlı’da kültürel ve siyasi söylemlerin kavramsal kodları—ister muhafazakâr ve geleneksel ister modern kavramlar olsun—büyük ölçüde modern epistemolojiyle uyumlu hâle gelmişti.
Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi’nin “Geç Osmanlı Edebiyatına Kavramsal Bir Bakış” başlıklı bu dosya sayısı, ERC destekli “Modernleşen İmparatorluklar: Aydınlanma, Milliyetçi Öncüler ve Batılı Olmayan Edebi Moderniteler” projesi çerçevesinde, 29 Şubat-1 Mart 2024 tarihlerinde Bologna Üniversitesinde düzenlenen çalıştayın ardından şekillenmiştir. Sayı, on dokuzuncu yüzyılda gelişen edebî modernite ile Osmanlı-Türk edebiyatı ve eleştirisi arasındaki etkileşimi kavramsal bir yaklaşım temelinde incelemeyi amaçlamaktadır. Burada bahsedilen kavramsal tarih yönteminin altında yatan öncül, sadece tarihin belirli kavramlarda ifadesini bulması değil; aynı zamanda bu kavramların kendi içsel çelişkilerini, geçmiş anlamlarıyla etkileşimlerini hem eşzamanlı hem de tarihsel süreç içinde inceleyerek edebî modernite ve onun kavramsal ağlarını kısmen ortaya koymaktır.[2]
On dokuzuncu yüzyıl, Osmanlı-Türk edebiyatı için hem biçimsel hem de kavramsal düzeyde belirleyici bir dönüşüm dönemidir. Geleneksel formlardan Batı odaklı ve yenilikçi edebî ifadelere ve anlatı yapılarına doğru radikal bir kayma yaşanır. Modernitenin başlattığı bu epistemolojik savrulma daha önceki estetik ve kültürel normların yeniden kavramsallaştırılmasına yol açar. Burada “epistemolojik kırılma” ya da “kopma” değil “kayma” ve “savrulma” (drift) terimlerini tercih ediyorum; zira kırılma kavramı, yalnızca süreçselliği ve evrimselliği değil, aynı zamanda bu dönüşümün tarihselliğini de göz ardı eden ve daha çok sömürge tarihlerine işaret eden bir anlam taşır. On sekizinci yüzyıl reformları gibi erken bir dönemde başlayan ve 1860’larda erken matbaa kapitalizminin ve kamusal alanın ortaya çıkışıyla hızlanan bu süreçte, Osmanlı İmparatorluğu’ndaki kültürel alan, diğer modern öncesi kültürler gibi kendini temel ve kısmen kökleşmiş estetik kodlar ve pratiklerden modern bir estetiğe doğru sürüklenirken buldu. Modernite öncesi ve erken modern edebî ve kültürel alanı durağan ve sabit bir sistem olarak düşünmek yanlış olur. Hem geleneksel kaideleriyle sınırlı olan hem de bu kalıpları zorlayan sayısız eser ortaya koyan üretken bir canlılığın damgasını vurduğu, kendi içsel çelişkileri olan bir alandır klasik dönem. Ancak, Batı geleneğinde modern bir poetikaya doğru geçiş uzun ve yavaş bir dönüşüm hâlinde ilerlerken Osmanlı İmparatorluğu’nda bu dönüşüm birkaç on yıl içinde gerçekleşti.
Modern estetiğin özgünlük, orijinallik, sanatsal deha ve yaratıcı hayal gücü gibi temel kavram ve kategorileri elbette kendi başlarına yeni fikirler değildi. Yine de bu yeni epistemolojik sistem on dokuzuncu yüzyılın sonlarında hakimiyet kazandıkça edebî alanın yeniden düzenlenmesini gerektirdi. Özgün kişisel üslup estetiğinin öncelenmesi ve bunun edebî mülkiyetin ortaya çıkışıyla tarihsel olarak iç içe geçmesi, yazar ve yazarlığın geleneksel rollerini dönüştürdü. İronik bir şekilde, yenilenme ve yeniden düzenlenme (tanzimat), yalnızca ilerleme değil, aynı zamanda bir “yetişememe”, “eksik kalma” ve “yenilgi” hissini de beraberinde getirdi. Tanzimat, bu bağlamda, yalnızca bir yenilenme değil, aynı zamanda bir yetersizlik ve kaygı dönemi olarak da okunabilir. “Batılılaşma” olarak (yanlış) etiketlenen bu süreç, çoğu zaman, bir imparatorluğun kültürel ve siyasi gerileme duygusu eşliğinde modern biçimlerin bazen tuhaf bir aceleyle ve çelişkili biçimlerde benimsenmesini de içerir. Bu bir çeşit hayatta kalma stratejisinin parçasıdır.
Bu sayıda amaçladığım, bazen eş zamanlı (senkronik) bazen art zamanlı (diyakronik) olarak izlerini sürdüğümüz kavramların, on dokuzuncu yüzyılda yaşanan epistemolojik kayma sürecini takip etmede bize yol göstermelerini sağlamak. Dosyada yer alan makaleler, Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemine damgasını vuran kilit edebî ve kültürel kavramları inceleyerek edebî moderniteye geçiş sürecindeki dönüşümleri kavramsal bir mercekle takip etmeyi hedeflemektedir. Her bir çalışma, kültüre özgü çağrışımları olan bir anahtar kavram etrafında şekillenmekte; tarihsel bir değerlendirme eşliğinde bu kavramın edebî alandaki etkisini derinlemesine analiz etmektedir. Ele alınan konular arasında, kritik (muâheze) ve eleştiri (tenkîd) pratiklerindeki dönüşüm; hem milli hem estetik a
İğrenç Mimesis: Lady Oracle ve The Gaze’de Grotesk Kadınlık ve Temsil Krizi
Get PDFThis article examines how Margaret Atwood’s Lady Oracle and Elif Shafak’s The Gaze mobilize grotesque femininity to destabilize the mimetic ideals of beauty, coherence, and narrative unity. Both novels center on protagonists whose excessive bodies and fractured identities render them unreadable within dominant aesthetic frameworks, thereby raising critical questions about who may be represented, desired, or made visible. Drawing on feminist theory—particularly Julia Kristeva’s notion of abjection, Luce Irigaray’s critique of phallocentric discourse, and Mikhail Bakhtin’s theory of the grotesque—the study develops the concept of abject mimesis: a feminist representational strategy in which distortion and excess expose the exclusions that sustain mimetic norms. In Lady Oracle, Joan’s grotesque embodiment and parodic use of popular genres disrupt the logic of coherence and closure. In The Gaze, the unnamed obese narrator and the novel’s structure reveal the violence embedded in visual regimes. Taken together, these texts reconfigure mimesis not as faithful imitation but as rupture, where bodily and narrative excess become sites of feminist resistance. By pairing Atwood’s postmodern irony with Shafak’s mythopoetic layering, the article advances a theory of abject mimesis as a feminist poetics of grotesque excess, contributing to debates in feminist aesthetics, genre studies, and the politics of representation.Bu makale, Margaret Atwood’un Lady Oracle ve Elif Şafak’ın The Gaze (Mahrem) romanlarının, güzellik, tutarlılık ve anlatı birliği gibi mimesis ideallerini istikrarsızlaştırmak için grotesk kadınlık kavramını nasıl işlevselleştirdiğini incelemektedir. Her iki roman da aşırı bedensellikleri ve parçalanmış kimlikleri nedeniyle egemen estetik çerçeveler içinde “okunamaz” hale gelen kadın kahramanlara odaklanır; böylece kimin temsil edilebileceği, arzu nesnesi olabileceği ya da görünür kılınabileceği gibi soruları gündeme taşır. Julia Kristeva’nın “iğrençlik” (abjection) kavramı, Luce Irigaray’ın fallosantrik söylem eleştirisi ve Mikhail Bakhtin’in grotesk kuramından yararlanarak, çalışma “iğrenç mimesis” (abject mimesis) adını verdiği bir feminist temsil stratejisi geliştirir. Bu stratejide, biçimsel bozulma ve aşırılık, taklit normlarını sürdüren dışlamaları görünür kılar. Lady Oracle’da Joan’un grotesk bedeni ve popüler türleri parodi yoluyla kullanışı, anlatıdaki tutarlılık ve kapanış mantığını bozar. The Gaze’de ise isimsiz şişman anlatıcı ve romanın yapısı, görsel rejimlere içkin şiddeti açığa çıkarır. Birlikte ele alındığında bu iki metin, mimesisi sadık bir taklit değil, bir yarılma olarak yeniden kurgular: bedensel ve anlatısal aşırılıklar, feminist direnişin alanlarına dönüşür. Atwood’un postmodern ironisini Şafak’ın mitopoetik katmanlaşmasıyla yan yana getiren makale, grotesk aşırılığın feminist bir poetikası olarak “iğrenç mimesis” kavramını geliştirir ve feminist estetik, tür kuramı ve temsil politikaları tartışmalarına katkıda bulunur
Yeniden Biçimlendirilen Mimesis: Britanyalı Kadın Yazarların Eserlerinde Kadın Bedeninin Maddesel Feminist ve Posthümanist Dönüşümleri
Get PDFThis article rethinks the concept of mimesis through the lenses of feminist theory, material feminism, and posthumanism. It argues that the mimetic is no longer a matter of aesthetic resemblance or passive imitation but a dynamic, embodied, and ethical mode of becoming. The study, challenging the classical, gendered binaries embedded in Platonic and Aristotelian frameworks, traces how thinkers such as Irigaray, Cixous, Butler, Barad, Alaimo, Braidotti, Malabou, and Lawtoo reconceptualize mimesis as an intra-active, plastic, affective contagion with relational inclinations. Drawing on these reconfigurations, the article offers a constellation of literary analyses from British women writers—ranging from Marie de France and Julian of Norwich to Mary Shelley, Jean Rhys, Virginia Woolf, and Jeanette Winterson— showcasing how mimesis operates as a site of corporeal inscriptions, ethical resonances, and onto-epistemological transformations. Across six thematic clusters—mystical affect, reproductive horror, spatial confinement, temporal fluidity, post-traumatic haunting, and interspecies becoming—the essay demonstrates how British women’s literature mobilizes mimetic processes to reimagine embodiments beyond representational captures. In doing so, it proposes a mimetic ethics grounded in vulnerability, response-ability, and co-becoming, and offers new directions for material-feminist literary criticism and posthumanist thought.Bu makale, mimesis kavramını feminist kuram, maddesel feminizm ve posthümanizm perspektiflerinden yeniden ele almaktadır. Mimetik olanın artık estetik benzerlik ya da pasif taklitten ibaret değil, dinamik, bedensel ve etik bir oluş hâli olduğunu öne sürmektedir. Platoncu ve Aristotelesçi çerçevelere yerleşmiş klasik, cinsiyetçi ikilikleri sorgulayan çalışma, Irigaray, Cixous, Butler, Barad, Alaimo, Braidotti, Malabou ve Lawtoo gibi düşünürlerin, mimesisi içten-etkiyen, plastik, ilişkisel eğilimler taşıyan duygulanımsal bir bulaş olarak nasıl yeniden kavramsallaştırdıklarını izler. Bu yeniden biçimlendirmelerden hareketle makale, Marie de France ve Norwichli Julian’dan Mary Shelley, Jean Rhys, Virginia Woolf ve Jeanette Winterson’a uzanan Britanyalı kadın yazarların metinlerinden oluşan bir edebî analiz dizisi sunar. Bu analizler, mimesisin bedensel izlekler, etik yankılar ve onto-epistemolojik dönüşümler için nasıl bir zemin haline geldiğini ortaya koyar. Mistik duygulanım, üreme dehşeti, mekânsal sınırlanma, zamansal akışkanlık, travma sonrası uğraklık ve türler arası oluş olarak sıralanabilecek altı tematik küme boyunca, seçili Britanya kadın edebiyatı eserlerinin, gerçekliği temsilî olarak yakalamanın ötesine geçerek bedenlenmeyi nasıl yeniden tahayyül ettikleri gösterilmektedir. Böylelikle, kırılganlık, yanıt verebilirlik ve birlikte-oluş temellerine dayanan bir mimetik etik önerilmekte ve maddesel-feminist edebiyat eleştirisi ile posthümanist düşünceye ilişkin yeni yönelimler sunulmaktadır