Scientific Publications Yassawi University
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
KAZAKÇA VE İNGİLİZCE EKMEK İSİMLERİYLE İLGİLİ DEYİMLER
No full textThis article examines the cultural and national features of the phraseological units in the English and Kazakh languages, as well as their comparison and analysis. The uniqueness of each culture becomes apparent upon careful consideration of phraseology, since the set of expressions in one language may differ markedly from the elements of phraseological units in other languages. This underlines the importance of studying phraseological units for a deeper understanding of the mentality, cultural traditions, and customs of different peoples, and their comparison allows researchers to identify the distinctive features of each country. A comparative study of phraseological units in languages that do not have a genetic connection not only helps to improve the understanding of the meanings of foreign expressions but also allows scholars to identify their national and cultural characteristics and identity. The article highlights the phraseological aspect of the study of phraseological units through the national cultural code within modern linguistic and cultural studies and provides a comparative description of the phraseological units of the Kazakh and English languages. During the study, phraseological units related to the names of bread were collected and analyzed, selected by a continuous sampling method from Kazakh-English phraseological dictionaries. The analysis revealed both similarities and differences at the lexical and semantic levels, allowing for a deeper understanding of the essence of both linguistic cultures.Бұл мақалада ағылшын және қазақ тілдерінің фразеологиялық бірліктерінің мәдени-ұлттық ерекшеліктері зерттеледі, сондай-ақ оларды салыстыру және талдау жүргізіледі. Әр мәдениеттің бірегейлігі фразеологизмдерді мұқият қарастырған кезде айқын болады, өйткені бір тілдің сөйлемшелер жиынтығы басқа тілдердегі фразеологиялық бірліктердің элементтерінен айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін. Бұл әртүрлі халықтардың менталитетін, мәдени дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын тереңірек түсіну үшін фразеологиялық бірліктерді зерттеудің маңыздылығын көрсетеді және оларды салыстыру әр елдің айрықша ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік береді. Генетикалық байланысы жоқ тілдерге қатысты фразеологиялық бірліктерді салыстырмалы зерттеу шетелдік сөйлемшелердің мағыналарын түсінуді жақсартуға ғана емес, сонымен қатар олардың ұлттық-мәдени ерекшеліктері мен өзіндік ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік береді. Мақалада қазіргі заманғы лингвомәдени зерттеулер аясында ұлттық-мәдени код арқылы фразеологиялық бірліктерді зерттеудің фразеологиялық аспектісі баяндалады, қазақ және ағылшын тілдерінің фразеологиялық бірліктерінің салыстырмалы сипаттамасы келтіріледі. Зерттеу барысында қазақ-ағылшын фразеологиялық сөздіктерінен үздіксіз іріктеу әдісімен іріктелген нан атауларына байланысты фразеологиялық бірліктер жиналды және талданды. Талдау нәтижесінде лексикалық және семантикалық деңгейлердегі ұқсастықтар да, айырмашылықтар да анықталды, бұл екі тіл мәдениетінің мәнін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.В данной статье исследуются культурно-национальные особенности фразеологических единиц английского и казахского языков, а также производится их сопоставление и анализ. Уникальность каждой культуры становится очевидной при внимательном рассмотрении фразеологии, так как набор выражений одного языка может заметно отличаться от элементов фразеологизмов в других языках. Это подчеркивает важность изучения фразеологических единиц для более глубокого понимания менталитета, культурных традиций и обычаев различных народов, а их сравнение позволяет выявить отличительные особенности каждой страны. Сравнительное исследование фразеологизмов, относящихся к языкам, которые не имеют генетической связи, не только способствует улучшению понимания значений иностранных выражений, но и позволяет выявить их национально-культурные особенности и самобытность. В статье освещается фразеологический аспект исследования фразеологических единиц через национально-культурный код в свете современных лингвокультурологических исследований, приводится сравнительное описание фразеологических единиц казахского и английского языков. В ходе исследования были собраны и проанализированы фразеологизмы, связанные с названиями хлеба, отобранные методом сплошной выборки из казахско-английских фразеологических словарей. В результате анализа были выявлены как сходства, так и различия на лексическом и семантическом уровнях, что позволяет глубже понять сущность обеих языковых культур.Bu makale, ingilizce ve Kazakça deyimlerinin kültürel ve ulusal özelliklerini incelemekte, bunların karşılaştırılmasını ve analiz edilmesini sağlamaktadır. Her kültürün benzersizliği, deyimbilimlere yakından bakıldığında ortaya çıkar, çünkü bir dilin ifadelerinin toplamı, diğer dillerin deyimbilimlerinin unsurlarından önemli ölçüde farklı olabilir. Bu, farklı halkların zihniyetini, kültürel geleneklerini ve geleneklerini daha iyi anlamak için deyimbilimleri incelemenin önemini vurgular ve bunların karşılaştırılması, her ülkenin ayırt edici özelliklerini ortaya çıkarmayı mümkün kılar. Genetik bağlantısı olmayan dillerle ilgili deyimlerin karşılaştırmalı incelenmesi, yalnızca yabancı cümlelerin anlamlarının anlaşılmasını iyileştirmekle kalmaz, aynı zamanda ulusal-kültürel özelliklerini ve özelliklerini de tanımlamayı mümkün kılar. Makale, modern dilbilimsel kültürel çalışmalar çerçevesinde ulusal-kültürel bir kod aracılığıyla deyimbilimlerin incelenmesinin deyimsel yönünü ortaya koymakta, Kazakça ve ingilizce dillerinin deyimbilimlerinin karşılaştırmalı bir karakterizasyonunu sunmaktadır. Çalışma sırasında, Kazakça-ingilizce deyimsel sözlüklerden sürekli örnekleme yöntemiyle seçilen ekmek isimleriyle ilgili deyimsel birimler toplanmış ve analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, sözcüksel ve anlamsal düzeylerdeki hem benzerlikler hem de farklılıklar ortaya çıkarılarak, iki dil kültürünün özünün daha derin bir şekilde anlaşılmasını sağlar
SHERKHAN MURTAZA'NIN ESERLERİNDE SANATSAL VE GAZETECİLİK SÖYLEMİNDE ULUSAL ZİHNİYET
No full textTo understand a nation's culture, ethnic identity, behavior, and worldview, it is crucial to define its inherent national mentality. This research aims to determine the characteristics of national mentality based on artistic and publicistic discourse. To achieve this, the study examines the artistic and publicistic discourse in the works of writer Sherkhan Murtaza, analyzing the distinctive features of national mentality, its linguistic characteristics, and the author’s unique creative approach in portraying it. Various methods were employed, including the analysis, selection, comparison, interpretation, and application of lexical-semantic and contextual analysis techniques to examine specific passages from the texts. The meanings of linguistic units that reflect national mentality were explained in each analyzed excerpt.The study of texts that depict national mentality provided new insights into national traditions, worldviews, and cultural specificities. The necessity of identifying how national mentality evolves over time in response to historical events, as well as social, ideological, and public influences, underscores the thematic significance and relevance of this research.Additionally, the research explores how national mentality is represented in artistic and publicistic discourse, focusing on the author's use of language. It is demonstrated that the expression of national mentality is embedded in the semantic essence of a text, phrase, or even a single word, and its distinction from national psychology is clarified. Previous theoretical and practical studies on this subject were reviewed, and a lexical analysis of the text was conducted in the analysis and results section. Defining national mentality within the scope of artistic and publicistic discourse further highlights the scientific and practical significance of the study.By examining how national mentality manifests in different contexts, the research also analyzes the interrelation of customs and beliefs rooted in national consciousness. The communicative function of artistic and publicistic discourse was considered, particularly the lingua-cognitive and mental connection between speaker and listener. How national mentality is conveyed in texts was analyzed from the perspectives of linguistic features and the author’s stylistic choices. The study establishes that the national mentality is most explicitly expressed in Murtaza’s publicistic works, where the linguistic and conceptual representations of national cognition are explored within individual passages.In conclusion, the research defines the distinctive ways in which national mentality is conveyed in artistic and publicistic discourse based on Sherkhan Murtaza’s works. The similarities and differences between the two discourse types were analyzed, contributing to a deeper understanding of how national identity is reflected in language.Ұлттың мәдениеті мен этностық ерекшелігін, мінез-құлқын, дүниетанымын тану үшін оған тән ұлттық ділді анықтау маңызды. Зерттеу жұмысының мақсаты – ұлттық діл сипатын көркем және публицистикалық дискурс негізінде анықтау. Осы мақсатта қаламгер Шерхан Мұртаза шығармашылығындағы көркем дискурс пен публицистикалық дискурс назарға алынып, ондағы ұлттық діл көрінісінің ерекшелігі, тілдік сипаты, автордың ұлттық діл сипатын ашудағы өзіндік шығармашылық шеберлігі айқындалды. Ұлттық ділдің мәтіндегі көрінісін тану үшін шығармалардың нақты тармақтарын талдау, іріктеу, салыстыру, түсіндіру, лексикалық және семантикалық, констекстуалды анализ әдіс-тәсілдері жүзеге асырылды. Мысалға алынған әр тармақтағы ұлттық ділді айқындайтын тілдік бірліктердің мәні түсіндірілді. Ұлттық ділдің көрінісін сипаттаған мәтіндерді зерттеу ұлттық дәстүр мен дүниетаным, мәдениет ерекшеліктерін жаңа қырынан тануға мүмкіндік тудырды. Ұлттық ділдің тарихи уақыт ағымындағы түрлі оқиғалар мен қоғамдық, әлеуметтік, идеологиялық тұрғыда өзгергіштігі мәселесін анықтау қажеттілігі – ғылыми-зерттеу жұмысының тақырыптық ерекшелігін айқындап, өзектілігін дәлелдейді. Сондай-ақ зерттеу жұмысында көркем дискурс пен публицистикалық дискурстағы ұлттық ділдің сипатталу ерекшелігі, автордың сөз қолданысы талданды. Ұлттық ділдің көрінісі белгілі бір мәтін, тіркес, тіпті сөздің семантикалық тамырында жататыны дәлелденіп, оның ұлт психологиясынан айырмашылығы түсіндірілді. Зерттеу тақырыбы аясында бұған дейін еңбек жазған ғалымдардың теориялық және практикалық тұжырымдары назарға алынып, жұмыстың талдау және нәтижелер бөлімінде мәтінге лексикалық анализ жасау жұмысы жүргізілді. Ұлттық ділді көркем және публицистикалық дискурс аясында анықтау зерттеу жұмысының ғылыми және практикалық маңызын көрсетті. Ұлттық ділдің түрлі жағдаяттарда қалай көрініс табатынын зерттеу барысында ұлттық санада қалыптасқан әдеттер мен ұстанымдардың өзара байланысы талданды. Көркем және публицистикалық дискурстың коммуникативтік әрекетке негізделген қызметі, айтушы мен тыңдаушы арасындағы лингвокогнитивтік-ментальдік байланыс мәселесі қарастырылды. Мәтіндердегі ұлттық діл көрінісінің берілу ерекшелігі қаламгердің тілдік ерекшелігі мен авторлық көзқарасы тұрғысында талданды. Ұлттық ділдің айқын көрінісін автордың публицистикалық толғамдарынан жиі кездестіруге болатыны анықталып, соның негізінде жеке тармақтардағы ұлттық таным-түсініктен туындаған ділдік сипат көріністері талданды. Зерттеу жұмысының қорытындысында қаламгер шығармашылығының негізінде анықталған ұлттық діл көрінісінің көркем дискурс пен публицистикалық дискурста берілу ерекшелігі тұжырымдалып, ұқсастықтары мен айырмашылықтары айқындалды.Для распознания культуры и этнической принадлежности, поведения, мировоззрения нации важно определить присущий ей национальный менталитет. Цель исследовательской работы – определение характера национального менталитета на основе художественного и публицистического дискурса. С этой целью были приняты во внимание художественный дискурс и публицистический дискурс в творчестве писателя Шерхана Муртазы, выявлены специфика проявления в нем национального менталитета, языковой характер, оригинальное творческое мастерство автора в раскрытии характера национального менталитета. Реализованы методы и приемы анализа, отбора, сравнения, интерпретации, лексического и семантического, констекстуального анализа конкретных пунктов произведений с целью распознавания выражения национального менталитета в тексте. В каждом пункте, взятом на пример, объяснялось значение языковых единиц, определяющих национальный язык. Изучение текстов, описывающих проявление национальности, позволило по-новому взглянуть на особенности национальной традиции и мировоззрения, культуры. Необходимость выявления проблемы вариативности национального менталитета в различных событиях исторического времени и в общественном, социальном, идеологическом контексте – определяет тематическую специфику и доказывает актуальность научно-исследовательской работы. Также в исследовательской работе проанализированы особенности описания национального менталитета в художественном и публицистическом дискурсе, использование слов автора. Доказано, что выражение национального менталитета лежит в смысловом корне конкретного текста, фразы и даже слова, и объясняется его отличие от психологии нации. В рамках темы исследования были приняты во внимание теоретические и практические выводы ученых, написавших ранее труды по этой теме, проведена работа по лексическому анализу текста в разделе анализ и результаты работы. Определение национального языка в рамках художественного и публицистического дискурса показало научное и практическое значение исследовательской работы. В ходе изучения того, как проявляется национальный менталитет в различных ситуациях, была проанализирована взаимосвязь привычек и позиций, сложившихся в национальном сознании. Рассмотрена деятельность художественного и публицистического дискурса, основанная на коммуникативной деятельности, проблема лингвокогнитивно-ментальной связи между говорящим и слушающим. Специфика передачи национального менталитета в текстах анализировалась с точки зрения языковой специфики и авторского подхода писателя. Установлено, что явное проявление национального менталитета часто можно встретить в публицистических толках автора, на основе которых проанализированы проявления ментального характера, обусловленные национальным познанием в отдельных стихах. В заключении исследовательской работы сформулирована специфика передачи в художественном и публицистическом дискурсе национального менталитета, выявленных на основе творчества писателя, выявлены сходства и различия.Bir ulusun kültürünü ve etnik kökenini, davranışını, dünya görüşünü tanımak için içsel ulusal ruhunu belirlemek önemlidir. Araştırma çalışmasının amacı, sanatsal ve gazetecilik söylemi temelinde ulusal zihniyetin karakterini ortaya çıkarmaktır. Bu amaçla yazar Şerhan Murtaza'nın eserlerindeki sanatsal söylem ve gazetecilik söylemi dikkate alınmış, içindeki ulusal zihniyetin tezahürünün özgüllüğü, dilsel karakteri, yazarın ulusal zihniyeti keşfetmedeki özgün yaratıcı becerisi ortaya çıkarılmıştır. Metindeki ulusal zihniyetin ifadesini tanımak için eserlerin belirli noktalarını analiz etme, seçme, karşılaştırma, yorumlama, sözcüksel ve anlamsal, metinsel analiz yöntemleri uygulanmıştır. Örnek alınan her noktada, ulusal dili tanımlayan dilsel birimlerin anlamı açıklanmıştır. Ulusal zihniyetin tezahürünü tanımlayan metinlerin incelenmesi, ulusal geleneğin ve dünya görüşünün, kültürün özelliklerine yeni bir bakış açısı sağlamıştır. Tarihsel zamanın çeşitli olaylarında ve sosyal, sosyal, ideolojik bağlamlarda ulusal zihniyetin değişkenliği sorununu belirleme ihtiyacı, tematik özellikleri belirler ve araştırma çalışmalarının alaka düzeyini kanıtlar.
Ayrıca araştırma çalışmasında, sanatsal söylemde ve gazetecilik söyleminde ulusal zihniyetin tanımının özellikleri, yazarın sözlerinin kullanımı analiz edilmiştir. Ulusal zihniyetin ifadesinin belirli bir metnin, cümlenin ve hatta kelimenin anlamsal kökünde yattığı kanıtlanmıştır ve bunun ulusun psikolojisinden farkı açıklanmaktadır. Çalışma konusu çerçevesinde, daha önce çalışmayı yazan bilim adamlarının teorik ve pratik sonuçları dikkate alınarak, çalışmanın Analizi ve sonuçları bölümünde metnin sözcüksel analizi üzerine çalışmalar yapılmıştır. Sanatsal ve gazetecilik söylemi çerçevesinde ulusal dilin tanımlanması, araştırma çalışmasının bilimsel ve pratik önemini göstermiştir. Ulusal zihniyetin çeşitli durumlarda nasıl tezahür ettiğinin incelenmesi sırasında, ulusal bilinçte gelişen alışkanlıklar ve konumlar arasındaki ilişki analiz edildi. İletişimsel faaliyete dayalı sanatsal ve gazetecilik söyleminin faaliyeti, konuşmacı ile dinleyici arasındaki dilbilimsel-zihinsel bağlantı sorunu dikkate alınır. Metinlerde ulusal zihniyetin aktarılmasının özgüllüğü, dilsel özgüllük ve yazarın yazarın yaklaşımı açısından analiz edilmiştir. Ulusal zihniyetin açık bir tezahürünün, yazarın bireysel ayetlerde ulusal bilgiden kaynaklanan zihinsel doğanın tezahürlerinin analiz edildiği temelinde, yazarın gazetecilik anlayışlarında sıklıkla bulunabileceği tespit edilmiştir. Araştırma çalışmasının sonunda, yazarın çalışmaları temelinde belirlenen ulusal zihniyetin sanatsal söylemindeki ve gazetecilik söylemindeki aktarımın özgüllüğü formüle edilmiş, benzerlikler ve farklılıklar ortaya çıkarılmıştır
Methodology for the Development of Physical Qualities of Schoolchildren 6-10 Years Old Using a Standardized and Percentile Scale
Get PDFThis article discusses ways to develop the physical qualities of younger schoolchildren in a comprehensive school in Turkestan using standardized and percentile scales. As a result of interviews and surveys of school teachers, 1st-year students enrolled in the educational program «Physical Culture and Sports» at the International University of Tourism and Hospitality and the Korkyt Ata Kyzylorda University, systematic work was carried out to identify shortcomings and achievements in physical education classes conducted in secondary schools. Currently, due to the increase in the number of classes (students) in schools across the country, simultaneous physical education classes in two or three classes in the gym in the 2nd and 3rd quarters negatively affect the quality of classes. This led to a decrease in the indicators of physical fitness and physical qualities of schoolchildren, as well as students' interest in the subject of physical education. After comprehensively analyzing this issue, we prepared special test tasks aimed at improving physical fitness and improving the physical qualities of students aged 6-10 at school. At the end of each quarter, comprehensive work was carried out to create a competitive environment between classmates and stimulate their interest by individually accepting assignments from each student. The school carried out comprehensive work on the preparation of special test tasks aimed at improving physical fitness and improving the physical qualities of students aged 6 to 10 years, to arouse interest and form a competitive environment between classmates, an individual reception of students' test tasks was conducted at the end of each quarter. The goal set for us has been fully achieved and has yielded results. In the future, the positive results of our work will be implemented in the practice of schools in other regions of the country and aimed at providing methodological support to physical education teachers.Бұл мақалада Түркістан қаласындағы жалпы білім беретін мектептегі бастауыш сынып оқушыларының дене қасиеттерін нормаланған және перцентильді шкалалардың көмегімен дамыту жолдары қарастырылады. Халықаралық туризм және меймандостық университеті мен Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетіндегі «Дене шынықтыру және спорт» білім беру бағдарламасында білім алатын 1-курс студенттерімен және мектеп мұғалімдерімен сұхбаттасу және сауалнама алу нәтижесінде жалпы білім беретін мектептерде өткізілетін дене тәрбиесі сабағындағы кемшіліктер мен жетістіктерді анықтап, мәселелерді шешу бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілді. Қазіргі таңда еліміз бойынша мектептердегі сыныптардың (оқушылардың) көбеюінен 2-3 тоқсанда спорт залындағы дене тәрбиесі сабағында екі-үш сыныптың қосылып өткізілуі сабақтың сапалы өткізілуіне кері әсер етуде. Бұл оқушылардың дене тәрбиесі пәніне қызығушылығына, дене дайындық көрсеткіштері мен дене қасиеттерінің төмендеуіне әкелді. Біз осы мәселені жан-жақты саралай келе, мектептегі 6-10 жастағы оқушылардың дене дайындық көрсеткіштерін арттыру мен дене қасиеттерін жетілдіруге бағытталған арнайы тест тапсырмаларын дайындадық. Оларды әрбір тоқсанның аяғында әр оқушыдан жеке-жеке қабылдау арқылы қызығушылығын ояту, сыныптастар арасында өзара бәсекелестік ортаны қалыптастыру бойынша кешенді жұмыстар жүргізілді. Алдымызға қойған мақсатымыз толық орындалып, өз нәтижесін берді. Алдағы уақытта осы жұмыстағы оң нәтижелерді еліміздің басқа өңірлеріндегі мектептерде тәжірибеге енгізіп, мектептегі дене тәрбиесі мұғалімдеріне әдістемелік қолдау көрсету бағытында қолданылады.В данной статье рассматриваются пути развития физических качеств младших школьников в общеобразовательной школе г. Туркестана с помощью нормированной и перцентильной шкал. В результате интервью и опроса учителей школ, студентов 1-курса обучающихся по образовательной программе «Физическая культура и спорт» в Международном университете туризма и гостеприимства и Кызылординском университете имени Коркыт Ата проведена системная работа по выявлению недостатков и достижений на уроках физического воспитания, проводимых в общеобразовательных школах. В настоящее время из-за увеличения количества классов (учащихся) в школах по всей стране, одновременное проведение в спортзале урока физической культуры в двух-трех классах во 2 и 3 четверти отрицательно сказывается на качественном проведении занятий. Это привело к снижению показателей физической подготовленности и физических качеств школьников, а также интереса у учащихся к предмету физического воспитания, всесторонне проанализировав этот вопрос, мы подготовили специальные тестовые задания, направленные на повышение показателей физической подготовленности и улучшение физических качеств учащихся 6-10 лет в школе. В конце каждой четверти была проведена комплексная работа по формированию конкурентной среды между одноклассниками и стимулированию их интереса путем индивидуального приема заданий от каждого ученика. В школе проведена комплексная работа по подготовке специальных тестовых заданий направленных на повышение физической подготовленности и совершенствование физических качеств учащихся в возрасте от 6 до 10 лет, для пробуждение интереса и формирования конкурентной среды между одноклассниками проводился индивидуальный прием тестовых заданий учащихся в конце каждой четверти. Поставленная перед нами цель была полностью достигнута и дала свои результаты. В дальнейшем положительные результаты нашей работы будут внедрены в практику школ других регионов страны и направлены на оказание методической поддержки учителям физической культуры.This article discusses ways to develop the physical qualities of younger schoolchildren in a comprehensive school in Turkestan using standardized and percentile scales. As a result of interviews and surveys of school teachers, 1st-year students enrolled in the educational program «Physical Culture and Sports» at the International University of Tourism and Hospitality and the Korkyt Ata Kyzylorda University, systematic work was carried out to identify shortcomings and achievements in physical education classes conducted in secondary schools. Currently, due to the increase in the number of classes (students) in schools across the country, simultaneous physical education classes in two or three classes in the gym in the 2nd and 3rd quarters negatively affect the quality of classes. This led to a decrease in the indicators of physical fitness and physical qualities of schoolchildren, as well as students' interest in the subject of physical education. After comprehensively analyzing this issue, we prepared special test tasks aimed at improving physical fitness and improving the physical qualities of students aged 6-10 at school. At the end of each quarter, comprehensive work was carried out to create a competitive environment between classmates and stimulate their interest by individually accepting assignments from each student. The school carried out comprehensive work on the preparation of special test tasks aimed at improving physical fitness and improving the physical qualities of students aged 6 to 10 years, to arouse interest and form a competitive environment between classmates, an individual reception of students' test tasks was conducted at the end of each quarter. The goal set for us has been fully achieved and has yielded results. In the future, the positive results of our work will be implemented in the practice of schools in other regions of the country and aimed at providing methodological support to physical education teachers
ERNEST HEMINGWAY “YAŞLI ADAM VE DENIZ”: TÜR ÖZELLİKLERİ VE SORUNLARI
No full textThe creative work of the great American writer of the twentieth century, Ernest Hemingway, has long attracted the attention of literary scholars, critics, and biographers. The study of the genre and thematic issues in Hemingway’s novel The Old Man and the Sea is considered one of the most important tasks in modern literary studies. In this article, the author explores the peculiarities of the genre and the thematic concerns of the novel by employing methods such as observation, generalization, analogy, and comparative analysis. One of the key themes in Hemingway’s creative process is the relationship between man and nature, which forms the foundation of The Old Man and the Sea. The article highlights the analysis of the old man’s character, who embodies resilience, patience in the face of hardship, hard work, pride, and the kindness of a true man. Throughout the study, the author examines the genre and thematic concerns of the story (parable, symbolic elements, existential themes), based on the "iceberg principle," revealing fundamental life issues: the relationship between man and nature, man and society, and man and the Universe. The method of literary analogy (style, plot, motif, and direction) is applied through the cinematic language of The Old Man and the Sea’s plot. The author also analyzes the Kazakh director Ermek Tursunov’s film Shal, which was inspired by The Old Man and the Sea, in which the director uses the story as the spiritual and philosophical foundation of his masterpiece. Hemingway's creative philosophy is centered around the fundamental meaning of life: a man can be destroyed, but he cannot be defeated – a principle that underpins Hemingway's own life philosophy.ХХ ғасырдағы Американың ұлы жазушысы Эрнест Хемингуэйдің шығармашылығы көптеген жылдар бойы әдебиеттанушылардың, сыншылар мен өмірбаян зерттеушілердің назарын аударды. Э. Хемингуэйдің «Шал мен теңіз» повесінің жанрлық ерекшеліктері мен кейбір мәселелерін зерттеу – қазіргі әдебиеттану ғылымының маңызды міндеттерінің бірі. Бұл мақалада автор бақылау, жалпылау, ұқсастық әдістерін, сондай-ақ салыстырмалы талдау әдісін қолдана отырып, осы шығарманың жанрлық ерекшеліктерін қарастырады. Эрнест Хемингуэйдің шығармашылық зертханасының негізгі проблематикасының бірі – жазушының «Шал мен теңіз» повесінің негізінде жатқан адамның табиғатпен байланысы. Мақалада шалдың гармониялық бейнесін талдауға баса назар аударылады; ол мойынсұнушылықты, ауыр тағдырына шыдамдылықты және еңбекқорлықты, ержүректілікті, мейірімділікті – нағыз ер адамның суретін біріктіреді. Зерттеу барысында мақала авторы «айсберг принципіне» сүйене отырып және өмірдің маңызды мәселелерін: адам мен табиғат, адам мен қоғам, адам мен ғаламды аша отырып, оқиғаның жанрлық ерекшеліктерін (әңгіме-аңыз, символдық элементтері бар әңгіме, экзистенциалды әңгіме) талдайды. Әдеби ұқсастық әдісі (стилі, сюжеті, мотиві мен бағыты) мақалада «Шал мен теңіз» повесінің сюжеті кинематографиялық тілі арқылы жүзеге асырылады; мақала авторы қазақ режиссері Ермек Тұрсыновтың «Шал мен теңіз» повесінің негізінде жасалған «Шал» фильмін қарастырады және талдайды. Фильмнің авторы бұл туындының сюжетін өзінің киношедеврінің рухани және философиялық негізі ретінде белгілейді. Өйткені жазушының шығармашылық философиясы өмірдің негізгі мағынасын ашудан тұрады: адамды өлтіруге болады, бірақ оны жеңуге болмайды – бұл негізінен Э. Хемингуэйдің өзіндік өмірлік ұстанымы.Много лет творчество Эрнеста Хемингуэя, великого американского писателя ХХ века, остается в центре внимания литературоведов, критиков и биографов.Исследование особенностей жанра и проблематики повести Э. Хемингуэя «Старик и море» является одним из важных задач современной литературоведческой науки. В данной статье автор рассматривает особенности жанра и проблематики данного произведения, используя методы наблюдения, обобщения, аналогии, а также метод сравнительно – сопоставительного анализа. Одной из основных проблем творческой лаборатории писателя является связь Человека и Природы, которая лежит в основе повести писателя «Старик и море». В статье уделяется повышенное внимание анализу гармонического образа Старика, в котором сочетаются терпение, покорность своей тяжелой судьбе и гордость, трудолюбие, доброта настоящего мужчины. В процессе исследования автор статьи анализирует особенности жанра и проблематики повести (повесть – притча, повесть с символическими элементами, экзистенциальная повесть), опираясь на «принцип айсберга» и раскрывая ключевые жизненные вопросы: взаимоотношения человека с природой, обществом и Вселенной.Метод литературной аналогии (стиль, сюжет, мотив и направление) осуществляется в статье с помощью кинематографического языка фабулы повести «Старик и море»; автор статьи анализирует фильм казахского режиссера Ермека Турсунова «Шал», основанный на мотивах повести Эрнеста Хемингуэя «Старик и море», где режиссер обозначил сюжет как духовную и философскую основу своего произведения, поскольку творческая философия Хемингуэя состоит в раскрытии главного смысла жизни: человека можно уничтожить, но невозможно победить – это стало жизненным кредо самого писателя.20. yüzyılın büyük Amerikalı yazarı Ernest Hemingway’in eserleri, uzun yıllardır edebiyat eleştirmenlerinin, biyografi yazarlarının ve tarihçilerin ilgisini çekmiştir. Hemingway’in “Yaşlı Adam ve Deniz” öyküsünün tür özelliklerinin ve bazı sorunlarının incelenmesi, modern edebiyat çalışmalarının önemli görevlerinden biridir. Yazar bu makalede eserin tür özelliklerini gözlem, genelleme, analoji ve karşılaştırmalı analiz yöntemlerini kullanarak incelemektedir. Ernest Hemingway’in yaratıcı laboratuvarının temel konularından biri, yazarın “Yaşlı Adam ve Deniz” öyküsünün temelini oluşturan insanın doğayla olan bağlantısıdır. Makale, yaşlı adamın uyumlu imgesinin analizine odaklanmaktadır; itaat, sabır ve zor kaderini, sıkı çalışmayı, cesareti ve nezaketi -gerçek bir adamın imgesini- bir araya getirir. Makalenin yazarı, çalışma boyunca, “buzdağı ilkesi” temelinde ve yaşamın önemli sorunlarını (insan ve doğa, insan ve toplum, insan ve evren) ortaya koyarak, öykünün tür özelliklerini (masal-efsane, sembolik öğeler içeren öykü, varoluşsal öykü) analiz etmektedir. Makalede kullanılan edebi benzetme yöntemi (üslup, olay örgüsü, motif ve yönetmenlik), “Yaşlı Adam ve Deniz” öyküsünün konusunun sinematik dili aracılığıyla uygulanmıştır; makalenin yazarı, Kazak yönetmen Yermek Tursynov’un “Yaşlı Adam ve Deniz” öyküsünden uyarlanan “Yaşlı Adam” filmini ele alıp analiz etmektedir. Filmin yazarı, bu eserin konusunu sinematik şaheserinin manevi ve felsefi temeli olarak tanımlamaktadır. Sonuçta, yazarın yaratıcı felsefesi, yaşamın temel anlamını ortaya koymaktan ibarettir: Bir insan öldürülebilir, ancak yenilmez - bu, esasen Hemingway’in kendi yaşam ilkesidir
KAZAKİSTAN MEDYASINDA DİLSEL MANİPÜLASYON YÖNTEMLERİ
No full textThis article discusses the methods of media manipulation in modern Kazakh media texts. Now this problem is becoming extremely relevant, since at present the number of media consumers living in a large stream of media information, which is not always of high quality and reliable, has significantly increased in the world and Kazakhstan. Incorrect, fake and manipulative information increases the risk of negatively influencing the opinion, mood and behavior of society, as well as misleading the general reader.The authors of the article rightly point out that manipulation can occur in various discursive practices. This article discusses such a type of manipulation as media manipulation. The material of a solid mass sample from Kazakhstani Internet information sources, online platforms and social networks. As a result of the analysis of media texts, it was revealed that the authors of media publications use different techniques and means, with the help of which information and psychological effects on readers are carried out, manipulation means are considered at different language levels. Examples of evaluative words and phraseological units, euphemisms, and rhetorical questions that have manipulative potential are given. The author considers irony, appeal to authoritative sources, aggression, fear and others.Мақалада қазіргі кездегі қазақстандық медиамәтіндердегі медиаманипуляциялау әдістері қарастырылған. Бұл мәселе бүгінгі күні ең өзектілердің бірі болып отыр. Өйткені қазіргі таңда дүние жүзінде, оның ішінде Қазақстанда бұқаралық ақпарат құралдарының үлкен ағымында өмір сүретін медиатұтынушылар саны анағұрлым өсіп кеткен. Дегенмен ол ақпараттарды үнемі сапалы және шынайы болып келеді деп айту қиын. Ал теріс, жалған және манипуляциялық ақпарат қоғамның пікіріне, көңіл-күйіне және мінез-құлқына теріс әсер ету қаупін арттырады, сонымен қатар, бұқаралық оқырманды адастырады.Мақала авторлары манипуляциялаудың әртүрлі дискурсивті тәжірибелерде кездесетінін өте орынды айтып отыр. Берілген мақалада манипуляцияның медиаманипуляциялау деген түрі қарастырылып отыр. Пайдаланылған материалдар қазақтандық интернет көздерден, оңлайн түрінде және әлеуметтік желілерде тұтастай іріктеу арқылы алынды. Медиамәтіндерді талдау нәтижесінде медиажарияланымдардың авторлары оқырманға ақпараттық-психологиялық әсер етуді әртүрлі әдістер мен тәсілдердің, құралдардың көмегімен жүзеге асыратындары белгілі болды. Манипуляциялау құралдары тілдің әртүрлі деңгейлерінде қарастырылды. Манипуляциялау әлеуетіне ие бағалауыш сөздер, фразеологизмдер, эвфемизмдер, риторикалық сұрақтардан мысалдар келтірілген. Авторлар ирония, танымал көздерге жүгіну, агрессия, үрей, т.б. қарастырған.В данной статье рассматриваются способы манипуляции в современных казахстанских медиатекстах. Сейчас эта проблема становится чрезвычайно актуальной, так как в настоящее время в мире и Казахстане в том числе значительно возросло число медиапотребителей, живущих в большом потоке информации, которая не всегда является качественной и достоверной. Неверная, фейковая и манипулятивная информация повышает риск негативного влияния на мнение, настроение и поведение общества, а также провоцирует заблуждения массового читателя.Авторы статьи справедливо отмечают, что манипуляция может встречаться в различных дискурсивных практиках. В данной статье рассматриваются особенности медиатекстов с точки зрения используемых в них манипуляций. Материал собран методом сплошной выборки из казахстанских информационных интернет-источников, социальных сетей и с онлайн-платформ. В результате анализа медиатекстов было выявлено, что авторами публикаций используются разные приемы и средства, с помощью которых осуществляется информационно-психологическое воздействие на читателя. Средства манипуляции рассмотрены на разных уровнях языка. Приведены примеры оценочных слов и фразеологизмов, эвфемизмов, риторических вопросов, которые обладают манипулятивным потенциалом. Описаны такие приемы манипуляции, как обращение к авторитетным источникам, навешивание ярлыков, агрессия, страх и др.Makalede modern Kazakistan medya metinlerinde medya manipülasyon yöntemlerini incelenmektedir. Bu konu günümüzde en güncel konulardan biridir. Zira günümüzde, Kazakistan da dahil olmak üzere dünya genelinde geniş bir kitle iletişim ağı içinde yaşayan medya tüketicilerinin sayısı önemli ölçüde artmıştır. Ancak bu bilginin her zaman kaliteli ve doğru olduğunu söylemek zordur. Yanlış, sahte ve manipülatif bilgiler, kamuoyu, ruh hali ve davranışları üzerinde olumsuz etki riskini artırır ve aynı zamanda kitle okuyucusunu yanıltır. Makalenin yazarları, manipülasyonun çeşitli söylemsel pratiklerde gerçekleştiğine haklı olarak dikkat çekmektedir. Bu makale, medya manipülasyonu adı verilen bir manipülasyon türünü ele almaktadır. Kullanılan materyaller Kazak internet kaynaklarından, çevrimiçi kaynaklardan ve sosyal ağlarda kapsamlı bir seçim yoluyla alınmıştır. Medya metinlerinin analizi sonucunda, medya yayınlarının yazarlarının çeşitli yöntem, yaklaşım ve araçlar kullanarak okuyucu üzerinde bilgilendirici ve psikolojik etki yarattığı ortaya çıkmıştır. Manipülasyon araçları dilin farklı düzeylerinde ele alınmıştır. Manipülasyon potansiyeli olan değerlendirme sözcükleri, deyimler, örtmeceler ve retorik sorulara örnekler verilmiştir. Yazarlar ironi, popüler kaynaklara başvurma, saldırganlık, korku vb. konuları ele almaktadır
ON THE INTERNAL AND EXTERNAL ETHNONYM OF THE ABORIGINES-TURKICS OF WESTERN SIBERIA (SIBERIAN TATARS)
Get PDFThis article highlights the origin of the West-Siberian Turkic ethnonyms of Siberian Tatars. Studies of the latest decades allow us to concretize many questions about the origin of the Siberian Tatars. The data from various sciences give grounds to assert that the main core of these groups were Turkic tribes. The background of the article deals with the fact that Siberian Tatars by their origin goes back to the Turks of Sayano-Altai, who came to the Middle Irtysh region in the VII–VIII centuries, and the Kipchaks – the Turkic people who migrated here from the southern steppes in the X-XI centuries. The original inhabitants of Western Siberia were the Ob Ugrians – the ancestors of the modern Khanty and Mansi. The evolution of these ethnonyms and their relevance in the construction of the Siberian Tatars’ identity are examined through an analysis that draws on historical documents, linguistic studies, and ethnographic research.While conducting the research, the authors employed sampling tactics, etymological investigations, primary source analysis, ethnolinguistic studies, comparative historical procedures, and diachronic analyses. Based on the influential writings of well-known Turkologists and dialectologists, the study’s methodological framework was developed. The research’s findings assert that although the name «Siberian Tatars» unifies, it also captures the intricate interaction of social, linguistic, and historical elements that have influenced the community’s development. The study concludes that researching the internal and external ethnonyms of the indigenous Turkic peoples of Western Siberia – in particular, the Siberian Tatars—offers insightful knowledge into the processes of identity formation and cultural adaptation. Prior to the late 19th and early 20th centuries, the Siberian Tatars identified both internally and externally with the ethnonym «nugai».Бұл мақалада Сібір татарларының Батыс-Сібір түркі этнонимдерінің шығу тегі туралы айтылады. Соңғы онжылдықтардағы зерттеулер Сібір татарларының шығу тегі туралы көптеген сұрақтарды нақтылауға мүмкіндік береді. Түрлі ғылымдардың деректері бұл топтардың негізгі өзегі түркі тайпалары болғанын дәлелдеуге негіз береді. Мақалада Сібір татарларының шығу тегі бойынша VII-VIII ғасырларда Орта Ертіс өңіріне келген Саян-Алтай түркілерінен, ал қыпшақтар – осы жерден қоныс аударған түркі халқынан бастау алатыны туралы әңгіме қозғалады. X-XI ғасырлардағы оңтүстік далалар Батыс Сібірдің бастапқы тұрғындары Об-угриялықтар - қазіргі Ханты мен Мансидің ата-бабалары болды. Бұл этнонимдердің эволюциясы және олардың Сібір татарларының тұлғасын құрудағы өзектілігі тарихи құжаттарға, лингвистикалық зерттеулерге және этнографиялық зерттеулерге сүйене отырып, талдау арқылы қарастырылады.Зерттеуді жүргізу барысында авторлар іріктеу тактикасын, этимологиялық зерттеулерді, бастапқы дереккөздерді талдауды, этнолингвистикалық зерттеулерді, салыстырмалы тарихи процедураларды және диахрондық талдауларды пайдаланды. Белгілі түркологтар мен диалектологтардың ықпалды еңбектері негізінде зерттеудің әдістемелік негізі жасалды. Зерттеу нәтижелері «Сібір татарлары» атауы біртұтас болғанымен, ол қауымдастықтың дамуына әсер еткен әлеуметтік, тілдік және тарихи элементтердің күрделі өзара әрекеттесуін көрсетеді. Зерттеу Батыс Сібірдегі байырғы түркі халықтарының, атап айтқанда, Сібір татарларының ішкі және сыртқы этнонимдерін зерттеу тұлғаның қалыптасу және мәдени бейімделу процестері туралы терең білім береді деген қорытындыға келеді. IX шы ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басына дейін Сібір татарлары ішкі және сыртқы жағынан «ноғай» этнонимімен бірдей болды.В данной статье освещается происхождение западносибирских тюркских этнонимов сибирских татар. Исследования последних десятилетий позволяют конкретизировать многие вопросы происхождения сибирских татар. Данные различных наук дают основание утверждать, что основным ядром этих групп были тюркские племена. В основе статьи лежит тот факт, что сибирские татары по своему происхождению восходят к тюркам Саяно-Алтая, пришедшим в Среднее Прииртышье в VII–VIII веках, и кипчакам – тюркскому народу, переселившемуся сюда из южной степи в X–XI вв. Коренными жителями Западной Сибири, были обские угры – предки современных хантов и манси. Эволюция этих этнонимов и их значение в построении идентичности сибирских татар рассматриваются посредством анализа, основанного на исторических документах, лингвистических исследованиях и этнографических исследованиях.При проведении исследования авторы использовали тактику выборки, этимологические исследования, анализ первоисточников, этнолингвистические исследования, сравнительно-исторические процедуры и диахронический анализ. На основе влиятельных трудов известных тюркологов и диалектологов была разработана методологическая база исследования. Результаты исследования утверждают, что, хотя название «Сибирские татары» объединяет, оно также отражает сложное взаимодействие социальных, языковых и исторических элементов, повлиявших на развитие сообщества. В исследовании делается вывод, что исследование внутренних и внешних этнонимов коренных тюркских народов Западной Сибири, в частности сибирских татар, дает глубокие знания о процессах формирования идентичности и культурной адаптации. До конца XIX — начала XX веков сибирские татары как внутренне, так и внешне идентифицировались с этнонимом «нугай».This article highlights the origin of the West-Siberian Turkic ethnonyms of Siberian Tatars. Studies of the latest decades allow us to concretize many questions about the origin of the Siberian Tatars. The data from various sciences give grounds to assert that the main core of these groups were Turkic tribes. The background of the article deals with the fact that Siberian Tatars by their origin goes back to the Turks of Sayano-Altai, who came to the Middle Irtysh region in the VII–VIII centuries, and the Kipchaks – the Turkic people who migrated here from the southern steppes in the X-XI centuries. The original inhabitants of Western Siberia were the Ob Ugrians – the ancestors of the modern Khanty and Mansi. The evolution of these ethnonyms and their relevance in the construction of the Siberian Tatars’ identity are examined through an analysis that draws on historical documents, linguistic studies, and ethnographic research.While conducting the research, the authors employed sampling tactics, etymological investigations, primary source analysis, ethnolinguistic studies, comparative historical procedures, and diachronic analyses. Based on the influential writings of well-known Turkologists and dialectologists, the study’s methodological framework was developed. The research’s findings assert that although the name «Siberian Tatars» unifies, it also captures the intricate interaction of social, linguistic, and historical elements that have influenced the community’s development. The study concludes that researching the internal and external ethnonyms of the indigenous Turkic peoples of Western Siberia – in particular, the Siberian Tatars—offers insightful knowledge into the processes of identity formation and cultural adaptation. Prior to the late 19th and early 20th centuries, the Siberian Tatars identified both internally and externally with the ethnonym «nugai»
G. BELGER’İN “SERGALI ATA” HİKAYESİNDEKİ BAŞLANGIÇ KONUSU: YAPI, SEMBOLLİK VE TARİHSEL-KÜLTÜREL BAĞLAM
No full textThe article examines the initiation plot in G. Belger’s short story “Grandfather Sergali” (1971) as the structural and semantic core of the narrative, reflecting the process of the hero’s maturation and the formation of his identity in the context of historical and cultural transformations. The aim of the study is to identify the structural and semantic features of the initiation plot and to analyze its significance for understanding cultural memory and interethnic interaction. To achieve this goal, three methods are applied: structural analysis, which makes it possible to reconstruct the architectonics of the text and correlate it with the classical initiation cycle (“separation – trial – return”); a cultural approach, which reveals the symbolic content of images and motifs; and a biographical method, which relates the artistic elements to the writer’s personal experience. The theoretical framework of the study is based on the concepts of A. van Gennep and M. Eliade, which provide support in universal models of initiation. The relevance of the study is determined by the fact that the initiation plot is both a literary phenomenon and a way of comprehending existential issues such as maturation, intercultural dialogue, historical memory, and continuity. The scientific novelty of the research lies in the fact that the short story is interpreted for the first time through the lens of the initiation plot, which makes it possible to identify a complex of motifs (bata, mentorship, rituals of hospitality, ethnographic markers), to compare them with the tradition of “zheti ata” and to reveal their role in representing cultural adaptation. The analysis shows that the hero’s personal experiences correlate with collective models of memory, and that the initiation plot transcends the framework of individual maturation and becomes a metaphor for intercultural dialogue and inclusion into a new sociocultural reality. The results of the study clarify the specifics of G. Belger’s artistic world, reveal the connection of his prose with ethnographic and cultural codes of the Kazakh tradition, and confirm the significance of the initiation plot as a means of artistic interpretation of the experience of deportation and cultural integration. The practical value of the research lies in the possibility of applying its findings in courses on contemporary Kazakh literature, intercultural communication, and cultural memory studies.Мақалада Г.К. Бельгердің «Серғали ата» (1971) әңгімесіндегі инициация сюжеті баяндаудың құрылымдық әрі мағыналық өзегі ретінде қарастырылады. Бұл сюжет кейіпкердің есею процесін және тарихи-мәдени трансформациялар жағдайындағы оның тұлғалық сәйкестігінің қалыптасуын бейнелейді.Зерттеудің мақсаты – инициация сюжетінің құрылымдық және семантикалық ерекшеліктерін айқындау және оның мәдени жад пен этносаралық өзара әрекеттестікті түсінудегі маңызын талдау. Осы мақсатқа жету үшін үш әдіс қолданылды: құрылымдық талдау (мәтін архитектоникасын қайта құру және оны инициацияның классикалық циклімен – «бөліну – сынақ – оралу» – салыстыру); мәдениеттанулық тәсіл (образдар мен мотивтердің символикалық мазмұнын ашу); биографиялық әдіс (көркем элементтерді жазушының жеке тәжірибесімен байланыстыру). Зерттеудің теориялық негізін А. ван Геннеп пен М. Элиаде концепциялары құрайды, бұл әмбебап инициациялық модельдерге сүйенуге мүмкіндік береді.Зерттеу тақырыбының өзектілігі инициация сюжетінің бір мезгілде әдеби феномен және тұлғаның есеюі, мәдениетаралық диалог, тарихи жад пен сабақтастық сияқты экзистенциалды мәселелерді түсінудің тәсілі болуымен айқындалады.Жұмыстың ғылыми жаңалығы – әңгіме алғаш рет инициация сюжеті тұрғысынан түсіндіріліп, мотивтер кешені (бата, тәлімгерлік, қонақжайлық жоралғылары, этнографиялық маркерлер) анықталады, олар «жеті ата» дәстүрімен салыстырылып, мәдени бейімделуді репрезентациялаудағы рөлі ашылады. Талдау нәтижесінде кейіпкердің жеке тәжірибесі ұжымдық жад үлгілерімен сабақтас екендігі, ал инициация сюжеті жеке есею шеңберінен шығып, мәдениетаралық диалогтың әрі жаңа социомәдени шындыққа ену метафорасына айналатыны дәлелденді.Зерттеу нәтижелері Г. Бельгер прозасының көркемдік әлемінің ерекшелігін нақтылайды, оның қазақ дәстүрінің этнографиялық және мәдени кодтарымен байланысын айқындайды және инициация сюжетінің депортация мен мәдени интеграция тәжірибесін көркемдік тұрғыдан пайымдаудағы маңызын растайды. Жұмыстың практикалық құндылығы – әдебиет пен мәдениетаралық коммуникация және мәдени жад зерттеулері бойынша курстарда нәтижелерін қолдану мүмкіндігі.В статье рассматривается сюжет инициации в рассказе Г. Бельгера «Дедушка Сергали» (1971) как структурный и смысловой центр повествования, отражающий процесс взросления героя и формирование его идентичности в условиях исторических и культурных трансформаций.Цель исследования заключается в выявлении структурных и семантических особенностей инициационного сюжета и анализе его значения для понимания культурной памяти и межэтнического взаимодействия. Для достижения цели применяются три метода: структурный анализ, позволяющий реконструировать архитектонику текста и соотнести ее с классическим циклом инициации («отделение – испытание – возвращение»); культурологический подход, раскрывающий символическое наполнение образов и мотивов; биографический метод, позволяющий соотнести художественные элементы с личным опытом писателя. Теоретической основой исследования выступают концепции А. ван Геннепа и М. Элиаде, что обеспечивает опору на универсальные модели инициации.Актуальность темы исследования обусловлена тем, что сюжет инициации – одновременно и литературный феномен, и способ осмысления таких экзистенциальных вопросов, как взросление, межкультурный диалог, историческая память, преемственность.Научная новизна работы заключается в том, что рассказ впервые интерпретируется через призму инициационного сюжета. В результате удалось выявить комплекс мотивов (бата, наставничество, ритуалы гостеприимства, этнографические маркеры), сопоставить их с традицией «жеті ата» и раскрыть их роль в репрезентации культурной адаптации. Анализ показывает, что личные переживания героя соотносятся с коллективными моделями памяти, а сюжет инициации выходит за рамки индивидуального взросления и становится метафорой межкультурного диалога и включения в новую социокультурную реальность.Результаты исследования уточняют специфику художественного мира Г. Бельгера, выявляют связь его прозы с этнографическими и культурными кодами казахской традиции и подтверждают значимость инициационного сюжета как средства художественного осмысления опыта депортации и культурной интеграции. Практическая ценность работы состоит в возможности использования ее выводов в курсах по современной казахстанской литературе, межкультурной коммуникации и исследованиям культурной памяти.Makale, G.K. Belger’in “Sergali Ata” (1971) öyküsündeki başlangıç olay örgüsünü, anlatının yapısal ve anlamsal çekirdeği olarak ele almaktadır. Bu olay örgüsü, karakterin gelişim sürecini ve kişisel kimliğinin oluşumunu tarihsel ve kültürel dönüşümler bağlamında yansıtır.
Çalışmanın amacı, başlangıç olay örgüsünün yapısal ve anlamsal özelliklerini belirlemek ve kültürel hafızayı ve etnik gruplar arası etkileşimi anlamadaki önemini analiz etmektir. Bu amaca ulaşmak için üç yöntem kullanılmıştır: yapısal analiz (metnin mimarisinin yeniden yapılandırılması ve klasik başlangıç döngüsüyle – “ayrılma - sınama – dönüş” - karşılaştırılması); kültürel yaklaşım (imge ve motiflerin sembolik içeriğinin ortaya çıkarılması); biyografik yöntem (sanatsal unsurların yazarın kişisel deneyimiyle ilişkilendirilmesi). Çalışmanın teorik temeli, evrensel başlangıç modellerine güvenmemizi sağlayan A. van Gennep ve M. Eliade’nin kavramlarıdır. Araştırma konusunun önemi, başlangıç öyküsünün hem edebi bir olgu hem de kişilik gelişimi, kültürlerarası diyalog, tarihsel hafıza ve süreklilik gibi varoluşsal meseleleri anlamanın bir yolu olması gerçeğiyle belirlenmiştir.
Çalışmanın bilimsel yeniliği, öykünün ilk kez başlangıç öyküsü bağlamında yorumlanması, bir motifler kompleksinin (kutsama, rehberlik, misafirperverlik ritüelleri, etnografik işaretler) tanımlanması, bunların “yedi ata” geleneğiyle karşılaştırılması ve kültürel adaptasyonu temsil etmedeki rollerinin ortaya konulmasıdır. Analiz sonucunda, kahramanın kişisel deneyiminin kolektif hafıza kalıplarıyla bağlantılı olduğu ve başlangıç öyküsünün kişisel gelişim çerçevesinin ötesine geçerek kültürlerarası diyalog ve yeni bir sosyokültürel gerçekliğe giriş için bir metafor haline geldiği kanıtlanmıştır. Çalışmanın sonuçları, G. Belger’in nesrinin sanatsal dünyasının özelliklerini açıklığa kavuşturmakta, Kazak geleneğinin etnografik ve kültürel kodlarıyla bağlantısını belirlemekte ve sürgün ve kültürel entegrasyon deneyiminin sanatsal yorumunda başlangıç olayının önemini doğrulamaktadır. Çalışmanın pratik değeri, sonuçların edebiyat, kültürlerarası iletişim ve kültürel bellek çalışmaları derslerinde kullanılma olanağıdır
DİVAN-İ HİKMET DİLİNDE KİP KATEGORİSİNİN FONETİK MORFOLOJİK SEMANTİK DEĞİŞİMLERİ
No full textThis article presents a comprehensive phono-morpho-semantic analysis of mood forms in the language of the «Diwani Hikmet» monument, which belongs to the legacy of the prominent 11th-century Sufi poet Khoja Ahmed Yasawi. The paper explores the specific features of the mood category in Turkic written monuments and its historical development, while also tracing the continuity between ancient and modern forms of mood in the Kazakh language.In Old Turkic texts, the mood category is regarded as an essential means of expressing the possibility of an action and the speaker's attitude toward it. Based on concrete linguistic material from the hikmets, the usage and transformation of imperative, optative, and conditional moods are analyzed, alongside a typological comparison with modern Kazakh. The main objective of the article is to reveal the developmental process of mood forms in the grammatical system of «Diwani Hikmet» and to determine their place and evolution in the Old Turkic language. The research findings demonstrate that mood forms in the language of «Diwani Hikmet» are not only grammatical in nature but also convey semantic meanings linked to Sufi thought. This study contributes to the fields of historical grammar, Old Turkic manuscript studies, and the understanding of the development stages of the Kazakh language.Мақалада ХІ ғасырдың көрнекті сопы ақыны Қожа Ахмет Яссауи мұрасына жататын «Диуани Хикмет» ескерткіші тіліндегі рай тұлғалары жан-жақты фоно-морфо-семантикалық тұрғыдан сараланды. Түркі жазба ескерткіштеріндегі рай категориясының ерекшеліктері мен тарихи қалыптасу жолдарына талдау жасала отырып, көне және қазіргі қазақ тіліндегі рай тұлғалары арасындағы сабақтастық байланыс көрсетілді.Ескі түркі жазба ескерткіштерінде рай категориясы – іс-әрекеттің орындалу мүмкіндігі мен сөйлеуші көзқарасына қатысты мағыналық реңктерді білдірудің маңызды тәсілі ретінде қарастырылды. Хикмет мәтінінен алынған нақты тілдік материалдар арқылы райдың бұйрық, қалау, шартты райларының қолданылуы мен түрлену ерекшеліктері анықталып, қазіргі қазақ тілімен типологиялық салыстырулар жасалады. Мақала мақсаты – «Диуани Хикмет» тілінің грамматикалық жүйесіндегі рай тұлғаларының даму үдерісін ашып көрсету, олардың көне түркі тіліндегі орны мен эволюциясын айқындау. Зерттеу нәтижелері арқылы «Диуани Хикмет» тіліндегі рай формаларының тек грамматикалық құбылыс қана емес, сонымен қатар сопылық таныммен байланысты мәндік ерекшеліктері де дәлелденеді. Зерттеу жұмысы тарихи грамматиканың, көне түркі жазба ескерткіштерін зерттеудің, сондай-ақ қазақ тілінің қалыптасу кезеңдерін тереңірек түсінуге септігін тигізеді.В данноданной статье рассматривается, фоно морфо семантичес кий анализформ наклонения в языке памятника «Диуани Хикмет», принадлежащего к наследиювыдающегося суфийского поэта XI века Ходжи Ахмета Яссауи. В статье рассматриваютсяособенности категории наклонения в тюркских письменных памятниках и пути еёисторичес кого формирования, а также прослеживается преемственность между старыми исовременными формами наклонения в казахском языке.В древнетюркских письменных памятниках категория наклонения рассматривается как важный способ выражения возможности действия и отношения говорящего к нему. На основе конкретного языкового материала из текста хикметов анализируется употребление и видоизменение форм повелительного, желательного и условного наклонений, проводится типологическое сравнение с современным казахским языком. Цель статьи — раскрыть процесс развития форм наклонения в грамматической системе языка «Диуани Хикмет» и определить их место и эволюцию в древнетюркском языке. Результаты исследования доказывают, что формы наклонения в языке «Диуани Хикмет» несут не только грамматическую, но и смысловую нагрузку, связанную с суфийским мировоззрением. Работа вносит вклад в изучение исторической грамматики, древнетюркских письменных памятников и этапов становления казахского языка.Makalede 11. yüzyılın seçkin sufi şairi Hoca Ahmet Yesevi’nin mirası olan “Divan-ı Hikmet” dilindeki kip kategorisi kapsamlı bir fonetik morfolojik semantik bakış açısıyla incelenmektedir. Türk yazılı anıtlarındaki kip kategorisinin özellikleri ve tarihsel oluşum biçimleri incelenmekte ve eski ve modern Kazak dillerindeki kipler arasındaki süreklilik gösterilmektedir.
Eski Türk yazılı anıtlarında kip kategorisi, bir eylemin gerçekleştirilme olasılığı ve konuşmacının bakış açısıyla ilgili anlamsal nüansları ifade etmenin önemli bir yolu olarak kabul edilmektedir. Hikmet metninden alınan belirli dilbilimsel malzemeler kullanılarak, rai'nin emir, emir ve şart kiplerinin kullanım ve dönüşüm özellikleri belirlenmekte ve modern Kazak diliyle tipolojik karşılaştırmalar yapılmaktadır. Makalenin amacı, “Divan-ı Hikmet” dilinin dilbilgisi sistemindeki kiplerin gelişim sürecini ortaya koymak, kadim Türk dilindeki yerini ve evrimini belirlemektir. Çalışmanın sonuçları, “Divan-ı Hikmet” dilindeki kip biçimlerinin yalnızca dilbilgisel bir olgu olmadığını, aynı zamanda tasavvuf bilgisiyle ilişkili anlamsal özelliklere de sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Araştırma, tarihi dilbilgisinin daha derinlemesine anlaşılmasına, kadim Türk yazılı anıtlarının incelenmesine ve Kazak dilinin oluşum aşamalarına katkıda bulunmaktadır
GELECEKTEKİ MATEMATİK ÖĞRETMENLERİNİN ARAŞTIRMA ÇALIŞMALARININ HESAPLAMALAR ARACILIĞIYLA OLUŞTURULMASI
No full textOne of the main tasks of the modern education system is to train teachers who are creative, capable of critical thinking, and equipped with research skills. In this context, the issue of forming research activity becomes especially relevant. This article identifies teaching methods and tools necessary for developing the research activity of future mathematics teachers and proposes a methodology for solving research-based problems in the process of teaching differential and integral calculus, illustrated with specific examples. The aim of the study is to determine the methodological foundations for forming the research activity of future mathematics teachers through problem-solving. The objectives of the study are to explore methodological aspects of developing research activity among future mathematics teachers in pedagogical universities and to develop content-based and methodological recommendations for the use of research problems in teaching differential and integral calculus. The effectiveness of the methodological recommendations proposed in the study was experimentally confirmed during the training of future mathematics teachers at the South Kazakhstan Pedagogical University named after U. Zhanibekov and the South Kazakhstan University named after M. Auezov. The scientific significance of the study lies in its contribution to the development of research activity among future mathematics teachers in the process of learning mathematical disciplines at the university level, as well as in enhancing their methodological readiness for future professional activities.Қазіргі заманда білім беру жүйесінің алдында тұрған басты міндеттердің бірі – шығармашылық, сын тұрғысынан ойлай алатын, ғылыми-зерттеу дағдыларын меңгерген мұғалімдерді даярлау. Осы тұрғыдан алғанда, зерттеушілік қызметті қалыптастыру мәселесі өзекті. Мақалада болашақ математика мұғалімдерінің зерттеушілік қызметтерін қалыптастыруға қажетті оқыту әдістері мен құралдары айқындалып, дифференциалдық және интегралдық есептеулерді оқыту процесінде зерттеушілік есептерді шығарудың әдістемесі ұсынылады, нақты мысалдармен келтірілген. Зерттеу мақсаты – болашақ математика мұғалімдерінің зерттеушілік қызметін есептер арқылы қалыптастырудың әдістемелік негіздерін анықтау. Зерттеу міндеттері – педагогикалық жоғары оқу орындарында болашақ математика мұғалімдерінің зерттеушілік қызметін қалыптастырудың әдістемелік мәселелерін зерделеу, дифференциалдық және интегралдық есептеулерді оқыту процесінде зерттеушілік есептерді пайдалану бойынша мазмұндық пен әдістемелік ұсынымдар жасау. Зерттеу жұмысындағы әдістемелік ұсынымдардың тиімділігі Ө. Жәнібеков атындағы Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті, М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университетінде болашақ математика мұғалімдерін даярлау процесіне енгізіліп, эксперимент жүзінде дәлелденген. Зерттеудің маңыздылығы – жоғары оқу орындарында болашақ математика мұғалімдеріне математикалық пәндерді оқыту процесінде зерттеушілік есептер арқылы зерттеушілік қызметтерін қалыптастыруға және болашақ қызметіне әдістемелік дайындығын жетілдіруге ықпал етеді.Одной из главных задач современной системы образования является подготовка творчески мыслящих, способных к критическому мышлению и обладающих научно-исследовательскими навыками учителей. В этом контексте актуальным становится вопрос формирования исследовательской деятельности. В статье определены методы и средства обучения, необходимые для формирования исследовательской деятельности будущих учителей математики, а также предложена методика решения исследовательских задач в процессе обучения дифференциальному и интегральному исчислению, иллюстрированная конкретными примерами. Цель исследования – определить методические основы формирования исследовательской деятельности будущих учителей математикиЯСАУИ УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ХАБАРШЫСЫ, №3 (137), 2025ISSN-p 2306-7365ISSN-e 2664-0686374посредством задач. Задачи исследования – изучение методических аспектов формирования исследовательской деятельности будущих учителей математики в педагогических вузах, разработка содержательных и методических рекомендаций по использованию исследовательских задач в процессе обучения дифференциальному и интегральному исчислению. Эффективность методических рекомендаций, предложенных в исследовании, была подтверждена экспериментально в процессе подготовки будущих учителей математики в Южно-Казахстанском педагогическом университете имени О. Жанибекова и Южно-Казахстанском университете имени М. Ауезова. Научная значимость исследования заключается в том, что оно способствует формированию исследовательской деятельности у будущих учителей математики в процессе обучения математическим дисциплинам в вузе, а также совершенствованию их методической подготовки к будущей профессиональной деятельности.Günümüz eğitim sisteminin karşı karşıya olduğu temel görevlerden biri, yaratıcı, eleştirel düşünen ve bilimsel ve araştırma becerilerine sahip öğretmenler yetiştirmektir. Bu bağlamda, araştırma etkinliği oluşturma konusu önem taşımaktadır. Makale, geleceğin matematik öğretmenlerinin araştırma etkinliğini oluşturmak için gerekli öğretim yöntem ve araçlarını belirlemekte, diferansiyel ve integral kalkülüs öğretim sürecinde araştırma problemlerini çözmek için bir metodoloji önermekte ve somut örnekler sunmaktadır. Çalışmanın amacı, geleceğin matematik öğretmenlerinin araştırma etkinliğini problemler aracılığıyla oluşturmanın metodolojik temellerini belirlemektir. Çalışmanın hedefleri, pedagoji üniversitelerindeki geleceğin matematik öğretmenlerinin araştırma etkinliğini oluşturmanın metodolojik sorunlarını incelemek ve diferansiyel ve integral kalkülüs öğretim sürecinde araştırma problemlerinin kullanımına ilişkin özlü ve metodolojik öneriler geliştirmektir. Araştırma çalışmasındaki metodolojik önerilerin etkinliği, Özbekali Janibekov Güney Kazakistan Pedagoji Üniversitesi ve Muhtar Avezov Güney Kazakistan Üniversitesindeki geleceğin matematik öğretmenlerinin yetiştirilmesi sürecine dahil edilmiş ve deneysel olarak kanıtlanmıştır. Çalışmanın önemi, yükseköğretim kurumlarındaki geleceğin matematik öğretmenlerinin, matematik konularının öğretimi sürecinde araştırma problemleri aracılığıyla araştırma faaliyetleri oluşturmalarına ve gelecekteki çalışmalar için metodolojik hazırlıklarını geliştirmelerine yardımcı olmasıdır
Integration of Digital Technologies in Geography Education: Developing Students’ Analytical and Spatial Thinking Skills
Get PDFThis study addresses the pressing need to enhance students’ subject-related abilities through the strategic integration of digital technologies in contemporary education. The purpose of the research is to explore effective approaches for improving students’ knowledge, skills, and competencies within the context of geography instruction using digital tools. The research methodology was based on theoretical analysis. In addition, domestic and international practices were compared through meta-analysis. The effectiveness of digital technologies was evaluated. Survey methods were used to collect data, and the results were analyzed using mathematical and statistical methods. It was found that the use of digital technologies has a positive impact on the educational process. The Z-value was 7.731, with a p-value of < 0.001. If we take the alpha value as 0.050, the null hypothesis is rejected. When calculating the t-statistic, the value was t = 3.3130, with degrees of freedom df = 103. The p-value was 0.001, which is less than 0.05, indicating a statistically significant difference between the two groups. The research results showed that the use of digital technologies in geography lessons contributes to the development of students’ spatial thinking, map-reading, and analytical skills, and highlights the importance of enhancing their digital literacy.Бұл зерттеудің өзектілігі – қазіргі білім беру жүйесінде цифрлық технологияларды тиімді пайдалану арқылы оқушылардың пәндік дағдыларын дамыту қажеттілігімен байланысты. Зерттеудің мақсаты – географияны оқыту барысында цифрлық технологияларды қолдану арқылы оқушылардың білімін, дағдыларын және құзыреттерін дамыту жолдарын айқындау. Зерттеу барысында теориялық талдау әдістері қолданылды. Сонымен қатар, отандық және шетелдік тәжірибелер метаанализ арқылы салыстырылып, цифрлық технологиялардың тиімділігі бағаланды. Деректерді жинау үшін сауалнама әдісі қолданылып, нәтижелер математикалық және статистикалық әдістермен өңделді. Зерттеу нәтижесінде цифрлық технологияларды қолдану оқу үдерісіне оң әсер ететіні анықталды. Z мәні – 7.731, ал p-мәні < 0.001 болды. Егер маңыздылық деңгейі α = 0.050 деп алсақ, нөлдік гипотеза қабылданбайды. t-статистика есептеу нәтижесі t = 3.3130, еркіндік дәрежесі df = 103. p-мәні 0.001 болып, 0.05-тен аз, бұл екі топ арасындағы айырмашылықтың статистикалық тұрғыдан маңызды екенін көрсетеді. Зерттеу нәтижелері география сабақтарында цифрлық технологияларды қолдану оқушылардың кеңістіктік ойлауын, карта оқу және талдау дағдыларын дамытуға ықпал ететінін және олардың цифрлық сауаттылығын арттырудың өзектілігін айқындайтынын көрсетті.Актуальность данного исследования заключается в необходимости развития предметных умений учащихся посредством эффективного использования цифровых технологий в современной образовательной системе. Цель исследования – определить пути развития знаний, умений и компетенций учащихся через применение цифровых технологий в преподавании географии. В исследовании использовались методы теоретического анализа. Кроме того, были сопоставлены отечественные и зарубежные практики с применением метаанализа. Эффективность цифровых технологий была проанализирована. Для сбора данных использовались методы анкетирования, а полученные результаты обрабатывались с использованием математико-статистических методов. Было установлено, что применение цифровых технологий положительно влияет на образовательный процесс. Значение Z составило 7,731 при p-значении < 0,001. При уровне значимости α = 0,050 нулевая гипотеза была отвергнута. Расчёт t-статистики дал результат t = 3.3130 при степени свободы df = 103. Значение p составило 0,001, что меньше 0,05, что указывает на статистически значимую разницу между двумя группами. Результаты исследования показали, что использование цифровых технологий на уроках географии способствует развитию пространственного мышления, навыков чтения карт и анализа у учащихся, а также подчеркивает важность повышения их цифровой грамотности.This study addresses the pressing need to enhance students’ subject-related abilities through the strategic integration of digital technologies in contemporary education. The purpose of the research is to explore effective approaches for improving students’ knowledge, skills, and competencies within the context of geography instruction using digital tools. The research methodology was based on theoretical analysis. In addition, domestic and international practices were compared through meta-analysis. The effectiveness of digital technologies was evaluated. Survey methods were used to collect data, and the results were analyzed using mathematical and statistical methods. It was found that the use of digital technologies has a positive impact on the educational process. The Z-value was 7.731, with a p-value of < 0.001. If we take the alpha value as 0.050, the null hypothesis is rejected. When calculating the t-statistic, the value was t = 3.3130, with degrees of freedom df = 103. The p-value was 0.001, which is less than 0.05, indicating a statistically significant difference between the two groups. The research results showed that the use of digital technologies in geography lessons contributes to the development of students’ spatial thinking, map-reading, and analytical skills, and highlights the importance of enhancing their digital literacy