Plataforma de Revistas e Livros Revistas NOVAFCSH
Not a member yet
    1320 research outputs found

    Clergyman as a Subject and Object of Death Commemoration in Late Medieval Prussian Town. Case studies from Thorn (Toruń) at the turn of the 15th and 16th Century

    No full text
    The article explores four foundations by priests in Thorn (Toruń) as good examples of the bourgeois religious culture of Late Medieval Prussia. These institutions were established by wealthy priests who were simultaneously prominent members of the town community. As a result, detailed documents were issued, providing valuable insights into the extent of the priests’ responsibilities and the financial basis of the foundations. Furthermore, the fact that the funders themselves were priests shows clergymen not only as providers of prayer services but also as members of the town community who benefited from such commemorative practices.    Bibliographical references   Sources Manuscript sources Pelpin, Diocesan Archive in Pelplin, Diplomata et epistolae, Varia, n. 14, 17 Toruń, State Archive in Toruń, Kat. I, n. 626/1/2, 626/1/3, 834a, 991, 2633, 2641, 2679, 2855a, 2928, 2934, 2981, 2985/5 Toruń, State Archive in Toruń, Kościół św. Jana, ref. 1, 8   Printed sources "Die Aufzeichnungen des Thorner Pfarrers Hieronymus Waldau". Ed. Otto Günther. Zeitschrift des Westpreussischen Geschichtsvereins 49 (1907). “Die ermländischen Anniversarienbücher”. Ed. Carl Peter Woelky. In WOELKY, Carl Peter; SAAGE, Johann Martin (eds.) - Scriptores Rerum Warmiensium, vol. 1. Braunsberg: Verlag von Eduard Peter, 1866. Księga długów miasta Torunia z okresu wojny trzynastoletniej. Ed. K. Ciesielska, I. Janosz-Biskupowa, Fontes TNT, 55. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1969. Księga ławnicza Starego Miasta Torunia (1479-1515). Ed. Krzysztof Kopiński, Krzysztof Mikulski and Janusz Tandecki, Fontes TNT 113. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2018. Repertorium Poenitentiariae Germanicum. Ed. Ludwig Schmugge et al., vol. 7. Tübingen: Max Niemeyer Verlag, 2008. Repertorium Poenitentiariae Germanicum. Ed. Ludwig Schmugge et al., vol. 8. Berlin/Boston: De Gruyter, 2012. Repertorium Poenitentiariae Germanicum. Ed. Ludwig Schmugge et al., vol. 10. Berlin/Boston: De Gruyter, 2016. Średniowieczne rachunki kościołów toruńskich. Ed. Alicja Sumowska; Marcin Sumowski; Piotr Oliński, Fontes TNT, 121. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2023 [forthcoming]. Urkundenbuch des Bisthums Culm, vol. 2. Ed. Carl Peter Woelky, Neues preussisches Urkundenbuch: Westpreussischer Teil, 2. Danzig: Commissionsverlag von Theodor Bertling, 1887. “Wykaz prebend kościelnych Torunia z 1541 roku”. Ed. Karol Górski and Maciej Gołembiowski, Zapiski Historyczne 42.4 (1977).   Studies BARROW, J. – The Clergy in the Medieval World: Secular Clerics, Their Families and Careers in North-Western Europe, c. 800 – c. 1200. Cambridge: Cambridge University Press, 2015. BISKUP, Marian; GRZEGORZ, Maksymilian; POREBSKA, Krystyna (eds.) – Słownik historyczno-geograficzny ziemi chełmińskiej w średniowieczu. Wrocław: Ossolineum, 1971. BISKUP, Marian – U schyłku średniowiecza i w początkach odrodzenia (1454-1548).  Historia Torunia, vol. II/1. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1992. BISKUP, Marian (eds.) – Bazylika katedralna świętych Janów w Toruniu. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2003. BORAWSKA, Teresa – “Waldau Hieronim”. In GUZOWSKI, Jan – Słownik biograficzny kapituły warmińskiej. Olsztyn: Hosianum, 1996. BÜNZ, Enno – “Klerus und Bürger. Die Bedeutung der Kirche für Identität deutscher Städte im Spätmittelalter”. In CHITTOLINI, Giorgio; JOHANEK, Peter (eds.) – Aspetti e componenti dell’identità urbana in Italia e in Germania (secoli XIV-XVI)/Aspekte und Komponenten der städtischen Identität in Italien und Deutschland (14.-16. Jahrhundert). Bologna/Berlin: Società editrice il Mulino/Duncker & Humblot, 2003. CAMPOS, Maria Amélia – “Death Commemoration Strategies in Medieval Portugal: A Mirror of Lay Participation in Religious Parochial Life (The Case of Coimbra)”. Religions 14 (2023). GRABOWSKA-LYSENKO, Alicja – “Materialne świadectwa kultu św. Wolfganga u schyłku średniowiecza w Prusach jako element religijnego dziedzictwa regionu”. In RACZKOWSKI, Juliusz; JAKUBEK-RACZKOWSKA, Monika – Stare i nowe dziedzictwo Torunia, Bydgoszczy i region, vol. 2. Toruń: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa "Dom Organizatora", 2020. KARDASZ, Cezary – Rynek kredytu pieniężnego w miastach południowego pobrzeża Bałtyku w późnym średniowieczu (Greifswald, Gdańsk, Elbląg, Toruń, Rewel). Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2013. KARP, Hans-Jürgen – “Konopat, Johannes von (Jan Konopacki)”. In GATZ, Erwin, BRODKORB, Clemens (ed.) – Die Bischöfe des Heiligen Römischen Reiches 1448 bis 1648. Ein biographisches Lexikon, Berlin: Duncker & Humbolt, 1996. KARP, Hans-Jürgen – “Krapitz (Crapitz), Nikolaus”. In GATZ, Erwin, BRODKORB, Clemens (ed.) – Die Bischöfe des Heiligen Römischen Reiches 1448 bis 1648. Ein biographisches Lexikon, Berlin: Duncker & Humbolt, 1996. KLUCZWAJD, Katarzyna (ed.) – Kościół Świętojański w Toruniu - nowe rozpoznanie. Toruń: Stowarzyszenie Historyków Sztuki, 2015. KLUCZWAJD, Katarzyna; WOŹNIAK, Michał (eds.) – Dzieje i skarby kościoła świętojańskiego w Toruniu. Toruń: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa "Dom Organizatora", 2002. KRAJNIAK, Radosław – Duchowieństwo kapituły katedralnej w Chełmży do 1466 roku. Studium prozopograficzne. Toruń: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2013. KRAJNIAK, Radosław – “Die Prälaten und Kanoniker des ermländischen Domkapitels bis 1466”. Zeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands 64 (2020). MIKULSKI, Krzysztof – “Struktura etniczna mieszkańców i status społeczny ludności pochodzenia polskiego w Toruniu od końca XIV do połowy XVII wieku”. Roczniki Historyczne 63 (1997). MIKULSKI, Krzysztof – Przestrzeń i społeczeństwo Torunia od końca XIV do początku XVIII wieku. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 1999. MIKULSKI, Krzysztof – Urzędnicy miejscy Torunia. Spisy, vol. 2: 1454-1650. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2001. OLIŃSKI, Piotr – “Schmolle Jan”. In MIKULSKI, Krzysztof (ed.) – Toruński Słownik Biograficzny, vol. 1. Toruń: Towarzystwo Miłośników Torunia/Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 1998. OLIŃSKI, Piotr – Fundacje mieszczańskie w miastach pruskich w okresie średniowiecza i na progu czasów nowożytnych. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2008. OLIŃSKI, Piotr – “Światło w brackich i prywatnych fundacjach religijnych w kościołach parafialnych wielkich miast pruskich w XIV-XV wieku”. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 3-4 (2008). RADZIMIŃSKI, Andrzej – “Rachunki plebana kościoła parafialnego Świętych Janów w Starym Mieście Toruniu z lat 1445–1446”. Roczniki Historyczne 69 (2003), pp. 172–187. RADZIMIŃSKI, Andrzej – “The Church in Royal and Teutonic Prussia after the Second Peace of Toruń: The Time of Continuation and Change”. Zapiski Historyczne 81.4 (2016), pp. 69–81. RADZIMIŃSKI, Andrzej – “Die Pfarrkirche St. Johannes des Täufers und St. Johannes des Evangelisten in der Sakraltopografie der Stadt Thorn im Mittelalter”. Biuletyn Polskiej Misji Historycznej/Bulletin der Polnischen Historischen Mission 12 (2017), pp. 51–73. ROZYNKOWSKI, Waldemar – “Waldau Hieronim”. In MIKULSKI, Krzysztof (ed.) – Toruński Słownik Biograficzny, vol. 3. Toruń: Towarzystwo Miłośników Torunia/Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 2002. ROZYNKOWSKI, Waldemar – Studia nad liturgią w zakonie krzyżackim w Prusach. Z badań nad religijnością w późnym średniowieczu, Ecclesia Clerusque Temporibus Medii Aevi, 2. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012. SARNOWSKY, Jürgen – “Die wirtschaftliche Lage der Pfarreien im Deutschordensland Preussen. Das Beispiel der Vikare zu Mühlhausen”. In JENKS, Stuart; LAUDAGE, M. L.; SARNOWSKY, Jürgen (eds.) – “Vera lex historiae”. Studien zu mittelalterlichen Quellen. Festschrift für Dietrich Kurze zum 65. Geburtstag am 1. Januar 1993. Köln: Böhlau, 1993, pp. 373–420. SEMRAU, Arthur – “Ein Beitrag zur Geschichte der Goldschmiedekunst in Thorn”. Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft u. Kunst zu Thorn 16.4 (1908), pp. 73–84. STACHOWIAK, Remigiusz – Spätmittelalterliche Kirchenkarrieren preußischer Kleriker. Soziale Räume und Netzwerke zwischen Zentrum und Peripherie, Einzelschriften der Historischen Kommission für ost- und westpreußische Landesforschung, 32. Osnabrück: fibre Verlag, 2023. STRENGA, Gustavs – Remembering the Dead Collective Memory and Commemoration in Late Medieval Livonia. Turnhout: Brepols Publishers, 2023. SUMOWSKA, Alicja; SUMOWSKI, Marcin – “Średniowieczne rachunki kościoła Świętojańskiego w Toruniu. Uwagi źródłoznawcze”. Studia Źródłoznawcze. Commentationes 58 (2020), pp. 231–251. SUMOWSKI, Marcin – Duchowni diecezjalni w średniowiecznym Toruniu. Studium prozopograficzne. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2012. SUMOWSKI, Marcin – “Ego Jeronimus Waldaw... O tożsamości późnośredniowiecznego plebana toruńskiego”. Zapiski Historyczne 79.1 (2014), pp. 63–81. SUMOWSKI, Marcin – “Wayner Raphael”. In MIKULSKI, Krzysztof (ed.) – Toruński Słownik Biograficzny, vol. 7. Toruń: Towarzystwo Miłośników Torunia/Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 2014. SUMOWSKI, Marcin – “Pastor et oves. Parish Priest in Late-Medieval Prussian Town”. Quaestiones Medii Aevi Novae 23 (2018), pp. 343–377. SUMOWSKI, Marcin – “The Priest in the Multilingual Church. Language as an Aspect of the Functioning of the Lower Clergy in Late Medieval Prussia”. Acta Historica Universitatis Klaipedensis 41 (2020), pp. 53–71. SUMOWSKI, Marcin – “Sie das nit thun, das heissen aber lernnen. Wizerunek niższego duchowieństwa w późnośredniowiecznym Gdańsku”. In SARNOWSKY, Jürgen; DŁUGOKĘKI, Wieslaw (eds.) – Danzig in der frühen Neuzeit. Kultur, Religion, Politik, Gesellschaft und internationale Beziehungen. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2021. SUMOWSKI, Marcin – Duchowni i mieszczanie. Kler niższy w społeczeństwie późnośredniowiecznych miast pruskich. Ecclesia Clerusque Temporibus Medii Aevi, 8. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2022. SUMOWSKI, Marcin – “Self-Knowledge of the Lesser Clergy in the Context of Clerical Norms (Prussia, Fourteenth-Sixteenth Centuries)” [forthcoming]. WÓŁKIEWICZ EWA – “The ecclesiastical proletariat? The income of the lesser clergy in the late Middle Ages examplified with the accounting book of St. Martin’s altar in Nysa”. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 67.1 (2019), pp. 3–16.O artigo explora quatro fundações de sacerdotes em Thorn (Toruń) como bons exemplos da cultura religiosa burguesa do final da Idade Média na Prússia. Estas fundações foram estabelecidas por indivíduos proeminentes e ricos da comunidade urbana e, por isso, deram origem a documentos pormenorizados que fornecem informações valiosas sobre a extensão das responsabilidades dos vigários e a base financeira das fundações. Além disso, o facto de os próprios fundadores serem padres permite-nos ver os clérigos não só como prestadores de serviços de oração, mas também como membros da comunidade da cidade que beneficiavam de tais práticas comemorativas.   Fontes Fontes manuscritas Pelpin, Diocesan Archive in Pelplin, Diplomata et epistolae, Varia, n. 14, 17 Toruń, State Archive in Toruń, Kat. I, n. 626/1/2, 626/1/3, 834a, 991, 2633, 2641, 2679, 2855a, 2928, 2934, 2981, 2985/5 Toruń, State Archive in Toruń, Kościół św. Jana, ref. 1, 8   Fontes impressas "Die Aufzeichnungen des Thorner Pfarrers Hieronymus Waldau". Ed. Otto Günther. Zeitschrift des Westpreussischen Geschichtsvereins 49 (1907). “Die ermländischen Anniversarienbücher”. Ed. Carl Peter Woelky. In WOELKY, Carl Peter; SAAGE, Johann Martin (eds.) - Scriptores Rerum Warmiensium, vol. 1. Braunsberg: Verlag von Eduard Peter, 1866. Księga długów miasta Torunia z okresu wojny trzynastoletniej. Ed. K. Ciesielska, I. Janosz-Biskupowa, Fontes TNT, 55. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1969. Księga ławnicza Starego Miasta Torunia (1479-1515). Ed. Krzysztof Kopiński, Krzysztof Mikulski and Janusz Tandecki, Fontes TNT 113. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2018. Repertorium Poenitentiariae Germanicum. Ed. Ludwig Schmugge et al., vol. 7. Tübingen: Max Niemeyer Verlag, 2008. Repertorium Poenitentiariae Germanicum. Ed. Ludwig Schmugge et al., vol. 8. Berlin/Boston: De Gruyter, 2012. Repertorium Poenitentiariae Germanicum. Ed. Ludwig Schmugge et al., vol. 10. Berlin/Boston: De Gruyter, 2016. Średniowieczne rachunki kościołów toruńskich. Ed. Alicja Sumowska; Marcin Sumowski; Piotr Oliński, Fontes TNT, 121. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2023 [forthcoming]. Urkundenbuch des Bisthums Culm, vol. 2. Ed. Carl Peter Woelky, Neues preussisches Urkundenbuch: Westpreussischer Teil, 2. Danzig: Commissionsverlag von Theodor Bertling, 1887. “Wykaz prebend kościelnych Torunia z 1541 roku”. Ed. Karol Górski and Maciej Gołembiowski, Zapiski Historyczne 42.4 (1977).   Estudos BARROW, J. – The Clergy in the Medieval World: Secular Clerics, Their Families and Careers in North-Western Europe, c. 800 – c. 1200. Cambridge: Cambridge University Press, 2015. BISKUP, Marian; GRZEGORZ, Maksymilian; POREBSKA, Krystyna (eds.) – Słownik historyczno-geograficzny ziemi chełmińskiej w średniowieczu. Wrocław: Ossolineum, 1971. BISKUP, Marian – U schyłku średniowiecza i w początkach odrodzenia (1454-1548).  Historia Torunia, vol. II/1. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1992. BISKUP, Marian (eds.) – Bazylika katedralna świętych Janów w Toruniu. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2003. BORAWSKA, Teresa – “Waldau Hieronim”. In GUZOWSKI, Jan – Słownik biograficzny kapituły warmińskiej. Olsztyn: Hosianum, 1996. BÜNZ, Enno – “Klerus und Bürger. Die Bedeutung der Kirche für Identität deutscher Städte im Spätmittelalter”. In CHITTOLINI, Giorgio; JOHANEK, Peter (eds.) – Aspetti e componenti dell’identità urbana in Italia e in Germania (secoli XIV-XVI)/Aspekte und Komponenten der städtischen Identität in Italien und Deutschland (14.-16. Jahrhundert). Bologna/Berlin: Società editrice il Mulino/Duncker & Humblot, 2003. CAMPOS, Maria Amélia – “Death Commemoration Strategies in Medieval Portugal: A Mirror of Lay Participation in Religious Parochial Life (The Case of Coimbra)”. Religions 14 (2023). GRABOWSKA-LYSENKO, Alicja – “Materialne świadectwa kultu św. Wolfganga u schyłku średniowiecza w Prusach jako element religijnego dziedzictwa regionu”. In RACZKOWSKI, Juliusz; JAKUBEK-RACZKOWSKA, Monika – Stare i nowe dziedzictwo Torunia, Bydgoszczy i region, vol. 2. Toruń: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa "Dom Organizatora", 2020. KARDASZ, Cezary – Rynek kredytu pieniężnego w miastach południowego pobrzeża Bałtyku w późnym średniowieczu (Greifswald, Gdańsk, Elbląg, Toruń, Rewel). Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2013. KARP, Hans-Jürgen – “Konopat, Johannes von (Jan Konopacki)”. In GATZ, Erwin, BRODKORB, Clemens (ed.) – Die Bischöfe des Heiligen Römischen Reiches 1448 bis 1648. Ein biographisches Lexikon, Berlin: Duncker & Humbolt, 1996. KARP, Hans-Jürgen – “Krapitz (Crapitz), Nikolaus”. In GATZ, Erwin, BRODKORB, Clemens (ed.) – Die Bischöfe des Heiligen Römischen Reiches 1448 bis 1648. Ein biographisches Lexikon, Berlin: Duncker & Humbolt, 1996. KLUCZWAJD, Katarzyna (ed.) – Kościół Świętojański w Toruniu - nowe rozpoznanie. Toruń: Stowarzyszenie Historyków Sztuki, 2015. KLUCZWAJD, Katarzyna; WOŹNIAK, Michał (eds.) – Dzieje i skarby kościoła świętojańskiego w Toruniu. Toruń: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa "Dom Organizatora", 2002. KRAJNIAK, Radosław – Duchowieństwo kapituły katedralnej w Chełmży do 1466 roku. Studium prozopograficzne. Toruń: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2013. KRAJNIAK, Radosław – “Die Prälaten und Kanoniker des ermländischen Domkapitels bis 1466”. Zeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands 64 (2020). MIKULSKI, Krzysztof – “Struktura etniczna mieszkańców i status społeczny ludności pochodzenia polskiego w Toruniu od końca XIV do połowy XVII wieku”. Roczniki Historyczne 63 (1997). MIKULSKI, Krzysztof – Przestrzeń i społeczeństwo Torunia od końca XIV do początku XVIII wieku. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 1999. MIKULSKI, Krzysztof – Urzędnicy miejscy Torunia. Spisy, vol. 2: 1454-1650. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2001. OLIŃSKI, Piotr – “Schmolle Jan”. In MIKULSKI, Krzysztof (ed.) – Toruński Słownik Biograficzny, vol. 1. Toruń: Towarzystwo Miłośników Torunia/Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 1998. OLIŃSKI, Piotr – Fundacje mieszczańskie w miastach pruskich w okresie średniowiecza i na progu czasów nowożytnych. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2008. OLIŃSKI, Piotr – “Światło w brackich i prywatnych fundacjach religijnych w kościołach parafialnych wielkich miast pruskich w XIV-XV wieku”. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 3-4 (2008). RADZIMIŃSKI, Andrzej – “Rachunki plebana kościoła parafialnego Świętych Janów w Starym Mieście Toruniu z lat 1445–1446”. Roczniki Historyczne 69 (2003), pp. 172–187. RADZIMIŃSKI, Andrzej – “The Church in Royal and Teutonic Prussia after the Second Peace of Toruń: The Time of Continuation and Change”. Zapiski Historyczne 81.4 (2016), pp. 69–81. RADZIMIŃSKI, Andrzej – “Die Pfarrkirche St. Johannes des Täufers und St. Johannes des Evangelisten in der Sakraltopografie der Stadt Thorn im Mittelalter”. Biuletyn Polskiej Misji Historycznej/Bulletin der Polnischen Historischen Mission 12 (2017), pp. 51–73. ROZYNKOWSKI, Waldemar – “Waldau Hieronim”. In MIKULSKI, Krzysztof (ed.) – Toruński Słownik Biograficzny, vol. 3. Toruń: Towarzystwo Miłośników Torunia/Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 2002. ROZYNKOWSKI, Waldemar – Studia nad liturgią w zakonie krzyżackim w Prusach. Z badań nad religijnością w późnym średniowieczu, Ecclesia Clerusque Temporibus Medii Aevi, 2. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012. SARNOWSKY, Jürgen – “Die wirtschaftliche Lage der Pfarreien im Deutschordensland Preussen. Das Beispiel der Vikare zu Mühlhausen”. In JENKS, Stuart; LAUDAGE, M. L.; SARNOWSKY, Jürgen (eds.) – “Vera lex historiae”. Studien zu mittelalterlichen Quellen. Festschrift für Dietrich Kurze zum 65. Geburtstag am 1. Januar 1993. Köln: Böhlau, 1993, pp. 373–420. SEMRAU, Arthur – “Ein Beitrag zur Geschichte der Goldschmiedekunst in Thorn”. Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft u. Kunst zu Thorn 16.4 (1908), pp. 73–84. STACHOWIAK, Remigiusz – Spätmittelalterliche Kirchenkarrieren preußischer Kleriker. Soziale Räume und Netzwerke zwischen Zentrum und Peripherie, Einzelschriften der Historischen Kommission für ost- und westpreußische Landesforschung, 32. Osnabrück: fibre Verlag, 2023. STRENGA, Gustavs – Remembering the Dead Collective Memory and Commemoration in Late Medieval Livonia. Turnhout: Brepols Publishers, 2023. SUMOWSKA, Alicja; SUMOWSKI, Marcin – “Średniowieczne rachunki kościoła Świętojańskiego w Toruniu. Uwagi źródłoznawcze”. Studia Źródłoznawcze. Commentationes 58 (2020), pp. 231–251. SUMOWSKI, Marcin – Duchowni diecezjalni w średniowiecznym Toruniu. Studium prozopograficzne. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2012. SUMOWSKI, Marcin – “Ego Jeronimus Waldaw... O tożsamości późnośredniowiecznego plebana toruńskiego”. Zapiski Historyczne 79.1 (2014), pp. 63–81. SUMOWSKI, Marcin – “Wayner Raphael”. In MIKULSKI, Krzysztof (ed.) – Toruński Słownik Biograficzny, vol. 7. Toruń: Towarzystwo Miłośników Torunia/Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 2014. SUMOWSKI, Marcin – “Pastor et oves. Parish Priest in Late-Medieval Prussian Town”. Quaestiones Medii Aevi Novae 23 (2018), pp. 343–377. SUMOWSKI, Marcin – “The Priest in the Multilingual Church. Language as an Aspect of the Functioning of the Lower Clergy in Late Medieval Prussia”. Acta Historica Universitatis Klaipedensis 41 (2020), pp. 53–71. SUMOWSKI, Marcin – “Sie das nit thun, das heissen aber lernnen. Wizerunek niższego duchowieństwa w późnośredniowiecznym Gdańsku”. In SARNOWSKY, Jürgen; DŁUGOKĘKI, Wieslaw (eds.) – Danzig in der frühen Neuzeit. Kultur, Religion, Politik, Gesellschaft und internationale Beziehungen. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2021. SUMOWSKI, Marcin – Duchowni i mieszczanie. Kler niższy w społeczeństwie późnośredniowiecznych miast pruskich. Ecclesia Clerusque Temporibus Medii Aevi, 8. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2022. SUMOWSKI, Marcin – “Self-Knowledge of the Lesser Clergy in the Context of Clerical Norms (Prussia, Fourteenth-Sixteenth Centuries)” [forthcoming]. WÓŁKIEWICZ EWA – “The ecclesiastical proletariat? The income of the lesser clergy in the late Middle Ages examplified with the accounting book of St. Martin’s altar in Nysa”. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 67.1 (2019), pp. 3–16

    Da mesquita à catedral, percurso por um lugar central em Lisboa

    No full text
    This paper seeks to present, in a very synthetic way, the historical, archaeological and urban data that contribute to the hypothesis: the Aljama mosque of al-Ushbuna was in the place where the Lisbon Cathedral is located today. The construction of Christian church represents a classic example of the reversibility of urban sacred spaces, between the Gharb al-Andalus and the medieval kingdom of Portugal. Under the cloister and the embankment that provides the infrastructure, to the east of the Cathedral, ruins of a monumental building from the Islamic period are preserved which is interpreted as the aljama mosque complex of al-Ushbuna.   Bibliographical references Printed sources A conquista de Lisboa aos mouros: relato de um cruzado. Edição, tradução e notas de Aires A. Nascimento; introdução de Maria João Branco. Lisboa: Vega, 2001.   Studies ALARCÃO, Jorge ‒ “Lisboa romana e visigótica”. In ARRUDA, Ana, dir. – Lisboa Subterrânea. Lisboa/Milão: Sociedade Lisboa 94; Electa, 1994, pp. 58-63. ALMEIDA, Carlos Ferreira de – História da Arte em Portugal: O Românico. Lisboa: Editorial Presença, 2001. AMARO, Clementino – “Vestígios materiais orientalizantes do claustro da Sé de Lisboa”. In Os Fenícios no território português (Estudos Orientais, IV). Lisboa: Instituto Oriental, 1993, pp. 183-192. AMARO, Clementino – “Urbanismo Tardo-Romano no Claustro da Sé de Lisboa”. In Actas da IV Reunião de Arqueologia Cristã Hispânica (Lisboa, 1992) (Monografies de la Secció Histórico-Arqueológica, IV). Barcelona: Institut d'Estudis Catalans/Universitat de Barcelona/Universidade Nova de Lisboa, 1995, pp. 337-342. AMARO, Clementino – “Arqueologia Islâmica em Lisboa: um percurso possível”. In MACIAS, Santiago; TORRES, Cláudio (coord.) - Portugal Islâmico. Os últimos sinais do Mediterrâneo. Lisboa: Museu Nacional de Arqueologia, 1998, pp. 61-71. AMARO, Clementino – “Presença Muçulmana no Claustro da Sé de Lisboa. Três contextos com cerâmica islâmica”. In Garb, Sítios Islâmicos do Sul Peninsular. Lisboa: IPPAR/Junta de Extremadura, 2001, pp. 165-197. AMARO, Clementino; MATOS, José Luís de – “Trabalhos Arqueológicos no Claustro da Sé de Lisboa - Notícia Preliminar”. In FILIPE, Maria da Graça; RAPOSO, Jorge Manuel C. (coord.) - Ocupação romana dos estuários do Tejo e do Sado. Actas das primeiras Jornadas sobre Romanização dos Estuários do Tejo e do Sado. Seixal/Lisboa: Câmara Municipal do Seixal/Publicações Dom Quixote, 1996, pp. 199-214. ARRUDA, Ana – Los Fenicios en Portugal. Fenicios y mundo indígena en el centro y sur de Portugal (siglos VIII-VI a.C.) (Cadernos de Arqueología Mediterránea, 5-6). Barcelona: Publicaciones del Laboratorio de Arqueología de la Universidad Pompeu Fabra de Barcelona/Carrera Edició, 1999-2000. ARRUDA, Ana - Lisboa pré-clássica, um porto mediterrêneo do litoral atlântico. Lisboa, Fundação Millennium BCP, 2014. ARRUDA, Ana Margarida; FREITAS, Vera Teixeira de; VALLEJO SÁNCHEZ, Juan I. – “As cerâmicas cinzentas da Sé de Lisboa”. Revista Portuguesa de Arqueologia 3/2 (2000), pp. 25-59. BRANCO, Maria João V.; FERNANDES, Hermenegildo – “A Space for Institutionalization: some remarks on Cathedrals & Mosques in Medieval Iberia (11-13th centuries)”. Comunicação apresentada ao Seminário Diverging paths? The shapes of Power and Institutions in the mediaeval Christian and Islamic worlds. Madrid, CSIC, 2011. BUGALHÃO, Jacinta – “Lisboa islâmica: uma realidade em construção”. In Actas do 6.º Encontro de Arqueologia do Algarve. O Gharb no al- Andalus: sínteses e perspectivas de estudo. Homenagem a José Luís de Matos (Silves, 23, 24 e 25 de Outubro, 2008) (Xelb. Revista de Arqueologia, Arte, Etnologia e História, 9). Silves: Câmara Municipal de Silves/Museu Municipal de Arqueologia, 2009, pp. 337-392. BUGALHÃO, Jacinta – “Lisboa Medieval: contributo da arqueologia para a construção do discurso histórico”. Comunicação apresentada no Ciclo de Conferências “Lisboa não é só Subterrênea. 25 anos depois de uma exposição”. Lisboa, 28 de Setembro de 2019. BUGALHÃO, Jacinta – “O movimento cívico de defesa das ruínas da mesquita medieval islâmica de Lisboa conservadas do Claustro da Sé”. Comunicação apresentada no Fórum do Património 2021. Património Vivo. 6 de Novembro de 2021, Central Tejo, Lisboa. Disponível em https://www.youtube.com/watch?v=r7sbGdN61_E&t=1207s. BUGALHÃO, Jacinta – “Olysipona, entre o Império e o Islão”. Arqueologia & História. 73 (2022), pp. 143-156. BUGALHÃO, Jacinta – “Demandas da arqueologia medieval em Lisboa. O caso do claustro da Sé”. Conferência apresentada no âmbito das Sessões Medievais on-line, organizadas pelo Gabinete de Estudos Olisiponenses da Câmara Municipal de Lisboa, em 10 de fevereiro de 2022. Disponível em https://www.facebook.com/watch/live/?ref=watch_permalink&v=4932392183463577. BUGALHÃO, Jacinta – “Movimento cívico de defesa das ruínas do Claustro da Sé de Lisboa”. Palestra apresentada no Grupo de Amigos de Lisboa, 21 de Maio de 2022. BUGALHÃO, Jacinta – “A Sé de Lisboa: História e Património”. Entrevista no Podcast Falando de História #40, 27 de Junho de 2022. Disponível em: https://www.youtube.com/watch?v=9QgCiunpJak. BUGALHÃO, Jacinta - Sé de Lisboa: Um "sarcófago" de betão para o património arqueológico, 2022.  Disponível em: https://www.forumdopatrimonio.org/l/se-de-lisboa-um-sarcofago-de-betao-para-os-vestigios-arqueologicos/?fbclid=IwY2xjawGxb4tleHRuA2FlbQIxMQABHY1JlSBUhpqzHRUbVh_x64yLQwQYRXeJTO1urCNtsAq-IF6nAMoG7ifwlg_aem_NJi1-BIOiTCb8MnEV_Pf6w CARDOSO, João Luís; CARREIRA, Júlio Roque – “Le Bronze Final et le début de l’âge du Fer dans la région de l’estuaire du Tage”. Mediterrâneo 2 (1993), pp. 193-205. COELHO, António Borges – “O domínio germânico e muçulmano”. In MOITA, Irisalva, ed. – O Livro de Lisboa. Lisboa: Livros Horizonte, 1994, pp. 75-88. COSTA, Ana Maria; BUGALHÃO, Jacinta; FREITAS, Maria da Conceição – “Meter by meter, conquers the people land to the sea. Medieval Tagus Estuary shoreline evolution at Lisbon’ oldest city centre (Portugal) combining geological, archaeological and cartographic data”. Comunicação apresentada à 6th International Conference Medieval Europe In Motion. The Sea. Lisboa, 29 de Novembro de 2022, no prelo. DE MAN, Adrien; SILVA, Rodrigo Banha da – “Um refinamento de dados alto medievais do Palácio dos Condes de Penafiel”. In FONTES, João Luís Inglês; TENTE, Catarina; MARTINS, Miguel Gomes (coords.) – Lisboa Medieval. Gentes, espaços e poderes. Lisboa: IEM, 2016, pp. 57-65. DIOGO, António M. Dias; SEPÚLVEDA, Eurico – “As lucernas das escavações de 1983/93 do teatro romano de Lisboa”. Revista Portuguesa de Arqueologia 3:1 (2000), pp. 153-161. FABIÃO, Carlos – “Em busca do forum de Olisipo”. In FERNANDES, Lídia; FERNANDES, Paulo Almeida (eds.) – Lisboa Romana Felicitas Iulia Olisipo. A capital urbana de um município de cidadãos romanos. Espaço(s) de representação de cidadania. Lisboa: Caleidoscópio, 2020, pp. 15-25. FERNANDES, Hermenegildo; BUGALHÃO, Jacinta; FIALHO, Manuel – “Localizar a Mesquita Aljama de Lisboa”. Comunicação apresentada no Colóquio Internacional Reversibilidade dos Espaços Sagrados. Al-Andalus e Mediterrâneo Ocidental (XI-XIII). Reversing Sacred Spaces. Al-Andalus, Western Mediterranean (11th-13th centuries), 2 a 4 de Março de 2023, Lisboa, no prelo. FERNANDES, Lídia ‒ “Reconversión de espacios monumentales: el caso del Teatro Romano de Lisboa / Felicitas Iulia Olisipo”. In MATEOS CRUZ, Pedro; MORÁN SÁNCHEZ, Carlos Jesús (eds.) ‒ Exemplum et Spolia. La reutilización arquitectónica en la transformación del paisaje urbano de las ciudades históricas (Mytra, Monografias y Trabajos de Arqueología, 7), vol. II. Mérida: Instituto de Arqueología de Mérida, 2020, pp. 483-491. FERNANDES, Lídia; FERNANDES, Paulo Almeida – “Entre a Antiguidade Tardia e a Época Visigótica: novos dados sobre a decoração arquitectónica na cidade de Lisboa”. Revista Portuguesa de Arqueologia. Lisboa. 17, 2014, pp. 225-243. FERNANDES, Lídia; LOUREIRO, Carlos; BRAZUNA, Sandra; SARRAZOLA, Alexandre; PRATA, Sara – “Paisagem urbana de Olisipo: fatias da história de uma cidade”. Revista Portuguesa de Arqueologia 18 (2015), pp. 203-224. FERNANDES, Paulo Almeida – “O sítio da Sé de Lisboa antes da Reconquista”. Artis: Revista do Instituto de História de Arte da Faculdade de Letras de Lisboa 1 (2002), pp. 57-87. FERNANDES, Paulo Almeida – “O Claustro da Sé de Lisboa: uma arquitectura cheia de imperfeições”. Murphy: Revista de História e Teoria da Arquitectura e do Urbanismo 1 (2006), pp. 18-69. FERNANDES, Paulo Almeida – “O fim de um tempo; o princípio de outro. Felicitas Iulia Olisipo entre romanos, bárbaros e cristãos”. In CACHÃO, Mário; FREITAS, Maria da Conceição (eds.) – Lisboa Romana Felicitas Iulia Olisipo. O território e a memória. Lisboa: Caleidoscópio/Câmara Municipal de Lisboa, 2020, pp. 141-149. FERNANDES, Paulo Almeida; FERNANDES, Lídia – “Da cidade romana à cidade medieval: "desmonumentalização" e reconfiguração urbana”. In FERNANDES, Lídia; FERNANDES, Paulo Almeida (eds.) – Lisboa Romana Felicitas Iulia Olisipo. A capital urbana de um município de cidadãos romanos. Espaço(s) de representação de cidadania. Lisboa: Caleidoscópio/Câmara Municipal de Lisboa, 2020, pp. 214-231. GASPAR, Alexandra; GOMES, Ana – “Cerâmicas comuns da Antiguidade Tardia provenientes do Claustro da Sé de Lisboa, Portugal”. In GONÇALVES, Maria José; GÓMEZ MARTÍNEZ, Susana (eds.) – X Congresso Internacional a Cerâmica Medieval no Mediterrâneo, Silves, 22-27 de Outubro de 2012. Silves: Câmara Municipal de Silves, 2015, pp. 851-860. GASPAR, Alexandra; GOMES, Ana – “Ocupação medieval na Sé de Lisboa”. In FONTES, João Luís Inglês; OLIVEIRA, Luís Filipe; TENTE, Catarina; FARELO, Mário; MARTINS, Miguel Gomes (coord.) - Lisboa Medieval. Gentes, Espaços e Poderes. Lisboa: Instituto de Estudos Medievais, 2016, pp. 113-28. GASPAR, Alexandra; GOMES, Ana – “Pavimentos do espaço público de época romana da Sé de Lisboa”. In FERNANDES, Lídia; BUGALHÃO, Jacinta; FERNANDES, Paulo Almeida, eds. - Debaixo dos Nossos Pés. Pavimentos históricos de Lisboa. Lisboa: Museu de Lisboa, 2017, pp. 116-117. GASPAR, Alexandra; GOMES, Ana – “As Ruas da Sé de Lisboa”. In FERNANDES, Lídia; FERNANDES, Paulo Almeida, eds. – Lisboa Romana Felicitas Iulia Olisipo. A capital urbana de um município de cidadãos romanos. Espaço(s) de representação de cidadania. Lisboa: Caleidoscópio/Câmara Municipal de Lisboa, 2020, pp. 105-109. GASPAR, Alexandra; GOMES, Ana – “Resultados das escavações arqueológicas realizadas no Claustro da Sé de Lisboa e o seu contributo para o estudo dos espaços de culto”. Comunicação apresentada no Colóquio Internacional Reversibilidade dos Espaços Sagrados. Al-Andalus e Mediterrâneo Ocidental (séculos XI-XIII). Reversing Sacred Spaces. Al-Andalus, Western Mediterranean (11th-13th centuries), 2 a 4 de Março de 2023, Lisboa. GOMES, Rosa Varela; GOMES, Mário Varela – “Onde está a mesquita aljama de Lisboa? Da construção de um mito urbano aos equívocos da Arqueologia”. Portvgália. Nova Série, 45 (2024), pp. 61-87. DOI: https://doi.org/10.21747/09714290/port45a5. MARINHO, José Rodrigues – “A moeda no Gharb al-Ândalus”. In TORRES, Cláudio; MACIAS, Santiago (coord.) – Portugal Islâmico. Os últimos sinais do Mediterrâneo. Lisboa: Museu Nacional de Arqueologia, 1998, pp. 175-184. MATOS, José Luís de – “As escavações no interior dos Claustros da Sé de Lisboa e o seu contributo para o conhecimento das origens de Lisboa”. In MOITA, Irisalva (dir.) - O Livro de Lisboa. Lisboa: Livros Horizonte, 1994, pp. 81-87. MATOS, José Luís de – “Romanização de Lisboa. Trabalhos arqueológicos na sé de Lisboa”. In Actas das V Jornadas Arqueológicas, vol. 1. Lisboa: Associação dos Arqueólogos Portugueses, 1994, pp. 223-225. MATOS, José Luís de – Lisboa Islâmica. Lisboa: Instituto Camões, 1999. MATOS, José Luís – “Lisboa islâmica”. In Actas do Colóquio "Lisboa, encruzilhada de Muçulmanos, Judeus e Cristãos" (850º Aniversário da Reconquista de Lisboa) (Arqueologia Medieval, 7). Porto/Mértola: Edições Afrontamento/Campo Arqueológico de Mértola, 2001, pp. 79-87. PIMENTA, João – “Os primórdios da implementação romana em Olisipo”. In Cachão, Mário; Freitas, Maria da Conceição (eds.) - Lisboa Romana Felicitas Iulia Olisipo. O território e a memória. Lisboa: Caleidoscópio, 2020, pp. 112-123. REAL, Manuel Luís – “285 Imposta”; “286 Baixo-relevo ornamental”. In ARRUDA, Ana (dir.) – Lisboa Subterrânea. Lisboa/Milão: Sociedade Lisboa 94 / Electa, 1994, pp. 232-233. REAL, Manuel Luís – “Inovação e resistência: dados recentes sobre a antiguidade cristã no ocidente peninsular”. In IV Reunió d’Arqueología Cristiana Hispànica. Barcelona: Institut d’Estudis Catalans / Universitat de Barcelona, 1995, pp. 17-68. SALVADO, Salete Simões; FERREIRA, Seomara da Veiga – “Alguns elementos pré-românicos reutilizados aos paramentos exteriores da Se de Lisboa”. Revista Municipal. Lisboa. 2.ª Série, 45:7 (1984), pp. 3-36. SILVA, Manuel Fialho – Mutação Urbana na Lisboa Medieval: das Taifas a D. Dinis. Tese de Doutoramento apresentada na Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa. Lisboa: s.n., 2017. Disponível em http://hdl.handle.net/10451/29987. SILVA, Rodrigo de Araújo Martins Banha da – As «Marcas de Oleiro» na terra sigillata e a circulação dos vasos na península de Lisboa. Tese de Doutoramento em Arqueologia apresentada à FCSH da Universidade Nova de Lisboa. Lisboa: s.n., 2012. Disponível em: http://hdl.handle.net/10362/9472. SUMMAVIELLE, Elísio de; BRAGA, Jorge Salazar - Igreja de Santa Maria Maior: Sé de Lisboa. Lisboa: Teorema, 1986. TORRES, Cláudio – “Lisboa muçulmana. Um espaço urbano e o seu território”. In ARRUDA, Ana Margarida (dir.) – Lisboa Subterrânea. Lisboa: Instituto Português de Museus, 1994, pp. 80-85. TORRES, Cláudio; MACIAS, Santiago – “Na região de Lisboa e Santarém”. In O legado islâmico em Portugal. Lisboa: Círculo de Leitores, 1998, pp. 84-111.  No presente texto procura-se apresentar, de forma muito sintética, os dados históricos, arqueológicos e urbanísticos que concorrem para a hipótese aqui sustentada: a mesquita aljama de al-Ushbuna localizava-se no local onde hoje se implanta a Sé Catedral de Lisboa. A construção do templo cristão representa um exemplo clássico de reversibilidade dos espaços sagrados urbanos, entre o Gharb al-Andalus e o medievo reino de Portugal. Sob o claustro e o aterro que o infra-estrutura, a nascente da Catedral, conservam-se ruínas de um monumental edifício de época islâmica que se interpreta como complexo da mesquita aljama de al-Ushbuna.   Referências bibliográficas Fontes impressas   A conquista de Lisboa aos mouros: relato de um cruzado. Edição, tradução e notas de Aires A. Nascimento; introdução de Maria João Branco. Lisboa: Vega, 2001.   Estudos  ALARCÃO, Jorge ‒ “Lisboa romana e visigótica”. In ARRUDA, Ana, dir. – Lisboa Subterrânea. Lisboa/Milão: Sociedade Lisboa 94; Electa, 1994, pp. 58-63. ALMEIDA, Carlos Ferreira de – História da Arte em Portugal: O Românico. Lisboa: Editorial Presença, 2001. AMARO, Clementino – “Vestígios materiais orientalizantes do claustro da Sé de Lisboa”. In Os Fenícios no território português (Estudos Orientais, IV). Lisboa: Instituto Oriental, 1993, pp. 183-192. AMARO, Clementino – “Urbanismo Tardo-Romano no Claustro da Sé de Lisboa”. In Actas da IV Reunião de Arqueologia Cristã Hispânica (Lisboa, 1992) (Monografies de la Secció Histórico-Arqueológica, IV). Barcelona: Institut d'Estudis Catalans/Universitat de Barcelona/Universidade Nova de Lisboa, 1995, pp. 337-342. AMARO, Clementino – “Arqueologia Islâmica em Lisboa: um percurso possível”. In MACIAS, Santiago; TORRES, Cláudio (coord.) - Portugal Islâmico. Os últimos sinais do Mediterrâneo. Lisboa: Museu Nacional de Arqueologia, 1998, pp. 61-71. AMARO, Clementino – “Presença Muçulmana no Claustro da Sé de Lisboa. Três contextos com cerâmica islâmica”. In Garb, Sítios Islâmicos do Sul Peninsular. Lisboa: IPPAR/Junta de Extremadura, 2001, pp. 165-197. AMARO, Clementino; MATOS, José Luís de – “Trabalhos Arqueológicos no Claustro da Sé de Lisboa - Notícia Preliminar”. In FILIPE, Maria da Graça; RAPOSO, Jorge Manuel C. (coord.) - Ocupação romana dos estuários do Tejo e do Sado. Actas das primeiras Jornadas sobre Romanização dos Estuários do Tejo e do Sado. Seixal/Lisboa: Câmara Municipal do Seixal/Publicações Dom Quixote, 1996, pp. 199-214. ARRUDA, Ana – Los Fenicios en Portugal. Fenicios y mundo indígena en el centro y sur de Portugal (siglos VIII-VI a.C.) (Cadernos de Arqueología Mediterránea, 5-6). Barcelona: Publicaciones del Laboratorio de Arqueología de la Universidad Pompeu Fabra de Barcelona/Carrera Edició, 1999-2000. ARRUDA, Ana - Lisboa pré-clássica, um porto mediterrêneo do litoral atlântico. Lisboa, Fundação Millennium BCP, 2014. ARRUDA, Ana Margarida; FREITAS, Vera Teixeira de; VALLEJO SÁNCHEZ, Juan I. – “As cerâmicas cinzentas da Sé de Lisboa”. Revista Portuguesa de Arqueologia 3/2 (2000), pp. 25-59. BRANCO, Maria João V.; FERNANDES, Hermenegildo – “A Space for Institutionalization: some remarks on Cathedrals & Mosques in Medieval Iberia (11-13th centuries)”. Comunicação apresentada ao Seminário Diverging paths? The shapes of Power and Institutions in the mediaeval Christian and Islamic worlds. Madrid, CSIC, 2011. BUGALHÃO, Jacinta – “Lisboa islâmica: uma realidade em construção”. In Actas do 6.º Encontro de Arqueologia do Algarve. O Gharb no al- Andalus: sínteses e perspectivas de estudo. Homenagem a José Luís de Matos (Silves, 23, 24 e 25 de Outubro, 2008) (Xelb. Revista de Arqueologia, Arte, Etnologia e História, 9). Silves: Câmara Municipal de Silves/Museu Municipal de Arqueologia, 2009, pp. 337-392. BUGALHÃO, Jacinta – “Lisboa Medieval: contributo da arqueologia para a construção do discurso histórico”. Comunicação apresentada no Ciclo de Conferências “Lisboa não é só Subterrênea. 25 anos depois de uma exposição”. Lisboa, 28 de Setembro de 2019. BUGALHÃO, Jacinta – “O movimento cívico de defesa das ruínas da mesquita medieval islâmica de Lisboa conservadas do Claustro da Sé”. Comunicação apresentada no Fórum do Património 2021. Património Vivo. 6 de Novembro de 2021, Central Tejo, Lisboa. Disponível em https://www.youtube.com/watch?v=r7sbGdN61_E&t=1207s. BUGALHÃO, Jacinta – “Olysipona, entre o Império e o Islão”. Arqueologia & História. 73 (2022), pp. 143-156. BUGALHÃO, Jacinta – “Demandas da arqueologia medieval em Lisboa. O caso do claustro da Sé”. Conferência apresentada no âmbito das Sessões Medievais on-line, organizadas pelo Gabinete de Estudos Olisiponenses da Câmara Municipal de Lisboa, em 10 de fevereiro de 2022. Disponível em https://www.facebook.com/watch/live/?ref=watch_permalink&v=4932392183463577. BUGALHÃO, Jacinta – “Movimento cívico de defesa das ruínas do Claustro da Sé de Lisboa”. Palestra apresentada no Grupo de Amigos de Lisboa, 21 de Maio de 2022. BUGALHÃO, Jacinta – “A Sé de Lisboa: História e Património”. Entrevista no Podcast Falando de História #40, 27 de Junho de 2022. Disponível em: https://www.youtube.com/watch?v=9QgCiunpJak. BUGALHÃO, Jacinta - Sé de Lisboa: Um "sarcófago" de betão para o património arqueológico, 2022.  Disponível em: https://www.forumdopatrimonio.org/l/se-de-lisboa-um-sarcofago-de-betao-para-os-vestigios-arqueologicos/?fbclid=IwY2xjawGxb4tleHRuA2FlbQIxMQABHY1JlSBUhpqzHRUbVh_x64yLQwQYRXeJTO1urCNtsAq-IF6nAMoG7ifwlg_aem_NJi1-BIOiTCb8MnEV_Pf6w CARDOSO, João Luís; CARREIRA, Júlio Roque – “Le Bronze Final et le début de l’âge du Fer dans la région de l’estuaire du Tage”. Mediterrâneo 2 (1993), pp. 193-205. COELHO, António Borges – “O domínio germânico e muçulmano”. In MOITA, Irisalva, ed. – O Livro de Lisboa. Lisboa: Livros Horizonte, 1994, pp. 75-88. COSTA, Ana Maria; BUGALHÃO, Jacinta; FREITAS, Maria da Conceição – “Meter by meter, conquers the people land to the sea. Medieval Tagus Estuary shoreline evolution at Lisbon’ oldest city centre (Portugal) combining geological, archaeological and cartographic data”. Comunicação apresentada à 6th International Conference Medieval Europe In Motion. The Sea. Lisboa, 29 de Novembro de 2022, no prelo. DE MAN, Adrien; SILVA, Rodrigo Banha da – “Um refinamento de dados alto medievais do Palácio dos Condes de Penafiel”. In FONTES, João Luís Inglês; TENTE, Catarina; MARTINS, Miguel Gomes (coords.) – Lisboa Medieval. Gentes, espaços e poderes. Lisboa: IEM, 2016, pp. 57-65. DIOGO, António M. Dias; SEPÚLVEDA, Eurico – “As lucernas das escavações de 1983/93 do teatro romano de Lisboa”. Revista Portuguesa de Arqueologia 3:1 (2000), pp. 153-161. FABIÃO, Carlos – “Em busca do forum de Olisipo”. In FERNANDES, Lídia; FERNANDES, Paulo Almeida (eds.) – Lisboa Romana Felicitas Iulia Olisipo. A capital urbana de um município de cidadãos romanos. Espaço(s) de representação de cidadania. Lisboa: Caleidoscópio, 2020, pp. 15-25. FERNANDES, Hermenegildo; BUGALHÃO, Jacinta; FIALHO, Manuel – “Localizar a Mesquita Aljama de Lisboa”. Comunicação apresentada no Colóquio Internacional Reversibilidade dos Espaços Sagrados. Al-Andalus e Mediterrâneo Ocidental (XI-XIII). Reversing Sacred Spaces. Al-Andalus, Western Mediterranean (11th-13th centuries), 2 a 4 de Março de 2023, Lisboa, no prelo. FERNANDES, Lídia ‒ “Reconversión de espacios monumentales: el caso del Teatro Romano de Lisboa / Felicitas Iulia Olisipo”. In MATEOS CRUZ, Pedro; MORÁN SÁNCHEZ, Carlos Jesús (eds.) ‒ Exemplum et Spolia. La reutilización arquitectónica en la transformación del paisaje urbano de las ciudades históricas (Mytra, Monografias y Trabajos de Arqueología, 7), vol. II. Mérida: Instituto de Arqueología de Mérida, 2020, pp. 483-491. FERNANDES, Lídia; FERNANDES, Paulo Almeida – “Entre a Antiguidade Tardia e a Época Visigótica: novos dados sobre a decoração arquitectónica na cidade de Lisboa”. Revista Portuguesa de Arqueologia. Lisboa. 17, 2014, pp. 2

    Entre le pape et le roi: la fiscalité des diocèses de l’Italie méridionale (XIIe-XVe siècle)

    No full text
    The paper focalizes on the economy and internal taxation of the Church of Southern Italy, on the role of secular public authorities in its economy and on the importance of the dioceses and monasteries of Southern Italy for the finances of the Roman Church. In the Kingdom of Sicily, the Church took much of its income from its real estate, from sums received from the commemorative liturgy, and from taxes imposed on non-diocesan churches. However, most dioceses and many local monasteries and churches depended on resources provided by the royal court in the form of "state tithes", i.e. a portion of the Crown's tax revenues. The Church of Southern Italy contributed relatively little to the Apostolic Chamber through tithes and subsidies but provided the popes with significant resources in the form of benefices, used to pay the collaborators of the curia and then taxed directly.   Bibliographical references Manuscript sources Cité du Vatican, Archivio Apostolico Vaticano, Registra Avenionensia 205.   Printed sources Bullae, privilegia et instrumenta Panormitanae metropolitanae Ecclesiae, regni Siciliae primariae. Éd. Antonio Mongitore. Palermo: Felicella, 1734. [Le] carte che si conservano nello archivio del capitolo metropolitano della città di Trani (dal IX secolo fino all’anno 1266). Éd. Arcangelo Prologo. Barletta: Vecchi, 1877. D'AMBROSIO, Angelo – L’archivio capitolare di Pozzuoli ed il regesto del suo fondo pergamenaceo (1249-1960). Pozzuoli: Conte, 1962. Decimae. Il sostegno economico dei sovrani alla Chiesa del Mezzogiorno nel XIII secolo. Dai lasciti di Eduard Sthamer e Norbert Kamp. Éd. Kristjan Toomaspoeg. Rome: Viella, 2009. [La] legislazione angioina. Edizione critica. Éd. Romualdo Trifone. Naples: Lubrano, 1921. LI PIRA, Francesco – La collazione dei beneficî ecclesiastici nel Mezzogiorno angioino-aragonese. I «Libri Annatarum». Vol. I: 1421-1458. Naples: Laveglia & Carlone, 2014. MASSARO, Carmela – "Fiscalità pontificia e regno di Napoli nel secondo Quattrocento. Due registri di decime di Sisto IV". In Scritti di storia medievale offerti a Maria Consiglia De Matteis in occasione del suo settantesimo compleanno. Spoleto: CISAM, 2011, pp. 337-362. [Le] pergamene degli archivi vescovili di Amalfi e Ravello. Vol. I. 998-1264. Éd. Jole Mazooleni. Naples: Arte Tipografica, 1972. Pergamene nell’archivio del capitolo cattedrale di San Pietro in Fondi (1140-1494). Éd. Giovanni Pesiri. Rome: Istituto Storico Italiano per il Medio Evo, 2015. PETRACCA, Luciana – Giovanniti e Templari in Sicilia. Il ms. Qq H12 della Biblioteca Comunale di Palermo. Lecce: Congedo, 2006. [Le] più antiche carte del Capitolo della Cattedrale di Benevento (668-1200). Éd. Antonio Ciaralli; Vittorio De Donato; Vincenzo Matera. Rome: Istituto Storico Italiano per il Medio Evo, 2002. Pro meliore intelligentia, inventario delle pergamene dell’Archivio di Stato di Avellino. Éd. Marisa Belluci. Avellino: Gaia, 2016. Rationes Decimarum Italiae nei secoli XIII e XIV: Aprutium- Molisium. Éd. Pietro Sella. Cité du Vatican: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1936. Rationes Decimarum Italiae nei secoli XIII e XIV: Apulia-Lucania Calabria. Éd. Domenico Vendola. Cité du Vatican: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1939. Rationes Decimarum Italiae nei secoli XIII e XIV: Campania. Éd. Mauro Iguanez; Leone Mattei-Cerasoli; Pietro Sella. Cité du Vatican: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1942. Rationes Decimarum Italiae nei secoli XIII e XIV. Marsica. Éd. Laura Saladino; Gianni Venditii. Cité du Vatican: Biblioteca Apostolica Vaticana 2024. Rationes Decimarum Italiae nei secoli XIII e XIV: Sicilia. Éd. Pietro Sella. Cité du Vatican: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1944. Regesta Honorii papae III. Vol. I. Éd. Pietro Pressutti. Rome: Typographia Vaticana, 1888. Regestum Clementis Papae V ex vaticanis archetypis sanctissimi domini nostri Leonis XIII pontifiis maximi iussu et munificentia, cura et studio monachorum ordinis S. Benedicti. Vol. I. Rome: Typographia Vaticana, 1884. [Les] registres de Boniface VIII (1294-1303). Vol. III. Éd. Georges Digard et al. Rome: École française de Rome, 1906. Registres de Grégoire IX (1227-1241). Vol I. Éd. Lucien Auvray. Paris: Fontemoing, 1896. TOOMASPOEG, Kristjan – La contabilità delle Case dell’Ordine Teutonico in Puglia e in Sicilia nel Quattrocento. Galatina: Congedo, 2005. Una diocesi di confine tra Regno di Napoli e Stato pontificio: documenti e regesti del fondo pergamenaceo della Curia vescovile dei Marsi (secc. XIII - XVI). Éd. Maria Rita Berardi. L'Aquila: Colacchi, 2005.   Studies ANTONETTI, Antonio – "I vescovi di Lucera nel XIII secolo: note per una cronotassi scientifica". Archivio storico pugliese 68 (2015), pp. 51-79. ANTONETTI, Antonio – "La decima apostolica nel Regno tra XIII e XIV secolo. Le frontiere di una ricerca". In LOFFREDO, Mario; TAGLIENTE, Antonio (éds.) – Il Regno. Società, culture, poteri (secc. XIII-XV). Atti della Giornata di Studi, Università degli Studi di Salerno, 8 maggio 2019. Salerno: Università degli Studi di Salerno, Dipartimento di Scienze del Patrimonio Culturale, 2021, pp. 7-26. ANTONETTI, Antonio – "“Cupientes Subiectos Feliciter Gubernari”: Diocesan Administration in Southern Italy under the Angevin Rule: Structural Limits and Reforming initiatives". Revue d'histoire ecclésiastique 118 (2023), pp. 65-116. ANTONETTI, Antonio – "Le istituzioni ecclesiastiche dell'Italia meridionale nel Duecento tra centralizzazione e resistenze". Schola salernitana 6 (2023), pp. 219-263. BÜNZ, Enno – "Bistumsfinanzen und Klerusbesteuerung als Problem der vorreformatorischen Kirche. Das Subsidium charitativum im Erzbistum Mainz". In LINGELBACH, Gerhard (éd.) – Staatsfinanzen, Staatsverschuldung, Staatsbankrotte in der europäischen Staaten- und Rechtsgeschichte. Cologne: Böhlau, 2000, pp. 67-86. D'ACUNTO, Nicolangelo – "“Stato” e “Chiesa” nel Regnum Siciliae in età sveva". In CORDASCO, Pasquale; VIOLANTE, Francesco (éds.) – Un regno nell’impero. I caratteri originari del regno normanno nell’età sveva: persistente e differenze (1194-1250). Bari: Adda, 2010, pp. 268-290. DE PALMA, Luigi Michele – "L’obituario trecentesco della Cattedrale di Giovinazzo". Settentrione. Rivista di studi italo-finlandesi 28 (2016), pp. 31-42. FELLER, Laurent – Les Abruzzes médiévales. Territoire, économie et société en Italie centrale du IXe au XIIe siècle. Rome: École française de Rome, 1998. FODALE, Salvatore – L’Apostolica Legazia e altri studi su Stato e Chiesa. Messina: Sicania, 1991. FODALE, Salvatore – Alunni della perdizione. Chiesa e potere in Sicilia durante il grande scisma (1372-1416). Rome: Istituto Storico Italiano per il Medio Evo, 2008. FONSECA, Cosimo Damiano (éd.) – Particolarismo istituzionale e organizzazione ecclesiastica del Mezzogiorno medievale. Galatina: Congedo, 1987. FONSECA, Cosimo Damiano – "Vescovi, capitoli cattedrali e canoniche regolari (sec. XIV-XVI)". In DE SANDRE GASPARINI, Giuseppina et al. (éds.) – Vescovi e diocesi in Italia dal XIV alla metà del XVI secolo. Atti del VII convegno di Storia della Chiesa in Italia (Brescia, 21-25 settembre 1987). Rome: Herder, 1990, pp. 83-138. FONSECA, Cosimo Damiano – "Le istituzioni ecclesiastiche e la conquista normanna. Gli episcopati e le cattedrali". In LICINO, Raffale; VIOLANTE, Francesco (éds.) – I caratteri originari della conquista normanna. Diversità e identità nel Mezzogiorno (1030-1130). Bari: Dedalo, 2006, pp. 335-348. GEIS, Lioba – Hofkapelle und Kapläne im Königreich Sizilien (1130-1266). Berlin: De Gruyter, 2014. HOUBEN, Hubert – "Auf dem Weg ins Heilige Land: Deutsche Pilger, Kreuzfahrer und Ordensritter in Italien". In JASPERT, Nikolas; TEBRUCK, Stefan (éds.) – Die Kreuzzugsbewegung im römisch-deutschen Reich (11.–13. Jahrhundert). Ostfildern: Thorbecke, 2016, pp. 103-118. KAMP, Norbert – Kirche und Monarchie im Staufischen Königreich Sizilien, I, Prosopographische Grundlegung: Bistümer und Bischöfe des Königreichs 1194-1266. Vols. I-IV. München: Fink, 1973-1982. LI PIRA, Francesco – "Fonti per la storia del monachesimo greco nel Mezzogiorno tardomedievale: i Libri Annatarum". Archivio storico per la Calabria e la Lucania 78 (2012), pp. 93-128. LI PIRA, Francesco – "I Libri Annatarum come fonte per lo studio delle diocesi: l'esempio di Salerno". Rassegna storica salernitana 29:1 (2012), pp. 177-207. LI PIRA, Francesco – "L'Arcidiocesi di Amalfi nei Libri Annatarum: note in margine ad una fonte vaticana". Rassegna del Centro di Cultura e Storia Amalfitana 43-44 (2012), pp. 35-52. MARTIN, Jean-Marie – "Cathédrale et cité en Italie méridionale au Moyen Âge". In SANTINI, Giovanni (éd.) – Cattedrale, città e contado tra Medioevo ed età moderna. Atti del seminario di studi (Modena, 15-16 novembre 1985). Milan: Giuffrè, 1990, pp. 29-39. MARTIN, Jean-Marie – "La frontière septentrionale du royaume de Sicile à la fin du XIIIe siècle". In HUBERT, Étienne (éd.) – Une région frontalière au Moyen Âge. Les vallées du Turano et du Salto entre Sabine et Abruzzes. Rome: École française de Rome, 2001, pp. 291-303. MARTIN, Jean-Marie – "Note sulla costituzione della rete cittadina dell’Italia meridionale e della Sicilia normanne". In SAITTA, Biagio (éd.) – Città e vita cittadina nei paesi dell’area mediterranea. Secoli XI-XV. Atti del Convegno Internazionale in onore di Salvatore Tramontana (Adrano-Bronte-Catania-Palermo, 18-22 novembre 2003). Rome: Viella, 2006, pp. 113-127. MASSARO, Carmela – "Decime e sussidi. Il contributo finanziario della Chiesa meridionale al Regno aragonese del secondo Quattrocento". In FILOTICO, Francesco; GEIS, Lioba; SOMAINI, Francesco (éds.) – Germania et Italia. Liber amicorum Hubert Houben. Lecce: Salento University Publishing, 2024, pp. 593-612. MAURICI, Ferdinando – "Le diocesi siciliane nei secoli XI-XII. Note di geografia ecclesiastica". In VACCA, Salvatore – La Legazia Apostolica. Chiesa, potere e società in Sicilia in età medievale e moderna. Caltanissetta-Rome: Sciascia, 2000, pp. 69-88. MELLUSI, Giovan Giuseppe – Canonici e clero della cattedrale di Messina. Dalla rifondazione normanna della Diocesi al Concilio di Trento. Messina: Società messinese di storia patria, 2017. MONACHINO, Vincenzo; BOAGA, Emanuele (éds.) – Guida degli archivi diocesani d'Italia. Vols. I-III. Rome: Ufficio Centrale per i Beni Archivistici, 1990-1998. MOSCONE, Marcello – "La diocesi di Mazara intorno alla metà del Trecento: da un inedito conto della decima conservato presso l'Archivio Apostolico Vaticano". In SARDINA, Patrizia et al. (éds.) – Medioevo e Mediterraneo: incontri, scambi e confronti: studi per Salvatore Fodale. Palerme: Palermo University Press, 2020, pp. 491-512. PALESE, Salvatore et al. (éds.) – Guida degli Archivi capitolari d’Italia. Vols. I-III. Rome: Ufficio Centrale per i Beni Archivistici, 2000-2006. PALESE, Salvatore (éd.) – Storia delle Chiese di Puglia. Bari: Ecumenica Editrice, 2008. PANARELLI, Francesco – "Capitolo e Cattedrale: il caso di Matera tra XII e XV secolo". In FIGLIUOLO, Bruno; DI MEGLIO, Rosalba; AMBROSIO, Antonella (éds.) – Ingenita curiositas. Studi sull'Italia medievale per Giovanni Vitolo. Vol. 1. Battipaglia: Laveglia & Carlone, 2018, pp. 469-483. RIVERA, Cesare – "L’annessione delle terre d’Abruzzo al Regno di Sicilia". Archivio Storico Italiano 84-2 (1926), pp. 199-309. TOOMASPOEG, Kristjan – Templari e Ospitalieri nella Sicilia medievale. Taranto: Centro Studi Melitensi, 2003. TOOMASPOEG, Kristjan – "L’Église et la fiscalité au royaume de Sicile (XIe-XIVe siècles)". In MENJOT, Denis; SÁNCHEz MARTÍNEZ, Manuel (éds.) – El dinero de Dios. Iglesia y fiscalidad en el occidente medieval (siglos XIII-XV). Madrid: Instituto de Estudios Fiscales, 2011, pp. 91-100. TOOMASPOEG, Kristjan – "Capitoli e canonici nel Mezzogiorno medievale (X-XV sec.)". Chiesa e Storia 12 (2022), pp. 97-152. TOOMASPOEG, Kristjan – "Die Register Innocenz’ III. als historische Quelle für Süditalien: Beobachtungen, Bemerkungen und Desiderata". In SOMMERLECHNER, Andrea; WEIGL, Herwig (éds.) – Innocenz III., Honorius III. und ihre Briefe. Die Edition der päpstlichen Kanzleiregister im Kontext der Geschichtsforschung. Vienne: Böhlau, 2023, pp. 185-199. TOOMASPOEG, Kristjan. – "Il Tabularium della Cappella Palatina di Palermo". In Thesaurus. Alla scoperta di un patrimonio segreto. Palermo: Fondazione Federico II, 2023, pp. 182-191. TOOMASPOEG, Kristjan – The Teutonic Order in Italy, 1190-1525. Building Bridges in the Medieval World. London: Routledge 2024. TOOMASPOEG, Kristjan – Séparer et unir. La frontière entre les États de l’Église et le Royaume de Sicile (XIIe-XVe siècles), sous presse. VITOLO, Giovanni – "Vescovi e diocesi nel Mezzogiorno medievale: lo stato delle ricerche". In LUONGO, Gennaro – Munera parva. Studi in onore di Boris Uljanich, I, Età antica e medievale. Naples: Fridericiana editrice, 1999, pp. 427-441. WEFERS, Sabine – "Türkensteuer". In Lexikon des Mittelalters, VIII. München: Artemis 1997, coll. 1108-1109. ZITO, Gaetano (éd.) – Storia delle Chiese di Sicilia. Cité du Vatican: Libreria Editrice Vaticana, 2009.Le but de cet article est de réfléchir sur l'économie et la fiscalité interne de l'Église de l'Italie du Sud, sur le rôle des pouvoirs publics laïcs dans son économie et sur l'importance de ses diocèses et monastères dans les finances de l'Église romaine. Dans le Mezzogiorno, l'Église tirait une grande partie de ses revenus de sa propriété immobilière, des sommes provenant de la liturgie commémorative et des taxes imposées sur les églises non diocésaines. Toutefois, la majeure partie des diocèses et nombreux monastères et églises locales dépendaient dans leur fonctionnement des ressources fournies par la cour royale en forme de "dîmes d'État", ou bien une partie des revenus fiscaux de la couronne. L'Église de l'Italie méridionale contribua relativement peu aux caisses de la Chambre Apostolique à travers les dîmes et subventions, mais fournissait aux papes des ressources importantes en forme de bénéfices, utilisées pour rémunérer les collaborateurs de la curie et depuis un certain moment aussi directement taxées.   Références bibliographiques Sources manuscrites Cité du Vatican, Archivio Apostolico Vaticano, Registra Avenionensia 205.   Sources imprimées Bullae, privilegia et instrumenta Panormitanae metropolitanae Ecclesiae, regni Siciliae primariae. Éd. Antonio Mongitore. Palermo: Felicella, 1734. [Le] carte che si conservano nello archivio del capitolo metropolitano della città di Trani (dal IX secolo fino all’anno 1266). Éd. Arcangelo Prologo. Barletta: Vecchi, 1877. D'AMBROSIO, Angelo – L’archivio capitolare di Pozzuoli ed il regesto del suo fondo pergamenaceo (1249-1960). Pozzuoli: Conte, 1962. Decimae. Il sostegno economico dei sovrani alla Chiesa del Mezzogiorno nel XIII secolo. Dai lasciti di Eduard Sthamer e Norbert Kamp. Éd. Kristjan Toomaspoeg. Rome: Viella, 2009. [La] legislazione angioina. Edizione critica. Éd. Romualdo Trifone. Naples: Lubrano, 1921. LI PIRA, Francesco – La collazione dei beneficî ecclesiastici nel Mezzogiorno angioino-aragonese. I «Libri Annatarum». Vol. I: 1421-1458. Naples: Laveglia & Carlone, 2014. MASSARO, Carmela – "Fiscalità pontificia e regno di Napoli nel secondo Quattrocento. Due registri di decime di Sisto IV". In Scritti di storia medievale offerti a Maria Consiglia De Matteis in occasione del suo settantesimo compleanno. Spoleto: CISAM, 2011, pp. 337-362. [Le] pergamene degli archivi vescovili di Amalfi e Ravello. Vol. I. 998-1264. Éd. Jole Mazooleni. Naples: Arte Tipografica, 1972. Pergamene nell’archivio del capitolo cattedrale di San Pietro in Fondi (1140-1494). Éd. Giovanni Pesiri. Rome: Istituto Storico Italiano per il Medio Evo, 2015. PETRACCA, Luciana – Giovanniti e Templari in Sicilia. Il ms. Qq H12 della Biblioteca Comunale di Palermo. Lecce: Congedo, 2006. [Le] più antiche carte del Capitolo della Cattedrale di Benevento (668-1200). Éd. Antonio Ciaralli; Vittorio De Donato; Vincenzo Matera. Rome: Istituto Storico Italiano per il Medio Evo, 2002. Pro meliore intelligentia, inventario delle pergamene dell’Archivio di Stato di Avellino. Éd. Marisa Belluci. Avellino: Gaia, 2016. Rationes Decimarum Italiae nei secoli XIII e XIV: Aprutium- Molisium. Éd. Pietro Sella. Cité du Vatican: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1936. Rationes Decimarum Italiae nei secoli XIII e XIV: Apulia-Lucania Calabria. Éd. Domenico Vendola. Cité du Vatican: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1939. Rationes Decimarum Italiae nei secoli XIII e XIV: Campania. Éd. Mauro Iguanez; Leone Mattei-Cerasoli; Pietro Sella. Cité du Vatican: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1942. Rationes Decimarum Italiae nei secoli XIII e XIV. Marsica. Éd. Laura Saladino; Gianni Venditii. Cité du Vatican: Biblioteca Apostolica Vaticana 2024. Rationes Decimarum Italiae nei secoli XIII e XIV: Sicilia. Éd. Pietro Sella. Cité du Vatican: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1944. Regesta Honorii papae III. Vol. I. Éd. Pietro Pressutti. Rome: Typographia Vaticana, 1888. Regestum Clementis Papae V ex vaticanis archetypis sanctissimi domini nostri Leonis XIII pontifiis maximi iussu et munificentia, cura et studio monachorum ordinis S. Benedicti. Vol. I. Rome: Typographia Vaticana, 1884. [Les] registres de Boniface VIII (1294-1303). Vol. III. Éd. Georges Digard et al. Rome: École française de Rome, 1906. Registres de Grégoire IX (1227-1241). Vol I. Éd. Lucien Auvray. Paris: Fontemoing, 1896. TOOMASPOEG, Kristjan – La contabilità delle Case dell’Ordine Teutonico in Puglia e in Sicilia nel Quattrocento. Galatina: Congedo, 2005. Una diocesi di confine tra Regno di Napoli e Stato pontificio: documenti e regesti del fondo pergamenaceo della Curia vescovile dei Marsi (secc. XIII - XVI). Éd. Maria Rita Berardi. L'Aquila: Colacchi, 2005.   Études ANTONETTI, Antonio – "I vescovi di Lucera nel XIII secolo: note per una cronotassi scientifica". Archivio storico pugliese 68 (2015), pp. 51-79. ANTONETTI, Antonio – "La decima apostolica nel Regno tra XIII e XIV secolo. Le frontiere di una ricerca". In LOFFREDO, Mario; TAGLIENTE, Antonio (éds.) – Il Regno. Società, culture, poteri (secc. XIII-XV). Atti della Giornata di Studi, Università degli Studi di Salerno, 8 maggio 2019. Salerno: Università degli Studi di Salerno, Dipartimento di Scienze del Patrimonio Culturale, 2021, pp. 7-26. ANTONETTI, Antonio – "“Cupientes Subiectos Feliciter Gubernari”: Diocesan Administration in Southern Italy under the Angevin Rule: Structural Limits and Reforming initiatives". Revue d'histoire ecclésiastique 118 (2023), pp. 65-116. ANTONETTI, Antonio – "Le istituzioni ecclesiastiche dell'Italia meridionale nel Duecento tra centralizzazione e resistenze". Schola salernitana 6 (2023), pp. 219-263. BÜNZ, Enno – "Bistumsfinanzen und Klerusbesteuerung als Problem der vorreformatorischen Kirche. Das Subsidium charitativum im Erzbistum Mainz". In LINGELBACH, Gerhard (éd.) – Staatsfinanzen, Staatsverschuldung, Staatsbankrotte in der europäischen Staaten- und Rechtsgeschichte. Cologne: Böhlau, 2000, pp. 67-86. D'ACUNTO, Nicolangelo – "“Stato” e “Chiesa” nel Regnum Siciliae in età sveva". In CORDASCO, Pasquale; VIOLANTE, Francesco (éds.) – Un regno nell’impero. I caratteri originari del regno normanno nell’età sveva: persistente e differenze (1194-1250). Bari: Adda, 2010, pp. 268-290. DE PALMA, Luigi Michele – "L’obituario trecentesco della Cattedrale di Giovinazzo". Settentrione. Rivista di studi italo-finlandesi 28 (2016), pp. 31-42. FELLER, Laurent – Les Abruzzes médiévales. Territoire, économie et société en Italie centrale du IXe au XIIe siècle. Rome: École française de Rome, 1998. FODALE, Salvatore – L’Apostolica Legazia e altri studi su Stato e Chiesa. Messina: Sicania, 1991. FODALE, Salvatore – Alunni della perdizione. Chiesa e potere in Sicilia durante il grande scisma (1372-1416). Rome: Istituto Storico Italiano per il Medio Evo, 2008. FONSECA, Cosimo Damiano (éd.) – Particolarismo istituzionale e organizzazione ecclesiastica del Mezzogiorno medievale. Galatina: Congedo, 1987. FONSECA, Cosimo Damiano – "Vescovi, capitoli cattedrali e canoniche regolari (sec. XIV-XVI)". In DE SANDRE GASPARINI, Giuseppina et al. (éds.) – Vescovi e diocesi in Italia dal XIV alla metà del XVI secolo. Atti del VII convegno di Storia della Chiesa in Italia (Brescia, 21-25 settembre 1987). Rome: Herder, 1990, pp. 83-138. FONSECA, Cosimo Damiano – "Le istituzioni ecclesiastiche e la conquista normanna. Gli episcopati e le cattedrali". In LICINO, Raffale; VIOLANTE, Francesco (éds.) – I caratteri originari della conquista normanna. Diversità e identità nel Mezzogiorno (1030-1130). Bari: Dedalo, 2006, pp. 335-348. GEIS, Lioba – Hofkapelle und Kapläne im Königreich Sizilien (1130-1266). Berlin: De Gruyter, 2014. HOUBEN, Hubert – "Auf dem Weg ins Heilige Land: Deutsche Pilger, Kreuzfahrer und Ordensritter in Italien". In JASPERT, Nikolas; TEBRUCK, Stefan (éds.) – Die Kreuzzugsbewegung im römisch-deutschen Reich (11.–13. Jahrhundert). Ostfildern: Thorbecke, 2016, pp. 103-118. KAMP, Norbert – Kirche und Monarchie im Staufischen Königreich Sizilien, I, Prosopographische Grundlegung: Bistümer und Bischöfe des Königreichs 1194-1266. Vols. I-IV. München: Fink, 1973-1982. LI PIRA, Francesco – "Fonti per la storia del monachesimo greco nel Mezzogiorno tardomedievale: i Libri Annatarum". Archivio storico per la Calabria e la Lucania 78 (2012), pp. 93-128. LI PIRA, Francesco – "I Libri Annatarum come fonte per lo studio delle diocesi: l'esempio di Salerno". Rassegna storica salernitana 29:1 (2012), pp. 177-207. LI PIRA, Francesco – "L'Arcidiocesi di Amalfi nei Libri Annatarum: note in margine ad una fonte vaticana". Rassegna del Centro di Cultura e Storia Amalfitana 43-44 (2012), pp. 35-52. MARTIN, Jean-Marie – "Cathédrale et cité en Italie méridionale au Moyen Âge". I

    El Occidente islámico en la historiografía mameluca del período baḥrī (648-784/1250-1382). Fuentes y recepción de la historia de al-Andalus

    No full text
    Bibliographical references Studies BANISTER, Mustafa – The Abbasid Caliphate of Cairo, 1261-1517. Edimburgo: Edinburgh University Press, 2021.  BERKEY, Jonathan – The Formation of Islam. Religion and Society in the Near East, 600-1800. Nueva York: Cambridge University Press, 2003.  IRWIN, Robert – The Middle East in the Middle Ages: The Early Mamluk Sultanate 1250-1382. Illinois: Southern Illinois University Press, Beckenham, 1986.  LEVANONI, Amalia – “The Mamlūks in Egypt and Syria: the Turkish Mamlūk Sultanate (648-784/1250-1382) and the Circassian Mamlūk Sultanate (784-923/1382-1517)”. In FIERRO, Maribel (ed.) – The New Cambridge History of Islam. Vol. 2. Cambridge: Cambridge University Press, 2010, pp. 237-284.  MOLINA, Luis – “Técnicas de amplificatio en el Muqtabis de Ibn Hayyan”. Talia Dixit 1 (2006), pp. 55-79.  MUHANNA, Elias – Encyclopaedism in the Mamluk Period: The composition of Shihāb Al-Dīn Al-Nuwayrīʾs (D. 1333). Nihāyat Al-Arab Fī Funūn Al-Adab. Cambridge, Massachusetts: Harvard University, 2012. Tesis doctoral, pp. 39-47.  MUHANNA, Elias – The World in a Book. Al-Nuwayri and the Islamic Encyclopedic Tradition. Princeton, NJ: Princeton University Press, 2018.  PADILLO-Saoud, Abdenour – “La historia de los omeyas de al-Andalus en el enciclopedismo mameluco. Un análisis historiográfico de la Nihāyat al-arab y los Masālik al-abṣār”. Al-Qanṭara 43:2 (2022), e 27.  Proyecto AMOI-I, https://www.eea.csic.es/eea-proyectos-de-investigacion/contextos-locales-y-dinamicas-globales-al-andalus-y-el-magreb-en-el-oriente-islamico-amoi/  Proyecto AMOI-II, https://www.eea.csic.es/eea-proyectos-de-investigacion/al-andalus-y-el-magrib-en-el-oriente-islamico-movilidad-migracion-y-memoria-amoi-ii/  VAN STEENBERGEN, Jo y TERMONIA, Maya (eds.) – New Readings in Arabic Historiography from Late Medieval Egypt and Syria. Proceedings of the Themed Day of the Fifth Conference of the School of Mamluk Studies. Leiden, Boston: Brill, 2021. Referencias bibliográficas  Estudios  BANISTER, Mustafa – The Abbasid Caliphate of Cairo, 1261-1517. Edimburgo: Edinburgh University Press, 2021.  BERKEY, Jonathan – The Formation of Islam. Religion and Society in the Near East, 600-1800. Nueva York: Cambridge University Press, 2003.  IRWIN, Robert – The Middle East in the Middle Ages: The Early Mamluk Sultanate 1250-1382. Illinois: Southern Illinois University Press, Beckenham, 1986.  LEVANONI, Amalia – “The Mamlūks in Egypt and Syria: the Turkish Mamlūk Sultanate (648-784/1250-1382) and the Circassian Mamlūk Sultanate (784-923/1382-1517)”. In FIERRO, Maribel (ed.) – The New Cambridge History of Islam. Vol. 2. Cambridge: Cambridge University Press, 2010, pp. 237-284.  MOLINA, Luis – “Técnicas de amplificatio en el Muqtabis de Ibn Hayyan”. Talia Dixit 1 (2006), pp. 55-79.  MUHANNA, Elias – Encyclopaedism in the Mamluk Period: The composition of Shihāb Al-Dīn Al-Nuwayrīʾs (D. 1333). Nihāyat Al-Arab Fī Funūn Al-Adab. Cambridge, Massachusetts: Harvard University, 2012. Tesis doctoral, pp. 39-47.  MUHANNA, Elias – The World in a Book. Al-Nuwayri and the Islamic Encyclopedic Tradition. Princeton, NJ: Princeton University Press, 2018.  PADILLO-Saoud, Abdenour – “La historia de los omeyas de al-Andalus en el enciclopedismo mameluco. Un análisis historiográfico de la Nihāyat al-arab y los Masālik al-abṣār”. Al-Qanṭara 43:2 (2022), e 27.  Proyecto AMOI-I, https://www.eea.csic.es/eea-proyectos-de-investigacion/contextos-locales-y-dinamicas-globales-al-andalus-y-el-magreb-en-el-oriente-islamico-amoi/  Proyecto AMOI-II, https://www.eea.csic.es/eea-proyectos-de-investigacion/al-andalus-y-el-magrib-en-el-oriente-islamico-movilidad-migracion-y-memoria-amoi-ii/  VAN STEENBERGEN, Jo y TERMONIA, Maya (eds.) – New Readings in Arabic Historiography from Late Medieval Egypt and Syria. Proceedings of the Themed Day of the Fifth Conference of the School of Mamluk Studies. Leiden, Boston: Brill, 2021.

    Medievalista 38

    No full text

    So color e nonbre del subsydio. Negociación, conflicto y concepción corporativa en torno a la contribución de la Iglesia castellana a comienzos del reinado de Enrique IV (1456-1461)

    No full text
    The aim of this work is to analyze the subsidy of 100,000 gold florins authorized by Pope Calixtus III in 1457 for distribution among the Castilian Church, from which both Henry IV of Castile and the Pope were to benefit equally. The conditions of negotiation, distribution, and collection, as well as the resistance to payment presented by the clergy, provide insight into the changes in the political representation of the Castilian Church, as well as the channels for expressing ecclesiastical consent (through clergy assemblies such as the one convened by the king in Olmedo in 1457) and dissent (examined through the claim made by the chapter of Seville in 1458) regarding ecclesiastical contributions. This analysis will enhance our understanding of the role of these transformations in consolidating the Castilian Church as a political actor capable of influencing the relations between the Crown and the Papacy based on its corporate interests.    Bibliographical references Sources Manuscript sources Burgos, Archivo Histórico de la Catedral de Burgos, RR-2 y 16. Palencia, Archivo de la Catedral de Palencia, Armario 13, leg. 1, docs. 1, 2 y 3. Salamanca, Archivo de la Catedral de Salamanca, Actas Capitulares, Libro 2. Simancas, Archivo General de Simancas, Escribanía Mayor de Rentas, leg. 1. Toledo, Archivo de la Catedral de Toledo, Z.2.A.3.31ª Toledo, Archivo Histórico de la Nobleza, Frías, C. 658, doc. 10; Luque, C. 584, doc. 17   Printed sources ÁLVAREZ PALENZUELA, Vicente Ángel – Colección documental del Archivo de la Catedral de Leon. Actas capitulares II (1419-1459). Madrid: Centro de Estudios e Investigación “San Isidoro”; Caja España de Inversiones; Archivo Histórico Diocesano de León, 2006. Barrios García, Ángel – Libro de los veros valores del obispado de Ávila (1458). Ávila: Diputación de Ávila-Institución Gran Duque de Alba, 1991. Regesto ibérico de Calixto III. 2 vols. Ed. José Rius Serra. Barcelona: CSIC, 1958. Sánchez de Arévalo, Rodrigo – Discursos al servicio de la Corona de Castilla. Ed. y trad. Antonio López Fonseca y José María Ruiz Vila. Madrid: Escolar y Mayo Editores, 2013. WADDING, Luca – Annales Minorum seu Trium Ordinum a S. Francisco Institutorum. Vol. XIII. Roma: Typis Rochi Bernabò, 1735.   Studies Azcona, Tarsicio de – “Las Asambleas del clero de Castilla en el otoño de la Edad Media”. In Miscelanea José Zunzunegui (1911-1974). Vol. I. Estudios Históricos. Vitoria: Editorial Eset, 1975, pp. 203-245. AZCONA, Tarsicio de – “Antonio Jacobo de Veneris, nuncio, colector y legado pontificio en Castilla y León (1460-1469)”. Revista de la Inquisición. Intolerancia y Derechos Humanos 22 (2018), pp. 15-38. Díaz Ibáñez, Jorge – Iglesia, sociedad y poder en Castilla. El obispado de Cuenca en la Edad Media (siglos XII-XV). Cuenca: Alfonsípolis, 2003. Echevarría Arsuaga, Ana – “Enrique IV de Castilla, un rey cruzado”. Espacio, Tiempo y Forma. Serie III. Historia medieval 17 (2004), pp. 143-156. Eubel, Konrad – Hierarchia Catholica medii aevi. Vol. II. Munster: Sumptibus et Typis Librariae Regensbergianae, 1914. González Nieto, Diego – “Los obispos de la Corona de Castilla durante el reinado de Enrique IV: perfil sociológico de una élite de poder”. Medievalismo 32 (2022), pp. 171-207. Goñi Gaztambide, José – Historia de la bula de Cruzada en España. Vitoria: Editorial del Seminario, 1958. HOUSLEY, Norman (ed.) – Crusading in the Fifteenth Century: Message and Impact. Nueva York: Palgrave Macmillan, 2004. HOUSLEY, Norman – Crusading and the Ottoman Threat (1453-1505). Oxford: Oxford University Press, 2013. Ladero Quesada, Miguel Ángel – La Hacienda Real de Castilla (1369-1504). Estudios y documentos. Madrid: Real Academia de la Historia, 2009. MILLET, Hélène – “Du conseil au concile (1395-1408). Recherche sur la nature des assemblées du clergé en France pendant le grand schisme d'Occident”. Journal des Savants 1-3 (1985), pp. 137-159. MILLET, Hélène – “La construction d'un consensus dans les assemblées du clergé, en France, à l'époque du Grand Schisme d'Occident (1395-1408)”. In Genet, Jean-Philippe; Le Page, Dominique; Mattéoni, Olivier (eds.) – Consensus et représentation. Le pouvoir symbolique en Occident (1300-1640). Paris: Éditions de la Sorbonne, 2017, pp. 135-162. Morelló Baget, Jordi – “Acerca de la contabilización de los ‘veros valores’ en la Corona de Aragón” y la gestión del subsidio eclesiástico de 1443 (a partir de las cuentas de un notario barcelonés)”. In PÉCOUT, Thierry (ed.) – De l'autel à l'écritoire genèse des comptabilités princières en Occident (XIIe-XIVe siècle). Paris: Editions de Boccard, 2017, pp. 289-322. Morelló Baget, Jordi – “En torno a la disyuntiva décima/subsidio en Castilla y la Corona de Aragón durante la Baja Edad Media”. Hispania 77 (2017), pp. 643-671. InvertNavarro Sorní, Miguel – Alfonso de Borja, Papa Calixto III en la perspectiva de sus relaciones con Alfonso el Magnánimo. Valencia: Institució Alfons el Magnánim, 2008. Nieto Soria, José Manuel – Iglesia y génesis del Estado Moderno en Castilla (1369-1480). Madrid: Editorial Complutense, 1993. Nieto Soria, José Manuel – “El pontificado de Martín V y la ampliación de la soberanía real sobre la iglesia castellana (1417-1431)”. En la España medieval 17 (1994), pp. 113-132. Nieto Soria, José Manuel – “Enrique IV de Castilla y el Pontificado (1454-1474)”. En la España medieval 19 (1996), pp. 167-238. Nieto Soria, José Manuel – “El consenso como representación en la monarquía de la Castilla Trastámara: contextos y prácticas”. Edad Media. Revista de Historia 11 (2010), pp. 37-62. NIETO SORIA, José Manuel – El Hispaniarum rex ante las Cortes de Castilla (1518). Génesis medieval de un diálogo político. Madrid: Real Academia de la Historia, 2023. Ortego Rico, Pablo – “Propaganda, fiscalidad e ideal cruzadista durante el reinado de Enrique IV de Castilla”. Hispania sacra 70 (2018), pp. 237-266. PERRONE, Sean T. – “The Castilian Assembly of the Clergy in the sixteenth century”. Parliaments, estates & representation 18/1 (1998), pp. 53-70. PERRONE, Sean T. – Charles V and the Castilian Assembly of the Clergy. Negotiations for the Ecclesiastical Subsidy. Leiden-Boston: Brill, 2008. Prodi, Paolo – El soberano pontífice. Un cuerpo y dos almas: la monarquía papal en la primera Edad Moderna. Madrid: Akal, 2010. Sanz Sancho, Iluminado – “El empréstito de 1476 en las iglesias de los obispados de Jaén y Córdoba”. En la España medieval 9 (1986), pp. 1175-1196. Serrano, Luciano – Los conversos D. Pablo de Santa María y D. Alfonso de Cartagena: obispos de Burgos, gobernantes, diplomaticos y escritores. Madrid: Escuela de Estudios Hebraicos, 1942. Stump, Phillip H. – “The Reform of Papal Taxation at the Council of Constance (1414-1418)”. Speculum 64:1 (1989), pp. 69-105. TELLO HERNÁNDEZ, Esther – “Quia non ascendit suma: la riqueza del clero de la ciudad de Zaragoza durante la baja Edad Media (1272-1456)”. Hispania 81:267 (2021), pp. 11-43. Torres Fontes, Juan – Itinerario de Enrique IV de Castilla. Murcia: Universidad de Murcia, 1953. TRIANO MILÁN, José Manuel – La llamada del rey y el auxilio del reino. Del pedido regio a las contribuciones de la Santa Hermandad (1406-1498). Sevilla: Universidad de Sevilla, 2018. Villarroel González, Óscar – El rey y el papa: política y diplomacia en los albores del Renacimiento (el siglo XV en Castilla). Madrid: Sílex, 2009. Villarroel González, Óscar – El rey y la Iglesia castellana. Relaciones de poder con Juan II (1406-1454). Madrid: Fundación Ramón Areces, 2011. Villarroel González, Óscar – “La tributación de los eclesiásticos castellanos en el siglo XV: entre el rey y el papa”. In Morelló Baget, Jordi (ed.) – Financiar el reino terrenal: la contribución de la iglesia a finales de la Edad Media (siglos XIII-XVI). Barcelona: CSIC, 2013, pp. 315-343. Watt, John Anthony – “The Constitutional Law of the College of Cardinals: Hostiensis to Johannes Andreae”. Mediaeval Studies 33 (1971), pp. 127-157. Weber, Benjamin – Lutter contre les turcs: les formes nouvelles de la croisade pontificale au XVe siècle. Roma: École française de Rome, 2013.El objetivo de este trabajo es analizar el subsidio de 100.000 florines de oro autorizado por el papa Calixto III en 1457 para su reparto entre la Iglesia castellana, del que debían resultar beneficiados, por mitad, Enrique IV de Castilla y el Pontífice. Sus condiciones de negociación, reparto y cobro, y las resistencias a su pago ofrecidas por el clero, permiten profundizar en los cambios experimentados por las formas de representación política de la Iglesia castellana, y por los cauces de expresión del consentimiento eclesiástico (a través de asambleas del clero como la convocada por el rey en Olmedo en 1457) y del disenso (analizado a partir de las alegaciones planteadas por el cabildo de Sevilla en 1458) ante la contribución eclesiástica. Este examen permitirá ahondar en el papel de estas transformaciones en la consolidación de la Iglesia castellana como actor político con capacidad de influir en las relaciones Corona-Papado en función de sus intereses corporativos.    Referencias bibliográficas Fuentes Fuentes manuscritas Burgos, Archivo Histórico de la Catedral de Burgos, RR-2 y 16. Palencia, Archivo de la Catedral de Palencia, Armario 13, leg. 1, docs. 1, 2 y 3. Salamanca, Archivo de la Catedral de Salamanca, Actas Capitulares, Libro 2. Simancas, Archivo General de Simancas, Escribanía Mayor de Rentas, leg. 1. Toledo, Archivo de la Catedral de Toledo, Z.2.A.3.31ª Toledo, Archivo Histórico de la Nobleza, Frías, C. 658, doc. 10; Luque, C. 584, doc. 17   Fuentes impresas ÁLVAREZ PALENZUELA, Vicente Ángel – Colección documental del Archivo de la Catedral de Leon. Actas capitulares II (1419-1459). Madrid: Centro de Estudios e Investigación “San Isidoro”; Caja España de Inversiones; Archivo Histórico Diocesano de León, 2006. Barrios García, Ángel – Libro de los veros valores del obispado de Ávila (1458). Ávila: Diputación de Ávila-Institución Gran Duque de Alba, 1991. Regesto ibérico de Calixto III. 2 vols. Ed. José Rius Serra. Barcelona: CSIC, 1958. Sánchez de Arévalo, Rodrigo – Discursos al servicio de la Corona de Castilla. Ed. y trad. Antonio López Fonseca y José María Ruiz Vila. Madrid: Escolar y Mayo Editores, 2013. WADDING, Luca – Annales Minorum seu Trium Ordinum a S. Francisco Institutorum. Vol. XIII. Roma: Typis Rochi Bernabò, 1735.   Estudios Azcona, Tarsicio de – “Las Asambleas del clero de Castilla en el otoño de la Edad Media”. In Miscelanea José Zunzunegui (1911-1974). Vol. I. Estudios Históricos. Vitoria: Editorial Eset, 1975, pp. 203-245. AZCONA, Tarsicio de – “Antonio Jacobo de Veneris, nuncio, colector y legado pontificio en Castilla y León (1460-1469)”. Revista de la Inquisición. Intolerancia y Derechos Humanos 22 (2018), pp. 15-38. Díaz Ibáñez, Jorge – Iglesia, sociedad y poder en Castilla. El obispado de Cuenca en la Edad Media (siglos XII-XV). Cuenca: Alfonsípolis, 2003. Echevarría Arsuaga, Ana – “Enrique IV de Castilla, un rey cruzado”. Espacio, Tiempo y Forma. Serie III. Historia medieval 17 (2004), pp. 143-156. Eubel, Konrad – Hierarchia Catholica medii aevi. Vol. II. Munster: Sumptibus et Typis Librariae Regensbergianae, 1914. González Nieto, Diego – “Los obispos de la Corona de Castilla durante el reinado de Enrique IV: perfil sociológico de una élite de poder”. Medievalismo 32 (2022), pp. 171-207. Goñi Gaztambide, José – Historia de la bula de Cruzada en España. Vitoria: Editorial del Seminario, 1958. HOUSLEY, Norman (ed.) – Crusading in the Fifteenth Century: Message and Impact. Nueva York: Palgrave Macmillan, 2004. HOUSLEY, Norman – Crusading and the Ottoman Threat (1453-1505). Oxford: Oxford University Press, 2013. Ladero Quesada, Miguel Ángel – La Hacienda Real de Castilla (1369-1504). Estudios y documentos. Madrid: Real Academia de la Historia, 2009. MILLET, Hélène – “Du conseil au concile (1395-1408). Recherche sur la nature des assemblées du clergé en France pendant le grand schisme d'Occident”. Journal des Savants 1-3 (1985), pp. 137-159. MILLET, Hélène – “La construction d'un consensus dans les assemblées du clergé, en France, à l'époque du Grand Schisme d'Occident (1395-1408)”. In Genet, Jean-Philippe; Le Page, Dominique; Mattéoni, Olivier (eds.) – Consensus et représentation. Le pouvoir symbolique en Occident (1300-1640). Paris: Éditions de la Sorbonne, 2017, pp. 135-162. Morelló Baget, Jordi – “Acerca de la contabilización de los ‘veros valores’ en la Corona de Aragón” y la gestión del subsidio eclesiástico de 1443 (a partir de las cuentas de un notario barcelonés)”. In PÉCOUT, Thierry (ed.) – De l'autel à l'écritoire genèse des comptabilités princières en Occident (XIIe-XIVe siècle). Paris: Editions de Boccard, 2017, pp. 289-322. Morelló Baget, Jordi – “En torno a la disyuntiva décima/subsidio en Castilla y la Corona de Aragón durante la Baja Edad Media”. Hispania 77 (2017), pp. 643-671. InvertNavarro Sorní, Miguel – Alfonso de Borja, Papa Calixto III en la perspectiva de sus relaciones con Alfonso el Magnánimo. Valencia: Institució Alfons el Magnánim, 2008. Nieto Soria, José Manuel – Iglesia y génesis del Estado Moderno en Castilla (1369-1480). Madrid: Editorial Complutense, 1993. Nieto Soria, José Manuel – “El pontificado de Martín V y la ampliación de la soberanía real sobre la iglesia castellana (1417-1431)”. En la España medieval 17 (1994), pp. 113-132. Nieto Soria, José Manuel – “Enrique IV de Castilla y el Pontificado (1454-1474)”. En la España medieval 19 (1996), pp. 167-238. Nieto Soria, José Manuel – “El consenso como representación en la monarquía de la Castilla Trastámara: contextos y prácticas”. Edad Media. Revista de Historia 11 (2010), pp. 37-62. NIETO SORIA, José Manuel – El Hispaniarum rex ante las Cortes de Castilla (1518). Génesis medieval de un diálogo político. Madrid: Real Academia de la Historia, 2023. Ortego Rico, Pablo – “Propaganda, fiscalidad e ideal cruzadista durante el reinado de Enrique IV de Castilla”. Hispania sacra 70 (2018), pp. 237-266. PERRONE, Sean T. – “The Castilian Assembly of the Clergy in the sixteenth century”. Parliaments, estates & representation 18/1 (1998), pp. 53-70. PERRONE, Sean T. – Charles V and the Castilian Assembly of the Clergy. Negotiations for the Ecclesiastical Subsidy. Leiden-Boston: Brill, 2008. Prodi, Paolo – El soberano pontífice. Un cuerpo y dos almas: la monarquía papal en la primera Edad Moderna. Madrid: Akal, 2010. Sanz Sancho, Iluminado – “El empréstito de 1476 en las iglesias de los obispados de Jaén y Córdoba”. En la España medieval 9 (1986), pp. 1175-1196. Serrano, Luciano – Los conversos D. Pablo de Santa María y D. Alfonso de Cartagena: obispos de Burgos, gobernantes, diplomaticos y escritores. Madrid: Escuela de Estudios Hebraicos, 1942. Stump, Phillip H. – “The Reform of Papal Taxation at the Council of Constance (1414-1418)”. Speculum 64:1 (1989), pp. 69-105. TELLO HERNÁNDEZ, Esther – “Quia non ascendit suma: la riqueza del clero de la ciudad de Zaragoza durante la baja Edad Media (1272-1456)”. Hispania 81:267 (2021), pp. 11-43. Torres Fontes, Juan – Itinerario de Enrique IV de Castilla. Murcia: Universidad de Murcia, 1953. TRIANO MILÁN, José Manuel – La llamada del rey y el auxilio del reino. Del pedido regio a las contribuciones de la Santa Hermandad (1406-1498). Sevilla: Universidad de Sevilla, 2018. Villarroel González, Óscar – El rey y el papa: política y diplomacia en los albores del Renacimiento (el siglo XV en Castilla). Madrid: Sílex, 2009. Villarroel González, Óscar – El rey y la Iglesia castellana. Relaciones de poder con Juan II (1406-1454). Madrid: Fundación Ramón Areces, 2011. Villarroel González, Óscar – “La tributación de los eclesiásticos castellanos en el siglo XV: entre el rey y el papa”. In Morelló Baget, Jordi (ed.) – Financiar el reino terrenal: la contribución de la iglesia a finales de la Edad Media (siglos XIII-XVI). Barcelona: CSIC, 2013, pp. 315-343. Watt, John Anthony – “The Constitutional Law of the College of Cardinals: Hostiensis to Johannes Andreae”. Mediaeval Studies 33 (1971), pp. 127-157. Weber, Benjamin – Lutter contre les turcs: les formes nouvelles de la croisade pontificale au XVe siècle. Roma: École française de Rome, 2013

    Following the Cardinal of Lisbon in the liber divisionum ‘Obligationes et Solutiones 61’: the Chamber and College of Cardinals between Rome and Constance (1411-1415)

    No full text
    Cardinal João Afonso de Azambuja, known to his contemporaries as Cardinal of Lisbon, participates in the divisions of common and minor services registered in a liber divisionum produced between 1413 and 1420 and kept in the Vatican Apostolic Archive under the reference “Cam. Ap., Oblig. et Sol. 61”. The main objective of this article is to follow Cardinal Azambuja in the aforementioned record, seeking to analyse the functioning of the Chamber of the College of Cardinals during the pontificate of John XXIII (1411-1415). We also seek to demonstrate how division books, in addition to being useful for calculating the income of the Cardinals’ Chamber or establishing the number of cardinals present in the Curia, can also be used to reconstitute the calendar of consistories and to clarify aspects of individual cardinals’ lives.   Bibliographical references Sources Manuscript sources Lisbon, Torre do Tombo, Colegiada de Santo Estêvão de Alfama de Lisboa, Mç. 8, n. 148. Vatican City, Archivio Apostolico Vaticano, Camera Apostolica, Obligationes et Solutiones 61. Vatican City, Archivio Apostolico Vaticano, Camera Apostolica, Obligationes et Solutiones 65. Vatican City, Archivio Apostolico Vaticano, Armadio XXXI, 52.   Printed sources   BAUMGARTEN, Paul Maria – Untersuchungen und Urkunden über die Camera Collegii Cardinalium für die Zeit von 1295 bis 1437. Leipzig: Giesecke & Devrient, 1898. Corpus Iuris Canonici. Vol. 2. Eds. Aemilius Ludwig Richter and Emil Friedberg. Leipzig: Officina Bernhardi Tauchnitz, 1881. GÖLLER, Emil – Die Einnahmen der Apostolischen Kammer unter Johann XXII. Paderborn: Druck und Verlag von Ferdinand Schöningh, 1910. Monumenta Portugaliae Vaticana. Vol. III-1. Ed. António Domingues de Sousa Costa. Braga: Editorial Franciscana, 1982. Taxae pro communibus servitiis. Ex libris obligationum ab anno 1295 usque ad annum 1455 confectis. Ed. Hermann Hoberg. Città del Vaticano: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1944.   Studies ANTONOVICS, Anthony V. – “A late fifteenth century division register of the college of cardinals”. Papers of the British School at Rome 35 (1967), pp. 87-101. Bibliografia dell’Archivio Vaticano. Dir. Commissione internazionale per la bibliografia dell’Archivio Vaticano. Vatican City: Archivio apostolico vaticano, 1962-2003. BOYLE, Leonard E. – A Survey of the Vatican Archives and of its Medieval Holdings (Revised Edition). Toronto: Pontifical Institute of Medieval Studies, 2001. CLERGEAC, Adrien – La Curie et les Bénéficiers Consistoriaux: étude sur les communs et menus services 1300-1600. Paris: Librarie Alphonse Picard et Fils, 1911. COSTA, António Domingues de Sousa – “D. João Afonso de Azambuja, cortesão, bispo, arcebispo, cardeal, fundador do Convento das Dominicanas do Salvador de Lisboa”. Actas do III Encontro sobre História Dominicana. t. II. Oporto: Dominicanos, 1989, pp. 1-150. COSTA, António Domingues de Sousa – Portugueses no Colégio de S. Clemente de Bolonha durante o século XV. 2 vols. Bologna: Real Colegio de España, 1999. DENDORFER, Jürgen; LÜTZELSCWAB, Ralf (eds.) – Geschichte des Kardinalats im Mittelalter. Stuttgart: Anton Hiersemann, 2011. DESILVA, Jennifer Mara – “The rituals of the cardinalate: creation and abdication”. In HOLLINGSWORTH, Mary; PATTENDEN, Miles; WITTE, Arnold (eds.) – A Companion to the Early Modern Cardinal. Leiden/Boston: Brill, 2020, pp. 40-57. DUFOULEUR, Pierre-Bénigne – Léguer sans fils, hériter sans père: Transmission et légitimation du pouvoir chez les cardinaux du Quattrocento. 2 vols. Paris: Sorbonne Université, 2021. Doctoral Thesis. EUBEL, Konrad – “Das Itinerar der Päpste zur Zeit des grossen Schismas”. Historisches Jahrbuch XVI (1895), pp. 545-564. EUBEL, Konrad – Hierarchia Catholica Medii Aevi sive Summorum Pontificum, S. R. E. Cardinalium, Ecclesiarum Antistitum Series: ab anno 1198 usque ad annum 1431 perducta. Münster: Librariae Regensbergianae, 1913. FONTES, João Luís Inglês – “João Afonso Esteves de Azambuja”. In FONTES, João Luís Inglês (dir.) – Bispos e Arcebispos de Lisboa. Lisbon: Livros Horizonte, 2018, pp. 471-484. GÖLLER, Emil – “Aus der Camera apostólica der Schismpäpste”. Römische Quartalschrift für christliche Altertumskunde und Kirchengeschichte 33 (1925), pp. 72-110. GOMES, Rita Costa – The Making of a Court Society: Kings and Nobles in Late Medieval Portugal. Cambridge: Cambridge University Press, 2003. GRAF, Carlos Eduardo de Verdier – D. João Esteves da Azambuja: exemplo da interligação de poderes (séculos XIV e XV). Oporto: Faculdade de Letras da Universidade do Porto, 2011. Master’s dissertation. HOMEM, Armando Luís de Carvalho – O Desembargo Régio (1320-1433). Oporto: INIC, 1990. KIRSCH, Johann Peter – Die Finanzverwaltung des Kardinalkollegiums im XIII. und XIV. Jahrhundert. Münster: Verlag von Heinrich Schöningh, 1895. KOWALSKI, Marek Daniel – Proventus camerae apostolicae debiti: opaty duchowienstwa polskiego na rzecz papiestwa w latach 1417-1484. Kraków: Historia Iagellonica, 2010. LUNT, William – Papal Revenues in the Middle Ages. New York: Octagon Books, 1965. NICOLAI, Fausto – “Cardinals' Testaments: Piety and Charity”. In Mary HOLLINGSWORTH, Mary; PATTENDEN, Miles; WITTE, Arnold (eds.) – A Companion to the Early Modern Cardinal. Leiden/Boston: Brill, 2020, pp. 294-305. PRIGNANO, Mario – Giovanni XXIII: l’antipapa che salvò la Chiesa. Brescia: Morcelliana, 2019.  RIBEIRO, Luís Mário Araújo – A transição do Senhorio Episcopal Portucalense para a Coroa em 1406. Oporto: Faculdade de Letras da Universidade do Porto, 2009. Master’s dissertation. SCHNEIDER, Georg – Die finanziellen Beziehungen der florentinischen Bankiers zur Kirche von 1285 – 1304. Leipzig: Duncker & Humbolt, 1899. SUAREZ FERNANDEZ, Luis – Relaciones entre Portugal y Castillla en la epoca del Infante Don Enrique (1393-1469). Madrid: CSIC, 1960. Sussidi per la consultazione dell'Archivio Vaticano: lo schedario Garampi, I registri Vaticani, I registri Lateranensi, le rationes camerae, l'archivio concistoriale. Ed. Germano Gualdo. Vatican City: Archivio Vaticano, 1989. UGINET, François-Charles – “Giovanni XXIII, antipapa”. In Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 55 (2001) [Accessed on the 10th of October 2024]. Available at https://www.treccani.it/enciclopedia/antipapa-giovanni-xxiii_(Dizionario-Biografico)/O cardeal João Afonso de Azambuja, conhecido pelos seus contemporâneos como cardeal de Lisboa, participa nas divisões dos serviços comum e menores registadas num liber divisionum produzido entre 1413 e 1420 e conservado no Arquivo Apostólico do Vaticano com a cota “Cam. Ap., Oblig. et Sol. 61”. O principal objectivo deste artigo é acompanhar o cardeal Azambuja no referido registo, procurando analisar o funcionamento da Câmara do Colégio de Cardeais durante o pontificado de João XXIII (1411-1415). Procuramos também demonstrar como os livros de divisões, para além de serem úteis para calcular o rendimento da Câmara do Colégio ou estabelecer o número de cardeais presentes na Cúria, podem também ser usados para reconstituir o calendário de consistórios e para esclarecer aspectos das biografias cardinalícias.   Referências bibliográficas Fontes Fontes manuscritas Lisbon, Torre do Tombo, Colegiada de Santo Estêvão de Alfama de Lisboa, Mç. 8, n. 148. Vatican City, Archivio Apostolico Vaticano, Camera Apostolica, Obligationes et Solutiones 61. Vatican City, Archivio Apostolico Vaticano, Camera Apostolica, Obligationes et Solutiones 65. Vatican City, Archivio Apostolico Vaticano, Armadio XXXI, 52.   Fontes impressas   BAUMGARTEN, Paul Maria – Untersuchungen und Urkunden über die Camera Collegii Cardinalium für die Zeit von 1295 bis 1437. Leipzig: Giesecke & Devrient, 1898. Corpus Iuris Canonici. Vol. 2. Eds. Aemilius Ludwig Richter and Emil Friedberg. Leipzig: Officina Bernhardi Tauchnitz, 1881. GÖLLER, Emil – Die Einnahmen der Apostolischen Kammer unter Johann XXII. Paderborn: Druck und Verlag von Ferdinand Schöningh, 1910. Monumenta Portugaliae Vaticana. Vol. III-1. Ed. António Domingues de Sousa Costa. Braga: Editorial Franciscana, 1982. Taxae pro communibus servitiis. Ex libris obligationum ab anno 1295 usque ad annum 1455 confectis. Ed. Hermann Hoberg. Città del Vaticano: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1944.   Studies ANTONOVICS, Anthony V. – “A late fifteenth century division register of the college of cardinals”. Papers of the British School at Rome 35 (1967), pp. 87-101. Bibliografia dell’Archivio Vaticano. Dir. Commissione internazionale per la bibliografia dell’Archivio Vaticano. Vatican City: Archivio apostolico vaticano, 1962-2003. BOYLE, Leonard E. – A Survey of the Vatican Archives and of its Medieval Holdings (Revised Edition). Toronto: Pontifical Institute of Medieval Studies, 2001. CLERGEAC, Adrien – La Curie et les Bénéficiers Consistoriaux: étude sur les communs et menus services 1300-1600. Paris: Librarie Alphonse Picard et Fils, 1911. COSTA, António Domingues de Sousa – “D. João Afonso de Azambuja, cortesão, bispo, arcebispo, cardeal, fundador do Convento das Dominicanas do Salvador de Lisboa”. Actas do III Encontro sobre História Dominicana. t. II. Oporto: Dominicanos, 1989, pp. 1-150. COSTA, António Domingues de Sousa – Portugueses no Colégio de S. Clemente de Bolonha durante o século XV. 2 vols. Bologna: Real Colegio de España, 1999. DENDORFER, Jürgen; LÜTZELSCWAB, Ralf (eds.) – Geschichte des Kardinalats im Mittelalter. Stuttgart: Anton Hiersemann, 2011. DESILVA, Jennifer Mara – “The rituals of the cardinalate: creation and abdication”. In HOLLINGSWORTH, Mary; PATTENDEN, Miles; WITTE, Arnold (eds.) – A Companion to the Early Modern Cardinal. Leiden/Boston: Brill, 2020, pp. 40-57. DUFOULEUR, Pierre-Bénigne – Léguer sans fils, hériter sans père: Transmission et légitimation du pouvoir chez les cardinaux du Quattrocento. 2 vols. Paris: Sorbonne Université, 2021. Doctoral Thesis. EUBEL, Konrad – “Das Itinerar der Päpste zur Zeit des grossen Schismas”. Historisches Jahrbuch XVI (1895), pp. 545-564. EUBEL, Konrad – Hierarchia Catholica Medii Aevi sive Summorum Pontificum, S. R. E. Cardinalium, Ecclesiarum Antistitum Series: ab anno 1198 usque ad annum 1431 perducta. Münster: Librariae Regensbergianae, 1913. FONTES, João Luís Inglês – “João Afonso Esteves de Azambuja”. In FONTES, João Luís Inglês (dir.) – Bispos e Arcebispos de Lisboa. Lisbon: Livros Horizonte, 2018, pp. 471-484. GÖLLER, Emil – “Aus der Camera apostólica der Schismpäpste”. Römische Quartalschrift für christliche Altertumskunde und Kirchengeschichte 33 (1925), pp. 72-110. GOMES, Rita Costa – The Making of a Court Society: Kings and Nobles in Late Medieval Portugal. Cambridge: Cambridge University Press, 2003. GRAF, Carlos Eduardo de Verdier – D. João Esteves da Azambuja: exemplo da interligação de poderes (séculos XIV e XV). Oporto: Faculdade de Letras da Universidade do Porto, 2011. Master’s dissertation. HOMEM, Armando Luís de Carvalho – O Desembargo Régio (1320-1433). Oporto: INIC, 1990. KIRSCH, Johann Peter – Die Finanzverwaltung des Kardinalkollegiums im XIII. und XIV. Jahrhundert. Münster: Verlag von Heinrich Schöningh, 1895. KOWALSKI, Marek Daniel – Proventus camerae apostolicae debiti: opaty duchowienstwa polskiego na rzecz papiestwa w latach 1417-1484. Kraków: Historia Iagellonica, 2010. LUNT, William – Papal Revenues in the Middle Ages. New York: Octagon Books, 1965. NICOLAI, Fausto – “Cardinals' Testaments: Piety and Charity”. In Mary HOLLINGSWORTH, Mary; PATTENDEN, Miles; WITTE, Arnold (eds.) – A Companion to the Early Modern Cardinal. Leiden/Boston: Brill, 2020, pp. 294-305. PRIGNANO, Mario – Giovanni XXIII: l’antipapa che salvò la Chiesa. Brescia: Morcelliana, 2019.  RIBEIRO, Luís Mário Araújo – A transição do Senhorio Episcopal Portucalense para a Coroa em 1406. Oporto: Faculdade de Letras da Universidade do Porto, 2009. Master’s dissertation. SCHNEIDER, Georg – Die finanziellen Beziehungen der florentinischen Bankiers zur Kirche von 1285 – 1304. Leipzig: Duncker & Humbolt, 1899. SUAREZ FERNANDEZ, Luis – Relaciones entre Portugal y Castillla en la epoca del Infante Don Enrique (1393-1469). Madrid: CSIC, 1960. Sussidi per la consultazione dell'Archivio Vaticano: lo schedario Garampi, I registri Vaticani, I registri Lateranensi, le rationes camerae, l'archivio concistoriale. Ed. Germano Gualdo. Vatican City: Archivio Vaticano, 1989. UGINET, François-Charles – “Giovanni XXIII, antipapa”. In Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 55 (2001) [Accessed on the 10th of October 2024]. Available at https://www.treccani.it/enciclopedia/antipapa-giovanni-xxiii_(Dizionario-Biografico)

    El imaginario literario medieval y su pervivencia. Notas sobre el congreso celebrado en la Universidad de León, 20 y 21 de marzo 2025

    No full text
    Bibliographical references Printed sources Crónica del famoso cavallero Cid Ruy Díez Campeador. Tomo II: Crónica particular del Cid. Ed. Vicenç Beltran; Francisco Bautista Pérez; Almudena Izquierdo Andreu; Manuel Duque Zabalza; Ramón Menéndez Pidal; María Goyri. México: Frente de Afirmación Hispanista, A.C., 2024.      Studies ÁLVAREZ CÁRCAMO, David – El ramo en la montaña occidental leonesa: comarca de Omaña. León: Universidad de León, 2023.  ÁLVAREZ CÁRCAMO, David – La tradición oral leonesa: el ciclo de la vida. León: Universidad de León, 2023.  CHAS AGUIÓN, Antonio – “Enrique III de Castilla, Catalina de Lancaster y su tiempo en su contexto poético y en la literatura española posterior”. En CHAS AGUIÓN, A. (ed.) – Corte y poesía en tiempos de los primeros Trastámara castellanos: lecturas y relecturas. Berlín: Peter Lang, 2024, pp. 9-15.   CUESTA TORRE, María Luzdivina – “Una tipología de los vehículos en los libros de caballerías (medios de transporte en el Belianís de Grecia)”. Historias Fingidas 10 (2022), pp. 243-279.   CUESTA TORRE, María Luzdivina – “El tratamiento de la indumentaria en Tristán de Leonís y el rey don Tristán el Joven (y en las versiones castellanas anteriores del Tristán)”. Letras 86: Dossier “Materia de Bretaña en el mundo ibérico” (Julio-Diciembre 2022), pp. 65-94.  CUESTA TORRE, María Luzdivina – “Usos narrativos de una prenda íntima: la camisa en los libros de caballerías (y en sus precedentes medievales)”. Tirant: Butlletí informatiu i bibliogràfic 27 (2024), pp. 229-256.  DUMANOIR, Virginie – “El romance y el villancico de Juan del Encina en el pliego poético 97*JJ: estudio y edición crítica”. Estudios románicos 33 (2024), pp. 69-86.  LONDERO, Renata – “El pasado a la luz del presente y del poder en las comedias históricas de José de Cañizares: algunas calas". Hipogrifo: Revista de Literatura y Cultura del Siglo de Oro 8:2 (2020), pp. 303-319.  RIBAO PEREIRA, Montserrat – “En pos de la Reina. Los personajes femeninos y sus actrices en las funciones de jura y proclamación de 1833”. Cuadernos de Ilustración y Romanticismo: Revista del Grupo de Estudios del siglo XVIII 27 (2021), pp. 329-353.  ZINATO, Andrea – “Los "poëtae veteres" del Cancionero de Baena". Crítica hispánica 39:2 (2017), pp. 13-38. Referências bibliográficas    Fuentes impressas  Crónica del famoso cavallero Cid Ruy Díez Campeador. Tomo II: Crónica particular del Cid. Ed. Vicenç Beltran; Francisco Bautista Pérez; Almudena Izquierdo Andreu; Manuel Duque Zabalza; Ramón Menéndez Pidal; María Goyri. México: Frente de Afirmación Hispanista, A.C., 2024.      Estudios  ÁLVAREZ CÁRCAMO, David – El ramo en la montaña occidental leonesa: comarca de Omaña. León: Universidad de León, 2023.  ÁLVAREZ CÁRCAMO, David – La tradición oral leonesa: el ciclo de la vida. León: Universidad de León, 2023.  CHAS AGUIÓN, Antonio – “Enrique III de Castilla, Catalina de Lancaster y su tiempo en su contexto poético y en la literatura española posterior”. En CHAS AGUIÓN, A. (ed.) – Corte y poesía en tiempos de los primeros Trastámara castellanos: lecturas y relecturas. Berlín: Peter Lang, 2024, pp. 9-15.   CUESTA TORRE, María Luzdivina – “Una tipología de los vehículos en los libros de caballerías (medios de transporte en el Belianís de Grecia)”. Historias Fingidas 10 (2022), pp. 243-279.   CUESTA TORRE, María Luzdivina – “El tratamiento de la indumentaria en Tristán de Leonís y el rey don Tristán el Joven (y en las versiones castellanas anteriores del Tristán)”. Letras 86: Dossier “Materia de Bretaña en el mundo ibérico” (Julio-Diciembre 2022), pp. 65-94.  CUESTA TORRE, María Luzdivina – “Usos narrativos de una prenda íntima: la camisa en los libros de caballerías (y en sus precedentes medievales)”. Tirant: Butlletí informatiu i bibliogràfic 27 (2024), pp. 229-256.  DUMANOIR, Virginie – “El romance y el villancico de Juan del Encina en el pliego poético 97*JJ: estudio y edición crítica”. Estudios románicos 33 (2024), pp. 69-86.  LONDERO, Renata – “El pasado a la luz del presente y del poder en las comedias históricas de José de Cañizares: algunas calas". Hipogrifo: Revista de Literatura y Cultura del Siglo de Oro 8:2 (2020), pp. 303-319.  RIBAO PEREIRA, Montserrat – “En pos de la Reina. Los personajes femeninos y sus actrices en las funciones de jura y proclamación de 1833”. Cuadernos de Ilustración y Romanticismo: Revista del Grupo de Estudios del siglo XVIII 27 (2021), pp. 329-353.  ZINATO, Andrea – “Los "poëtae veteres" del Cancionero de Baena". Crítica hispánica 39:2 (2017), pp. 13-38.

    Les paroissiens de Saint-Pierre du Queyroix de Limoges et la communauté des prêtres : des liens jusque dans la mort au XIVe siècle

    No full text
    The church of Saint-Pierre du Queyroix in Limoges has been home to the city's largest and most respectable parish since at least the Middle Ages. Situated a stone's throw from the Abbey of Saint-Martial, in the district known as le Château – as distinct from la Cité – it was the centre of the religious and sacramental life of the surrounding families, including a wealthy and influential bourgeoisie. It was therefore natural for these families to turn to the clergy of this parish to take care of their memory after their demise. The parish was also home to a community of priests, a sort of proto chapter, which was already very well structured in the fourteenth and fifteenth centuries and who received donations for the salvation of souls from members of these families. The collections held by the Archives départementales de la Haute-Vienne (G series) allow an analysis of the relationships forged between laymen and clerics at this time and a special focus on several parishioners.     Bibliographical References Sources Manuscript sources Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, 1 G 1 fol. 97, 139, 176-177, 212. Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, 15 G 4, 6, 7, 8, 9, 10, 15, 17, 25, 27, 39, 40, 47, 49, 62, 68, 77, 104, 106, 108, 118, 122. Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, 3 H 299. Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, 2 EE non classé, boîte 97. Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, I SEM 13, volume III, folios 1-56, ici fol. 1. Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, I SEM 96 f°2-3v. Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, I SEM 96 f°42. Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, D 422. Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, 25 H 372. H sup Limoges B 337.   Printed sources CHABANNES, Adémar de – Chronique. Trad. Y. Chauvin et G. Pon, Turnhout: Brepols, 2003, livre III, chap. 18. LEGROS, Abbé Martial – ”Mélanges ou recueil de pièces justificatives pour servir à l’histoire du diocèse de Limoges et de la province du Limousin ” (tome 1). –Provient des manuscrits de l'abbé Legros. Limoges, 1778-1787.   Studies ARDANT, Maurice – Saint-Pierre-du-Queyroix de Limoges, notice historique et descriptive sur cette église. Limoges: Ardant frères, 1851. BARRIÈRE, Bernadette – “La primauté du château dans l’affirmation des communautés urbaines (XIIIe siècle)”. In PÉROUAS, Louis (dir.) – Histoire de Limoges. Toulouse: Privat, 1989. CARON, Bertrand – Les coutumes du château de Limoges. Élaboration d’un droit urbain en pays de langue d’oc (XIIIe-XVe siècles). Paris: École nationale des Chartes, 2010.Thèse de l’École nationale des Chartes. COULET, Noël – ”Processions et jeux de la Fête-Dieu en Occident (XIVe-XVe siècle)”. In BÉRIOU, Nicole; CASEAU, Béatrice; RIGAUX, Dominique (éds.) – Pratiques de l’eucharistie dans les Églises d’Orient et d’Occident (Antiquité et Moyen Âge), vol. I : L’institution. Paris: Institut d’Études Augustiniennes, 2009 (Collection des Études Augustiniennes, Série Moyen Âge et Temps Modernes - 45). DEBUS KEHR, Monique – ”La Fête-Dieu à Colmar à la fin du Moyen Âge”. Revue d’Alsace [En ligne], 141 (2015), mis en ligne le 01 octobre 2018, consulté le 09 octobre 2023. URL: http://journals.openedition.org/alsace/2364 ; DOI : https://doi.org/10.4000/alsace.2364. GUIBERT, Louis – "Anciens statuts du diocèse de Limoges (XIIIe, XIVe et XVe siècles)”. Bulletin historique et philologique du Comité des travaux historiques et scientifiques, (1888), p. 263-272. GUIBERT, Louis – La famille limousine d’autrefois d’après les testaments et la coutume. Limoges: Vve Ducourtieux/Leblanc, 1883. LAMY, Marielle – "Images, sons et lumières. La mise en scène de la cour céleste dans le testament du duc d’Orléans (1403)“. In BARRALIS, Christine; MARCHAL, Corinne; WAGNER, Anne – Le testament spirituel, du Moyen-Âge à l’époque moderne. Legs, salut de l’âme, miroir des vertus chrétiennes. Centre de Recherche Universitaire Lorrain d'Histoire, p. 155-176. LEMAITRE, Jean-Loup; VIELLIARD, Françoise – ”La liève de la confrérie des Premières chandelles à Limoges (1388)“. Bulletin de la Société archéologique et historique du Limousin, 129 (2001), p. 45-113. LOUIS, Sara – La spiritualité des laïcs dans le diocèse de Limoges, principalement d’après leurs testaments, 1220-1520. Poitiers: Université de Poitiers, 1979. Thèse de 3e cycle. MANISSADJIAN, Henri – ”La communauté des prêtres de l’église de Sainte-Feyre (Creuse)”. Cahiers d’histoire, 2 (1957). MARANDET, Marie-Claude – Le souci de l’au-delà : la pratique testamentaire dans la région toulousaine, 1300-1450. Perpignan: Presses universitaires de Perpignan, 1998. MICHAUD, Francine – "De père en fils ? Sensibilité spirituelle à travers les testaments marseillais, 1248-1350“. In BARRALIS, Christine; MARCHAL, Corinne; WAGNER, Anne – Le testament spirituel, du Moyen-Âge à l’époque moderne. Legs, salut de l’âme, miroir des vertus chrétiennes. Metz: Centre de recherche universitaire lorrain d’histoire, 2013. PÉROUAS, Louis – ”Regards historiques sur le mouvement confrérial en Limousin“. Annales du Midi, 117/249, (2005). SCHNEIDER, Thomas – Fortune, pouvoir, spiritualité : profils de familles patriciennes du Château de Limoges, 1450-1560. Limoges: Université de Limoges, 2016. Mémoire de Maîtrise. STOUFF, Louis – “Les Provençaux et la mort dans les testaments (XIIIe-XVe siècle)”. In BIGET, Jean-Louis, et. al. (eds.) – La mort et l’au-delà en France méridionale (XIIIe-XVe siècle). Toulouse: Privat, 1998. TABBAGH, Vincent – ”Portraits de chanoines en banquiers : les chapitres cathédraux de Paris et de Rouen à la fin du Moyen Âge”. Gens d’Église, gens de pouvoir (France, XIIIe-XVe siècle). Dijon: Éditions universitaires de Dijon, 2006, p. 187-204. TARBOCHEZ, Gaëlle – ”Les communautés de prêtres séculiers en France à la fin du Moyen Âge”. Les associations de prêtres en France du Moyen Âge à l’époque contemporaine, Revue d’histoire de l’Église de France, 93/230, (2007). TRICARD, Jean – Les campagnes limousines du XIVe au XVIe siècle. Originalité et limites d’une reconstruction rurale. Paris: Publications de la Sorbonne, 1996.The church of Saint-Pierre du Queyroix in Limoges has been home to the city's largest and most respectable parish since at least the Middle Ages. Situated a stone's throw from the Abbey of Saint-Martial, in the district known as le Château – as distinct from la Cité – it was the centre of the religious and sacramental life of the surrounding families, including a wealthy and influential bourgeoisie. It was therefore natural for these families to turn to the clergy of this parish to take care of their memory after their demise. The parish was also home to a community of priests, a sort of proto chapter, which was already very well structured in the fourteenth and fifteenth centuries and who received donations for the salvation of souls from members of these families. The collections held by the Archives départementales de la Haute-Vienne (G series) allow an analysis of the relationships forged between laymen and clerics at this time and a special focus on several parishioners.  L’église Saint-Pierre du Queyroix de Limoges abrite depuis au moins le Moyen Âge central la plus grande et la plus respectable paroisse de la ville. Située à deux pas de l’abbaye Saint-Martial, au sein du quartier appelé le Château – distinct de la Cité -, elle accueille la vie religieuse et sacramentelle des familles environnantes, parmi lesquelles se distinguent des bourgeois, riches et influents. Il est donc parfaitement naturel qu’ils aient recours au clergé de cette paroisse pour assurer la prise en charge de leur mémoire après leur mort. Or, la paroisse est également le siège d’une communauté de prêtres, sorte de proto-chapitre, très bien structuré aux XIVe et XVe siècles qui fut la bénéficiaire de dons pour le salut de l’âme de la part des membres de ces familles. Les archives conservées aux Archives départementales de la Haute-Vienne en série G permettent ainsi d’analyser les relations tissées entre laïcs et clercs à cette époque et de mettre en lumière plusieurs figures de paroissiennes.   Références Bibliographiques Sources Sources manuscrites Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, 1 G 1 fol. 97, 139, 176-177, 212. Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, 15 G 4, 6, 7, 8, 9, 10, 15, 17, 25, 27, 39, 40, 47, 49, 62, 68, 77, 104, 106, 108, 118, 122. Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, 3 H 299. Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, 2 EE non classé, boîte 97. Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, I SEM 13, volume III, folios 1-56, ici fol. 1. Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, I SEM 96 f°2-3v. Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, I SEM 96 f°42. Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, D 422. Limoges, Archives départementales de la Haute-Vienne, 25 H 372. H sup Limoges B 337.   Sources imprimées CHABANNES, Adémar de – Chronique. Trad. Y. Chauvin et G. Pon, Turnhout: Brepols, 2003, livre III, chap. 18. LEGROS, Abbé Martial – ”Mélanges ou recueil de pièces justificatives pour servir à l’histoire du diocèse de Limoges et de la province du Limousin ” (tome 1). –Provient des manuscrits de l'abbé Legros. Limoges, 1778-1787.   Études ARDANT, Maurice – Saint-Pierre-du-Queyroix de Limoges, notice historique et descriptive sur cette église. Limoges: Ardant frères, 1851. BARRIÈRE, Bernadette – “La primauté du château dans l’affirmation des communautés urbaines (XIIIe siècle)”. In PÉROUAS, Louis (dir.) – Histoire de Limoges. Toulouse: Privat, 1989. CARON, Bertrand – Les coutumes du château de Limoges. Élaboration d’un droit urbain en pays de langue d’oc (XIIIe-XVe siècles). Paris: École nationale des Chartes, 2010.Thèse de l’École nationale des Chartes. COULET, Noël – ”Processions et jeux de la Fête-Dieu en Occident (XIVe-XVe siècle)”. In BÉRIOU, Nicole; CASEAU, Béatrice; RIGAUX, Dominique (éds.) – Pratiques de l’eucharistie dans les Églises d’Orient et d’Occident (Antiquité et Moyen Âge), vol. I : L’institution. Paris: Institut d’Études Augustiniennes, 2009 (Collection des Études Augustiniennes, Série Moyen Âge et Temps Modernes - 45). DEBUS KEHR, Monique – ”La Fête-Dieu à Colmar à la fin du Moyen Âge”. Revue d’Alsace [En ligne], 141 (2015), mis en ligne le 01 octobre 2018, consulté le 09 octobre 2023. URL: http://journals.openedition.org/alsace/2364 ; DOI : https://doi.org/10.4000/alsace.2364. GUIBERT, Louis – "Anciens statuts du diocèse de Limoges (XIIIe, XIVe et XVe siècles)”. Bulletin historique et philologique du Comité des travaux historiques et scientifiques, (1888), p. 263-272. GUIBERT, Louis – La famille limousine d’autrefois d’après les testaments et la coutume. Limoges: Vve Ducourtieux/Leblanc, 1883. LAMY, Marielle – "Images, sons et lumières. La mise en scène de la cour céleste dans le testament du duc d’Orléans (1403)“. In BARRALIS, Christine; MARCHAL, Corinne; WAGNER, Anne – Le testament spirituel, du Moyen-Âge à l’époque moderne. Legs, salut de l’âme, miroir des vertus chrétiennes. Centre de Recherche Universitaire Lorrain d'Histoire, p. 155-176. LEMAITRE, Jean-Loup; VIELLIARD, Françoise – ”La liève de la confrérie des Premières chandelles à Limoges (1388)“. Bulletin de la Société archéologique et historique du Limousin, 129 (2001), p. 45-113. LOUIS, Sara – La spiritualité des laïcs dans le diocèse de Limoges, principalement d’après leurs testaments, 1220-1520. Poitiers: Université de Poitiers, 1979. Thèse de 3e cycle. MANISSADJIAN, Henri – ”La communauté des prêtres de l’église de Sainte-Feyre (Creuse)”. Cahiers d’histoire, 2 (1957). MARANDET, Marie-Claude – Le souci de l’au-delà : la pratique testamentaire dans la région toulousaine, 1300-1450. Perpignan: Presses universitaires de Perpignan, 1998. MICHAUD, Francine – "De père en fils ? Sensibilité spirituelle à travers les testaments marseillais, 1248-1350“. In BARRALIS, Christine; MARCHAL, Corinne; WAGNER, Anne – Le testament spirituel, du Moyen-Âge à l’époque moderne. Legs, salut de l’âme, miroir des vertus chrétiennes. Metz: Centre de recherche universitaire lorrain d’histoire, 2013. PÉROUAS, Louis – ”Regards historiques sur le mouvement confrérial en Limousin“. Annales du Midi, 117/249, (2005). SCHNEIDER, Thomas – Fortune, pouvoir, spiritualité : profils de familles patriciennes du Château de Limoges, 1450-1560. Limoges: Université de Limoges, 2016. Mémoire de Maîtrise. STOUFF, Louis – “Les Provençaux et la mort dans les testaments (XIIIe-XVe siècle)”. In BIGET, Jean-Louis, et. al. (eds.) – La mort et l’au-delà en France méridionale (XIIIe-XVe siècle). Toulouse: Privat, 1998. TABBAGH, Vincent – ”Portraits de chanoines en banquiers : les chapitres cathédraux de Paris et de Rouen à la fin du Moyen Âge”. Gens d’Église, gens de pouvoir (France, XIIIe-XVe siècle). Dijon: Éditions universitaires de Dijon, 2006, p. 187-204. TARBOCHEZ, Gaëlle – ”Les communautés de prêtres séculiers en France à la fin du Moyen Âge”. Les associations de prêtres en France du Moyen Âge à l’époque contemporaine, Revue d’histoire de l’Église de France, 93/230, (2007). TRICARD, Jean – Les campagnes limousines du XIVe au XVIe siècle. Originalité et limites d’une reconstruction rurale. Paris: Publications de la Sorbonne, 1996

    VAN DER MEEREN, Sophie – Entrer en philosophie. La fonction psychologique des premiers “Dialogues" d’Augustin. Série Antiquité, 212. Turnhout: Brepols, 2023, 504 pp.

    No full text
    Bibliographical references Printed sources  VAN DER MEEREN, Sophie – Entrer en philosophie. La fonction psychologique des premiers “Dialogues" d’Augustin. Série Antiquité, 212. Turnhout: Brepols, 2023. Studies CATAPANO, Giovanni – Agostino. Roma: Carocci Editore, 2010. HEIL, John – "Augustine’s Attack on Skepticism: The Contra Academicos". Harvard Theological Review 65/1 (Jan. 1972), pp. 99–116. MOURANT, John A. – "Augustine and the Academics". Recherches Augustiniennes 4 (1966), pp. 67–96. ROBERTS, David E. – "Augustine’s Earliest Writings". Journal of Religion 33/3 (July 1953), pp. 161–81. VAN DER MEEREN, Sophie – "Le protreptique en philosophie: essai de définition d’un genre". Revue des Études Grecques 115 (2002), pp. 591-621. VAN DER MEEREN, Sophie – Exhortation à la philosophie: Le dossier grec Aristote. Paris: Les Belles Lettres, 2011.  Sophie Van der Meeren é uma pesquisadora francesa da Université Rennes 2. Suas pesquisas estão relacionadas aos gêneros de discursos filosóficos entre gregos e latinos, com ênfase ao uso do protréptico como gênero persuasivo com grande uso na antiguidade. Ademais, também se debruça sobre as relações do cristianismo com a filosofia clássica, de modo que o pensamento de Agostinho se coloca em seu radar.   Referências bibliográficas Fontes impressas  VAN DER MEEREN, Sophie – Entrer en philosophie. La fonction psychologique des premiers “Dialogues" d’Augustin. Série Antiquité, 212. Turnhout: Brepols, 2023. Estudos CATAPANO, Giovanni – Agostino. Roma: Carocci Editore, 2010. HEIL, John – "Augustine’s Attack on Skepticism: The Contra Academicos". Harvard Theological Review 65/1 (Jan. 1972), pp. 99–116. MOURANT, John A. – "Augustine and the Academics". Recherches Augustiniennes 4 (1966), pp. 67–96. ROBERTS, David E. – "Augustine’s Earliest Writings". Journal of Religion 33/3 (July 1953), pp. 161–81. VAN DER MEEREN, Sophie – "Le protreptique en philosophie: essai de définition d’un genre". Revue des Études Grecques 115 (2002), pp. 591-621. VAN DER MEEREN, Sophie – Exhortation à la philosophie: Le dossier grec Aristote. Paris: Les Belles Lettres, 2011.

    624

    full texts

    1,320

    metadata records
    Updated in last 30 days.
    Plataforma de Revistas e Livros Revistas NOVAFCSH
    Access Repository Dashboard
    Do you manage Open Research Online? Become a CORE Member to access insider analytics, issue reports and manage access to outputs from your repository in the CORE Repository Dashboard! 👇