Plataforma de Revistas e Livros Revistas NOVAFCSH
Not a member yet
1320 research outputs found
Sort by
(Re)Descobrir D Catarina de Bragança: Variações de um Caso Anglo-Português em Romances Históricos do Século XX em Língua Inglesa
n/
Representações de Macau após a Guerra do Ópio no Poema ‘Militar’ The Fair Chinese Maid; a Tale of Macao (1842)
n/
Paul Buck, Lisbon: A Cultural and Literary Companion, Signal Books, Oxford, 2002, x + 246 páginas.
n/
Jenifer Roberts, GLASS— The Strange History ofthe Lyne Stephens Fortune, Templeton Press 2003, xviii + 366 pp., £19.95
n/
Exploring interdisciplinary collaboration:: Mixed methods insights from a higher education institution study
This article presents a mixed-method study exploring interdisciplinary collaboration at Castelo Branco Polytechnic University during the 2022-2023 academic year. The collaboration involves an English for Specific Purposes (ESP) teacher and a content teacher, examining receptiveness to collaboration and the impact of Integrated Content and Language in Higher Education (ICLHE). The study focuses on first-year undergraduate students in the fashion and textile design course, utilising questionnaires developed with Social Cognitive Theory (SCT) and Expectancy-Value Theory (EVT) for validity and reliability. The study provides a broad context based on research on interdisciplinary collaboration and ICLHE. Preliminary qualitative and quantitative analyses reveal significant challenges for students in technical language, underscoring the need for targeted support. The findings indicate a generally positive attitude towards ICLHE and collaborative teaching methods. Additionally, the study highlights how students' self-efficacy, expectancy beliefs, and task values influence their receptiveness and learning outcomes in interdisciplinary settings. The results emphasise the importance of clear learning objectives, active engagement, and adequate resources, suggesting that effective interdisciplinary collaboration can enhance technical language learning and overall educational experiences. These insights offer actionable recommendations for improving teaching practices and fostering successful interdisciplinary initiatives in higher education
FARIA, Dominique, Marta Pacheco Pinto, e Joana Moura, eds. 2022. Reframing Translators, Translators as Reframers. New York: Routledge, 318 pp. ISBN 978-103-2027-74-6.
Where be dragons? Draconic environments in the Old Norse-Icelandic sagas
Dragons are frequent presences in Old Norse-Icelandic sagas, composed between the 13th and 15th centuries. The locations where dragons appear have been so far observed mainly under the lens of their relation to centre/periphery dynamics and regarding the borders of the otherworldly. Less focus has been devoted to the physical environments that dragons occupy, whether the ones they habitually inhabit or the ones they turn uninhabitable.
The habitat of dragons encompasses a variety of natural environments throughout Old Norse-Icelandic literature. In this article, we will focus on the literary landscapes (sometimes informed by real geographies familiar to the authors, depending on setting), which surround dragons in the sagas, namely topographical features, weather phenomena, times of day and seasons. The main goal will be to define which landscapes saga dragons are mainly found in, and reflect on how dragons interact with their surroundings, altering their landscapes, most often through destructive means and making spaces into non-shared zones.
As descriptions of dragon surroundings are often scarce in detail, this study intends to take a broad-scope approach to the available corpus of sagas with dragons in them, combing 55 dragon occurrences across 38 sagas and þættir (“tales, episodes”) for landscape-oriented vocabulary. It will focus on “legendary sagas” and "chivalric sagas" due to prevalence of the material, but also include episodes from "sagas of Icelanders", "kings’ sagas" and other texts adjacent to those genres.
Bibliographical references
Sources
Printed sources
BARREIRO, Santiago (trans.) – “De Serpentibus en el norte medieval: traducción y comentario a Om Ormar”. Calamus 7 (2023), pp. 82-98.
BJARNI, Vilhjálmsson [ed.] – “Flóres saga konungs og sona hans”. In Riddarasögur. Vol. 5. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1951, pp. 65-121.
BJARNI, Vilhjálmsson (ed.) – ”Konráðs saga keisarasonar”. In Riddarasögur. Vol. 3. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1951, pp. 269–344.
BOER, R.C. (ed.) – Ǫrvar-Odds saga. Leiden: E.J. Brill, 1888.
BREWER, Keagan (ed./trans.) - Prester John: the Legend and its Sources. Farnham: Ashgate, 2015, pp. 46-96.
CEDERSCHIÖLD, Gustaf (ed.) – “Bærings saga”. In Fornsögur Sudrlanda. Magus saga jarls, Konraðs saga, Bærings saga, Flovents saga, Bevers saga. Lund: Fr. Berlings Boktryckeri och Stilgjuteri, 1884, pp. 85-123.
EINAR, Ól. Sveinsson (ed.) – Brennu-Njáls saga. Reykjavík: Hið íslenzka fornritafélag, 1954.
FINCH, R.G. (ed./trans.) – Vǫlsunga saga – The Saga of the Volsungs. London: Nelson, 1965.
FINLAY, Alison; ÞÓRDÍS, Edda Jóhannesdóttir (eds./trans.) – The Saga of the Jómsvikings – A Translation with Full Introduction. Kalamazoo: Medieval Institute Publications: Western Michigan University, 2018.
FINNUR, Jónsson (ed.) – Morkinskinna. København: J. Jørgensen & Co., 1932.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – "Bósa saga”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 3. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 281-322.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Göngu-Hrólfs saga”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 3. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 161–280.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Hálfdanar saga Eysteinssonar”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 1. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 245–285.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Hrólfs saga kraka ok kappa hans”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 1. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 1-105.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Ketils saga hængs". In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 2. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 149-181.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Norna-Gests þáttr”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 1. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 305–335.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – "Ragnars saga loðbrókar”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 1. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 219–285.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Sögubrot af fornkonungum”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 1. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 337–363.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Sörla saga sterka”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 3. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 367–410.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Yngvars saga víðförla”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 2. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 423–459.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Þáttr af Ragnars sonum”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 1. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 287–303.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – Þiðreks saga af Bern. Vols. 1–2. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1951.
GUÐNI, Jónsson; BJARNI, Vilhjálmsson (eds.) – “Eireks saga víðförla”. In Fornaldarsögur Norðurlanda. Vol. 3. Reykjavík: Bókaútgáfan Forni, 1943–1944 [Consulted online, 25th April 2023]. Available on https://www.heimskringla.no/wiki/Eireks_saga_v%C3%AD%C3%B0f%C3%B6rla.
HALL, Alaric; RICHARDSON, Steven D.P.; HAUKUR, Þorgeirsson (eds./trans.) – "Sigrgarðs saga frækna: A normalised text, translation, and introduction". Scandinavian-Canadian Studies 21 (2013), pp. 80-155.
JÓNAS, Kristjánsson (ed.) – Dínus saga drambláta. Reykjavík: Háskóli Íslands, 1960.
JORGENSEN, Peter (ed.); HILL, Joyce M. (trans.) – “Saga af Tristram ok Ísodd”. In KALINKE, Marianne E. (ed.) – Norse Romance I – The Tristran Legend. Cambridge: D.S. Brewer, 1999, pp. 241-291.
JORGENSEN, Peter (ed./trans.) – “Tristrams saga ok Ísöndar”. In KALINKE, Marianne E. (ed.) – Norse Romance I – The Tristran Legend. Cambridge: D.S. Brewer, 1999, pp. 23-226.
KALINKE, Marianne E. (ed./trans.) – “Erex saga”. In Norse Romance II: The Knights of the Round Table. Cambridge: D.S. Brewer, 1999, pp. 217-265.
KALINKE, Marianne E. (ed./trans.) – “Ívens saga”. In Norse Romance II: The Knights of the Round Table. Cambridge: D.S. Brewer, 1999, pp. 32-102.
LARRINGTON, Carolyne (trans.) – “Grimnir’s Sayings”. In The Poetic Edda – Revised Edition. Oxford: Oxford University Press, 2014, pp. 47-56.
LARRINGTON, Carolyne (trans.) – “The Lay of Fafnir”. In The Poetic Edda – Revised Edition. Oxford: Oxford University Press, 2014, pp. 153-161.
LARRINGTON, Carolyne (trans.) – “The Seeress’s Prophecy”. In The Poetic Edda – Revised Edition. Oxford: Oxford University Press, 2014, pp. 3-12.
LOTH, Agnete (ed.) – “Ectors saga”. In Late Medieval Icelandic Romances. Vol. 1. Copenhagen: Munksgaard, 1962, pp. 81-186.
LOTH, Agnete (ed.) – “Valdimars saga”. In Late Medieval Icelandic Romances. Vol. 1. Copenhagen: Munksgaard, 1962, pp. 51-78.
LOTH, Agnete (ed.) – “Sigurðar saga þǫgla”. In Late Medieval Icelandic Romances. Vol. 2. Copenhagen: Munksgaard, 1963, pp. 93-259.
LOTH, Agnete (ed.) – “Vilhjálms saga sjóðs”. In Late Medieval Icelandic Romances. Vol. 4. Copenhagen: Munksgaard, 1964, pp. 1-136.
LOUIS-JENSEN, Jonna (ed.) – Trójumanna saga – The Dares Phrygius Version. Copenhagen: C.A. Reitzels Boghandel A/S, 1981.
MÖBIUS, Theodorus (ed.) – “Blómstrvalla saga”. In Riddarasögur. Lipsiae: Breitkopfius et Haertelius, 1855. [Consulted online, 25th April 2023]. Available at https://heimskringla.no/wiki/Bl%C3%B3mstrvalla_saga.
NECKEL, Gustav; KUHN, Hans [eds.] –“Grímnismál”. In Edda. Die Lieder Des Codex Regius Nebst Verwandten Denkmälern. Heidelberg: Carl Winter/Universitätsverlag, 1962, pp. 57-68.
NECKEL, Gustav; KUHN, Hans (eds.) – “Vǫlospá”. In Edda. Die Lieder Des Codex Regius Nebst Verwandten Denkmälern. Heidelberg: Carl Winter/Universitätsverlag, 1962, pp. 1-16.
NORDAL, Sigurður (ed.) – “Bjarnar saga hítdœlakappa”. In Borgfirðinga sögur. Reykjavík: Hið íslenzka fornritafélag, 1938, pp. 109-211.
OGDEN, Daniel (trans.) – “Acts of Silvester B”. In Dragons, Serpents and Slayers in the Classical and Early Christian Worlds – A Sourcebook. New York: Oxford University Press, 2013, pp. 221-222.
SAXO, Grammaticus – Gesta Danorum – The History of the Danes. Vol. 2. Ed. Karsten Friis-Jensen; trans. Peter Fisher. Oxford: Clarendon Press, 2015.
SMITH, Kyle; FOYS, Martin (eds.) – "Cotton Tiberius B.i, Maxims II: Edited Text & Source Details” [online]. In Old English Poetry in Facsimile 2.0. Madison: Center for the History of Print and Digital Culture, University of Wisconsin-Madison, 2019-. Available on https://oepoetryfacsimile.org.
SNORRI, Sturluson – Heimskringla. Vol. 1. Ed. Bjarni Aðalbjarnarson. Reykjavík, Hið íslenzka fornritafélag, 1941.
SNORRI, Sturluson – Edda: Prologue and Gylfaginning, Second Edition. Ed. Anthony Faulkes. London: University College London/Viking Society for Northern Research, 2005.
SNORRI, Sturluson – Edda – Skáldskaparmál. 2. Glossary and Index of Names. Ed. Anthony Faulkes. Exeter: University College London/Viking Society for Nothern Research, 2007.
SOZOMEN - “Historia Eclesiastica”. In Dragons, Serpents and Slayers in the Classical and Early Christian Worlds – A Sourcebook. Trans. Daniel Ogden. New York: Oxford University Press, 2013, pp. 231-232.
VALERIUS, Maximus – “Facta et dicta memorabilia”. In Dragons, Serpents and Slayers in the Classical and Early Christian Worlds – A Sourcebook. Trans. Daniel Ogden. New York: Oxford University Press, 2013, pp. 141-142.
WAGGONER, Ben (trans.) – “The Saga of Ragnar Lodbrok and his Sons”. In The Sagas of Ragnar Lodbrok. New Haven: The Troth, 2009, pp. 2-41.
WILLIAMSON, Craig (trans.) – “Maxims II: Cotton Maxims”. In The Complete Old English Poems. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2017, pp. 977-979.
WOLF, Kirsten (ed.) – "Margrétar saga II“. Gripla 21 (2010), pp. 61-104.
ÞÓRHALLUR, Vilmundarson; BJARNI, Vilhálmsson (eds.) – "Þorskfirðinga saga". In Harðar saga. Reykjavík: Hið íslenzka fornritafélag, 2009, pp. 175-227.
ÞÓRHALLUR, Vilmundarson; BJARNI, Vilhálmsson (eds.) – “Þorsteins þáttr forvitna”. In Harðar saga. Reykjavík: Hið íslenzka fornritafélag, 2009, pp. 435-437.
ÞORLEIFUR, Hauksson; MARTEINN, Helgi Sigurðsson (ed.) – Jómsvíkinga saga. Reykjavík: Hið islenzka fornritafélag, 2018.
Studies
ANDRADE, Miguel Diogo – O Dragão no Imaginário Nórdico Medieval: um estudo das sagas islandesas. Lisboa: Universidade de Lisboa, 2020. Masters’ dissertation.
ÁRMANN, Jakobsson– “The Taxonomy of the Non-existent: Some Medieval Icelandic Concepts of the Paranormal”. Fabula 54 (2013), pp. 199-213.
ARNOLD, Martin – The Dragon – Fear and Power. London: Reaktion, 2018.
AUNE, David E. - “Circle”. In JONES, Lindsay (ed.) - Encyclopedia of Religion – Second Edition. Vol. 3. Detroit: Thomson Gale, 2005, pp. 1792-1793.
BAMPI, Massimiliano – “Genre”. In ÁRMANN, Jakobsson; SVERRIR, Jakobsson (eds.) – The Routledge Research Companion to the Medieval Icelandic Sagas. New York: Routledge, 2017 (e-book).
BAMPI, Massimiliano; LARRINGTON, Carolyne; SIF, Rikhardsdóttir (eds.) - A Critical Companion to Old Norse Literary Genre. Cambridge: D.S. Brewer, 2020.
BARREIRO, Santiago – “The Hoard Makes the Dragon - Fáfnir as a Shapeshifter”. In BARREIRO, Santiago; CORDO RUSSO, Luciana (eds.) – Shapeshifters in Medieval North Atlantic Literature. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2019, pp. 53-81.
BEAUDE, Pierre-Marie - “Les dragons dans la Bible”. In PRIVAT, Jean-Marie (ed.) - Dans la Gueule du Dragon – Histoire, Ethnologie, Littérature. Saguerremines: Editions Pierrons, 2000, pp. 135-143.
BILE, Monique – “Etymologies”. In PRIVAT, Jean-Marie (ed.) – Dans la Gueule du Dragon – Histoire, Ethnologie, Littérature. Saguerremines: Editions Pierrons, 2000.
DAY, John - God’s conflict with the dragon and the sea. Cambridge: Cambridge University Press, 1985.
ELLIS DAVIDSON, Hilda R. - “The Hill of the Dragon: Anglo-Saxon Burial Mounds in Literature and Archaeology”. Folklore 61 / 4 (1950), pp. 169-185.
EVANS, Jonathan – “‘As Rare as they are Dire’: Old Norse Dragons, Beowulf, and the Deutsche Mythologie”. In SHIPPEY, T. A. (ed.) - The Shadow-Walkers: Jacob Grimm's Mythology of the Monstrous. Tempe: Turnhout: Arizona Center for Medieval and Renaissance Studies - Brepols, 2005, pp. 207-269.
FINCH, R.G. – “Þiðreks saga af Bern”. In PULSIANO, Phillip; WOLF, Kirsten (eds.) - Medieval Scandinavia – An Encyclopedia. New York: Routledge, 1993, pp. 662-663.
HUME, Kathryn – “From Saga to Romance, the Use of Monsters in Old Norse Literature”. Studies in Philology 77 / 1 (1980), pp. 1-25.
LE GOFF, Jacques - “The Wilderness in the Medieval West.” In LE GOFF, Jacques - The Medieval Imagination. Trans. Arthur Goldhammer. Chicago: London: University of Chicago Press, 1988, pp. 47-59.
LEWIS, Theodore J. - “CT 13.33-34 and Ezekiel 32: Lion-Dragon Myths”. Journal of the American Oriental Society 116 / 1 (1996), pp. 28-47. [Consulted online, 1st October 2023]. Available on http://www.jstor.org/stable/606370, a 1/10/2023.
KIESSLING, Nicolas K. - “Antecedents of the Medieval Dragon in Sacred History”. Journal of Biblical Literature 89 / 2 [1970], pp. 167-177.
LIONARONS, Joyce Tally – The Medieval Dragon – The Nature of the Beast in Germanic Literature. Enfield: Hisarlik Press, 1998.
MOURÃO, Cátia - Autem non sunt rerum natura. Figurações heteromórficas em mosaicos hispano-romanos. Vol. 1. Lisboa: Universidade Nova de Lisboa, 2010. PhD dissertation.
OGDEN, Daniel – Drakōn – Dragon Myth and Serpent Cult in the Greek and Roman Worlds. Oxford: Oxford University Press, 2013.
ONP: Dictionary of Old Norse Prose [online]. The Arnamagnæan Collection/Department of Nordic Studies and Linguistics/University of Copenhagen. [Consulted on 25th April 2023]. Available at https://onp.ku.dk/onp/onp.php.
ORCHARD, Andy (ed.) – Dictionary of Old Norse Myth and Legend. London: Cassell, 1997.
RAUER, Christine – Beowulf and the dragon - Parallels and analogues. Cambridge: D. S. Brewer, 2000.
SIMEK, Rudolf (ed.) – Dictionary of Northern Mythology. Trans. Angela Hall. Cambridge: D.S. Brewer, 2007.
SØRENSEN, Preben Meulengracht - “Þorr‘s Fishing Expedition". In ACKER, Paul; LARRINGTON, Carolyne [eds.] - The Poetic Edda - Essays on Old Norse Mythology. New York: Routledge, 2016. E-book version.
STRAUBHAAR, Sandra Ballif – “«Ok flýgr þat jafnan»: Icelandic Figurations of Böðvarr bjarki’s Monster”. In ÁRMANN Jakobsson; MAYBURD, Miriam (eds.) – Paranormal Encounters in Iceland 1150-1400. Boston/Berlin: De Gruyter, 2020, pp. 193-201.
TURVILLE-PETRE, E.O.G. - Myth and Religion of the North – The Religion of Ancient Scandinavia. Westport: Greenwood Press, 1975.
ZOËGA, Geir T. (ed.) – A Concise Dictionary of Old Icelandic. Mienola: Dover, 2004.
WATKINS, Calvert - How to Kill a Dragon: Aspects of Indo-European Poetics. New York/Oxford: Oxford University Press, 1995.Os dragões são presenças frequentes nas antigas sagas nórdico-islandesas, compostas entre os séculos XIII e XV. Até ao presente, os locais associados aos dragões têm sido analisados sobretudo na perspetiva da sua relação com as dinâmicas centro/periferia e com as fronteiras do Outro Mundo. Uma menor atenção foi até agora votada aos ambientes físicos ocupados pelos dragões, tanto os por eles normalmente habitados como os por eles tornados inabitáveis.
O habitat dos dragões abrange, na literatura islandesa medieval, uma grande variedade de paisagens naturais. Neste artigo, focar-nos-emos nas paisagens literárias (ocasionalmente reflectindo geografias reais familiares aos autores, dependendo do cenário evocado) que rodeiam os dragões nas sagas, atendendo em particular aos elementos topográficos, fenómenos meteorológicos, alturas do dia e estações do ano. O objectivo principal será definir as principais paisagens em que os dragões são encontrados e reflectir sobre as suas interações com o meio envolvente, alterando as paisagens, principalmente através de meios destrutivos e transformando-as em lugares não-partilhados.
Como as descrições dos ambientes que envolvem os dragões são frequentemente parcas em detalhes, será realizado um estudo alargado do corpus de sagas com referências a dragões, procurando-se vocabulário relacionado com paisagens nas 55 ocorrências encontradas em 38 sagas e þættir (“contos, episódios”). Focar-me-ei nas “sagas lendárias” e nas “sagas de cavalaria”, dada a prevalência de material nestes subgéneros, mas também incluirei episódios das “sagas de Islandeses”, das “sagas de reis” e de outros textos que lhes são adjacentes.
Bibliographical references
Sources
Printed sources
BARREIRO, Santiago (trans.) – “De Serpentibus en el norte medieval: traducción y comentario a Om Ormar”. Calamus 7 (2023), pp. 82-98.
BJARNI, Vilhjálmsson [ed.] – “Flóres saga konungs og sona hans”. In Riddarasögur. Vol. 5. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1951, pp. 65-121.
BJARNI, Vilhjálmsson (ed.) – ”Konráðs saga keisarasonar”. In Riddarasögur. Vol. 3. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1951, pp. 269–344.
BOER, R.C. (ed.) – Ǫrvar-Odds saga. Leiden: E.J. Brill, 1888.
BREWER, Keagan (ed./trans.) - Prester John: the Legend and its Sources. Farnham: Ashgate, 2015, pp. 46-96.
CEDERSCHIÖLD, Gustaf (ed.) – “Bærings saga”. In Fornsögur Sudrlanda. Magus saga jarls, Konraðs saga, Bærings saga, Flovents saga, Bevers saga. Lund: Fr. Berlings Boktryckeri och Stilgjuteri, 1884, pp. 85-123.
EINAR, Ól. Sveinsson (ed.) – Brennu-Njáls saga. Reykjavík: Hið íslenzka fornritafélag, 1954.
FINCH, R.G. (ed./trans.) – Vǫlsunga saga – The Saga of the Volsungs. London: Nelson, 1965.
FINLAY, Alison; ÞÓRDÍS, Edda Jóhannesdóttir (eds./trans.) – The Saga of the Jómsvikings – A Translation with Full Introduction. Kalamazoo: Medieval Institute Publications: Western Michigan University, 2018.
FINNUR, Jónsson (ed.) – Morkinskinna. København: J. Jørgensen & Co., 1932.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – "Bósa saga”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 3. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 281-322.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Göngu-Hrólfs saga”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 3. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 161–280.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Hálfdanar saga Eysteinssonar”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 1. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 245–285.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Hrólfs saga kraka ok kappa hans”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 1. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 1-105.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Ketils saga hængs". In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 2. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 149-181.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Norna-Gests þáttr”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 1. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 305–335.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – "Ragnars saga loðbrókar”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 1. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 219–285.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Sögubrot af fornkonungum”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 1. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 337–363.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Sörla saga sterka”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 3. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 367–410.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Yngvars saga víðförla”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 2. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 423–459.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – “Þáttr af Ragnars sonum”. In Fornaldar sögur norðurlanda. Vol. 1. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1950, pp. 287–303.
GUÐNI, Jónsson (ed.) – Þiðreks saga af Bern. Vols. 1–2. Reykjavík: Íslendingasagnaútgáfan, 1951.
GUÐNI, Jónsson; BJARNI, Vilhjálmsson (eds.) – “Eireks saga víðförla”. In Fornaldarsögur Norðurlanda. Vol. 3. Reykjavík: Bókaútgáfan Forni, 1943–1944 [Consulted online, 25th April 2023]. Available on https://www.heimskringla.no/wiki/Eireks_saga_v%C3%AD%C3%B0f%C3%B6rla.
HALL, Alaric; RICHARDSON, Steven D.P.; HAUKUR, Þorgeirsson (eds./trans.) – "Sigrgarðs saga frækna: A normalised text, translation, and introduction". Scandinavian-Canadian Studies 21 (2013), pp. 80-155.
JÓNAS, Kristjánsson (ed.) – Dínus saga drambláta. Reykjavík: Háskóli Íslands, 1960.
JORGENSEN, Peter (ed.); HILL, Joyce M. (trans.) – “Saga af Tristram ok Ísodd”. In KALINKE, Marianne E. (ed.) – Norse Romance I – The Tristran Legend. Cambridge: D.S. Brewer, 1999, pp. 241-291.
JORGENSEN, Peter (ed./trans.) – “Tristrams saga ok Ísöndar”. In KALINKE, Marianne E. (ed.) – Norse Romance I – The Tristran Legend. Cambridge: D.S. Brewer, 1999, pp. 23-226.
KALINKE, Marianne E. (ed./trans.) – “Erex saga”. In Norse Romance II: The Knights of the Round Table. Cambridge: D.S. Brewer, 1999, pp. 217-265.
KALINKE, Marianne E. (ed./trans.) – “Ívens saga”. In Norse Romance II: The Knights of the Round Table. Cambridge: D.S. Brewer, 1999, pp. 32-102.
LARRINGTON, Carolyne (trans.) – “Grimnir’s Sayings”. In The Poetic Edda – Revised Edition. Oxford: Oxford University Press, 2014, pp. 47-56.
LARRINGTON, Carolyne (trans.) – “The Lay of Fafnir”. In The Poetic Edda – Revised Edition. Oxford: Oxford University Press, 2014, pp. 153-161.
LARRINGTON, Carolyne (trans.) – “The Seeress’s Prophecy”. In The Poetic Edda – Revised Edition. Oxford: Oxford University Press, 2014, pp. 3-12.
LOTH, Agnete (ed.) – “Ectors saga”. In Late Medieval Icelandic Romances. Vol. 1. Copenhagen: Munksgaard, 1962, pp. 81-186.
LOTH, Agnete (ed.) – “Valdimars saga”. In Late Medieval Icelandic Romances. Vol. 1. Copenhagen: Munksgaard, 1962, pp. 51-78.
LOTH, Agnete (ed.) – “Sigurðar saga þǫgla”. In Late Medieval Icelandic Romances. Vol. 2. Copenhagen: Munksgaard, 1963, pp. 93-259.
LOTH, Agnete (ed.) – “Vilhjálms saga sjóðs”. In Late Medieval Icelandic Romances. Vol. 4. Copenhagen: Munksgaard, 1964, pp. 1-136.
LOUIS-JENSEN, Jonna (ed.) – Trójumanna saga – The Dares Phrygius Version. Copenhagen: C.A. Reitzels Boghandel A/S, 1981.
MÖBIUS, Theodorus (ed.) – “Blómstrvalla saga”. In Riddarasögur. Lipsiae: Breitkopfius et Haertelius, 1855. [Consulted online, 25th April 2023]. Available at https://heimskringla.no/wiki/Bl%C3%B3mstrvalla_saga.
NECKEL, Gustav; KUHN, Hans [eds.] –“Grímnismál”. In Edda. Die Lieder Des Codex Regius Nebst Verwandten Denkmälern. Heidelberg: Carl Winter/Universitätsverlag, 1962, pp. 57-68.
NECKEL, Gustav; KUHN, Hans (eds.) – “Vǫlospá”. In Edda. Die Lieder Des Codex Regius Nebst Verwandten Denkmälern. Heidelberg: Carl Winter/
El aljibe del conde de Tendilla: una obra de ingeniería hidráulica de finales del siglo XV en la Alhambra de Granada
The construction of the cistern of the Count of Tendilla, as it is known, was one of the first projects undertaken in the Alhambra of Granada as part of the process related to its habitability. From 1492 to 1495, constructions were carried out in the Alhambra to enable the Christian population to withstand a long siege. The adaptation works were developed in two lines, on one hand, the installation of artillery throughout the walls, towers and gates, and on the other, the adoption of measures against a hypothetical siege, highlighting the refortification of the Alcazaba and the construction of the aforementioned cistern.
In the fortress complex, the aim was to create a genuine city with works of high symbolic content, behind which key figures such as Íñigo López de Mendoza, the Count of Tendilla, were involved. This nobleman became one of the ideologists of the significant change that the Nasrid palatine area underwent in relation to the role it played in the framework of the new monarchy.
Referencias bibliográficas
Fuentes manuscritas
Granada, Archivo del Patronato de la Alhambra y Generalife (APAG) – L-238-4. 1605 a 1817. Aljibes de la Alhambra. “Petición para que no se venda el agua de los aljibes a aguadores”.
Granada, Archivo del Patronato de la Alhambra y Generalife (APAG) – L-172-23. 1764, marzo, 23. “Petición de D. Bernabé Sáez Cabello, vecino y veinticuatro de Granada, sobre desprendimiento de una terrera, frente de San Pedro, que había deshecho treinta varas de canal del agua y los vecinos del barrio protestaban porque les falta el agua, solicita permiso para su arreglo”.
Granada, Archivo del Patronato de la Alhambra y Generalife (APAG) – L-172-2. 1767, febrero, 9. “Petición y autos de D. Bernardo Sánchez Cabello, vecino y veinticuatro de Granada a cuyo cargo están las cuatro acequias que abastecen a Granada, sobre haber estropeado una de ellas, la de Santa Ana, una terrera, que está enfrente de la iglesia de San Pedro por no estar en buenas condiciones el conducto de desagüe de los aljibes que va al río Darro”.
Granada, Archivo del Patronato de la Alhambra y Generalife (APAG) – L-15-20. 1800. “Real orden y certificación, sobre jurisdicción dependientes, aguas y rentas de la Alhambra”.
Fuentes impresas
ARGOTE, Simón de – Nuevos paseos históricos, artísticos, económico-políticos por Granada y sus contornos. Granada: Imprenta de D. Francisco Gómez Espinosa de los Monteros, 1807.
GÓMEZ-MORENO GONZÁLEZ, Manuel – Guía de Granada. Granada: Imprenta de Indalecio Ventura, 1892.
HENRÍQUEZ DE JORQUERA, Francisco – Anales de Granada. Descripción del reino y Ciudad de Granada. Crónica de la Reconquista (1482-1492). Sucesos de los años 1588 a 1646. Granada: Universidad de Granada, 1987. Edición facsímil de esta obra de 1646, con estudio preliminar de Pedro Gan Giménez e índices de Luis Moreno Garzón.
MONDÉJAR, Gaspar Ibáñez de Segovia Peralta y Mendoza – Historia de la Casa Mondéjar. Guadalajara: Editores del Henares, 2015. Edición facsímil. Transcripción, estudio y comentario de Aurelio García López de esta obra de 1696.
MÜNZER, Jerónimo – Viaje por España y Portugal (1494-1495). Madrid: Polifemo, 1991.
Estudios
BARRIOS AGUILERA, Manuel; PEINADO SANTAELLA, Rafael Gerardo – Historia del reino de Granada. Granada: Universidad de Granada, 2000.
BERMÚDEZ LÓPEZ, Jesús – “Excavaciones en la Plaza de los Aljibes de la Alhambra”. Al-Andalus. Revista de las Escuelas de Estudios Árabes de Madrid y Granada 20:2 (1955), pp. 436-452.
BERMÚDEZ LÓPEZ, Jesús – “Crónica Arqueológica”. Cuadernos de la Alhambra 26 (1990), pp. 317-347.
CASARES LÓPEZ, Matilde – “La ciudad palatina de la Alhambra y las obras realizadas en el siglo XVI a la luz de sus libros de cuentas”. De Computis: Revista Española de Historia de la Contabilidad 10 (2009), pp. 3-129.
CEPEDA ADÁN, José – “El gran Tendilla, medieval y renacentista”. Cuadernos de la Historia I (1967), pp. 159-168.
CEPEDA ADÁN, José – “El conde de Tendilla primer alcaide de la Alhambra”. Cuadernos de la Alhambra 6 (1970), pp. 21-50.
CRUCES BLANCO, Esther – “La documentación sobre Pedro Machuca en el Archivo de la Alhambra. Organización y procedimientos en las obras reales (1520-1550)”. Cuadernos de la Alhambra 36 (2000), pp. 35-50.
DÍEZ JORGE, María Elena – El Palacio islámico de la Alhambra: propuestas para una lectura multicultural. Granada: Eirene, 1998.
DOMÍNGUEZ CASAS, Rafael – “Arte y etiqueta en la Alhambra de los Reyes Católicos”. In CRUZ CABRERA, José Policarpo (Coord.) – Arte y cultura en la Granada Renacentista y Barroca: la construcción de una imagen clasicista. Granada: Universidad de Granada, 2014, pp. 81-122.
ESPINAR MORENO, Manuel – Granada y las aguas del Darro. Granada: Libros EPCCM, 2019.
FERNÁNDEZ DE MADRID, Alonso – Vida de Fray Hernando de Talavera, primer Arzobispo de Granada. Granada: Universidad de Granada, 1992.
GALERA MENDOZA, Esther – “Luis Machuca, arquitecto e ingeniero militar”. In FERNÁNDEZ GRACIA, Ricardo (Coord.) – Pvlchrvm: Scripta varia in honorem Mª Concepción García Gainza. Pamplona: Gobierno de Navarra-Universidad de Navarra, 2011, pp. 328-340.
GALERA MENDOZA, Esther – “Arquitectura y arquitectos en la época de los Reyes Católicos”. In MARTÍN GARCÍA, Juan Manuel (Coords.) – Modernidad y cultura artística en tiempos de los Reyes Católicos. Granada: Universidad de Granada, 2014, pp. 37-88.
GALLEGO Y BURÍN, Antonio – Granada: guía artística e histórica de la ciudad. Granada: Comares, 1996.
GARCÍA GRANADOS, Juan Antonio; TRILLO SAN JOSÉ, Carmen – “Obras de los Reyes Católicos en Granada (1492-1495)”. Cuadernos de la Alhambra 26 (1990), pp. 145-168.
GÓMEZ-MORENO MARTÍNEZ, Manuel – Sobre el Renacimiento en Castilla. Granada: Instituto Gómez-Moreno, 1991.
GRIMA CERVANTES, Juan Antonio – “Gobierno y administración de Granada tras la conquista las ordenanzas de la Alhambra de 1492”. Cuadernos de la Alhambra 26 (1990), pp. 169-184.
JIMÉNEZ ESTRELLA, Antonio – “La Capitanía General del Reino de Granada: apuntes sobre la evolución histórica de una institución político-militar en el siglo XVI”. Qalat. Revista de Historia y Patrimonio de Motril y la Costa de Granada 3 (2002), pp. 111-136.
JIMÉNEZ ESTRELLA, Antonio – Poder, ejército y gobierno en el siglo XVI: la Capitanía General del Reino de Granada y sus agentes. Granada: Universidad de Granada, 2004.
LENTISCO NAVARRO, José Domingo – La Acequia Real de la Alhambra. Al-sāqilla Al-sultān, un fragmento del abastecimiento hidráulico de la Alhambra. Sevilla: Junta de Andalucía/Consejería de Cultura, 2010.
LÓPEZ GUZMÁN, Rafael – Tradición y clasicismo en la Granada del XVI. Arquitectura civil y urbanismo. Granada: Diputación Provincial de Granada, 1987.
MALPICA CUELLO, Antonio – “La Alhambra de los Reyes Católicos. Nuevos materiales para su estudio”. Aragón en la Edad Media 2 Volumes (1999) (Ejemplar dedicado a: Homenaje a la profesora Carmen Orcástegui Gros), pp. 955-976.
MALPICA CUELLO, Antonio – “La Alhambra, ciudad palatina: Perspectivas desde la Arqueología”. Arqueología y Territorio Medieval 8 (2001), pp. 205-251.
MALPICA CUELLO, Antonio; BERMÚDEZ LÓPEZ, Jesús – “Transformaciones cristianas en la Alhambra”. In BOLDRINI, Enrica y FRANCOVICH, Riccardo (eds.) – Acculturazione e mutamenti. Prospettive nell'Archeologia medievale del Mediterraneo. VI Ciclo di Lezioni sulla Ricerca applicata in Archeologia (Certosa di Pontignano, SI-Museo di Montelupo, FI, 1-5 marzo 1993). Siena: Università, 1995, pp. 285-314.
MARTÍN GARCÍA, Juan Manuel – “Arquitectos y mecenas del Renacimiento en España”. Cuadernos de arte de la Universidad de Granada 36 (2005), pp. 29-48.
MARTÍN GARCÍA, Juan Manuel – “El Aljibe de la Alhambra de Granada: historia de la construcción”. In HUERTAS FERNÁNDEZ, Santiago (Coord.) – Actas del Cuarto Congreso Nacional de Historia de la Construcción. Cádiz. 27-29 de enero de 2005. Madrid: Instituto Juan de Herrera, 2005, pp. 729-740.
MARTÍN GARCÍA, Juan Manuel – “El Renacimiento y las ciudades andaluzas. “La “Nova Roma” y la “capital del imperio católico”. Andalucía en la historia 32 (2011) pp. 44-47.
MARTÍN GARCÍA, Juan Manuel – “Para el rey nuestro señor... Fernando el Católico, el conde de Tendilla y la cultura de su tiempo”. Tiempos modernos: Revista Electrónica de Historia Moderna 34 (2017), pp. 167-201.
MARTÍN GARCÍA, Juan Manuel; PEINADO SANTAELLA, Rafael Gerardo – “Don Iñigo López de Mendoza, II Conde de Tendilla y I Marqués de Mondéjar”. In LÓPEZ GUZMAN, Rafael (Coord.) – Los Tendilla: señores de la Alhambra. Granada: Patronato de la Alhambra y Generalife, 2016, pp. 55-71.
MARTÍNEZ MEDINA, Francisco Javier – “Fray Hernando de Talavera, primer arzobispo de Granada. Bosquejo biográfico”. In Fray Hernando de Talavera, primer arzobispo de Granada, hombre de Iglesia, Estado y Letras. Granada: Universidad de Granada y Facultad de Teología, 2011, pp. 13-100.
MENESES GARCÍA, Emilio – “Granada y el segundo conde de Tendilla a comienzos del siglo XVI”. Hispania: Revista Española de Historia 122 (1972), pp. 547-585.
MENESES GARCÍA, Emilio – Correspondencia del Conde de Tendilla (1508–1513). Madrid: Real Academia de la Historia, 1973.
NADER, Helen; VALIENTE MALLA, Jesús – Los Mendoza y el Renacimiento español. Guadalajara: Institución Provincial de Cultura Marqués de Santillana, Dirección Provincial, 1986.
ORIHUELA UZAL, Antonio; VÍLCHEZ VÍLCHEZ, Carlos – Aljibes públicos de la Granada islámica. Granada: Ayuntamiento de Granada, 1991.
PAVÓN MALDONADO, Basilio – Tratado de arquitectura hispanomusulmana. 1. Agua. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1990.
PEINADO SANTAELLA, Rafael Gerardo – “La Granada mudéjar y la génesis del régimen municipal castellano”. Chronica Nova 28 (2001), pp. 357-399.
PEINADO SANTAELLA, Rafael Gerardo – “El reino de Granada tras la conquista castellana”. In En los umbrales de España. La incorporación del Reino de Navarra a la monarquía hispana. Actas de la XXXVIII Semana de Estudios Medievales. Celebrada en Estella, 18 al 22 de julio de 2011. Pamplona: Gobierno de Navarra. Departamento de Cultura, Turismo y Relaciones Institucionales, 2012, pp. 57-94.
PEINADO SANTAELLA, Rafael Gerardo – “La oligarquía municipal de Granada en los albores del dominio castellano”. Edad Media: revista de historia 14 (2013), pp. 213-237.
SZMOLKA CLARES, José – El conde de Tendilla primer capitán general de Granada. Granada: Universidad de Granada, 1985.
TORRES BALBÁS, Leopoldo – “Los Reyes Católicos en la Alhambra”. Al-andalus. Revista de las Escuelas de Estudios Árabes de Madrid y Granada 16 / 1 (1951), pp. 185-205.
VILAR SÁNCHEZ, Juan Antonio – Los Reyes Católicos en la Alhambra (1492-1500). Granada: Patronato de la Alhambra y Generalife/Editorial Comares, 2007.
VILAR SÁNCHEZ, Juan Antonio – La Acequia Real de la Alhambra en época cristiana (1492-1850). Inmersión en el sistema hidráulico de la Alhambra y Granada. Granada: Patronato de la Alhambra y Generalife/Editorial Comares S. L., 2011.
VIÑES MILLET, Cristina – La Alhambra de Granada: tres siglos de historia. Córdoba: Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Córdoba, 1982.
VIÑES MILLET, Cristina – Granada en los libros de viajes. Granada: Miguel Sánchez, 1999.La edificación del conocido como aljibe del conde de Tendilla es uno de los primeros proyectos que se acometen en la Alhambra de Granada como parte del proceso relacionado con su habitabilidad. De este modo, desde 1492 a 1495 se operaron en la Alhambra construcciones para que la población cristiana pudiese resistir un largo asedio. Las obras de adecuación se desarrollaron en dos líneas, por un lado, la instalación de una artillería en todo el conjunto de murallas, en torres y puertas, y, por otro, la adopción de medidas ante un hipotético sitio, destacando la refortificación de la Alcazaba, y la construcción del aljibe al que nos venimos refiriendo.
En el recinto de la fortaleza se va a aspirar a la configuración de una auténtica ciudad con obras de un elevado contenido simbólico, detrás de las cuales se encuentran figuras claves como Íñigo López de Mendoza, el conde de Tendilla. Este noble se va a convertir en uno de los ideólogos del importante cambio que sufrió la zona palatina nazarí en relación con el papel que desempeñó en el marco de la nueva monarquía.
Referencias bibliográficas
Fuentes manuscritas
Granada, Archivo del Patronato de la Alhambra y Generalife (APAG) – L-238-4. 1605 a 1817. Aljibes de la Alhambra. “Petición para que no se venda el agua de los aljibes a aguadores”.
Granada, Archivo del Patronato de la Alhambra y Generalife (APAG) – L-172-23. 1764, marzo, 23. “Petición de D. Bernabé Sáez Cabello, vecino y veinticuatro de Granada, sobre desprendimiento de una terrera, frente de San Pedro, que había deshecho treinta varas de canal del agua y los vecinos del barrio protestaban porque les falta el agua, solicita permiso para su arreglo”.
Granada, Archivo del Patronato de la Alhambra y Generalife (APAG) – L-172-2. 1767, febrero, 9. “Petición y autos de D. Bernardo Sánchez Cabello, vecino y veinticuatro de Granada a cuyo cargo están las cuatro acequias que abastecen a Granada, sobre haber estropeado una de ellas, la de Santa Ana, una terrera, que está enfrente de la iglesia de San Pedro por no estar en buenas condiciones el conducto de desagüe de los aljibes que va al río Darro”.
Granada, Archivo del Patronato de la Alhambra y Generalife (APAG) – L-15-20. 1800. “Real orden y certificación, sobre jurisdicción dependientes, aguas y rentas de la Alhambra”.
Fuentes impresas
ARGOTE, Simón de – Nuevos paseos históricos, artísticos, económico-políticos por Granada y sus contornos. Granada: Imprenta de D. Francisco Gómez Espinosa de los Monteros, 1807.
GÓMEZ-MORENO GONZÁLEZ, Manuel – Guía de Granada. Granada: Imprenta de Indalecio Ventura, 1892.
HENRÍQUEZ DE JORQUERA, Francisco – Anales de Granada. Descripción del reino y Ciudad de Granada. Crónica de la Reconquista (1482-1492). Sucesos de los años 1588 a 1646. Granada: Universidad de Granada, 1987. Edición facsímil de esta obra de 1646, con estudio preliminar de Pedro Gan Giménez e índices de Luis Moreno Garzón.
MONDÉJAR, Gaspar Ibáñez de Segovia Peralta y Mendoza – Historia de la Casa Mondéjar. Guadalajara: Editores del Henares, 2015. Edición facsímil. Transcripción, estudio y comentario de Aurelio García López de esta obra de 1696.
MÜNZER, Jerónimo – Viaje por España y Portugal (1494-1495). Madrid: Polifemo, 1991.
Estudios
BARRIOS AGUILERA, Manuel; PEINADO SANTAELLA, Rafael Gerardo – Historia del reino de Granada. Granada: Universidad de Granada, 2000.
BERMÚDEZ LÓPEZ, Jesús – “Excavaciones en la Plaza de los Aljibes de la Alhambra”. Al-Andalus. Revista de las Escuelas de Estudios Árabes de Madrid y Granada 20:2 (1955), pp. 436-452.
BERMÚDEZ LÓPEZ, Jesús – “Crónica Arqueológica”. Cuadernos de la Alhambra 26 (1990), pp. 317-347.
CASARES LÓPEZ, Matilde – “La ciudad palatina de la Alhambra y las obras realizadas en el siglo XVI a la luz de sus libros de cuentas”. De Computis: Revista Española de Historia de la Contabilidad 10 (2009), pp. 3-129.
CEPEDA ADÁN, José – “El gran Tendilla, medieval y renacentista”. Cuadernos de la Historia I (1967), pp. 159-168.
CEPEDA ADÁN, José – “El conde de Tendilla primer alcaide de la Alhambra”. Cuadernos de la Alhambra 6 (1970), pp. 21-50.
CRUCES BLANCO, Esther – “La documentación sobre Pedro Machuca en el Archivo de la Alhambra. Organización y procedimientos en las obras reales (1520-1550)”. Cuadernos de la Alhambra 36 (2000), pp. 35-50.
DÍEZ JORGE, María Elena – El Palacio islámico de la Alhambra: propuestas para una lectura multicultural. Granada: Eirene, 1998.
DOMÍNGUEZ CASAS, Rafael – “Arte y etiqueta en la Alhambra de los Reyes Católicos”. In CRUZ CABRERA, José Policarpo (Coord.) – Arte y cultura en la Granada Renacentista y Barroca: la construcción de una imagen clasicista. Granada: Universidad de Granada, 2014, pp. 81-122.
ESPINAR MORENO, Manuel – Granada y las aguas del Darro. Granada: Libros EPCCM, 2019.
FERNÁNDEZ DE MADRID, Alonso – Vida de Fray Hernando de Talavera, primer Arzobispo de Granada. Granada: Universidad de Granada, 1992.
GALERA MENDOZA, Esther – “Luis Machuca, arquitecto e ingeniero militar”. In FERNÁNDEZ GRACIA, Ricardo (Coord.) – Pvlchrvm: Scripta varia in honorem Mª Concepción García Gainza. Pamplona: Gobierno de Navarra-Universidad de Navarra, 2011, pp. 328-340.
GALERA MENDOZA, Esther – “Arquitectura y arquitectos en la época de los Reyes Católicos”. In MARTÍN GARCÍA, Juan Manuel (Coords.) – Modernidad y cultura artística en tiempos de los Reyes Católicos. Granada: Universidad de Granada, 2014, pp. 37-88.
GALLEGO Y BURÍN, Antonio – Granada: guía artística e histórica de la ciudad. Granada: Comares, 1996.
GARCÍA GRANADOS, Juan Antonio; TRILLO SAN JOSÉ, Carmen – “Obras de los Reyes Católicos en Granada (1492-1495)”. Cuadernos de la Alhambra 26 (1990), pp. 145-168.
GÓMEZ-MORENO MARTÍNEZ, Manuel – Sobre el Renacimiento en Castilla. Granada: Instituto Gómez-Moreno, 1991.
GRIMA CERVANTES, Juan Antonio – “Gobierno y administración de Granada tras la conquista las ordenanzas de la Alhambra de 1492”. Cuadernos de la Alhambra 26 (1990), pp. 169-184.
JIMÉNEZ ESTRELLA, Antonio – “La Capitanía General del Reino de Granada: apuntes sobre la evolución histórica de una institución político-militar en el siglo XVI”. Qalat. Revista de Historia y Patrimonio de Motril y la Costa de Granada 3 (2002), pp. 111-136.
JIMÉNEZ ESTRELLA, Antonio – Poder, ejército y gobierno en el siglo XVI: la Capitanía General del Reino de Granada y sus agentes. Granada: Universidad de Granada, 2004.
LENTISCO NAVARRO, José Domingo – La Acequia Real de la Alhambra. Al-sāqilla Al-sultān, un fragmento del abastecimiento hidráulico de la Alhambra. Sevilla: Junta de Andalucía/Consejería de Cultura, 2010.
LÓPEZ GUZMÁN, Rafael – Tradición y clasicismo en la Granada del XVI. Arquitectura civil y urbanismo. Granada: Diputación Provincial de Granada, 1987.
MALPICA CUELLO, Antonio – “La Alhambra de los Reyes Católicos. Nuevos materiales para su estudio”. Aragón en la Edad Media 2 Volumes (1999) (Ejemplar dedicado a: Homenaje a la profesora Carmen Orcástegui Gros), pp. 955-976.
MALPICA CUELLO, Antonio – “La Alhambra, ciudad palatina: Perspectivas desde la Arqueología”. Arqueología y Territorio Medieval 8 (2001), pp. 205-251.
MALPICA CUELLO, Antonio; BERMÚDEZ LÓPEZ, Jesús – “Transformaciones cristianas en la Alhambra”. In BOLDRINI, Enrica y FRANCOVICH, Riccardo (eds.) – Acculturazione e mutamenti. Prospettive nell'Archeologia medievale del Mediterraneo. VI Ciclo di Lezioni sulla Ricerca applicata in Archeologia (Certosa di Pontignano, SI-Museo di Montelupo, FI, 1-5 marzo 1993). Siena: Università, 1995, pp. 285-314.
MARTÍN GARCÍA, Juan Manuel – “Arquitectos y mecenas del Renacimiento en España”. Cuadernos de arte de la Universidad de Granada 36 (2005), pp. 29-48.
MARTÍN GARCÍA, Juan Manuel – “El Aljibe de la Alhambra de Granada: historia de la construcción”. In HUERTAS FERNÁNDEZ, Santiago (Coord.) – Actas del Cuarto Congreso Nacional de Historia de la Construcción. Cádiz. 27-29 de enero de 2005. Madrid: Instituto Juan de Herrera, 2005, pp. 729-740.
MARTÍN GARCÍA, Juan Manuel – “El Renacimiento y las ciudades andaluzas. “La “Nova Roma” y la “capital del imperio católico”. Andalucía en la historia 32 (2011) pp. 44-47.
MARTÍN GARCÍA, Juan Manuel – “Para el rey nuestro señor... Fernando el Católico, el conde de Tendilla y la cultura de su tiempo”. Tiempos modernos: Revista Electrónica de Historia Moderna 34 (2017), pp. 167-201.
MARTÍN GARCÍA, Juan Manuel; PEINADO SANTAELLA, Rafael Gerardo – “Don Iñigo López de Mendoza, II Conde de Tendilla y I Marqués de Mondéjar”. In LÓPEZ GUZMAN, Rafael (Coord.) – Los Tendilla: señores de la Alhambra. Granada: Patronato de la Alhambra y Generalife, 2016, pp. 55-71.
MARTÍNEZ MEDINA, Francisco Javier – “Fray Hernando de Talavera, primer arzobispo de Granada. Bosquejo biográfico”. In Fray Hernando de Talavera, primer arzobispo de Granada, hombre de Iglesia, Estado y Letras. Granada: Universidad de Granada y Facultad de Teología, 2011, pp. 13-100.
MENESES GARCÍA, Emilio – “Granada y el segundo conde de Tendilla a comienzos del siglo XVI”. Hispania: Revista Española de Historia 122 (1972), pp. 547-585.
MENESES GARCÍA, Emilio – Correspondencia del Conde de Tendilla (1508–1513). Madrid: Real Academia de la Historia, 1973.
NADER, Helen; VALIENTE MALLA, Jesús – Los Mendoza y el Renacimiento español. Guadalajara: Institución Provincial de Cultura Marqués de Santillana, Dirección Provincial, 1986.
ORIHUELA UZAL, Antonio; VÍLCHEZ VÍLCHEZ, Carlos – Aljibes públicos de la Granada islámica. Granada: Ayuntamiento de Granada, 1991.
PAVÓN MALDONADO, Basilio – Tratado de arquitectura hispanomusulmana. 1. Agua. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1990.
PEINADO SANTAELLA, Rafael Gerardo – “La Granada mudéjar y la génesis del régimen municipal castellano”. Chronica Nova 28 (2001), pp. 357-399.
PEINADO SANTAELLA, Rafael Gerardo – “El reino de Granada tras la conquista castellana”. In En los umbrales de España. La incorporación del Reino de Navarra a la monarquía hispana. Actas de la XXXVIII Semana de Estudios Medievales. Celebrada en Estella, 18 al 22 de julio de 2011. Pamplona: Gobierno de Navarra. Departamento de Cultura, Turismo y Relaciones Institucionales, 2012, pp. 57-94.
PEINADO SANTAELLA, Rafael Gerardo – “La oligarquía municipal de Granada en los albores del dominio castellano”. Edad Media: revista de historia 14 (2013), pp. 213-237.
SZMOLKA CLARES, José – El conde de Tendilla primer capitán general de Granada. Granada: Universidad de Granada, 1985.
TORRES BALBÁS, Leopoldo – “Los Reyes Católicos en la Alhambra”. Al-andalus. Revista de las Escuelas de Estudios Árabes de Madrid y Granada 16 / 1 (1951), pp. 185-205.
VILAR SÁNCHEZ, Juan
Recensão / Review: CUESTA TORRE, María Luzdivina (ed.) – Esta fabla compuesta, de Isopete sacada. Estudios sobre la fábula en la literatura española del siglo XIV. Peter Lang: Bern, Bruxelles, Frankfurt am Main, New York, Oxford, Warsaw, Wien, 2017
Obra produzida no âmbito do projeto de investigação “La fábula esópica del siglo XIV”,[1] o livro, editado pela diretora do projeto, María Luzdivina Cuesta Torre, reúne seis estudos dedicados à fábula no século XIV em Espanha, como o título indica, integralmente apresentados em espanhol. O conjunto dos autores que assinam os artigos reúne alguns dos mais destacados estudiosos da fábula medieval em Espanha, como María Luzdivina Cuesta Torre, Hugo O. Bizzarri ou Bernard Darbord, e reputados especialistas no campo do estudo sobre a fábula, também com interesses científicos mais alargados tanto no âmbito da literatura medieval quanto de outras épocas – é o caso de Armando López Castro, César García de Lucas e José María Balcells – apostando numa diversidade de perspetivas que não se cinge às diferenças de temas e de abordagens.[2] A opção por uma bibliografia conjunta, apresentada imediatamente a seguir aos artigos, contribui para a unidade da obra e, em conjunto com a introdução, aprofunda a coerência inegável deste conjunto de estudos. Seguindo uma organização habitual em obras coletivas, o livro contém informação bibliográfica sobre os colaboradores e uma secção de resumos e palavras-chave, nas línguas espanhola, alemã, francesa e inglesa.
Referências Bibliográficas
BALCELLS, José María – “Originalidad fabulística de Francesc Eiximenis”. In CUESTA TORRE, María Luzdivina (ed.) – «Esta fabla compuesta, de Isopete sacada». Estudios sobre la fábula en la literatura española del siglo XIV. Bern, Bruxelles, Frankfurt am Main, New York, Oxford, Warsawa, Wien: Peter Lang, 2017, pp. 123-138.
BIZZARRI, Hugo O. – “Don Juan Manuel y su percepción del mundo animal”. In CUESTA TORRE, María Luzdivina (ed.) – «Esta fabla compuesta, de Isopete sacada». Estudios sobre la fábula en la literatura española del siglo XIV. Bern, Bruxelles, Frankfurt am Main, New York, Oxford, Warsawa, Wien: Peter Lang, 2017, pp. 65-76.
BIZZARRI, Hugo O. et al. (eds.) – La fábula en la prosa castellana del siglo XIV: Libro del Caballero Zifar, Conde Lucanor, Libro de los Gatos. Antología comentada. Murcia: Ediciones de la Universidad de Murcia, 2017.
CUESTA TORRE, María Luzdivina – "Tradición y originalidad en una de las fábulas esópicas del Libro de Buen Amor: El lobo, la cabra y la grulla". In TORO CEBALLOS, Francisco; GODINAS, Laurette (eds.) – Juan Ruiz, Arcipreste de Hita y el «Libro de Buen Amor». Congreso Homenaje a Jacques Joset. Alcalá la Real: Ayuntamiento de Alcalá la Real, 2011, pp. 103-114.
CUESTA TORRE, María Luzdivina – "La inserción de la fábula esópica del león y el ratón en el Libro de buen amor”. In TORO CEBALLOS, Francisco (dir.) – Juan Ruiz, Arcipreste de Hita y el Libro de buen amor. Congreso homenaje a Alberto Blecua. Alcalá la Real: Ayuntamiento de Alcalá la Real, 2014, pp. 45-61.
CUESTA TORRE, María Luzdivina – "Introducción: En torno a la fábula esópica medieval". Atalaya [em linha] 14 (2014). Disponível em https://journals.openedition.org/atalaya/1385.
CUESTA TORRE, María Luzdivina. – "Prólogo, fábulas y contexto histórico en el Libro del caballero Zifar". In CUESTA TORRE, María Luzdivina (ed.) – «Esta fabla compuesta, de Isopete sacada». Estudios sobre la fábula en la literatura española del siglo XIV. Bern, Bruxelles, Frankfurt am Main, New York, Oxford, Warsawa, Wien: Peter Lang, 2017, pp. 11-64.
DARBORD, Bernard – "Sapos y búhos: en torno a la función de algunos animales en la fábula medieval". In CUESTA TORRE, María Luzdivina (ed.) – «Esta fabla compuesta, de Isopete sacada». Estudios sobre la fábula en la literatura española del siglo XIV. Bern, Bruxelles, Frankfurt am Main, New York, Oxford, Warsawa, Wien: Peter Lang, 2017, pp. 93-107.
GARCÍA DE LUCAS, César – "De tortugas y caracoles: vaivenes léxicos y narrativos. In CUESTA TORRE, María Luzdivina (ed.) – «Esta fabla compuesta, de Isopete sacada». Estudios sobre la fábula en la literatura española del siglo XIV. Bern, Bruxelles, Frankfurt am Main, New York, Oxford, Warsawa, Wien: Peter Lang, 2017, pp. 109-121.
LÓPEZ CASTRO, Armando – "Poética de las fábulas sobre leones en el Libro de buen amor”. In CUESTA TORRE, María Luzdivina (ed.) – «Esta fabla compuesta, de Isopete sacada». Estudios sobre la fábula en la literatura española del siglo XIV. Bern, Bruxelles, Frankfurt am Main, New York, Oxford, Warsawa, Wien: Peter Lang, 2017, pp. 77-92.
MORREALE, Margherita – “La fábula «Del alano que llevava la pieça de carne en la boca» en el Libro del Arcipreste: Lectura sincrónica y diacrónica contra el fondo de la tradición latina”. Cahiers de linguistique hispanique médiévale 14-15 (1989), pp. 207-233.
MORREALE, Margherita (2002) – "La fábula en la Edad Media: el Libro de Juan Ruiz como representante castellano del Isopete". In PÉREZ JIMÉNEZ, Aurelio; CRUZ ANDREOTTI, Gonzalo (eds.) – Y así dijo la zorra. La tradición fabulística en los pueblos del Mediterráneo. Madrid: Ediciones Clásicas, 2002, pp. 209-238.
RODRIGUÉZ ADRADOS, Francisco – História de la fábula greco-latina. 3 vols. Madrid: Editorial de la Universidad Complutense, 1979-1987
De l'obéissance à la révolte ? L'Action diplomatique d'Alphonse, prince héritier de Denis du Portugal (1291-1325)
The rebellion of the heir to the Portuguese crown, Afonso, against his father, King Dinis of Portugal (1279-1325), between 1317 and 1323, had a profound influence on the perception we have of the relationship that existed between the sovereign and his heir and successor. The aim of the present essay is to circumvent the occasional limitations imposed by the available sources and adopt a broader approach, taking the Prince's perspective as the starting point whilst seeking to understand, through various testimonies, the manner in which the successor was involved in his father's diplomatic efforts. In so doing, we seek to retrace the different phases of this relationship, while at the same time attempting to highlight instances when the Prince was able to act independently, that is, when his actions were neither conditioned nor regulated by his father's interests.
Bibliographic references
Sources
Manuscript sources
Barcelone, Archivo de la Corona de Aragón [ACA], Cancilleria [C], Cartas Reales [CR], Jaime II, n° 3249; 11420; 11527; 11861; 12448; 13022; 13442.
Barcelone, Archivo de la Corona de Aragón [ACA], Cancilleria [C], Pergaminos, Jaime II, carp. 178, n. 2935.
Barcelone, Archivo de la Corona de Aragón [ACA], Cancilleria [C], Registros [reg.] 140, 184, 238, 245-247, 334, 337.
Vatican, Archives Apostoliques du Vatican, Reg. Vat. 63, ep. 411 cur.
Printed sources
As gavetas da Torre do Tombo. vol. 9: Gaveta 18, maços 7-13. Éd. António da Silva Rego. Lisbonne: Centro de Estudos Históricos Ultramarinos, 1971.
Crónica de Portugal de 1419. Éd. Adelino de Almeida Calado. Aveiro: Universidade de Aveiro, 1998.
Crónica Geral de Espanha de 1344. 3ème éd.. 4 vols. Éd. Luís Filipe Lindley Cintra. Lisbonne: Academia Portuguesa da História/Imprensa Nacional-Casa da Moeda, 2009.
Documentos de Bonifacio VIII (1294-1303) referentes a España. Éd. Santiago Domínguez Sanchéz. León: Universidad de León, 2006.
Memorias de D. Fernando IV de Castilla. vol. 1. Éd. António Benavides. Madrid: Imprenta de José Rodríguez Biblioteca Digital de Castilla y León, 1860.
PINA, Rui de – Crónica D. Dinis: segundo o códice inédito nº 891 da Biblioteca Pública Municipal do Porto seguida da versão actualizada da Edição Ferreiriana de 1726. Porto: Livraria Civilização Editora, 1945.
Vida e milagres de dona Isabel, Rainha de Portugal: texto do século XIV restituído à sua presumível forma primitiva e acompanhado de notas explicativas. Éd. José Joaquim Nunes. Coimbra: Imprensa da Universidade, 1921.
Studies
ANDRADE, Maria Filomena – Isabel de Aragão. Rainha Santa e Mãe Exemplar. Lisbonne: Círculo de Leitores, 2012.
ARIAS GUILLÉN, Fernando – "Family Matters: Marriage Strategy and the Strengthening of Royal Authority in Castile during the Reign of Alfonso XI (1312-1350)". Viator 47.1 (2016), pp. 293-311.
ARIAS GUILLÉN, Fernando – The triumph of an accursed lineage. Kingship in Castile from Alfonso X to Alfonso XI (1252-1350). Abingdon: Routledge, 2021.
BARROS, Henrique da Gama – História da administração pública em Portugal nos séculos XII a XV. 1ère éd., vol. 1, Lisbonne: Imprensa Nacional, 1885.
BARROS, Henrique da Gama – História da Administração Pública em Portugal nos séculos XII a XV. 2ème éd., vol. 3. Lisbonne: Sá da Costa, 1946.
BENHAM, Jenny – Peacemaking in the Middle Ages. Principles and practice. Manchester, New York: Manchester University Press, 2011.
BROKE, Richard – The medieval idea of marriage. Oxford: Oxford University Press, 1989.
CHAPLAIS, Pierre – English diplomatic practice in the Middle Ages. Londres: Hambledon and London, 2003.
COELHO, Maria Helena da Cruz – "Esboço sobre a vida e obra da Rainha Santa Isabel". Monumentos: Revista Semestral de Edifícios e Monumentos 18 (2003), pp. 25-33.
COSTA, María-Mercedes – "Los reyes de Portugal en la frontera castellano-aragonesa (1304)". Medievalia 2 (1981), pp. 27-50.
DIAS, Nuno Pizarro – "Dinis e Isabel : uma difícil relação conjugal e política". Revista Portuguesa de História 31.2 (1996), pp. 129-165.
DIGGELMANN, Lindsay – "Marriage, peace, and enmity in the Twelfth century". Common Knowledge 22.2 (2016), pp. 237-255.
FERRER I MALLOL, Maria Teresa – "Notes sobre la conquesta del Regne de Múrcia per Jaume II (1296-1304)". In Homenatge a la memoria del Prof. Dr. Emilio Saez (1917-1988). Aplec d'estudis dels seus deixebles i col.laboradors. Barcelone: Institución Milá y Fontanals, 1989, pp. 27-44.
FERRER I MALLOL, Maria Teresa – Entre la paz y la guerra: la Corona catalono-aragonesa y Castilla en la Baja Edad Media. Barcelone: Editorial CSIC; Institución Milá y Fontanals, 2005.
GAIBROIS RIAÑO, Mercedes – Historia del Reinado de Sancho IV de Castilla. vol. 3. Madrid: Boletín Oficial del Estado, Real Academia de la Historia, 2019.
GIESEY, Ralph E. – Le Rôle méconnu de la loi Salique. La succession royale xive – xvie siècles. Paris: Les Belles Lettres, 2006.
GOMES, Saul António – Introdução à Sigilografia Portuguesa. Guia de Estudo. Coimbra: Faculdade de Letras da Universidade de Coimbra, 2008.
GONZÁLEZ JIMÉNEZ, Manuel – Alfonso X el Sabio (1254-1282). Palencia: Diputación Provincial de Palencia y La Olmeda, Corona de España, Reyes de Castilla y León, 1993.
GONZÁLEZ JIMÉNEZ, Manuel – "Castilla y León en el siglo de los tratados: del tratado de Cabreros al de Alcañices (1206-1297)". In BOLAÑOS DONOSO, Piedad; DOMÍNGUEZ GUZMÁN, Aurora; REYES PEÑA, Mercedes de los (éds.) – Homenaje al profesor Klaus Wagner: geh hin und lerne. vol. II. Séville: Universidad de Sevilla, 2007, pp. 635-656.
GONZÁLEZ MÍNGUEZ, César – Fernando IV de Castilla (1295-1312). Gijón: Ediciones Trea, 2017.
HARTMANN, Florian – "Thronfolgen im Mittelalter zwischen Erbe und Wahl, zwischen Legitimität und Usurpation, zwischen Kontingenz und (konstruierter) Kontinuität". In BECHER, Matthias (éd.) – Vorträge und Forschungen : Die mittelalterliche Thronfolge im europäischen Vergleich. Ostfildern: Jan Thorbecke Verlag der Schwabenverlag AG, 2017, pp. 449-467.
História: Revista da Faculdade de Letras da Universidade do Porto, 1-2.15: IV Jornadas Luso-Espanholas de História Medieval. As relações de fronteira no século de Alcañices (1998).
HOMEM, Armando Luís Carvalho – "Um Aragonês na Corte Portuguesa: Estêvão da Guarda". In Portugal nos Fins da Idade Média. Estado, Instituições, Sociedade Política. Lisbonne: Livros Horizonte, 1990, pp. 57-92.
HOMEM, Armando Luís Carvalho – O desembargo régio (1320-1433). Porto: Instituto Nacional de Investigação Científica, Centro de História da Universidade do Porto, 1990.
HUGHES, Diane Owen – "From brideprice to dowry in Mediterranean Europe". Journal of Family History 3 (1978), pp. 262-296.
KRÜGER, Karl Heinrich – "Herrschaftsnachfolge als Vater-Sohn-Konflikt". Frühmittelalterliche Studien 12 (1978), pp. 422-432.
LADERO QUESADA, Miguel Ángel – "La formación de la frontera de Portugal y el tratado de Alcañices (siglos XII-XIII)". Boletin de la Real Academia de la Historia 194.3 (1997), pp. 425-458.
LOPES, Fr. Fernando Félix – "Actividades pacificadoras de Santa Isabel de Portugal, nos dissídios entre Castela e Aragão, de 1300 a 1304". Itinerarium 3 (1967), pp. 33-78.
LOPES, Fernando Félix – "Santa Isabel de Portugal. A larga contenda entre el-rei D. Dinis e seu filho D. Afonso". Itinerarium 4.1 (1953), pp. 34-41.
LOPES, Fernando Félix – "Santa Isabel na contenda entre D. Dinis e o filho 1321-1322". Lusitania Sacra 8 (1967), pp. 57-80.
MARTÍN MARTÍN, José Luís – "La tierra de las "contiendas" notas sobre la evolución de la raya meridional en la Edad Media". Norba: Revista de História 16.1 (1996), pp. 277-293.
MARTINS, Diana – "Unsettled Borders: The Treaty of Alcañices (1297), its Contestation Process in 1312, and its Consequences. A New Perspective". MEMSA Journal 4 (2022), pp. 47-66.
MARTINS, Diana – "Diplomatic Practices and Administration in Portugal between 1279 and 1325: The Reign of Dinis, a Cornerstone?". In FARIA, Tiago Viúla de (éd.) – State-Making and Diplomacy in Europe, 1050-1550. Coimbra: Imprensa da Universidade de Coimbra, 2024 (en cours d'impression).
MARTINS, Diana – "One Portuguese Rebel Heir: Arguments, Reasoning and Diplomatic Logics (1317-1324)". In JOBSON, Adrian; KERSEY, Harriet; MCKELVIE, Gordon (éds.) – Rebellion in Medieval Europe. Suffolk: Boydell and Brewer, 2024 (en cours d'impression).
MARTINS, Miguel – "Da Esperança a S. Vicente de Fora: Um percurso em torno de Estêvão da Guarda". Cadernos do Arquivo Municipal (1ª série) 3 (1999), pp. 10-60.
MASIÀ I DE ROS, Angels – Relación castellano aragonesa desde Jaime II a Pedro el Ceremonioso. vol. 1. Barcelona: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1994.
MATTOSO, José – "A Guerra Civil de 1319-1324". Portugal Medieval: novas interpretações. Lisbonne: Imprensa Nacional / Casa da Moeda, 1984, pp. 293-308.
MEDINA GARCÍA, Eusebio – "Orígenes históricos y ambigüedad de la frontera hispano-lusa (La Raya)". Revista de estudios extremeños 62.2 (2006), pp. 713-723.
MORATO, Francisco Manoel Trigoso de Aragão – "Memoria sobre os escrivães da puridade dos reis de Portugal e do que a este officio pertence". Memórias da Academia Real das Sciencias de Lisboa 12.1 (1837), pp. 153-218.
NARBONA VIZCAÍNO, Rafael (éd.) – La Mediterrània de la Corona d’Aragó (segles XIII-XVI). VII Centenari de la Sentència Arbitral de Torrellas (1304-2004). XVIII Congrés d’Història de la Corona d’Aragó (València, 2004). Valence : Universitat de València; Fundació Jaume II el Just, 2005.
NETO, Claúdio – "“Pois cata per u m'espeite” (B 1314;V 919): The Order of Alcântara and the Luso-Castilian war of 1336-1338". In FERNANDES, Isabel Cristina Ferreira (éd.) – Entre Deus e o Rei: O mundo das Ordens Militares. vol. 1. Palmela: Município de Palmela; GEsOS, 2018, pp. 455-468.
NOGUEIRA, Bernardo Sá – "Why was it nearly forgotten? The 1304 Agreda Treaty between Fernando IV of Castile and Jaume II of Aragon". e-JPH 10.2 (2012), pp. 1-21.
O Tratado de Alcanices e a importância histórica das terras de Riba Côa: Actas do Congresso Histórico Luso-Espanhol. Lisbonne: Universidade Católica Portuguesa, 1998.
OLIVEIRA, Ana Rodrigues – A criança na sociedade medieval portuguesa: modelos e comportamentos. Lisbonne: Teorema, 2007.
OLIVEIRA, António Resende de; MONTEIRO, João Gouveia; ANTUNES, José – "Conflitos Políticos no Reino de Portugal entre a Reconquista e a Expansão. Estado da Questão". Revista de História das Ideias 6 (1984), pp. 25-160.
PARDAL, Diana Sousa Costa – A diplomacia hispânica medieval: tratados de paz e de fronteira entre 1065 e 1312. Porto: Universidade do Porto, 2020. Master Thesis.
PÉQUIGNOT, Stéphane – Au nom du roi: Pratique diplomatique et pouvoir durant le règne de Jacques II d'Aragon (1291-1327). Madrid: Casa de Velázquez, 2009.
PIZARRO, José Augusto de Sotto Mayor – D. Dinis. Lisbonne: Círculo de Leitores, 2005.
POWER, David – The Norman frontier in the Twelfth and Early Thirteenth centuries. Cambridge: Cambridge University Press, 2004.
RODRIGUES, Ana Maria S. A. – "Casamentos régios da Idade Média: um feixe de problemas". In RODRIGUES, Ana Maria S. A.; SILVA, Manuela Santos; FARIA, Ana Leal de (éds.) – Casamentos da Família Real Portuguesa: Diplomacia e Cerimonial. Lisbonne: Círculo de Leitores, 2017, pp. 35-56.
SÁNCHEZ HERRERO, José (éd.) – El Tratado de Alcañices. Ponencias y comunicaciones de las Jornadas conmemorativas del VII centenario del Tratado de Alcañices (1297-1997). Zamora: Fundación Rei Afonso Henriques, 1999.
SOUSA, Bernardo Vasconcelos e – D. Afonso IV. Lisbonne: Círculo de Leitores, 2005.
VAIRO, Giulia Rossi – "Isabelle d'Aragon, reine du Portugal, «constructrice de la paix» durant la guerre civile (1317-1322)? Étude critique des sources portugaises et des Regesta Vaticana". In SOT, Michel (éd.) – Médiation, paix et guerre au Moyen Âge. Actes du 136e Congrès national des sociétés historiques et scientifiques, «Faire la guerre, faire la paix» (Perpignan, 2011). Paris: Editions du CTHS, 2012, pp. 97-107.
WEILER, Björn, "Kings and Sons: Princely Rebellions and the Structures of Revolt in Western Europe, c.1170-c.1280". Historical Research 82.215 (2009), pp. 17-40.Le soulèvement de l'héritier de la couronne portugaise, Alphonse, contre son père, le roi Denis du Portugal (1279-1325), entre 1317 et 1323, a profondément marqué le regard porté sur les relations existant entre le souverain, et son héritier et successeur. Le présent article s’efforce de contourner les limitations parfois imposées par les différentes sources en adoptant une approche de longue durée, en partant justement de la perspective du prince et en cherchant à comprendre, à l'aide de différents témoignages, la manière dont l'héritier a été engagé dans les actions diplomatiques menées par son père, en tentant ainsi de retracer les diverses phases de cette relation, tout en essayant de repérer les actes ou bien les moments où le prince a eu et a pu agir de manière indépendante, c'est-à-dire en évitant que son action soit conditionnée ou contrôlée par les intérêts de son père.
Références bibliographiques
Sources
Sources manuscrites
Barcelone, Archivo de la Corona de Aragón [ACA], Cancilleria [C], Cartas Reales [CR], Jaime II, n° 3249; 11420; 11527; 11861; 12448; 13022; 13442.
Barcelone, Archivo de la Corona de Aragón [ACA], Cancilleria [C], Pergaminos, Jaime II, carp. 178, n. 2935.
Barcelone, Archivo de la Corona de Aragón [ACA], Cancilleria [C], Registros [reg.] 140, 184, 238, 245-247, 334, 337.
Vatican, Archives Apostoliques du Vatican, Reg. Vat. 63, ep. 411 cur.
Sources imprimées
As gavetas da Torre do Tombo. vol. 9: Gaveta 18, maços 7-13. Éd. António da Silva Rego. Lisbonne: Centro de Estudos Históricos Ultramarinos, 1971.
Crónica de Portugal de 1419. Éd. Adelino de Almeida Calado. Aveiro: Universidade de Aveiro, 1998.
Crónica Geral de Espanha de 1344. 3ème éd.. 4 vols. Éd. Luís Filipe Lindley Cintra. Lisbonne: Academia Portuguesa da História/Imprensa Nacional-Casa da Moeda, 2009.
Documentos de Bonifacio VIII (1294-1303) referentes a España. Éd. Santiago Domínguez Sanchéz. León: Universidad de León, 2006.
Memorias de D. Fernando IV de Castilla. vol. 1. Éd. António Benavides. Madrid: Imprenta de José Rodríguez Biblioteca Digital de Castilla y León, 1860.
PINA, Rui de – Crónica D. Dinis: segundo o códice inédito nº 891 da Biblioteca Pública Municipal do Porto seguida da versão actualizada da Edição Ferreiriana de 1726. Porto: Livraria Civilização Editora, 1945.
Vida e milagres de dona Isabel, Rainha de Portugal: texto do século XIV restituído à sua presumível forma primitiva e acompanhado de notas explicativas. Éd. José Joaquim Nunes. Coimbra: Imprensa da Universidade, 1921.
Études
ANDRADE, Maria Filomena – Isabel de Aragão. Rainha Santa e Mãe Exemplar. Lisbonne: Círculo de Leitores, 2012.
ARIAS GUILLÉN, Fernando – "Family Matters: Marriage Strategy and the Strengthening of Royal Authority in Castile during the Reign of Alfonso XI (1312-1350)". Viator 47.1 (2016), pp. 293-311.
ARIAS GUILLÉN, Fernando – The triumph of an accursed lineage. Kingship in Castile from Alfonso X to Alfonso XI (1252-1350). Abingdon: Routledge, 2021.
BARROS, Henrique da Gama – História da administração pública em Portugal nos séculos XII a XV. 1ère éd., vol. 1, Lisbonne: Imprensa Nacional, 1885.
BARROS, Henrique da Gama – História da Administração Pública em Portugal nos séculos XII a XV. 2ème éd., vol. 3. Lisbonne: Sá da Costa, 1946.
BENHAM, Jenny – Peacemaking in the Middle Ages. Principles and practice. Manchester, New York: Manchester University Press, 2011.
BROKE, Richard – The medieval idea of marriage. Oxford: Oxford University Press, 1989.
CHAPLAIS, Pierre – English diplomatic practice in the Middle Ages. Londres: Hambledon and London, 2003.
COELHO, Maria Helena da Cruz – "Esboço sobre a vida e obra da Rainha Santa Isabel". Monumentos: Revista Semestral de Edifícios e Monumentos 18 (2003), pp. 25-33.
COSTA, María-Mercedes – "Los reyes de Portugal en la frontera castellano-aragonesa (1304)". Medievalia 2 (1981), pp. 27-50.
DIAS, Nuno Pizarro – "Dinis e Isabel : uma difícil relação conjugal e política". Revista Portuguesa de História 31.2 (1996), pp. 129-165.
DIGGELMANN, Lindsay – "Marriage, peace, and enmity in the Twelfth century". Common Knowledge 22.2 (2016), pp. 237-255.
FERRER I MALLOL, Maria Teresa – "Notes sobre la conquesta del Regne de Múrcia per Jaume II (1296-1304)". In Homenatge a la memoria del Prof. Dr. Emilio Saez (1917-1988). Aplec d'estudis dels seus deixebles i col.laboradors. Barcelone: Institución Milá y Fontanals, 1989, pp. 27-44.
FERRER I MALLOL, Maria Teresa – Entre la paz y la guerra: la Corona catalono-aragonesa y Castilla en la Baja Edad Media. Barcelone: Editorial CSIC; Institución Milá y Fontanals, 2005.
GAIBROIS RIAÑO, Mercedes – Historia del Reinado de Sancho IV de Castilla. vol. 3. Madrid: Boletín Oficial del Estado, Real Academia de la Historia, 2019.
GIESEY, Ralph E. – Le Rôle méconnu de la loi Salique. La succession royale xive – xvie siècles. Paris: Les Belles Lettres, 2006.
GOMES, Saul António – Introdução à Sigilografia Portuguesa. Guia de Estudo. Coimbra: Faculdade de Letras da Universidade de Coimbra, 2008.
GONZÁLEZ JIMÉNEZ, Manuel – Alfonso X el Sabio (1254-1282). Palencia: Diputación Provincial de Palencia y La Olmeda, Corona de España, Reyes de Castilla y León, 1993.
GONZÁLEZ JIMÉNEZ, Manuel – "Castilla y León en el siglo de los tratados: del tratado de Cabreros al de Alcañices (1206-1297)". In BOLAÑOS DONOSO, Piedad; DOMÍNGUEZ GUZMÁN, Aurora; REYES PEÑA, Mercedes de los (éds.) – Homenaje al profesor Klaus Wagner: geh hin und lerne. vol. II. Séville: Universidad de Sevilla, 2007, pp. 635-656.
GONZÁLEZ MÍNGUEZ, César – Fernando IV de Castilla (1295-1312). Gijón: Ediciones Trea, 2017.
HARTMANN, Florian – "Thronfolgen im Mittelalter zwischen Erbe und Wahl, zwischen Legitimität und Usurpation, zwischen Kontingenz und (konstruierter) Kontinuität". In BECHER, Matthias (éd.) – Vorträge und Forschungen : Die mittelalterliche Thronfolge im europäischen Vergleich. Ostfildern: Jan Thorbecke Verlag der Schwabenverlag AG, 2017, pp. 449-467.
História: Revista da Faculdade de Letras da Universidade do Porto, 1-2.15: IV Jornadas Luso-Espanholas de História Medieval. As relações de fronteira no século de Alcañices (1998).
HOMEM, Armando Luís Carvalho – "Um Aragonês na Corte Portuguesa: Estêvão da Guarda". In Portugal nos Fins da Idade Média. Estado, Instituições, Sociedade Política. Lisbonne: Livros Horizonte, 1990, pp. 57-92.
HOMEM, Armando Luís Carvalho – O desembargo régio (1320-1433). Porto: Instituto Nacional de Investigação Científica, Centro de História da Universidade do Porto, 1990.
HUGHES, Diane Owen – "From brideprice to dowry in Mediterranean Europe". Journal of Family History 3 (1978), pp. 262-296.
KRÜGER, Karl Heinrich – "Herrschaftsnachfolge als Vater-Sohn-Konflikt". Frühmittelalterliche Studien 12 (1978), pp. 422-432.
LADERO QUESADA, Miguel Ángel – "La formación de la frontera de Portugal y el tratado de Alcañices (siglos XII-XIII)". Boletin de la Real Academia de la Historia 194.3 (1997), pp. 425-458.
LOPES, Fr. Fernando Félix – "Actividades pacificadoras de Santa Isabel de Portugal, nos dissídios entre Castela e Aragão, de 1300 a 1304". Itinerarium 3 (1967), pp. 33-78.
LOPES, Fernando Félix – "Santa Isabel de Portugal. A larga contenda entre el-rei D. Dinis e seu filho D. Afonso". Itinerarium 4.1 (1953), pp. 34-41.
LOPES, Fernando Félix – "Santa Isabel na contenda entre D. Dinis e o filho 1321-1322". Lusitania Sacra 8 (1967), pp. 57-80.
MARTÍN MARTÍN, José Luís – "La tierra de las "contiendas" notas sobre la evolución de la raya meridional en la Edad Media". Norba: Revista de História 16.1 (1996), pp. 277-293.
MARTINS, Diana – "Unsettled Borders: The Treaty of Alcañices (1297), its Contestation Process in 1312, and its Consequences. A New Perspective". MEMSA Journal 4 (2022), pp. 47-66.
MARTINS, Diana – "Diplomatic Practices and Administration in Portugal between 1279 and 1325: The Reign of Dinis, a Cornerstone?". In FARIA, Tiago Viúla de (éd.) – State-Making and Diplomacy in Europe, 1050-1550. Coimbra: Imprensa da Universidade de Coimbra, 2024 (en cours d'impression).
MARTINS, Diana – "One Portuguese Rebel Heir: Arguments, Reasoning and Diplomatic Logics (1317-1324)". In JOBSON, Adrian; KERSEY, Harriet; MCKELVIE, Gordon (éds.) – Rebellion in Medieval Europe. Suffolk: Boydell and Brewer, 2024 (en cours d'impression).
MARTINS, Miguel – "Da Esperança a S. Vicente de Fora: Um percurso em torno de Estêvão da Guarda". Cadernos do Arquivo Municipal (1ª série) 3 (1999), pp. 10-60.
MASIÀ I DE ROS, Angels – Relación castellano aragonesa desde Jaime II a Pedro el Ceremonioso. vol. 1. Barcelona: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1994.
MATTOSO, José – "A Guerra Civil de 1319-1324". Portugal Medieval: novas interpretações. Lisbonne: Imprensa Nacional / Casa da Moeda, 1984, pp. 293-308.
MEDINA GARCÍA, Eusebio – "Orígenes históricos y ambigüedad de la frontera hispano-lusa (La Raya)". Revista de estudios extremeños 62.2 (2006), pp. 713-723.
MORATO, Francisco Manoel Trigoso de Aragão – "Memoria sobre os escrivães da puridade dos reis de Portugal e do que a este officio pertence". Memórias da Academia Real das Sciencias de Lisboa 12.1 (1837), pp. 153-218.
NARBONA VIZCAÍNO, Rafael (éd.) – La Mediterrània de la Corona d’Aragó (segles XIII-XVI). VII Centenari de la Sentència Arbitral de Torrellas (1304-2004). XVIII Congrés d’Història de la Corona d’Aragó (València, 2004). Valence : Universitat de València; Fundació Jaume II el Just, 2005.
NETO, Claúdio – "“Pois cata per u m'espeite” (B 1314;V 919): The Or