Plataforma de Revistas e Livros Revistas NOVAFCSH
Not a member yet
1320 research outputs found
Sort by
Recensão / Review: CORRAL DÍAZ, Esther e VIEIRA, Yara Frateschi (coord.) - Mulleres medievais. Textos e imaxes na lírica galego-portuguesa. Con dous apêndices sobre antecedentes e supervivências na lírica peninsular. Santiago de Compostela: Universidade
O livro Mulleres medievais. Textos e imaxes na lírica galego-portuguesa, coordenado por Esther Corral Díaz e Yara Frateschi Vieira é uma obra simultaneamente singela e erudita. Singela, por um lado, porque se apresenta como uma antologia anotada que consegue divulgar um amplo conjunto de poemas da lírica galego-portuguesa a um público amplo, facilitando a respetiva compreensão graças a diferentes estratos explicativos (enquadramentos histórico-sociais e traduções, no caso de textos latinos, ou paráfrases e explicações em galego atual, no caso dos poemas em galego-português). Por outro lado, a erudição da obra transparece na escolha dos temas, nas perspetivas de abordagem e no seu caráter rigoroso e cabal, possível só a quem, depois de muitos anos de estudo de um determinado domínio, consegue transmitir o que é complexo e profundo de forma aparentemente simples. Incidindo sobre um conjunto de aspetos que, na sua confluência, pretendem trazer-nos um retrato poliédrico de mulheres medievais representadas na poesia galego-portuguesa, o livro abre com três breves introduções que destacam múltiplas vertentes do livro, desde a sua atualidade social e científica à sua função social e divulgativa, sem esquecer a vertente pluridisciplinar e a justificação de algumas opções.
Referências bibliográficas
Fontes manuscritas
Cantigas de Santa María, Códice rico – Madrid, Biblioteca de El Escorial, RBMECat T- I-1 [consultado a 16 de abril de 2024]. Disponível em: https://rbme.patrimonionacional.es/s/rbme/item/11337#?xywh=-4953%2C- 312%2C13649%2C6239.
Fontes impressas
André le Chapelain - Traité de l'amour courtois. Trad. de Claude Buridant. Paris: Klincksieck, 1974.
Cancioneiro da Ajuda. Fragmento do Nobiliário do Conde Dom Pedro. Lisboa: Távola Redonda / IPPAA / Biblioteca da Ajuda, 1994.
Cancioneiro Geral de Garcia de Resende. Ed. de Aida Fernanda Dias. Lisboa: IN-CM, 1993-2003 (6 vols.).
Cantigas de Santa María. Edición facsimil del Codice T.I.1 de la Biblioteca de San Lorenzo de El Escorial siglo XIII. Madrid: Edilan, 1979.
Estudos
ROUGEMONT, Denis de – L’amour et l’occident. Paris, Plon, 1939.
Bases de dados
Base de datos da Lírica Profana Galego-Portuguesa [base de dados online]. Santiago de Compostela: Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades [consultado a 16 de abril de 2024]. Disponível em: http://www.cirp.gal/meddb
LOPES, Graça Videira; FERREIRA, Manuel Pedro, et alii – Cantigas Medievais Galego- Portuguesas [base de dados online], Lisboa: Instituto de Estudos Medievais, FCSH/NOVA, 2011- [consultado a 16 de abril de 2024]. Disponível em: http://cantigas.fcsh.unl.pt
 
Recensão / Review: OLIVERA SERRANO, César (coord.) – Castilla y Portugal en la Edad Media: relaciones, contactos, influencias (siglos XII-XV). Madrid: Editorial Dykinson, 2023 (572 pp.)
Referências bibliográficas
Fontes impressas
GÓIS, Damião de – Crónica do Felicíssimo Rei D. Manuel. Coimbra: Universidade de Coimbra, 1954.
RESENDE, García de – Vida e feitos d’El-Rey Dom João Segundo. Ed. de Evelina Verdelho. Coimbra: Universidade de Coimbra, 2007 [en línea]. Disponible en https://www.uc.pt/uid/celga/recursosonline/cecppc/textosempdf/01vidaefeitos.
Estudos
Araújo, Julieta Maria Aires de Almeida – Portugal e Castela (1431-1475): ritmos de uma paz vigilante. Lisboa: Universidad de Lisboa, 2003.
ASENJO TRAVESÍ, Enrique – “Los obispos extremeños entre el siglo XIII y XIV: confluencias de intereses y conflictos en un espacio fronterizo”. In OLIVERA SERRANO, César (coord.) – Castilla y Portugal en la Edad Media: relaciones, contactos, influencias (siglos XII-XV). Madrid: Editorial Dykinson, 2023, pp. 467-496.
Beceiro Pita, Isabel – “Notas sobre la influencia de Las Siete Partidas en el reino portugués”. In Santos, Maria Femandes Mendes Ferreira; Amaral, Luis Carlos Correia Ferreira do; Fonseca, Luís Adão da (eds.) – Os reinos ibéricos na Idade Média: livro de homenagem ao Professor Doutor Humberto Carlos Baquero Moreno. Vol. I. Oporto: Livraria Civilização Editora, 2003, pp.
Beceiro Pita, Isabel – “La recepción de Ia cultura aristocrática castellana en el Portugal de los Avís”. In Notas Diplomáticas. Estudos em Homenagem Ao Professor Doutor José Marques. Vol. II. Oporto: Faculdade de Letras da Universidade do Porto, 2006, pp. 221-236.
BECEIRO PITA, Isabel – “Los vínculos de la cultura castellana con las reinas de Portugal (1481-1521)”. In OLIVERA SERRANO, César (coord.) – Castilla y Portugal en la Edad Media: relaciones, contactos, influencias (siglos XII-XV). Madrid: Editorial Dykinson, 2023, pp. 149-168.
BUESCU, Ana Isabel – “Aspectos do bilinguismo Português-Castelhano na época moderna”. Hispania. Revista Española de Historia 64 (2004), pp. 13-38.
CALDERÓN MEDINA, Inés – “La solidaridad familiar. La participación de la nobleza leonesa en la guerra civil de Portugal (1245-1247)”. Hispania. Revista Española de Historia 73 (2013), pp. 617-646.
CANTERA MONTENEGRO, Margarita – “Los testamentos del monasterio de Santa María de Oya y su proyección en Portugal”. In OLIVERA SERRANO, César (coord.) – Castilla y Portugal en la Edad Media: relaciones, contactos, influencias (siglos XII-XV). Madrid: Editorial Dykinson, 2023, pp. 497-524.
Chicote Pompanin, María Teresa; Fuentes Ortiz, Ángel – “¿Una reina en la sombra?: Arte, política y persuasión al servicio de Juana de Avís (†1475)”. In OLIVERA SERRANO, César (coord.) – Castilla y Portugal en la Edad Media: relaciones, contactos, influencias (siglos XII-XV). Madrid: Editorial Dykinson, 2023, pp. 525-572.
CONRAD, Sebastian – Historia global: una nueva visión para el mundo actual. Barcelona: Crítica, 2017.
DIAS, Pedro – “A viagem de D. Manuel a Espanha e o surto mudejar na arquitectura portuguesa”. In Relaciones artísticas entre España y Portugal. Valladolid: Junta de Castilla y León, 1986, pp. 111-128.
Ferreira, João Paulo Martins – “Entre propaganda, memória e história: a problemática da refundição do Livro de Linhagens do conde D. Pedro e os conflitos Luso-Castelhanos de finais do século XIV”. In OLIVERA SERRANO, César (coord.) – Castilla y Portugal en la Edad Media: relaciones, contactos, influencias (siglos XII-XV). Madrid: Editorial Dykinson, 2023, pp. 85-144.
GARCÍA FERNÁNDEZ, Manuel – “Don Dionís de Portugal y la minoría de Alfonso XI de Castilla (1312-1325)”. Revista da Faculdade de Letras. História, 2ª série, 9 (1992), pp. 25-51.
GARCÍA FERNÁNDEZ, Manuel – Los poderes y los hombres del reino de Castilla en los conflictos fronterizos con el reino de Portugal (1250-1350). Madrid: Sociedad Española de Estudios Medievales, CSIC, Centro de Ciencias Humanas y Sociales; Murcia: Editum, Ediciones de la Universidad de Murcia, 2020.
GONZÁLEZ JIMÉNEZ, Manuel – “Alfonso X y Portugal”. Alcanate 4 (2004), pp. 19-34.
GONZÁLEZ JIMÉNEZ, Manuel – “Las relaciones entre Portugal y Castilla durante el siglo XIII”. In GONZÁLEZ JIMÉNEZ, Manuel – Estudios alfonsíes. Granada: Editorial Universidad de Granada; Murcia: Universidad de Murcia, 2009, pp. 105-124.
KRUS, Luis – A concepção nobiliárquica do espaço ibérico (1280-1380). Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian, 1994.
Marques, José – “Relações económicas do norte de Portugal com o reino de Castela, no século XV”. Bracara Augusta 32 (1978), pp. 3-52.
Marques, José – Relações entre Portugal e Castela nos finais da Idade Média. Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian, 1994.
MARTÍN PRIETO, Pablo – “Dependencia y emancipación de los diplomas regios portugueses respecto de la tradición leonesa durante el largo siglo XII: los preámbulos como ejemplo”. In OLIVERA SERRANO, César (coord.) – Castilla y Portugal en la Edad Media: relaciones, contactos, influencias (siglos XII-XV). Madrid: Editorial Dykinson, 2023, pp. 13-58.
MEDRANO FERNÁNDEZ, Violeta – Un mercado entre fronteras: las relaciones comerciales entre Castilla y Portugal al final de la Edad Media. Valladolid: Universidad de Valladolid, 2010.
Moreno, Humberto Carlos Baquero – “Exilados Portugueses em Castela durante a Crise dos Finais do Século XIV (1384-1388)”. In Exilados, maiginais e contestatarios na sociedade portuguesa medieval. Estudos de Historia. Lisboa: Editoral Presença, 1990, pp. 26-56.
Moreno, Humberto Carlos Baquero – “Portugal e a Fronteira com Castela no Século XIV”. In III Jornadas de Estado Norte de Portugal-Aquitánia. Actas. O Poder Regional: Mitos, Realidades. Oporto: Publicações Universidade do Porto, 1997, pp. 195-200.
NYE, Joseph S. – Soft Power: The Means to Success in World Politics. Nueva York: Public Affairs, 2004.
OLIVERA SERRANO, César – Beatriz de Portugal. La pugna dinástica Avís-Trastámara. Santiago de Compostela: Instituto de Estudios Gallegos "Padre Sarmiento", 2005.
OLIVERA SERRANO, César – “Los exiliados portugueses en la Castilla de los Trastámara: cultura contractual y conflicto dinástico”. In Foronda, François; Carrasco Manchado, Ana Isabel (coords.) – El contrato político en la Corona de Castilla. Madrid: Dykinson, 2008, pp. 323-353.
OLIVERA SERRANO, César – “Pax in bello: la difícil paz entre Castilla y Portugal (1369-1431)”. Vínculos de Historia 7 (2018), pp. 46-60.
OLIVERA SERRANO, César – “Juan de Merlo: un modelo caballeresco portugués en la corte de Juan II de Castilla”. In OLIVERA SERRANO, César (coord.) – Castilla y Portugal en la Edad Media: relaciones, contactos, influencias (siglos XII-XV). Madrid: Editorial Dykinson, 2023, pp. 413-465.
PEREDA, Felipe – “Magnificencia, también propaganda. Las capillas funerarias en la Península Ibérica durante la Baja Edad Media”. In Álvarez Palenzuela – Vicente Á. (ed.), Jornadas de Cultura Hispano-portuguesa. Madrid: Universidad Autónoma de Madrid, 1999, pp. 313-324.
Sottomayor-Pizarro, José Augusto de – “Relacões político-nobiliárquicas entre Portugal e Castela: o Tratado de Escalona (1328) ou dos 80 fidalgos”. Revista da Faculdade de Letras. História. 2ª série, 15 (1998), pp. 1255-1277.
Sottomayor-Pizarro, José Augusto de – “A circulação de nobres entre Portugal e Castela. Trajectórias políticas, familiares e culturais (séculos XIII-XIV)”. In Estudios de lírica gallego-portuguesa y poesía castellana. Orígenes y pervivencias. Kassel: Reichenberger, 2023, pp. 25-63.
SUÁREZ FERNÁNDEZ, Luis – “Capitulaciones matrimoniales entre Castilla y Portugal en el siglo XIV (1373-1383)”. Hispania. Revista Española de Historia 8 (1948), pp. 531-561.
SUÁREZ FERNÁNDEZ, Luis – Relaciones entre Portugal y Castilla en la época del infante Don Enrique (1393-1460). Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1960.
SUÁREZ FERNÁNDEZ, Luis; TORRE, Antonio de la – Documentos referentes a las relaciones con Portugal durante el reinado de los Reyes Católicos. 3 vols. Valladolid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas. Patronato Menéndez Pelayo, 1959-1963.
VAZ DE FREITAS, Isabel – Mercadores entre Portugal e Castela na Idade Média. Gijón: Trea, 2006.
 
The momentum of studies of 11th- to early 13th-century polychrome wood sculptures in Europe
Bibliography
BARRAL I ALTET, Xavier – Contre l’Art roman? Essai sur un passé réinventé. Paris: Fayard 2006.
BORLÉE, Denise; TERRIER ALIFERIS, Laurence (ed.) – Les modèles dans l’art du Moyen Âge (XIIe-XVe siècles). Turnhout: Brepols, 2018
CAMPUZANO, Mireia; CARRERAS, Anna; COMELLA, Àngels; MASALLES, Àlex – “Noves aportacions per a l’estudi de la Majestat Batlló: identificació u caracterització de la policromia subjacent”. Bulletí MNAC 11 (2010) p.13-31.
GABORIT, Jean-René – La sculpture romane. Paris: Hazan, 2010.
MAXWELL, Robert; AMBROSE, Kirk – Current directions in eleventh- and twelfth- century sculptures studies. Turnhout: Brepols, 2010
Contributos para o estudo do teatro durante o Processo Revolucionário em Curso (PREC)
This article proposes an analysis of theatre in Portugal during the Portuguese Ongoing Revolutionary Process (PREC), combining two complementary approaches. The first is based on a quantitative reading of data from CETbase – Teatro em Portugal (Theatre in Portugal), a relational database of the Centre for Theatre Studies of the School of Arts and Humanities of the University of Lisbon, which provides an overview of theatre production in the 1970s, with special attention to the impact of 25 April, decentralisation and the emergence of new groups. The second approach focuses on a qualitative reading of one of the most significant debates of the period: the search for new audiences and the role of theatre in building democracy. By analysing theatre reviews by Mário Sério and Carlos Porto, as well as a recent interview with the actress Manuela de Freitas, the article explores the aesthetic and ideological tensions that marked PREC theatre. This approach allows us to understand theatre as a space for democratic experimentation and civic participation, providing an understanding of its relevance in the Portuguese revolutionary context.Este artigo propõe uma análise do teatro em Portugal durante o Processo Revolucionário em Curso (PREC), articulando duas abordagens complementares. A primeira baseia-se numa leitura quantitativa dos dados da CETbase – Teatro em Portugal, uma base de dados relacional do Centro de Estudos de Teatro da Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa, que permite traçar um panorama da produção teatral na década de 1970, com especial atenção ao impacto do 25 de Abril, à descentralização e à emergência de novos grupos. A segunda abordagem centra-se numa leitura qualitativa de um dos debates mais relevantes do período revolucionário: a procura de novos públicos e o papel do teatro na construção da democracia. Através da análise de críticas de Mário Sério e Carlos Porto, bem como de uma entrevista recente à actriz Manuela de Freitas, o artigo explora as tensões estéticas e ideológicas que marcaram o teatro do PREC. Esta aproximação permite compreender o teatro como espaço de experimentação democrática e de participação cívica, revelando um pouco mais sobre o seu lugar no contexto revolucionário português
A militância política dos artistas: movimentos de auto-organização na Revolução do 25 de Abril
The Revolution of April 25, 1974, enabled profound social changes in Portugal. In this context, there was an intense debate about the implementation of immediate measures in the fields of culture and the arts, as well as about the creation of a political strategy for the sector. Various artistsand other art agents mobilized for this debate, resulting in different concrete proposals. This drive for political participation led to the creation of several groups and collectives, whose main purpose was to discuss public policies for the sector and the conditions of artistic production and reception. In Lisbon, the SNBA brought together several of these self-organized groups within its perimeter, fostering a particular dynamic in their activities and interrelations. The article will map this dynamic, analyzing the development of the self-organizational movement of artists in relation to the country’s cultural and social context, with a focus on the Lisbon region.A Revolução de 25 de Abril de 1974 possibilitou a concretização de alterações sociais profundas em Portugal. Nesse contexto, deu-se um debate intenso sobre a implementação de medidas imediatas no campo da cultura e das artes, assim como em relação à criação de uma estratégia política para o sector. Vários artistas e outros agentes das artes mobilizaram-se para esse debate, emergindo daí diferentes propostas concretas. Esse ímpeto de participação política conduziu à criação de vários grupos e colectivos, cujo propósito principal foi o de discutir as políticas públicas para o sector e as condições de produção e de recepção artísticas. Em Lisboa, a Sociedade Nacional de Belas Artes (SNBA) reuniu no seu perímetro vários desses grupos de auto-organização, tendo existido uma dinâmica particular na sua actividade e inter-relacionamento com os mesmos. O artigo irá mapear esta dinâmica, problematizando o desenvolvimento do movimento auto-organizativo de artistas na relação com o contexto cultural e social do país, centrando a sua análise na região de Lisboa
“Unidos Venceremos”: arte e comunidade em discurso direto
This article presents the participatory public art project “Unidos Venceremos! Arte e Comunidade em Debate”, which investigates art as a collaborative, environmental, and social practice. The project is anchored at the Associação de Moradores “Unidos Venceremos”, located in the village of Canal Caveira, Grândola. This association was established in the revolutionary context of the late 1970s, during the implementation of the SAAL projects. In 2024, marking fifty years since the 1974’ Revolution, the project revisits the premise of the “collective construction” of public space, fostering collaborative engagement with the community and stimulating discussions on co-creation in art.O presente artigo visa apresentar o projeto de arte pública participativa “Unidos Venceremos! Arte e Comunidade em Debate”, o qual explora a arte como prática colaborativa, ambiental e social. As coordenadas do projeto situam-se na Associação de Moradores “Unidos Venceremos”, na aldeia do Canal Caveira, Grândola. A associação foi fundada no contexto revolucionário dos anos 70 do século XX, na implementação dos projetos SAAL. Cinquenta anos após a Revolução de 1974, este projeto retoma em 2024 as premissas de “construção coletiva” do espaço público, promovendo o trabalho conjunto com a comunidade e o debate em torno da cocriação na arte
“Este Lais posemos acá” … Sì, ma dove?
The paper examines the hypothesis, put forward a few years ago by Pilar Lorenzo Gradín (2013 and 2016), according to which the Lais de Bretanha would have circulated independently and in a different order. A new analysis of the positive data does not confirm this theory. Regardless of the primitive order of the ‘Breton’ cantigas, it is highly probable that the Lais and the associated rubrics were composed at two different times. In particular, the rubrics could be written at the time when the Lais were inserted in the exemplar of the Colocci’s Portuguese Cancioneiros and, consequently, the last sentence of the rubric of B1 (Este lais posemos acá porque era o melhor que foi feito) could justify, not the first position that the text came to assume in the Laissammlung, but the function of “prologue in verse” that the compiler had assigned to B1 in the structure of the collection of cantigas. In addition, the article adds some elements that agree with the hypothesis – already put forward by Carolina Michaëlis de Vasconcellos – according to which D. Pedro, Earl of Barcelos (and his aristocratic circle) was responsible for the insertion of the Lais into the exemplar and the redaction of rubrics.
Riferimenti bibliografici
Fonti
Fonti manoscritte
Lirica galego-portoghese
Città del Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Lat. 4803 (Canzoniere portoghese della Vaticana = V)
Città del Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Lat. 7182, ff. 267r-278v (seconda copia dei Lais = Va / L).
Città del Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Lat. 7182, ff. 300r-307r (Tavola colocciana “Autori portuguesi” = C).
Lisboa, Biblioteca Nacional de Portugal, Cod. 10991 (Canzoniere Colocci-Brancuti = B).
Tristan en prose e romanzi arturiani
Carpentras, Bibliothèque Inguimbertine di Carpentras, ms. 404.
Paris, Bibliothèque nationale de France, fr. 757.
Paris, Bibliothèque nationale de France, fr. 358.
Wien, Österreichische Nationalbibliothek, ms. 2542.
Fonti a stampa
ARNOLD, Ivor (ed.) – Le Roman de Brut de Wace. Paris: Société des Anciens Textes Français, 1938.
BOUTIÈRE, Jean; SCHUTZ, Alexander Herman – Biographies des troubadours. Textes provençaux des XIIIe et XIVe siècles. Paris: Nizet, 1973.
CURTIS, Renée (ed.) – Le roman de Tristan en prose. Vol. I. Cambridge: Brewer, 1985.
FOTITCH, Tatiana; STEINER, Ruth – Les lais du “Roman de Tristan” en prose d’après le manuscrit de Vienne 2542. München: Beck, 1974.
GEOFFREY OF MONMOUTH – Historia Regum Britanniae. A Variant Version. Edited Jacob Hammer. Cambridge (Mass.): Publications of The Mediaeval Academy of America, 1951.
LAGARES, Xoán Carlos – “E por esto fez este cantar”. Sobre as rubricas explicativas dos cancioneiros profanos galego-portugueses. Santiago de Compostela: Laiovento, 2000.
LANG, Henry R. – Das Liederbuch des Königs Denis von Portugal. Halle a.S.: Max Niemeyer Verlag, 1894.
MATTOSO, José (ed.) – Livro de Linhagens do Conde D. Pedro. Portugaliae Monumenta Historica. Nova série. Lisboa: Academia das Ciências (Publicações do II Centenário), 1980.
MÉNARD, Philippe (dir.) – Le Roman de Tristan en prose. I. Des Aventures de Lancelot à la fin de la «Folie Tristan». Genève: Droz, 1987.
MÉNARD, Philippe (dir.) – Le Roman de Tristan en prose (version du manuscrit fr. 757 de la Bibliothèque nationale de Paris). Tome I. Éd. De Joël Blanchard; Michel Quereuil. Paris: Honoré Champion Éditeur, 1997.
PAREDES, Juan – El cancionero profano de Alfonso X EL Sabio: edición critica, con introducción, notas y glosario. Santiago de Compostela: Servizo de Publicacións e Intercambio Científico da Universidade de Santiago de Compostela, 2010.
SÁNCHEZ-PRIETO BORJA, Pedro (ed.) – Alfonso X, General estoria. Primera parte, vol. I. Madrid: Biblioteca Castro, 2001.
STUDER, Paul; EVANS, Joan (eds.) – Anglo-Norman lapidaries. Paris: Librairie ancienne Edouard Champion, 1924.
Studi
ALVAR, Carlos – “Apostillas cancioneriles. De Vidal de Elvas a Álvarez de Villasandino”. In BOTTA, Patrizia; PÉREZ PASCUAL, José Ignacio; PARRILLA GARCÍA, Carmen (eds.) – Canzonieri iberici. Noia (A Coruña): Toxosoutos, 2001, vol. I, pp. 59-75.
ARBOR ALDEA, Mariña – “Lais de Bretanha galego-portugueses e tradición manuscrita”. In ILIESCU, Maria; DANLER, Paul; SILLER-RUNGGALDIER, Heidi (eds.) – Actes du XXVe Congrès international de linguistique et de philologie romanes. Berlin: De Gruyter, 2010, vol. VI, pp. 11-20.
CASTRO, Ivo – “Matéria de Bretanha”. In TAVANI, Giuseppe; LANCIANI, Giulia (coord.) – Dicionário da Literatura Medieval Galega e Portuguesa. Lisboa: Editorial Caminho, 1993, pp. 445-450.
CATALÁN MENÉNDEZ PIDAL, Diego – De Alfonso X al Conde de Barcelos. Cuatro estudios sobre el nacimiento de la historiografía romance en Castilla y Portugal. Madrid: Editorial Gredos, 1962.
EVANS, Joan – Magical Jewels of the Middle Ages and the Renaissance particularly in England. Oxford: Clarendon Press, 1922.
FERRARI, Anna – “Lai”. In TAVANI, Giuseppe; LANCIANI, Giulia (coord.). – Dicionário da Literatura Medieval Galega e Portuguesa. Lisboa: Editorial Caminho, 1993, pp. 374-378.
FERRARI, Anna – “Perché non possiamo non dirci eterotopici ed eteronomici”. In ARBOR ALDEA, Mariña; FERNÁNDEZ GUIADANES, Antonio (eds.) – Estudos de edición crítica e lírica galego-portuguesa. Santiago de Compostela: Servizo de Publicacións e Intercambio Científico da Universidade de Santiago de Compostela, 2010, pp. 103-114.
FERRARI, Anna – “Linguaggi lirici in contatto: trobadors e trobadores”. In FERRARI, Anna – Trobadors e trobadores. Modena: Mucchi Editore, 2014, pp. 31-60 [in precedenza pubblicato in Boletim de Filologia 29 (1984), pp. 35-58 = Homenagem a Manuel Rodrigues Lapa, vol. II)].
GONÇALVES, Elsa – “Tradição manuscrita da poesia lírica”. In TAVANI, Giuseppe; LANCIANI, Giulia (coord.). – Dicionário da Literatura Medieval Galega e Portuguesa. Lisboa: Editorial Caminho, 1993, pp. 627-632.
GONÇALVES, Elsa – “Sobre a tradição manuscrita da lírica galego-portuguesa: conjecturas e contrariedades”. eHumanista 8 (2007), pp. 1‑27 [ora riedito in GONÇALVES, Elsa – De Roma ata Lixboa. Estudos sobre os Cancioneiros galego-portugueses. A Coruña, Real Academia Galega, 2016, pp. 501-533].
GUTIÉRREZ GARCÍA, Santiago – “O Marot aja mal-grado: lais de Bretanha, ciclos en prosa e recepción da materia de Bretaña na Península Ibérica”. Boletín Galego de Literatura 25 (2011), pp. 35-49.
GUTIÉRREZ GARCÍA, Santiago – “El proceso compositivo de los ciclos en prosa artúricos a la luz de las teorías sobre la inventio (reconsiderando la Post-Vulgata)”. Cultura Neolatina 79 (2019), pp. 137-167.
LORENZO GRADÍN, Pilar – “Colocci, los Lais de Bretanha y las rúbricas explicativas en B y V”. In BOLOGNA, Corrado; BERNARDI, Marco (ed.) – Angelo Colocci e gli studi romanzi. Città del Vaticano: Biblioteca Apostolica Vaticana, 2008, pp. 404-429.
LORENZO GRADÍN, Pilar – “Los Lais de Bretanha: de la compilación en prosa al cancionero”. e-Spania [on line] 16 (2013), §§15 [consultato il 10 agosto 2022]. Disponibile in https://journals.openedition.org/e-spania/22767#ftn10.
LORENZO GRADÍN, Pilar – “Les clairs-obscurs des lais galégo-portuguais. Circulation et réemploi des romans arthuriens”. Cahiers de Civilizations Médiévale 59 (2016), pp. 159-176.
LORENZO GRADÍN, Pilar; DÍAZ MARTÍNEZ, Eva M. – “El fragmento gallego del Livro de Tristán: nuevas aportaciones sobre la collatio”. Romania 122 (2004), pp. 371-396.
LØSETH, Eilert – Le Roman en prose de Tristan, le Roman de Palamède et la compilation de Rusticien de Pise. Analyse critique d'après les manuscrits de Paris. Paris: Bouillon, 1891.
MARCENARO, Simone – “Il presunto Livro das cantigas di Don Pedro de Portugal, Conde de Barcelos”. In FIDALGO FRANCISCO, Elvira; CORRAL DÍAZ, Esther; LORENZO GRADÍN, Pilar (eds.) – Cantares de amigos. Estudos en homenaxe a Mercedes Brea. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela, Servizo de Publicacións e Intercambio Científico, 2016, pp. 575-583.
MICHAËLIS DE VASCONCELLOS, Carolina – “Lais de Bretanha”. Revista Lusitana 6 (1900-1901), pp. 1-43.
MICHAËLIS DE VASCONCELLOS, Carolina – Cancioneiro da Ajuda. Vol. I-II. Halle a. Saare: Max Nimeyer, 1904.
MICHON, Patricia – “Le Tristan en prose galaïco-portugais”. Romania 112 (1991), pp. 259-268.
MIRANDA, José Carlos Ribeiro – “Do Liber regum ao Livro velho de linhagens”. In BAUTISTA PÉREZ, Francisco; GAMBA CORRADINE, Jimena (eds.) – Estudios sobre la Edad Media, el Renacimiento y la temprana Modernidad. San Millán de la Cogolla: Cilengua. Centro Internacional de Investigación de la Lengua Española, 2010, pp. 301-310.
MIRANDA, José Carlos Ribeiro – “Em torno do Libro de linhagens de Pedro de Barcelos (II). Do livro às reformulaçoes: hipóteses e argumentos”. In LACARRA, María Jesús et alii (eds.) – Literatura medieval hispánica. Libros, lecturas y reescrituras. San Millán de la Cogolla: Cilengua. Centro Internacional de Investigación de la Lengua Española, 2019, pp. 781-798.
OLIVEIRA, António Resende de – Depois do espectáculo trovadoresco. A estrutura dos cancioneiros peninsulares e as recolhas dos séculos XIII e XIV. Lisboa: Edições Colibri, 1994.
RAMOS, Maria Ana – “Bailar e dançar na poesia galego-portuguesa”. In CARTA, Costance; FINCI, Sarah; MANCHEVA, Dora (eds.) – Enseñar deleitando / Plaire et instruire. Bern: Peter Lang, 2016, pp. 179-205.
RAMOS, Maria Ana – “De um antigo canto em francês a textos tardios em galego-português. Os Lais”. In LOPES, Graça Videira; FERREIRA, Manuel Pedro – Do Canto à Escrita. Novas questões em torno da Lírica Galego-Portuguesa nos cem anos do Pergaminho Vindel. Lisboa: Instituto de Estudos Medievais / Centro e Estudos de Sociologia e Estética Musical, 2016, pp. 59-92.
SHARRER, Harvey L. – “The Acclimatization of the Lancelot-Grail Cycle in Spain and Portugal”. In KIBLER, William W. (coord.) – The Lancelot-Graal Cycle: Text and Transformations. Austin: University of Texas Press, 1994, pp. 175-190.
SORIANO ROBLES, Lurdes – “La edición del fragmento gallegoportugués del Livro de Tristan”. In PARRILLA, Carmen (ed.) – Actas del Congreso de jóvenes filólogos. Edición y anotación de textos. A Coruña: Universidade da Coruña, 1998, vol. II, pp. 667-676.
SOUTO CABO, José Antonio – Os cavaleiros que fizeram as cantigas. Aproximação às origens socioculturais da lírica galego-portguesa. Nitéroi/Rio de Janeiro: Universidade Fluminense, 2012.
STEGAGNO PICCHIO, Luciana – “Le poesie d’amore di Vidal, giudeo di Elvas”. Cultura Neolatina 22 (1962), pp. 157-168 [poi ripubblicato in traduzione portoghese in STEGAGNO PICCHIO, Luciana – La méthode philologique. Écrits sur la littérature portugaise. I. La Poésie. Paris: Fundação Calouste Gulbenkian / Centro Cultural Português, 1982, vol. I, pp. 63-90].
TAVANI, Giuseppe – Poesia del Duecento nella Penisola iberica. Problemi della lirica galego-portoghese. Roma: Edizioni dell’Ateneo, 1969.
TAVANI, Giuseppe – “Eterotopie de eteronomie nella lettura dei canzonieri galego-portoghesi”. Estudis Romànics 22 (2000), 139-153 [poi riedito in TAVANI, Giuseppe – Tra Galizia e Provenza. Saggi sulla poesia medievale galego-portoghese. Roma: Carocci, 2002, pp. 13-28].
VIEIRA, Yara Frateschi – “Os lais de Bretanha. Voltando à questão da autoria”. In MONGELLI, Lênia Marcia de Medeiros; FRANCO, Hilário (coord.)- E fizerom taes maravilhas...: histórias de cavaleiros e cavalarias. Granja Viana - Cotia (São Paulo): Ateliê Editorial, 2012, pp. 665-668.
VIEIRA, Yara Frateschi – “Tornada en lenguagen palavra per palavra”. In ÁLVAREZ BLANCO, Rosario; MARTINS, Ana Maria; MONTEAGUDO, Henrique; RAMOS, Maria Ana (eds.) – Ao sabor do texto. Estudos dedicados a Ivo Castro. Santiago de Compostela: Instituto da Lingua Galega / Servizo de Publicacións e Intercambio Científico da Universidade de Santiago de Compostela, 2013, pp. 545-560.
VIEIRA, Yara Frateschi – “Os Lais de Bretanha e a questão das bailadas”. In LOPES, Graça Videira; FERREIRA, Manuel Pedro – Do Canto à Escrita. Novas questões em torno da Lírica Galego-Portuguesa nos cem anos do Pergaminho Vindel. Lisboa: Instituto de Estudos Medievais / Centro e Estudos de Sociologia e Estética Musical, 2016, pp. 43-58.
VIEIRA, Yara Frateschi – “Um caso de absorção linguística, literária e social no Corpus lírico galego-português: as cantigas de Vidal, Judeu d’ Elvas”. In NEGRO ROMERO, Marta, ÁLVAREZ BLANCO, Rosario; MOSCOSO MATO, Eduardo (eds.) – Gallæcia. Estudos de lingüística portuguesa e galega. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela, 2017, pp. 1061-1079.
VIEIRA, Yara Frateschi – “As cantigas de Vidal, Judeu d’Elvas, a uma judia: relações amorosas interculturais na Península Ibérica medieval”. Summa 17 (2021), pp. 30-41.
VIEIRA, Yara Frateschi – “Singularidades na preservação do corpus trovadoresco. As cantigas de Vidal, Judeu d’Elvas. In GONZÁLEZ MARTÍNEZ, Déborah (ed.) – Verdades duplas. A verdade do texto e a verdade material. Cancioneiros e fragmentos galego-portugueses. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia (= ArGaMed, 5), 2022, pp. 161-184.
L’articolo esamina l’ipotesi, formulata qualche anno fa da Pilar Lorenzo (2013 e 2016), secondo la quale i Lais de Bretanha circolarono in maniera indipendente e in ordine diverso. Una nuova analisi dei dati positivi non permette di confermare questa teoria. Indipendentemente dall’ordine primitivo delle cantigas ‘bretoni’, è altamente probabile che i Lais e le rispettive rubriche siano state composte in due momenti distinti. In particolare, la redazione delle rubriche potrebbe risalire all’epoca in cui i Lais furono inseriti nell’exemplar dei Canzonieri portoghesi di Colocci e, di conseguenza, l’ultima pericope della rubrica di B1 (Este lais posemos acá porque era o melhor que foi feito) giustificherebbe, non la prima posizione che il testo venne ad assumere nella Laissammlung, bensì la funzione di ‘prologo in versi’ che il compilatore aveva assegnato a B1 nella sua collezione di cantigas. L’articolo, inoltre, aggiunge alcuni elementi che convergono con l’ipotesi – già a suo tempo formulata da Carolina Michaëlis de Vasconcellos – secondo la quale D. Pedro, Conte de Barcelos (e la sua cerchia aristocratica) sarebbe stato il responsabile dell’inserimento dei Lais nell’exemplar e della redazione delle rubriche.
Riferimenti bibliografici
Fonti
Fonti manoscritte
Lirica galego-portoghese
Città del Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Lat. 4803 (Canzoniere portoghese della Vaticana = V)
Città del Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Lat. 7182, ff. 267r-278v (seconda copia dei Lais = Va / L).
Città del Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Lat. 7182, ff. 300r-307r (Tavola colocciana “Autori portuguesi” = C).
Lisboa, Biblioteca Nacional de Portugal, Cod. 10991 (Canzoniere Colocci-Brancuti = B).
Tristan en prose e romanzi arturiani
Carpentras, Bibliothèque Inguimbertine di Carpentras, ms. 404.
Paris, Bibliothèque nationale de France, fr. 757.
Paris, Bibliothèque nationale de France, fr. 358.
Wien, Österreichische Nationalbibliothek, ms. 2542.
Fonti a stampa
ARNOLD, Ivor (ed.) – Le Roman de Brut de Wace. Paris: Société des Anciens Textes Français, 1938.
BOUTIÈRE, Jean; SCHUTZ, Alexander Herman – Biographies des troubadours. Textes provençaux des XIIIe et XIVe siècles. Paris: Nizet, 1973.
CURTIS, Renée (ed.) – Le roman de Tristan en prose. Vol. I. Cambridge: Brewer, 1985.
FOTITCH, Tatiana; STEINER, Ruth – Les lais du “Roman de Tristan” en prose d’après le manuscrit de Vienne 2542. München: Beck, 1974.
GEOFFREY OF MONMOUTH – Historia Regum Britanniae. A Variant Version. Edited Jacob Hammer. Cambridge (Mass.): Publications of The Mediaeval Academy of America, 1951.
LAGARES, Xoán Carlos – “E por esto fez este cantar”. Sobre as rubricas explicativas dos cancioneiros profanos galego-portugueses. Santiago de Compostela: Laiovento, 2000.
LANG, Henry R. – Das Liederbuch des Königs Denis von Portugal. Halle a.S.: Max Niemeyer Verlag, 1894.
MATTOSO, José (ed.) – Livro de Linhagens do Conde D. Pedro. Portugaliae Monumenta Historica. Nova série. Lisboa: Academia das Ciências (Publicações do II Centenário), 1980.
MÉNARD, Philippe (dir.) – Le Roman de Tristan en prose. I. Des Aventures de Lancelot à la fin de la «Folie Tristan». Genève: Droz, 1987.
MÉNARD, Philippe (dir.) – Le Roman de Tristan en prose (version du manuscrit fr. 757 de la Bibliothèque nationale de Paris). Tome I. Éd. De Joël Blanchard; Michel Quereuil. Paris: Honoré Champion Éditeur, 1997.
PAREDES, Juan – El cancionero profano de Alfonso X EL Sabio: edición critica, con introducción, notas y glosario. Santiago de Compostela: Servizo de Publicacións e Intercambio Científico da Universidade de Santiago de Compostela, 2010.
SÁNCHEZ-PRIETO BORJA, Pedro (ed.) – Alfonso X, General estoria. Primera parte, vol. I. Madrid: Biblioteca Castro, 2001.
STUDER, Paul; EVANS, Joan (eds.) – Anglo-Norman lapidaries. Paris: Librairie ancienne Edouard Champion, 1924.
Studi
ALVAR, Carlos – “Apostillas cancioneriles. De Vidal de Elvas a Álvarez de Villasandino”. In BOTTA, Patrizia; PÉREZ PASCUAL, José Ignacio; PARRILLA GARCÍA, Carmen (eds.) – Canzonieri iberici. Noia (A Coruña): Toxosoutos, 2001, vol. I, pp. 59-75.
ARBOR ALDEA, Mariña – “Lais de Bretanha galego-portugueses e tradición manuscrita”. In ILIESCU, Maria; DANLER, Paul; SILLER-RUNGGALDIER, Heidi (eds.) – Actes du XXVe Congrès international de linguistique et de philologie romanes. Berlin: De Gruyter, 2010, vol. VI, pp. 11-20.
CASTRO, Ivo – “Matéria de Bretanha”. In TAVANI, Giuseppe; LANCIANI, Giulia (coord.) – Dicionário da Literatura Medieval Galega e Portuguesa. Lisboa: Editorial Caminho, 1993, pp. 445-450.
CATALÁN MENÉNDEZ PIDAL, Diego – De Alfonso X al Conde de Barcelos. Cuatro estudios sobre el nacimiento de la historiografía romance en Castilla y Portugal. Madrid: Editorial Gredos, 1962.
EVANS, Joan – Magical Jewels of the Middle Ages and the Renaissance particularly in England. Oxford: Clarendon Press, 1922.
FERRARI, Anna – “Lai”. In TAVANI, Giuseppe; LANCIANI, Giulia (coord.). – Dicionário da Literatura Medieval Galega e Portuguesa. Lisboa: Editorial Caminho, 1993, pp. 374-378.
FERRARI, Anna – “Perché non possiamo non dirci eterotopici ed eteronomici”. In ARBOR ALDEA, Mariña; FERNÁNDEZ GUIADANES, Antonio (eds.) – Estudos de edición crítica e lírica galego-portuguesa. Santiago de Compostela: Servizo de Publicacións e Intercambio Científico da Universidade de Santiago de Compostela, 2010, pp. 103-114.
FERRARI, Anna – “Linguaggi lirici in contatto: trobadors e trobadores”. In FERRARI, Anna – Trobadors e trobadores. Modena: Mucchi Editore, 2014, pp. 31-60 [in precedenza pubblicato in Boletim de Filologia 29 (1984), pp. 35-58 = Homenagem a Manuel Rodrigues Lapa, vol. II)].
GONÇALVES, Elsa – “Tradição manuscrita da poesia lírica”. In TAVANI, Giuseppe; LANCIANI, Giulia (coord.). – Dicionário da Literatura Medieval Galega e Portuguesa. Lisboa: Editorial Caminho, 1993, pp. 627-632.
GONÇALVES, Elsa – “Sobre a tradição manuscrita da lírica galego-portuguesa: conjecturas e contrariedades”. eHumanista 8 (2007), pp. 1‑27 [ora riedito in GONÇALVES, Elsa – De Roma ata Lixboa. Estudos sobre os Cancioneiros galego-portugueses. A Coruña, Real Academia Galega, 2016, pp. 501-533].
GUTIÉRREZ GARCÍA, Santiago – “O Marot aja mal-grado: lais de Bretanha, ciclos en prosa e recepción da materia de Bretaña na Península Ibérica”. Boletín Galego de Literatura 25 (2011), pp. 35-49.
GUTIÉRREZ GARCÍA, Santiago – “El proceso compositivo de los ciclos en prosa artúricos a la luz de las teorías sobre la inventio (reconsiderando la Post-Vulgata)”. Cultura Neolatina 79 (2019), pp. 137-167.
LORENZO GRADÍN, Pilar – “Colocci, los Lais de Bretanha y las rúbricas explicativas en B y V”. In BOLOGNA, Corrado; BERNARDI, Marco (ed.) – Angelo Colocci e gli studi romanzi. Città del Vaticano: Biblioteca Apostolica Vaticana, 2008, pp. 404-429.
LORENZO GRADÍN, Pilar – “Los Lais de Bretanha: de la compilación en prosa al cancionero”. e-Spania [on line] 16 (2013), §§15 [consultato il 10 agosto 2022]. Disponibile in https://journals.openedition.org/e-spania/22767#ftn10.
LORENZO GRADÍN, Pilar – “Les clairs-obscurs des lais galégo-portuguais. Circulation et réemploi des romans arthuriens”. Cahiers de Civilizations Médiévale 59 (2016), pp. 159-176.
LORENZO GRADÍN, Pilar; DÍAZ MARTÍNEZ, Eva M. – “El fragmento gallego del Livro de Tristán: nuevas aportaciones sobre la collatio”. Romania 122 (2004), pp. 371-396.
LØSETH, Eilert – Le Roman en prose de Tristan, le Roman de Palamède et la compilation de Rusticien de Pise. Analyse critique d'après les manuscrits de Paris. Paris: Bouillon, 1891.
MARCENARO, Simone – “Il presunto Livro das cantigas di Don Pedro de Portugal, Conde de Barcelos”. In FIDALGO FRANCISCO, Elvira; CORRAL DÍAZ, Esther; LORENZO GRADÍN, Pilar (eds.) – Cantares de amigos. Estudos en homenaxe a Mercedes Brea. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela, Servizo de Publicacións e Intercambio Científico, 2016, pp. 575-583.
MICHAËLIS DE VASCONCELLOS, Carolina – “Lais de Bretanha”. Revista Lusitana 6 (1900-1901), pp. 1-43.
MICHAËLIS DE VASCONCELLOS, Carolina – Cancioneiro da Ajuda. Vol. I-II. Halle a. Saare: Max Nimeyer, 1904.
MICHON, Patricia – “Le Tristan en prose galaïco-portugais”. Romania 112 (1991), pp. 259-268.
MIRANDA, José Carlos Ribeiro – “Do Liber regum ao Livro velho de linhagens”. In BAUTISTA PÉREZ, Francisco; GAMBA CORRADINE, Jimena (eds.) – Estudios sobre la Edad Media, el Renacimiento y la temprana Modernidad. San Millán de la Cogolla: Cilengua. Centro Internacional de Investigación de la Lengua Española, 2010, pp. 301-310.
MIRANDA, José Carlos Ribeiro – “Em torno do Libro de linhagens
Violência e solidão: o caso do aborto. Um diálogo literário e cultural
This article explores the intersection of two groundbreaking works in French and Portuguese literatures – Annie Ernaux’s L’Événement, and Novas Cartas Portuguesas by the Three Marias which tackle the issue of clandestine abortion, highlighting its significance in contexts where women’s autonomy and will are suppressed. By examining the violence and isolation women encounter, one shall better understand the cultural and literary parallels between women’s experiences.O presente artigo pretende pôr em diálogo duas obras inovadoras nas literaturas francesa e portuguesa, respetivamente L’Événement, de Annie Ernaux, e Novas Cartas Portuguesas, das Três Marias, sobre o tópico do aborto clandestino, demonstrando a sua pertinência em espaços e tempos profundamente repressores da vontade das mulheres. A violência e a solidão com que estas se confrontam aproximam literária e culturalmente os percursos das mulheres
A “grande republica fundada por Washington”: : Harriet Beecher Stowe, a Guerra Civil Norte-Americana e a Escravatura Estado-Unidense em O Panorama
Adopting an approach located within the field of imagology, the following paper examines the images of North America conveyed by two different sets of articles published by the Portuguese periodical O Panorama about Harriet Beecher Stowe, author of Uncle Tom’s Cabin (1852), and the Civil War (1861-1865). While the pieces of writing that mention Stowe completely omit slavery in relation to the United States, the ones which reference the Civil War state that the conflict was caused by the North American desire to abolish its peculiar institution. In order to understand the different attitudes described above, adopted by O Panorama, the essay attempts to answer the following research questions: What type of images of the United States were created as a result of the decision to not mention slavery in association with Stowe and to not omit it in connection with the Civil War? and Why did O Panorama choose to convey such images of the United States in the Portuguese context?.Adoptando uma abordagem situada no campo da imagologia, o presente artigo analisa as imagens da América do Norte veiculadas por dois conjuntos distintos de artigos publicados pelo periódico português O Panorama sobre Harriet Beecher Stowe, autora de Uncle Tom's Cabin (1852), e a Guerra Civil (1861-1865). Enquanto os textos que mencionam Stowe omitem completamente a escravatura em relação aos Estados Unidos, os que referem a Guerra Civil afirmam que o conflito foi causado pelo desejo norte-americano de abolir a sua peculiar instituição. Para compreender as diferentes atitudes acima descritas, adoptadas por O Panorama, o ensaio procura responder às seguintes questões de investigação: Que tipo de imagens dos Estados Unidos foram criadas a partir da decisão de não mencionar a escravatura em associação com Stowe e de não a omitir em relação à Guerra Civil? e Porque é que O Panorama optou por veicular tais imagens dos Estados Unidos no contexto português
Recepção da Obra de Milton em Portugal: – Algumas Achegas (I)
The present article attempts to make four points regarding the reception of the work of John Milton in Portuguese literary culture: (a) as a matter of introduction, it highlights the range of critical issues involved in Portuguese editions / translations of Milton, and stresses the relevance of his work in the conspectus of Anglo-Portuguese literary connections; (b) it surveys a number of references made by José Agostinho de Macedo to Milton and other British authors; (c) it examines a review of António José de Lima Leitão’s 1840 translation of Paradise Lost published in the Lisbon magazine O Ramalhete by Francisco António Martins Bastos; (d) it poses a question regarding the possible catholicization of Milton’s work in its Portuguese reception