Plataforma de Revistas e Livros Revistas NOVAFCSH
Not a member yet
1320 research outputs found
Sort by
IX Encontro Internacional sobre Ordens Militares. As Ordens Militares: Do Convento e da Guerra para o Mundo (Palmela | 25 a 29 de Outubro de 2023)
Não são muitas as iniciativas ao nível do medievalismo nacional que associem a longa continuidade, o impacto científico e a projecção internacional. É precisamente esse o caso dos Encontros sobre Ordens Militares organizados pelo Município de Palmela e pelo seu Gabinete de Estudos sobre a Ordem de Santiago (GEsOS), que, já desde 1989, se vêm a realizar nesta vila do Distrito de Setúbal. Com periodicidade quadrienal, o encontro tem vindo a suceder ininterruptamente, associando esta continuidade à publicação das actas de todas as edições do encontro. E se a primeira reunião desta série contou sobretudo com contributos oriundos da historiografia portuguesa, rapidamente passou a incluir a participação de investigadores no plano internacional, equilibrando bem estes contributos estrangeiros com as participações de historiadores nacionais.
Referências bibliográficas
AFONSO, Carlos Filipe – A Guerra Cristã na Formação de Portugal. 1128-1249. Lisboa: Ed. Colibri, 2023 [1.ª ed. 2022].
BAUDIN, Arnaud; JOSSERAND, Philippe (dirs.) – D’Orient en Occident. Les Templiers. Des origines à la fin du XIIe siècle. Gent: Snoeck Gante, 2023.
FERNANDES, Isabel Cristina F. (coord.) – Ordens Militares e Religiosidade. Palmela: Gabinete de Estudos sobre a Ordem de Santiago (GEsOS) - Município de Palmela, 2010.
FERNANDES, Isabel Cristina F. (coord.) – Ordens Militares. Identidade e Mudança. Textos selecionados do VIII Encontro sobre Ordens Militares. 2 vols. Palmela: Gabinete de Estudos sobre a Ordem de Santiago (GEsOS) - Município de Palmela, 2021.
FERNANDES, Isabel Cristina F. – “Palmela: 30 anos de investigação e divulgação sobre ordens militares”. In FERNANDES, Isabel Cristina F. (coord.) – Ordens Militares. Identidade e Mudança. Textos selecionados do VIII Encontro sobre Ordens Militares. Palmela: Gabinete de Estudos sobre a Ordem de Santiago (GEsOS) - Município de Palmela, 2021, vol. 1, pp. 19-64.
JOSSERAND, Philippe – Jacques de Molay. Le dernier grand-maître des Templiers. Paris: Les Belles Lettres, 2023 (1.ª ed. 2019).
OLIVEIRA, Luís Filipe – “Os encontros de Palmela e as ordens militares em Portugal”. In FERNANDES, Isabel Cristina F. (coord.) – Ordens Militares. Identidade e Mudança. Textos selecionados do VIII Encontro sobre Ordens Militares. Palmela: Gabinete de Estudos sobre a Ordem de Santiago (GEsOS) - Município de Palmela, 2021, vol. 1, pp. 65-84.
PACHECO, Paulo; ANTUNES, Luís Pequito (coord.) – As Ordens Militares em Portugal. Actas do I.º Encontro Sobre Ordens Militares. Palmela: Câmara Municipal de Palmela, 199
Medievalista 36
In 2024, the Institute of Medieval Studies (IEM) celebrated twenty years of existence as a research unit. With some delay, it is true — it was in 2002 that the first FCT evaluation was presented —but perhaps inevitable when studying an era that had a different conception of time but which knew how to appreciate the value of rituals and ceremonies. As a rule, this was done. From the outset, the celebration was a commemoration, a community remembrance of the founders of the Institute and their heritage, accompanied by the evocation of the IEM's journey and the achievements and successes it had achieved in that period. Everything was remembered on the Institute's renewed portal (https://iem.fcsh.unl.pt/20-anos-iem/), using photographs, posters, and testimonies from researchers from other units and institutions, within and outside the country.Em 2024, o Instituto de Estudos Medievais (IEM) celebrou vinte anos de existência como unidade de investigação. Com algum atraso, é certo — foi em 2002 que se apresentou à primeira avaliação da FCT —, mas talvez inevitável quando se estuda uma época que tinha outra concepção do tempo, mas que sabia como apreciar o valor dos rituais e das cerimónias. Como de regra, assim se fez. A celebração foi, desde logo, uma comemoração, uma recordação em comunidade dos fundadores do Instituto e da herança destes, acompanhada pela evocação do percurso do IEM e das realizações e sucessos que este alcançara naquele período. De tudo se fez memória no renovado portal do Instituto (https://iem.fcsh.unl.pt/20-anos-iem/), com recurso a fotografias, a cartazes e a testemunhos de investigadores doutras unidades e instituições, dentro e fora do país
Editorial – De tradição e inovação
In 2024, the Institute of Medieval Studies (IEM) celebrated twenty years of existence as a research unit. With some delay, it is true — it was in 2002 that the first FCT evaluation was presented —but perhaps inevitable when studying an era that had a different conception of time but which knew how to appreciate the value of rituals and ceremonies. As a rule, this was done. From the outset, the celebration was a commemoration, a community remembrance of the founders of the Institute and their heritage, accompanied by the evocation of the IEM's journey and the achievements and successes it had achieved in that period. Everything was remembered on the Institute's renewed portal (https://iem.fcsh.unl.pt/20-anos-iem/), using photographs, posters, and testimonies from researchers from other units and institutions, within and outside the country.Editorial 34: De tradição e inovaçã
Le rôle des primogènits aragonais dans la conquête du Regnum Sardiniae et Corsicae (1323-1421)
Between 1323 and 1421, the “fet de Sardenya" and the conquest of Corsica were one of the main issues the king of Aragon had to face. In the midst of a long war against the Commune of Genoa, the domination of the islands was one of the key issues in Aragonese diplomacy. The difficult conquest of the Regnum Sardiniae et Corsicae involved both the kings of Aragon and their Crown princes. This study sheds light upon the range of relations, from submission to revolt, between the kings and their primogènits within the Crown of Aragon.
Bibliography
Manuscript sources
Barcelone, Archives de la Couronne d'Aragon [ACA], Cancellaria, Reg. 339, 1044, 1260, 1744, 2227, 2248, 2410, 2627, 2669, 2671, 2936, 3613.
Barcelone, Archives de la Couronne d'Aragon [ACA], Cancelleria, Cartas Reales, Pierre IV
Barcelone, Archives de la Couronne d'Aragon [ACA], Cancelleria, Cartas Reales, Jean Ier
Barcelone, Archives de la Couronne d'Aragon [ACA], Cancelleria, Cartas Reales, Ferdinand Ier
Genova, Archivio di Stato di Genova [ASG], Banco di San Giorgio, Diversorum, Reg. 2262
Genova, Archivio di Stato di Genova [ASG], Banco di San Giorgio, Primi Cancellieri, Busta 21
Printed Sources
Acta Curie Felicis Urbis Panormi. vol. 11: Registro di Lettere e Atti (1395-1410). Ed. Patrizia Sardina. Palerme : Municipo di Palermo, 1994.
Crònica de Pere III el Cerimoniós. Ed. Ferran Soldevila. Les quatre grans Cròniques. Rév. Jordi Bruguera ; Maria Teresa Ferrer i Mallol. Barcelone : Institut d’estudis catalans, 2014.
Crònica de Ramon Muntaner. Éd. Ferran Soldevila. Les Quatre grans Cròniques. Rév. Jordi Bruguera ; Maria Teresa Ferrer i Mallol. Barcelone : Institut d’estudis catalans, 2011.
Epistolari de Ferran I d’Antequera amb els infants d’Aragó i la reina Elionor (1413-1416). Ed. Carlos López Rodríguez, Valence : Université de Valence, 2004.
Epistolari del rei Pere el Cerimoniós. Ed. Stefano Maria Cingolani. Barcelone : Editorial Barcino, 2019.
FINKE, Heinrich – Acta aragonensia : quellen zur deutschen, italienischen, französischen, spanischen, zur kirchen- und kulturgeschichte aus der diplomatischen korrespondenz Jaymes II (1291-1327). vol. II. Leipzig : Rothschild, 1908.
Giovanni della Grossa (1388-1464). Chronique médiévale corse, édition numérique et scintifique du manuscrit “Benelli”, [en ligne : corsemedievale.huma-num.fr].
Llibre dels feits del rei En Jaume. Éd. Ferran Soldevila. Les Quatre grans Cròniques. Rév. Jordi Bruguera ; Maria Teresa Ferrer i Mallol. Barcelone : Institut d’estudis catalans, 2007.
VAGAD, Gauberto Fabricio de – Crónica de Aragón. Saragosse : Pablo Hurus 1499.
ZURITA, Jerónimo – Anales de la Corona de Aragón. Édition numérise de José Javier Iso (coord.), María Isabel Yagüe; Pilar Rivero de l’édition de Ángel Canellas López. Zaragoza: Institución Fernando el Católico, 2003.
Studies
ARRIBAS PALAU, Antonio – La conquista de Cerdeña por Jaime II de Aragón. Barcelone : Instituto Español de Estudios Mediterráneos, 1952.
ARRIGHI, Lucie – “Le siège de Bonifacio (1420-1421) : une guerre de récit entre deux Péninsules”. In CANCELLIERI, Jean-André ; MARCHI VAN CAUWELAERT, Vannina – Les lieux de mémoire de la Corse médiévale : Bonifacio, un territoire d’exception. Bonifacio : Ville de Bonifacio, 2020, pp. 64-69.
BOSCOLO, Alberto – La politica italiana di Martino il Vecchio re d’Aragona. Padoue : CEDAM, 1962.
BOSCOLO, Alberto – Sibilla di Fortià regina d’Aragona. Padoue : CEDAM, 1970.
BRESC, Henri – “Un royaume pour Martin, duc de Montblanc”. In FERRER I MALLOL, Maria Teresa – Martí l’Humà, el darrer rei de la dinastia de Barcelona (1396-1410). L’Interregne i el Compromís de Casp. Barcelone : Institut d’estudis catalans, 2015, pp. 303-328.
CASULA, Francesco Cesare – La Sardegna aragonese. Sassari : Chiarella, 1990.
CAWSEY, Suzanne – Kingship and propaganda. Royal eloquence and the Crown of Aragon. Oxford : Oxford University Press, 2002.
CINGOLANI, Stefano Maria – La memòria dels reis. Les quatre grans cròniques. Barcelone : Editorial Base, 2012.
CINGOLANI, Stefano Maria – “Diplomacia íntima : como mantener la paz en tiempo de paz”. In NIETO SORIA, José Manuel; VILLAROEL GONZÁLEZ, Óscar – Diplomacia y cultura política en la península Ibérica (siglos XI al XV). Madrid : Sílex, 2021, pp. 83-108.
CIOPPI, Alessandra – Le strategie dell’invincibilità : Corona d’Aragona e Regnum Sardiniae nella seconda metà del Trecento. Cagliari : ISEM, 2014.
CORRAO, Pietro – Governare un regno. Potere, società e istituzioni in Sicilia fra Trecento e Quattrocento. Naples : Liguori Editore, 1991.
FERRER I MALLOL, Maria Teresa – “Il partito filocatalano in Corsica dopo la morte di Arrigo della Rocca”. Medioevo. Saggi e rassegne 24 (2001), pp. 65-87.
FODALE, Salvatore – Alunni della perdizione. Chiesa e potere in Sicilia durante il grande scisma (1372-1416). Rome : Istituto storico italiano per il Medioevo, 2008.
GALLINARI, Luciano – Una dinastia in guerra e un re descurat ? I giudici d’Arborea e Giovanni I re d’Aragona (1379-1396). Cagliari : ISEM, 2013.
GALLINARI, Luciano – “The Catalans in Sardinia and the transformation of Sardinians into a political minority in the twelfth to the fifteenth centuries”. Journal of Medieval History 45-3 (2019), pp. 347-359.
HÉBERT, Michel – Parlementer. Assemblées représentatives et échange politique en Europe occidentale à la fin du Moyen Âge. Paris : de Boccard, 2018, pp. 55-77.
JUNCOSA BONET, Eduard – “En busca de princesa. La diplomacia matrimonial (oficial y “rebelde”) en la Corona de Aragón a fines del trescientos”. In NIETO SORIA, José Manuel; VILLAROEL GONZÁLEZ, Óscar – Diplomacia y cultura política en la península Ibérica (siglos XI al XV). Madrid : Sílex, 2021, pp. 109-128.
JUNCOSA BONET, Eduard; CINGOLANI, Stefano Maria – “Un delicado equilibrio de poderes en el tablero peninsular. Las relaciones de María de Molina con Jaime II y su progenie (1319-1321)”. In ARIAS GUILLÉN, Fernando; REGLERO DE LA FUENTE, Carlos M. – María de Molina : gobernar en tiempos de crisis (1264-1321). Madrid : Dykinson, 2022, pp. 147-180.
LALINDE ABADIA, Jesús – “Virreyes y lugartenientes medievales en la Corona de Aragón”. Cuadernos de historia de España 38 (1960), pp. 97-172.
MARCHI VAN CAUWELAERT, Vannina – “Les Corses, acteurs “ internationaux” au bas Moyen Âge ? Lecture croisée des archives aragonaises et génoises (XIIIe-XVe siècle)”. Archivio Storico Italiano 181-3 (2023), pp. 451-498.
MARCHI VAN CAUWELAERT, Vannina – Un royaume dans la mer. L’archipel corso-sarde du XIIIe au XVe siècle. Paris : Classiques Garnier, 2024.
MARTÍNEZ FERRANDO, Josep Ernesto – Jaime II de Aragon. Su vida familiar. 2 vols. Barcelone : Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1948.
MELE, Giampaolo – “Giovanni I d’Aragona, il Musico, tra cultura “cortese”, Scisma d’Occidente e la progettata spedizione contro gli Arborea”. In MELE, Giampaolo – Giudicato d’Arborea e marchesato d’Oristano: proiezioni mediterranee e aspetti di storia locale. vol. 2. Oristano : Istar, 2000, pp. 699-760.
MELONI, Maria Giuseppina – “Arrigo della Rocca : un nobile corso al servizio del re d’Aragona”. Medioevo. Saggi e rassegne 18 (1993), pp. 9-26.
MELONI, Maria Giuseppina - “Un episodio della politica mediterranea di Alfonso il Magnanimo: l’occupazione di Calvi (ottobre 1420-aprile 1421)”. Medioevo. Saggi e rassegne 21 (1996), pp. 107-126.
PÉQUIGNOT, Stéphane – “Le “premier voyage à Rome” de Jacques II d’Aragon”. In GUENÉE, Bernard; MOEGLIN, Jean-Marie (dir.) – Relations, échanges, transferts en Occident au cours des derniers siècles du Moyen Âge, hommage à Werner Paravicini. Paris : Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, 2011, pp. 135-164.
PÉQUIGNOT, Stéphane – “Un chemin de roi : Pierre IV d’Aragon dans son Livre”. In MONNET, Pierre ; SCHMITT, Jean-Claude – Autobiographies souveraines. Paris : Éditions de la Sorbonne, 2012, pp. 179-199.
PETTI BALBI, Giovanna – “I maonesi e la maona di Corsica : un esempio di aggregazione economica e sociale”. Mélanges de l’École française de Rome 93-1 (1993), pp. 147-170.
PONSICH, Claire – Réseaux et gouvernement d’une femme de pouvoir: l’exemple de Yolande de Bar (1365-1431). Paris : Université de Paris VIII, 2022. Thèse de doctorat.
RYDER, Alan – Alfonso the Magnanimous. King of Aragon, Naples, and Sicily, 1396-1458. Oxford: Clarendon Press, 1990.
SALAVERT Y ROCA, Vicente – El tratado de Anagni y la expansión mediterránea de la Corona de Aragón. Saragosse : Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1952.
SENATORE, Francesco – “Al servizio di due re. Ambasciatori e consiglieri di Giovanni II d’Aragona e di Ferrante re di Napoli (1458-1469)”. In NIETO SORIA, José Manuel; VILLAROEL GONZÁLEZ, Óscar – Diplomacia y cultura política en la península Ibérica (siglos XI al XV). Madrid: Sílex, 2021, pp. 173-194.
SIMBULA, Pinuccia Franca – “Ugone III d’Arborea”. Dizionario biografico degli Italiani. vol. 97. Rome : Treccani, 2020.
La società mediterranea all’epoca del Vespro: XI congresso di storia della Corona d’Aragona. 3 vols. Palerme : université de Palerme, 1984
TASIS I MARCA, Rafael – Pere el Cerimoniós i els seus fills. Barcelone: Ediciones Vincens Vives, 1957.Entre 1323 et 1421, le “fet de Sardenya” et la conquête de la Corse furent l’un des principaux problèmes auquel les rois d’Aragon furent confrontés. Au cœur d’une longue guerre contre la Commune de Gênes, la domination des îles fut en effet l’un des enjeux de la diplomatie aragonaise. La difficile conquête du Regnum Sardiniae et Corsicae impliqua aussi bien les rois d’Aragon que leurs princes héritiers, de sorte que son étude offre un bel éclairage sur l’éventail des relations, allant de la soumission au conflit ouvert, entre les rois et leurs primogènits, au sein de la Couronne d’Aragon.
Bibliographie
Sources manuscrites
Barcelone, Archives de la Couronne d'Aragon [ACA], Cancellaria, Reg. 339, 1044, 1260, 1744, 2227, 2248, 2410, 2627, 2669, 2671, 2936, 3613.
Barcelone, Archives de la Couronne d'Aragon [ACA], Cancelleria, Cartas Reales, Pierre IV
Barcelone, Archives de la Couronne d'Aragon [ACA], Cancelleria, Cartas Reales, Jean Ier
Barcelone, Archives de la Couronne d'Aragon [ACA], Cancelleria, Cartas Reales, Ferdinand Ier
Genova, Archivio di Stato di Genova [ASG], Banco di San Giorgio, Diversorum, Reg. 2262
Genova, Archivio di Stato di Genova [ASG], Banco di San Giorgio, Primi Cancellieri, Busta 21
Sources imprimées
Acta Curie Felicis Urbis Panormi. vol. 11: Registro di Lettere e Atti (1395-1410). Ed. Patrizia Sardina. Palerme : Municipo di Palermo, 1994.
Crònica de Pere III el Cerimoniós. Ed. Ferran Soldevila. Les quatre grans Cròniques. Rév. Jordi Bruguera ; Maria Teresa Ferrer i Mallol. Barcelone : Institut d’estudis catalans, 2014.
Crònica de Ramon Muntaner. Éd. Ferran Soldevila. Les Quatre grans Cròniques. Rév. Jordi Bruguera ; Maria Teresa Ferrer i Mallol. Barcelone : Institut d’estudis catalans, 2011.
Epistolari de Ferran I d’Antequera amb els infants d’Aragó i la reina Elionor (1413-1416). Ed. Carlos López Rodríguez, Valence : Université de Valence, 2004.
Epistolari del rei Pere el Cerimoniós. Ed. Stefano Maria Cingolani. Barcelone : Editorial Barcino, 2019.
FINKE, Heinrich – Acta aragonensia : quellen zur deutschen, italienischen, französischen, spanischen, zur kirchen- und kulturgeschichte aus der diplomatischen korrespondenz Jaymes II (1291-1327). vol. II. Leipzig : Rothschild, 1908.
Giovanni della Grossa (1388-1464). Chronique médiévale corse, édition numérique et scintifique du manuscrit “Benelli”, [en ligne : corsemedievale.huma-num.fr].
Llibre dels feits del rei En Jaume. Éd. Ferran Soldevila. Les Quatre grans Cròniques. Rév. Jordi Bruguera ; Maria Teresa Ferrer i Mallol. Barcelone : Institut d’estudis catalans, 2007.
VAGAD, Gauberto Fabricio de – Crónica de Aragón. Saragosse : Pablo Hurus 1499.
ZURITA, Jerónimo – Anales de la Corona de Aragón. Édition numérise de José Javier Iso (coord.), María Isabel Yagüe; Pilar Rivero de l’édition de Ángel Canellas López. Zaragoza: Institución Fernando el Católico, 2003.
Études
ARRIBAS PALAU, Antonio – La conquista de Cerdeña por Jaime II de Aragón. Barcelone : Instituto Español de Estudios Mediterráneos, 1952.
ARRIGHI, Lucie – “Le siège de Bonifacio (1420-1421) : une guerre de récit entre deux Péninsules”. In CANCELLIERI, Jean-André ; MARCHI VAN CAUWELAERT, Vannina – Les lieux de mémoire de la Corse médiévale : Bonifacio, un territoire d’exception. Bonifacio : Ville de Bonifacio, 2020, pp. 64-69.
BOSCOLO, Alberto – La politica italiana di Martino il Vecchio re d’Aragona. Padoue : CEDAM, 1962.
BOSCOLO, Alberto – Sibilla di Fortià regina d’Aragona. Padoue : CEDAM, 1970.
BRESC, Henri – “Un royaume pour Martin, duc de Montblanc”. In FERRER I MALLOL, Maria Teresa – Martí l’Humà, el darrer rei de la dinastia de Barcelona (1396-1410). L’Interregne i el Compromís de Casp. Barcelone : Institut d’estudis catalans, 2015, pp. 303-328.
CASULA, Francesco Cesare – La Sardegna aragonese. Sassari : Chiarella, 1990.
CAWSEY, Suzanne – Kingship and propaganda. Royal eloquence and the Crown of Aragon. Oxford : Oxford University Press, 2002.
CINGOLANI, Stefano Maria – La memòria dels reis. Les quatre grans cròniques. Barcelone : Editorial Base, 2012.
CINGOLANI, Stefano Maria – “Diplomacia íntima : como mantener la paz en tiempo de paz”. In NIETO SORIA, José Manuel; VILLAROEL GONZÁLEZ, Óscar – Diplomacia y cultura política en la península Ibérica (siglos XI al XV). Madrid : Sílex, 2021, pp. 83-108.
CIOPPI, Alessandra – Le strategie dell’invincibilità : Corona d’Aragona e Regnum Sardiniae nella seconda metà del Trecento. Cagliari : ISEM, 2014.
CORRAO, Pietro – Governare un regno. Potere, società e istituzioni in Sicilia fra Trecento e Quattrocento. Naples : Liguori Editore, 1991.
FERRER I MALLOL, Maria Teresa – “Il partito filocatalano in Corsica dopo la morte di Arrigo della Rocca”. Medioevo. Saggi e rassegne 24 (2001), pp. 65-87.
FODALE, Salvatore – Alunni della perdizione. Chiesa e potere in Sicilia durante il grande scisma (1372-1416). Rome : Istituto storico italiano per il Medioevo, 2008.
GALLINARI, Luciano – Una dinastia in guerra e un re descurat ? I giudici d’Arborea e Giovanni I re d’Aragona (1379-1396). Cagliari : ISEM, 2013.
GALLINARI, Luciano – “The Catalans in Sardinia and the transformation of Sardinians into a political minority in the twelfth to the fifteenth centuries”. Journal of Medieval History 45-3 (2019), pp. 347-359.
HÉBERT, Michel – Parlementer. Assemblées représentatives et échange politique en Europe occidentale à la fin du Moyen Âge. Paris : de Boccard, 2018, pp. 55-77.
JUNCOSA BONET, Eduard – “En busca de princesa. La diplomacia matrimonial (oficial y “rebelde”) en la Corona de Aragón a fines del trescientos”. In NIETO SORIA, José Manuel; VILLAROEL GONZÁLEZ, Óscar – Diplomacia y cultura política en la península Ibérica (siglos XI al XV). Madrid : Sílex, 2021, pp. 109-128.
JUNCOSA BONET, Eduard; CINGOLANI, Stefano Maria – “Un delicado equilibrio de poderes en el tablero peninsular. Las relaciones de María de Molina con Jaime II y su progenie (1319-1321)”. In ARIAS GUILLÉN, Fernando; REGLERO DE LA FUENTE, Carlos M. – María de Molina : gobernar en tiempos de crisis (1264-1321). Madrid : Dykinson, 2022, pp. 147-180.
LALINDE ABADIA, Jesús – “Virreyes y lugartenientes medievales en la Corona de Aragón”. Cuadernos de historia de España 38 (1960), pp. 97-172.
MARCHI VAN CAUWELAERT, Vannina – “Les Corses, acteurs “ internationaux” au bas Moyen Âge ? Lecture croisée des archives aragonaises et génoises (XIIIe-XVe siècle)”. Archivio Storico Italiano 181-3 (2023), pp. 451-498.
MARCHI VAN CAUWELAERT, Vannina – Un royaume dans la mer. L’archipel corso-sarde du XIIIe au XVe siècle. Paris : Classiques Garnier, 2024.
MARTÍNEZ FERRANDO, Josep Ernesto – Jaime II de Aragon. Su vida familiar. 2 vols. Barcelone : Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1948.
MELE, Giampaolo – “Giovanni I d’Aragona, il Musico, tra cultura “cortese”, Scisma d’Occidente e la progettata spedizione contro gli Arborea”. In MELE, Giampaolo – Giudicato d’Arborea e marchesato d’Oristano: proiezioni mediterranee e aspetti di storia locale. vol. 2. Oristano : Istar, 2000, pp. 699-760.
MELONI, Maria Giuseppina – “Arrigo della Rocca : un nobile corso al servizio del re d’Aragona”. Medioevo. Saggi e rassegne 18 (1993), pp. 9-26.
MELONI, Maria Giuseppina - “Un episodio della politica mediterranea di Alfonso il Magnanimo: l’occupazione di Calvi (ottobre 1420-aprile 1421)”. Medioevo. Saggi e rassegne 21 (1996), pp. 107-126.
PÉQUIGNOT, Stéphane – “Le “premier voyage à Rome” de Jacques II d’Aragon”. In GUENÉE, Bernard; MOEGLIN, Jean-Marie (dir.) – Relations, échanges, transferts en Occident au cours des derniers siècles du Moyen Âge, hommage à Werner Paravicini. Paris : Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, 2011, pp. 135-164.
PÉQUIGNOT, Stéphane – “Un chemin de roi : Pierre IV d’Aragon dans son Livre”. In MONNET, Pierre ; SCHMITT, Jean-Claude – Autobiographies souveraines. Paris : Éditions de la Sorbonne, 2012, pp. 179-199.
PETTI BALBI, Giovanna – “I maonesi e la maona di Corsica : un esempio di aggregazione economica e sociale”. Mélanges de l’École française de Rome 93-1 (1993), pp. 147-170.
PONSICH, Claire – Réseaux et gouvernement d’une femme de pouvoir: l’exemple de Yolande de Bar (1365-1431). Paris : Université de Paris VIII, 2022. Thèse de doctorat.
RYDER, Alan – Alfonso the Magnanimous. King of Aragon, Naples, and Sicily, 1396-1458. Oxford: Clarendon Press, 1990.
SALAVERT Y ROCA, Vicente – El tratado de Anagni y la expansión mediterránea de la Corona de Aragón. Saragosse : Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1952.
SENATORE, Francesco – “Al servizio di due re. Ambasciatori e consiglieri di Giovanni II d’Aragona e di Ferrante re di Napoli (1458-1469)”. In NIETO SORIA, José Manuel; VILLAROEL GONZÁLEZ, Óscar – Diplomacia y cultura política en la península Ibérica (siglos XI al XV). Madrid: Sílex, 2021, pp. 173-194.
SIMBULA, Pinuccia Franca – “Ugone III d’Arborea”. Dizionario biografico degli Italiani. vol. 97. Rome : Treccani, 2020.
La società mediterranea all’epoca del Vespro: XI congresso di storia della Corona d’Aragona. 3 vols. Palerme : université de Palerme, 1984
TASIS I MARCA, Rafael – Pere el Cerimoniós i els seus fills. Barcelone: Ediciones Vincens Vives, 1957
In the name of the father? The diplomacy of Prince João of Portugal (1474-1481)
Prince João assumed some protagonism in the life of the kingdom of Portugal from 1471 onwards, when he was part of the army that conquered Arzila (North Africa), and successively increased his preponderance in governance until the end of the life of his father, King Afonso V. This article describes, analyses and seeks to interpret João's “escalation” in the political leadership of the kingdom with a focus on his participation in diplomatic activities. The preponderance he achieved during the war with Castile (1475-1479) and the establishment of peace (1479-1480) stands out. This was a period in which he often acted autonomously and led political lines different from those defended by his father.
Bibliographical references
Sources
Manuscript sources
Évora, Biblioteca Pública de Évora, Manizola, códice 177.
Lisbon, Arquivo Municipal de Lisboa, Chancelaria régia, Livro dos Pregos.
Paris, Bibliothèque nationale de France, Manuscrit portugais 20.
Simancas, Archivo General de Simancas, Cancillería, Registro del Sello de Corte, LEG, 148003, 302.
Printed sources
CASTILLO, Diego Enríquez del – Crónica de Enrique IV. Ed. Aureliano Sánchez Martín. Valladolid: Secretariado de Publicaciones, Universidad de Valladolid, 1994.
CHAVES, Álvaro Lopes de – Livro de apontamentos (1438-1489). Ed. Anastásia Mestrinho Salgado and Abílio José Salgado. Lisbon: Imprensa Nacional - Casa da Moeda, 1983.
Descobrimentos portugueses. Documentos para a sua história. Vol. III. Ed. João Martins da Silva Marques. 2nd edition. Lisbon: Instituto Nacional de Investigação Científica, 1988.
Documentos referentes a las relaciones con Portugal durante el reinado de los Reyes Católicos. Vol. I. Ed. Antonio de la Torre e Luis Suárez Fernández. Valladolid: CSIC, 1958.
Documentos sobre relaciones internacionales de los Reyes Católicos. Vol. I. Ed. Antonio de la Torre. Barcelona: CSIC, 1949.
As Gavetas da Torre do Tombo. 12 vols. Ed. António da Silva Rego. Lisbon: Centro de Estudos Históricos Ultramarinos, 1960-1972.
GÓIS, Damião de – Crónica do Príncipe D. João. Ed. Graça Almeida Rodrigues. Lisbon: Universidade Nova de Lisboa, 1977.
Hechos del condestable Don Miguel Lucas de Iranzo (crónica del siglo XV). Ed. Juan de Mata Carriazo. Granada: Universidad de Granada, 2009.
LEÃO, Duarte Nunes de – “Crónica e vida del rey D. Afonso o V”. In LEÃO, Duarte Nunes de - Crónicas dos reis de Portugal. Ed. M. Lopes de Almeida. Oporto: Lello & Irmão, 1975, pp. 781-1010.
Memorias de Don Enrique IV de Castilla. Vol. II. Madrid: Real Academia de la Historia, 1913.
Monumenta Henricina. Vol. IV. Ed. António Joaquim Dias Dinis. Coimbra: Comissão Executiva das Comemorações do Quinto Centenário da Morte do Infante Dom Henrique, 1962.
PINA, Rui de – “Crónica do senhor rei D. Afonso V”. In PINA, Rui de - Crónicas. Ed. M. Lopes de Almeida. Oporto: Lello & Irmão Editores, 1977, pp. 577-881.
PINA, Rui de – “Crónica d’el rei D. João II”. In PINA, Rui de – Crónicas. Ed. M. Lopes de Almeida. Oporto: Lello & Irmão Editores, 1977, pp. 883-1033.
PULGAR, Fernando del – Crónica de los Reyes Católicos. 2 vols. Ed. Juan de Mata Carriazo. Granada: Editorial Universidad de Granada, 2008.
RESENDE, Garcia de – Crónica de D. João II e Miscelânea. Ed. Joaquim Veríssimo Serrão. Lisbon: Imprensa Nacional - Casa da Moeda, 1991.
SÍCULO, Lucio Marineo – Vida y hechos de los Reyes Católicos. Madrid: Atlas, 1943.
TOLEDO, Doctor de – Cronicón de Valladolid (1333-1539). Valladolid: Grupo Princiano, Caja de Ahorros de Valladolid, 1984.
ZURITA, Jerónimo – Anales de Aragón. 8 vols. Ed. Ángel Canellas Lopez. Saragoça: Institución Fernando el Católico, 2003.
Studies
El acceso al trono: concepción y ritualización. Pamplona: Gobierno de Navarra, 2017.
AGUIAR, Miguel – Cavaleiros e cavalaria. Ideologia, práticas e rituais aristocráticos em Portugal nos séculos XIV e XV. Oporto: Teodolito, 2018.
AZCONA, Tarsicio de – “Capitulaciones matrimoniales entre Alfonso V de Portugal e Isabel de Castilla en 1465”. Edad Media. Revista de Historia 5 (2002), pp. 135-159.
BARBER, Richard – Edward, Prince of Wales and Aquitaine: a biography of the Black Prince. Martlesham: Boydell, 2003.
BARTLETT, Robert – Blood royal. Dynastic politics in medieval Europe. Cambridge: Cambridge University Press, 2021.
BLANCHARD, Joël – Louis XI. Paris: Perrin, 2015.
COSTA, João Paulo Oliveira e – “D. Afonso V e o Atlântico”. In COSTA, João Paulo Oliveira e – Mare Nostrum. Em busca de honra e riqueza. Lisbon: Temas e Debates, 2013, pp. 25-62.
DIAS, José João Alves; BRAGA, Isabel M. R. Mendes Drumond; BRAGA, Paulo Drumond – “A conjuntura”. In SERRÃO, Joel; MARQUES, A. H. de Oliveira (Dir.) – Nova História de Portugal. Vol. V. - Portugal do Renascimento à Crise Dinástica. Coord. José João Alves Dias. Lisbon: Editorial Presença, 1998, pp. 689-760.
DUARTE, Luís Miguel – Ceuta. 1415. Lisbon: Livros Horizonte, 2015.
ENCARNAÇÃO, Marcelo Augusto da – A batalha de Toro. Oporto: Fronteira do Caos, 2014.
FARIA, Diogo – “O papel da diplomacia na preparação da conquista de Ceuta”. Fragmenta Historica 7 (2019), pp. 37-53.
FARIA, Diogo – A diplomacia dos reis de Portugal no final da Idade Média (1433-1495). 2 vols. Oporto: Universidade do Porto, 2021. PhD Thesis.
FARIA, Diogo; MARIANI, Andrea – “’Todos hão de ficar cegos’: l’Italia di fine XV secolo osservata da un cardinale portoghese”. Mediterranea: ricerche storiche 41 (2017), pp. 695-706.
FAVIER, Jean – Louis XI. Paris: Fayard, 2001.
FONSECA, Luís Adão – O Tratado de Tordesilhas e a diplomacia luso-castelhana no século XV. Lisbon: Edições Inapa, 1991.
FONSECA, Luís Adão – Os descobrimentos e a formação do Oceano Atlântico. Lisbon: Comissão Nacional para as Comemorações dos Descobrimentos Portugueses, 1999.
FONSECA, Luís Adão da – D. João II. Lisbon: Temas e Debates, 2007.
FRANCISCO OLMOS, José María – El príncipe heredero en las Coronas de Castilla y Aragón durante la Baja Edad Media. Madrid: Universidad Complutense de Madrid, 1995. PhD Thesis.
FREITAS, Judite A. Gonçalves de – “Teemos por bem e mandamos”. A burocracia régia e os seus oficiais em meados de Quatrocentos (1439-1460). Cascais: Patrimonia, 2001.
GARCIA, Michel – “La crónica castellana en el siglo XV”. In LUCÍA MEGÍAS, José Manuel; GRACIA ALONSO, Paloma; MARTÍN DAZA, Carmen (eds.) – Actas. II Congreso Internacional de la Asociación Hispánica de Literatura Medieval. Alcalá de Henares: Universidad de Alcalá, 1992, pp. 53-70.
GIESEY, Ralph E. – Le rôle méconnu de la loi salique. La succession royale, XIVe-XVIe siècles. Paris: Les Belles Lettres, 2007.
GODINHO, Vitorino Magalhães – “Introdução”. In Documentos sobre a expansão quatrocentista portuguesa. Ed. Vitorino Magalhães Godinho. Vol. I. Lisbon: Imprensa Nacional - Casa da Moeda, 2011, pp. 11-30.
GOMES, Saul António – D. Afonso V. O Africano. Lisbon: Círculo de Leitores, 2006.
LACHAUD, Frédérique; PENMAN, Michael A. (eds.) – Making and breaking the rules. Succession in medieval Europe, c. 1000- c. 1600. Turnhout: Brepols, 2008.
LADERO QUESADA, Miguel Ángel – La España de los Reyes Católicos. 4th edition. Madrid: Alianza Editorial, 2014.
LAZZARINI, Isabella – Communication and conflict. Italian Diplomacy in Early Renaissance, 1350-1520. Oxford: Oxford University Press, 2015.
MARQUES, A. H. de Oliveira – História de Portugal. Vol. I. 14th edition. Lisbon: Editorial Presença, 2010.
MENDONÇA, Manuela – D. João II. 2nd edition. Lisbon: Editorial Estampa, 1995.
OLIVEIRA, Luís Filipe; RODRIGUES, Miguel Jasmins – “Um processo de reestruturação do domínio social da nobreza: a titulação na 2.ª dinastia”. Revista de História Económica e Social 22 (1988), pp. 77-114.
PÉQUIGNOT, Stéphane – Au nom du roi. Pratique diplomatique et pouvoir durant le règne de Jacques II d’Aragon (1291-1327). Madrid: Casa de Velázquez, 2009.
SANTARÉM, Visconde de – Quadro elementar das relações políticas e diplomáticas de Portugal com as diversas potências do mundo…, vol. X. Paris, Lisbon: J. P. Aillaud, Academia Real das Ciências, 1854.
SERRÃO, Joaquim Veríssimo – Relações históricas entre Portugal e a França (1430-1481). Paris: Fundação Calouste Gulbenkian, Centro Cultural Português, 1975.
SOUSA, Armindo de – “1325-1481”. In MATTOSO, José (Dir.) – História de Portugal Vol. II. A monarquia feudal. Coord. José Mattoso. Lisbon: Editorial Estampa, 1997, pp. 261-466.
SOUSA, Armindo de – “Os cronistas e o imaginário do século XV (breve reflexão sobre a crónica enquanto discurso”. In SOUSA, Armindo de – O parlamento medieval português e outros estudos. Oporto: Fio da Palavra: 2014, pp. 509-513.
SPIEGEL, Gabrielle M. – “Theory into practice: reading medieval chronicles”. In KOOPER, Erik (ed.) - Medieval Chronicle. Leiden: Brill, 1996. pp. 1-12.
SUÁREZ FERNÁNDEZ, Luis – Enrique IV de Castilla. La difamación como arma política. Barcelona: Ariel, 2001.
SUÁREZ FERNÁNDEZ, Luis – Nobleza y Monarquia. Endimiento y rivalidad. Madrid: La Esfera de los Libros, 2005.
SUÁREZ FERNÁNDEZ, Luis – Isabel I. Reina. Barcelona: Ariel, 2015.O príncipe João assumiu algum protagonismo na vida do reino de Portugal a partir de 1471, quando integrou o exército que conquistou Arzila (Norte de África), e aumentou sucessivamente a sua preponderância na governação até ao final da vida do seu pai, o rei Afonso V. Este artigo descreve, analisa e procura interpretar essa “escalada” de João na condução política do reino com foco na sua participação em atividades diplomáticas. Destaca-se a preponderância que alcançou durante a guerra com Castela (1475-1479) e o estabelecimento da paz (1479-1480), um período em que muitas vezes atuou autonomamente e protagonizando linhas políticas diferentes das que eram defendidas pelo seu pai.
Referências bibliográficas
Fontes
Fontes manuscritas
Évora, Biblioteca Pública de Évora, Manizola, códice 177.
Lisbon, Arquivo Municipal de Lisboa, Chancelaria régia, Livro dos Pregos.
Paris, Bibliothèque nationale de France, Manuscrit portugais 20.
Simancas, Archivo General de Simancas, Cancillería, Registro del Sello de Corte, LEG, 148003, 302.
Fontes impressas
CASTILLO, Diego Enríquez del – Crónica de Enrique IV. Ed. Aureliano Sánchez Martín. Valladolid: Secretariado de Publicaciones, Universidad de Valladolid, 1994.
CHAVES, Álvaro Lopes de – Livro de apontamentos (1438-1489). Ed. Anastásia Mestrinho Salgado and Abílio José Salgado. Lisbon: Imprensa Nacional - Casa da Moeda, 1983.
Descobrimentos portugueses. Documentos para a sua história. Vol. III. Ed. João Martins da Silva Marques. 2nd edition. Lisbon: Instituto Nacional de Investigação Científica, 1988.
Documentos referentes a las relaciones con Portugal durante el reinado de los Reyes Católicos. Vol. I. Ed. Antonio de la Torre e Luis Suárez Fernández. Valladolid: CSIC, 1958.
Documentos sobre relaciones internacionales de los Reyes Católicos. Vol. I. Ed. Antonio de la Torre. Barcelona: CSIC, 1949.
As Gavetas da Torre do Tombo. 12 vols. Ed. António da Silva Rego. Lisbon: Centro de Estudos Históricos Ultramarinos, 1960-1972.
GÓIS, Damião de – Crónica do Príncipe D. João. Ed. Graça Almeida Rodrigues. Lisbon: Universidade Nova de Lisboa, 1977.
Hechos del condestable Don Miguel Lucas de Iranzo (crónica del siglo XV). Ed. Juan de Mata Carriazo. Granada: Universidad de Granada, 2009.
LEÃO, Duarte Nunes de – “Crónica e vida del rey D. Afonso o V”. In LEÃO, Duarte Nunes de - Crónicas dos reis de Portugal. Ed. M. Lopes de Almeida. Oporto: Lello & Irmão, 1975, pp. 781-1010.
Memorias de Don Enrique IV de Castilla. Vol. II. Madrid: Real Academia de la Historia, 1913.
Monumenta Henricina. Vol. IV. Ed. António Joaquim Dias Dinis. Coimbra: Comissão Executiva das Comemorações do Quinto Centenário da Morte do Infante Dom Henrique, 1962.
PINA, Rui de – “Crónica do senhor rei D. Afonso V”. In PINA, Rui de - Crónicas. Ed. M. Lopes de Almeida. Oporto: Lello & Irmão Editores, 1977, pp. 577-881.
PINA, Rui de – “Crónica d’el rei D. João II”. In PINA, Rui de – Crónicas. Ed. M. Lopes de Almeida. Oporto: Lello & Irmão Editores, 1977, pp. 883-1033.
PULGAR, Fernando del – Crónica de los Reyes Católicos. 2 vols. Ed. Juan de Mata Carriazo. Granada: Editorial Universidad de Granada, 2008.
RESENDE, Garcia de – Crónica de D. João II e Miscelânea. Ed. Joaquim Veríssimo Serrão. Lisbon: Imprensa Nacional - Casa da Moeda, 1991.
SÍCULO, Lucio Marineo – Vida y hechos de los Reyes Católicos. Madrid: Atlas, 1943.
TOLEDO, Doctor de – Cronicón de Valladolid (1333-1539). Valladolid: Grupo Princiano, Caja de Ahorros de Valladolid, 1984.
ZURITA, Jerónimo – Anales de Aragón. 8 vols. Ed. Ángel Canellas Lopez. Saragoça: Institución Fernando el Católico, 2003.
Estudos
El acceso al trono: concepción y ritualización. Pamplona: Gobierno de Navarra, 2017.
AGUIAR, Miguel – Cavaleiros e cavalaria. Ideologia, práticas e rituais aristocráticos em Portugal nos séculos XIV e XV. Oporto: Teodolito, 2018.
AZCONA, Tarsicio de – “Capitulaciones matrimoniales entre Alfonso V de Portugal e Isabel de Castilla en 1465”. Edad Media. Revista de Historia 5 (2002), pp. 135-159.
BARBER, Richard – Edward, Prince of Wales and Aquitaine: a biography of the Black Prince. Martlesham: Boydell, 2003.
BARTLETT, Robert – Blood royal. Dynastic politics in medieval Europe. Cambridge: Cambridge University Press, 2021.
BLANCHARD, Joël – Louis XI. Paris: Perrin, 2015.
COSTA, João Paulo Oliveira e – “D. Afonso V e o Atlântico”. In COSTA, João Paulo Oliveira e – Mare Nostrum. Em busca de honra e riqueza. Lisbon: Temas e Debates, 2013, pp. 25-62.
DIAS, José João Alves; BRAGA, Isabel M. R. Mendes Drumond; BRAGA, Paulo Drumond – “A conjuntura”. In SERRÃO, Joel; MARQUES, A. H. de Oliveira (Dir.) – Nova História de Portugal. Vol. V. - Portugal do Renascimento à Crise Dinástica. Coord. José João Alves Dias. Lisbon: Editorial Presença, 1998, pp. 689-760.
DUARTE, Luís Miguel – Ceuta. 1415. Lisbon: Livros Horizonte, 2015.
ENCARNAÇÃO, Marcelo Augusto da – A batalha de Toro. Oporto: Fronteira do Caos, 2014.
FARIA, Diogo – “O papel da diplomacia na preparação da conquista de Ceuta”. Fragmenta Historica 7 (2019), pp. 37-53.
FARIA, Diogo – A diplomacia dos reis de Portugal no final da Idade Média (1433-1495). 2 vols. Oporto: Universidade do Porto, 2021. PhD Thesis.
FARIA, Diogo; MARIANI, Andrea – “’Todos hão de ficar cegos’: l’Italia di fine XV secolo osservata da un cardinale portoghese”. Mediterranea: ricerche storiche 41 (2017), pp. 695-706.
FAVIER, Jean – Louis XI. Paris: Fayard, 2001.
FONSECA, Luís Adão – O Tratado de Tordesilhas e a diplomacia luso-castelhana no século XV. Lisbon: Edições Inapa, 1991.
FONSECA, Luís Adão – Os descobrimentos e a formação do Oceano Atlântico. Lisbon: Comissão Nacional para as Comemorações dos Descobrimentos Portugueses, 1999.
FONSECA, Luís Adão da – D. João II. Lisbon: Temas e Debates, 2007.
FRANCISCO OLMOS, José María – El príncipe heredero en las Coronas de Castilla y Aragón durante la Baja Edad Media. Madrid: Universidad Complutense de Madrid, 1995. PhD Thesis.
FREITAS, Judite A. Gonçalves de – “Teemos por bem e mandamos”. A burocracia régia e os seus oficiais em meados de Quatrocentos (1439-1460). Cascais: Patrimonia, 2001.
GARCIA, Michel – “La crónica castellana en el siglo XV”. In LUCÍA MEGÍAS, José Manuel; GRACIA ALONSO, Paloma; MARTÍN DAZA, Carmen (eds.) – Actas. II Congreso Internacional de la Asociación Hispánica de Literatura Medieval. Alcalá de Henares: Universidad de Alcalá, 1992, pp. 53-70.
GIESEY, Ralph E. – Le rôle méconnu de la loi salique. La succession royale, XIVe-XVIe siècles. Paris: Les Belles Lettres, 2007.
GODINHO, Vitorino Magalhães – “Introdução”. In Documentos sobre a expansão quatrocentista portuguesa. Ed. Vitorino Magalhães Godinho. Vol. I. Lisbon: Imprensa Nacional - Casa da Moeda, 2011, pp. 11-30.
GOMES, Saul António – D. Afonso V. O Africano. Lisbon: Círculo de Leitores, 2006.
LACHAUD, Frédérique; PENMAN, Michael A. (eds.) – Making and breaking the rules. Succession in medieval Europe, c. 1000- c. 1600. Turnhout: Brepols, 2008.
LADERO QUESADA, Miguel Ángel – La España de los Reyes Católicos. 4th edition. Madrid: Alianza Editorial, 2014.
LAZZARINI, Isabella – Communication and conflict. Italian Diplomacy in Early Renaissance, 1350-1520. Oxford: Oxford University Press, 2015.
MARQUES, A. H. de Oliveira – História de Portugal. Vol. I. 14th edition. Lisbon: Editorial Presença, 2010.
MENDONÇA, Manuela – D. João II. 2nd edition. Lisbon: Editorial Estampa, 1995.
OLIVEIRA, Luís Filipe; RODRIGUES, Miguel Jasmins – “Um processo de reestruturação do domínio social da nobreza: a titulação na 2.ª dinastia”. Revista de História Económica e Social 22 (1988), pp. 77-114.
PÉQUIGNOT, Stéphane – Au nom du roi. Pratique diplomatique et pouvoir durant le règne de Jacques II d’Aragon (1291-1327). Madrid: Casa de Velázquez, 2009.
SANTARÉM, Visconde de – Quadro elementar das relações políticas e diplomáticas de Portugal com as diversas potências do mundo…, vol. X. Paris, Lisbon: J. P. Aillaud, Academia Real das Ciências, 1854.
SERRÃO, Joaquim Veríssimo – Relações históricas entre Portugal e a França (1430-1481). Paris: Fundação Calouste Gulbenkian, Centro Cultural Português, 1975.
SOUSA, Armindo de – “1325-1481”. In MATTOSO, José (Dir.) – História de Portugal Vol. II. A monarquia feudal. Coord. José Mattoso. Lisbon: Editorial Estampa, 1997, pp. 261-466.
SOUSA, Armindo de – “Os cronistas e o imaginário do século XV (breve reflexão sobre a crónica enquanto discurso”. In SOUSA, Armindo de – O parlamento medieval português e outros estudos. Oporto: Fio da Palavra: 2014, pp. 509-513.
SPIEGEL, Gabrielle M. – “Theory into practice: reading medieval chronicles”. In KOOPER, Erik (ed.) - Medieval Chronicle. Leiden: Brill, 1996. pp. 1-12.
SUÁREZ FERNÁNDEZ, Luis – Enrique IV de Castilla. La difamación como arma política. Barcelona: Ariel, 2001.
SUÁREZ FERNÁNDEZ, Luis – Nobleza y Monarquia. Endimiento y rivalidad. Madrid: La Esfera de los Libros, 2005.
SUÁREZ FERNÁNDEZ, Luis – Isabel I. Reina. Barcelona: Ariel, 2015
Like Father, like Son? A glimpse at some cases of parallel diplomacy in 15th century Mamluk Cairo
Against the assumption that premodern diplomacy was mostly taking place among equals, this article aims to investigate several cases of parallel diplomacy during the 15th century between the Timurids, the Qara Qoyunlu and the Mamluk sultanate in Cairo. While during the previous period official rulers were indeed dominating the diplomatic stage, it seems that in the fifteenth century, members of their family (sons and even grandson) also took part in the game. The paper aims to present those cases and highlight the importance of diplomatic letter collection for the study of intra-Muslim contacts beyond the sultans.
Bibliographical references
Sources
Manuscript sources
Paris, Bibliothèque Nationale de France, MS ar. 4440.
Printed sources
ʿABD AL-BĀSIṬ B. KHALĪL – Nayl al-amal fī ḏayl al-duwal. Ed. ʿU. ʿA. al-Salām Tadmurī. 9 vols. Beyrouth: al-Maktabah al-ʿAṣriyyah, 2002.
AL-ʿAYNĪ – ʿIqd al-jumān fī tārīḫ ahl al-zamān. Ed. ʿA. al-R. al-Ṭanṭāwī. Cairo: al-Zahrāʾ li-l-iʿlām al-ʿarabī, 1989.
AL-ʿASQALĀNĪ, Ibn Ḥajar – Inbā’ al-ghumr bi-abnāʾ al-ʿumr fī ’l-taʾrīkh. Ed. Ḥ. Ḥabashī. 4 vols. Cairo: Lajnat iḥiyāʾ al-turāṯ al-islāmī, 1969-1998.
AL-BIQĀʿĪ – Tāʾrīkh al-Biqāʿī. Ed. M.S. Ibn Shadīd al-ʿAwfī. 3 vols. Jīzah: Hajar li ’l-ṭibāʿa wa ’l-nashr wa ’l-tawzīʿ wa ’l-iʿlān, 1992.
AL-MAQRĪZĪ – Kitāb al-Sulūk li maʿrifat duwal al-muluk. Ed. M.M. Ziyādah. vols. 1-2. 3rd ed. Cairo: Dār al-Kutub, 2006-2007 (1st ed. 1939-1958).
AL-MAQRĪZĪ – Kitāb al-Sulūk li maʿrifat duwal al-muluk. Ed. S.ʿA.-F. ʿĀšūr. vols. 3-4. 2nd ed. Cairo: Dār al-Kutub, 2007 (1st ed. 1970-1973).
AL-SAKHĀWĪ – Wajīz al-kalām fī ’l-dhayl ʿalà duwal al-islām. Ed. B.ʿA. Maʿrūf, Gh.F. al-Ḥarastānī, A. al-Khaṭīmī. 4 vols. Beirut: Muʾassasat al-Risālah, 1995.
AL-SAKHĀWĪ – Al-Tibr al-masbūk fī dhayl al-Sulūk. Ed. S. ʿA.-F. ʿĀshūr. 4 vols. Cairo: Dār al-Kutub, 2002-2007.
AL-ṢAYRAFĪ – Nuzhat al-nufūs wa ’l-abdān fī tawārīkh al-zamān. Ed. Ḥ.Ḥabashī. 4 vols. Cairo: al-Hayʾah al-Miṣrīyah al-ʿĀmmah li ’l-Kitāb, 1970-1994.
IBN ḤIJJAH – Qahwat al-inshāʾ. Ed. R. Veselý. Berlin: Klaus Schwarz Verlag, 2005.
IBN IYĀS – Badāʾiʿ al-zuhūr fī waqāʾiʿ al-duhūr. Ed. M. Muṣṭafà. 2nd ed. 6 vols, Cairo: Dār al-Kutub, 2008.
IBN TAGHRIBIRDĪ – Ḥawādith al-duhūr fī maḍà al-ayyām wa ’l-shuhūr. Ed. F.M. Shaltūt. Cairo: Lajnat iḥyāʾ al-turāth al-islāmī, 1990.
IBN TAGHRĪBIRDĪ – Al-Nujūm al-zāhirah fī mulūk Miṣr wa ’l-Qāhirah. 2nd ed. 16 vols. Cairo: Dār al-kutūb, 2005-2006 (1st edition: 1963-1971).
Studies
BAUDEN, Frédéric – "Les Relations diplomatiques entre les sultans mamlouks circassiens et les autres pouvoirs du Dār al-Islām. L'apport du ms. ar. 4440 (BNF, Paris)". Annales Islamologiques 41 (2007), pp. 1-29.
BAUDEN, Frédéric; DEKKICHE, Malika (eds.) – Mamluk Cairo. A Crossroads for Embassies. Studies on diplomacy and diplomatics. Leiden: Brill, 2021.
DEKKICHE, Malika – Le Caire, carrefour des ambassades. Étude historique et diplomatique de la correspondance échangée entre les sultans mamlouks circassiens et les souverains timourides et turcomans (Qara Qoyunlu – Qaramanides) au XVe s. d’après le ms. Ar. 4440 (BnF, Paris). 2 vols. Liège: University of Liège, 2011. PhD. Thesis.
DEKKICHE, Malika – “The Correspondence Exchanged Between Mamluks and Timurids in the Fifteenth Century: Study of an Unpublished Source (BnF.ms.ar. 4440)”. Eurasian Studies 11 (2013), pp. 131-160.
DEKKICHE, Malika – "New source, new debate: re-evaluation of the Mamluk-Timurid struggle for religious supremacy in the Hijaz (Paris, BnF MS ar. 4440)". MSR 18 (2014-2015), pp. 247-271.
DEKKICHE, Malika – "Diplomacy at its Zenith. A Case of Study: Agreement Between the Mamluks and the Timurids on the Sending of the Kiswah". In BAUDEN, Frédéric (ed.) – Material Culture and diplomatic contacts between the Latin West, Byzance and the Islamic East (11th-15th centuries). Leiden: Brill, 2021, pp. 115-142.
FAVEREAU, Marie (ed.) – Annales Islamologiques 41: Les conventions diplomatiques dans le monde musulman. L'Umma en partage (2007).
GULLY, Adrian – The Culture of Letter Writing. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2008.
JACKSON, Peter; LOCKHART, Lawrence (eds.) – The Cambridge History of Iran: The Timurids and Safavids Periods. Vol. 6. Cambridge: Cambridge University Press, 1986.
MANZ, Beatrice F. – Power, Politics and Religion in Timurid Iran. Cambridge: Cambridge University Press, 2007.
ROEMER, H. R. – “The Successors of Tīmūr”. In JACKSON, Peter; LOCKHART, Lawrence (eds.) – The Cambridge History of Iran: The Timurids and Safavids Periods. Vol. 6. Cambridge: Cambridge University Press, 1986, pp. 98-146.
ROEMER, H. R. – “The Türkmen Dynasties”. In JACKSON, Peter; LOCKHART, Lawrence (eds.) – The Cambridge History of Iran: The Timurids and Safavids Periods. Vol. 6. Cambridge: Cambridge University Press, 1986, pp. 147-188.
SOWERBY, Tracey A.; MARKIEWICZ, Christopher – Diplomatic Cultures at the Ottoman Court, c. 1500-1630. New York: Routledge, 2021.
SUBTELNY, Maria E. – Timurids in Transition. Tuko-Persian Politics and Acculturation in Medieval Iran. Leiden, Boston: Brill, 2007, p. 36.
TADAYOSHI, Kikuchi –"An Analysis of ʿAbd al-Bāsiṭ al-Ḥanafī al-Malaṭī's Description of the Year 848: On the Process of Writing History in the Late Fifteenth Century". Mamlūk Studies Review 10:1 (2006), pp. 29-54.
WOODS, John E. – The Aq Qoyunlu. Clan, Confederation, Empire. Salt Lake City: University of Utah Press, 1999.Contra a suposição de que a diplomacia pré-moderna ocorria principalmente entre iguais, este artigo pretende investigar vários casos de diplomacia paralela durante o século XV entre os Timurids, os Qara Qoyunlu e o sultanato Mamluk no Cairo. Embora durante o período anterior os governantes oficiais dominassem, efetivamente, a cena diplomática, parece que no século XV, os membros da sua família (filhos e até netos) também participavam nesta dinâmica. O artigo pretende apresentar esses casos e destacar a importância da recolha de cartas diplomáticas para o estudo dos contactos intra-muçulmanos para além dos sultões.
Referências bibliográficas
Fontes
Fontes manuscritas
Paris, Bibliothèque Nationale de France, MS ar. 4440.
Fontes impressas
ʿABD AL-BĀSIṬ B. KHALĪL – Nayl al-amal fī ḏayl al-duwal. Ed. ʿU. ʿA. al-Salām Tadmurī. 9 vols. Beyrouth: al-Maktabah al-ʿAṣriyyah, 2002.
AL-ʿAYNĪ – ʿIqd al-jumān fī tārīḫ ahl al-zamān. Ed. ʿA. al-R. al-Ṭanṭāwī. Cairo: al-Zahrāʾ li-l-iʿlām al-ʿarabī, 1989.
AL-ʿASQALĀNĪ, Ibn Ḥajar – Inbā’ al-ghumr bi-abnāʾ al-ʿumr fī ’l-taʾrīkh. Ed. Ḥ. Ḥabashī. 4 vols. Cairo: Lajnat iḥiyāʾ al-turāṯ al-islāmī, 1969-1998.
AL-BIQĀʿĪ – Tāʾrīkh al-Biqāʿī. Ed. M.S. Ibn Shadīd al-ʿAwfī. 3 vols. Jīzah: Hajar li ’l-ṭibāʿa wa ’l-nashr wa ’l-tawzīʿ wa ’l-iʿlān, 1992.
AL-MAQRĪZĪ – Kitāb al-Sulūk li maʿrifat duwal al-muluk. Ed. M.M. Ziyādah. vols. 1-2. 3rd ed. Cairo: Dār al-Kutub, 2006-2007 (1st ed. 1939-1958).
AL-MAQRĪZĪ – Kitāb al-Sulūk li maʿrifat duwal al-muluk. Ed. S.ʿA.-F. ʿĀšūr. vols. 3-4. 2nd ed. Cairo: Dār al-Kutub, 2007 (1st ed. 1970-1973).
AL-SAKHĀWĪ – Wajīz al-kalām fī ’l-dhayl ʿalà duwal al-islām. Ed. B.ʿA. Maʿrūf, Gh.F. al-Ḥarastānī, A. al-Khaṭīmī. 4 vols. Beirut: Muʾassasat al-Risālah, 1995.
AL-SAKHĀWĪ – Al-Tibr al-masbūk fī dhayl al-Sulūk. Ed. S. ʿA.-F. ʿĀshūr. 4 vols. Cairo: Dār al-Kutub, 2002-2007.
AL-ṢAYRAFĪ – Nuzhat al-nufūs wa ’l-abdān fī tawārīkh al-zamān. Ed. Ḥ.Ḥabashī. 4 vols. Cairo: al-Hayʾah al-Miṣrīyah al-ʿĀmmah li ’l-Kitāb, 1970-1994.
IBN ḤIJJAH – Qahwat al-inshāʾ. Ed. R. Veselý. Berlin: Klaus Schwarz Verlag, 2005.
IBN IYĀS – Badāʾiʿ al-zuhūr fī waqāʾiʿ al-duhūr. Ed. M. Muṣṭafà. 2nd ed. 6 vols, Cairo: Dār al-Kutub, 2008.
IBN TAGHRIBIRDĪ – Ḥawādith al-duhūr fī maḍà al-ayyām wa ’l-shuhūr. Ed. F.M. Shaltūt. Cairo: Lajnat iḥyāʾ al-turāth al-islāmī, 1990.
IBN TAGHRĪBIRDĪ – Al-Nujūm al-zāhirah fī mulūk Miṣr wa ’l-Qāhirah. 2nd ed. 16 vols. Cairo: Dār al-kutūb, 2005-2006 (1st edition: 1963-1971).
Estudos
BAUDEN, Frédéric – "Les Relations diplomatiques entre les sultans mamlouks circassiens et les autres pouvoirs du Dār al-Islām. L'apport du ms. ar. 4440 (BNF, Paris)". Annales Islamologiques 41 (2007), pp. 1-29.
BAUDEN, Frédéric; DEKKICHE, Malika (eds.) – Mamluk Cairo. A Crossroads for Embassies. Studies on diplomacy and diplomatics. Leiden: Brill, 2021.
DEKKICHE, Malika – Le Caire, carrefour des ambassades. Étude historique et diplomatique de la correspondance échangée entre les sultans mamlouks circassiens et les souverains timourides et turcomans (Qara Qoyunlu – Qaramanides) au XVe s. d’après le ms. Ar. 4440 (BnF, Paris). 2 vols. Liège: University of Liège, 2011. PhD. Thesis.
DEKKICHE, Malika – “The Correspondence Exchanged Between Mamluks and Timurids in the Fifteenth Century: Study of an Unpublished Source (BnF.ms.ar. 4440)”. Eurasian Studies 11 (2013), pp. 131-160.
DEKKICHE, Malika – "New source, new debate: re-evaluation of the Mamluk-Timurid struggle for religious supremacy in the Hijaz (Paris, BnF MS ar. 4440)". MSR 18 (2014-2015), pp. 247-271.
DEKKICHE, Malika – "Diplomacy at its Zenith. A Case of Study: Agreement Between the Mamluks and the Timurids on the Sending of the Kiswah". In BAUDEN, Frédéric (ed.) – Material Culture and diplomatic contacts between the Latin West, Byzance and the Islamic East (11th-15th centuries). Leiden: Brill, 2021, pp. 115-142.
FAVEREAU, Marie (ed.) – Annales Islamologiques 41: Les conventions diplomatiques dans le monde musulman. L'Umma en partage (2007).
GULLY, Adrian – The Culture of Letter Writing. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2008.
JACKSON, Peter; LOCKHART, Lawrence (eds.) – The Cambridge History of Iran: The Timurids and Safavids Periods. Vol. 6. Cambridge: Cambridge University Press, 1986.
MANZ, Beatrice F. – Power, Politics and Religion in Timurid Iran. Cambridge: Cambridge University Press, 2007.
ROEMER, H. R. – “The Successors of Tīmūr”. In JACKSON, Peter; LOCKHART, Lawrence (eds.) – The Cambridge History of Iran: The Timurids and Safavids Periods. Vol. 6. Cambridge: Cambridge University Press, 1986, pp. 98-146.
ROEMER, H. R. – “The Türkmen Dynasties”. In JACKSON, Peter; LOCKHART, Lawrence (eds.) – The Cambridge History of Iran: The Timurids and Safavids Periods. Vol. 6. Cambridge: Cambridge University Press, 1986, pp. 147-188.
SOWERBY, Tracey A.; MARKIEWICZ, Christopher – Diplomatic Cultures at the Ottoman Court, c. 1500-1630. New York: Routledge, 2021.
SUBTELNY, Maria E. – Timurids in Transition. Tuko-Persian Politics and Acculturation in Medieval Iran. Leiden, Boston: Brill, 2007, p. 36.
TADAYOSHI, Kikuchi –"An Analysis of ʿAbd al-Bāsiṭ al-Ḥanafī al-Malaṭī's Description of the Year 848: On the Process of Writing History in the Late Fifteenth Century". Mamlūk Studies Review 10:1 (2006), pp. 29-54.
WOODS, John E. – The Aq Qoyunlu. Clan, Confederation, Empire. Salt Lake City: University of Utah Press, 1999
Cerâmica, povoamento e formações sociais entre Tejo e Mondego, nos séculos VI a XIV
A investigação desenvolvida teve como objetivo principal identificar os processos históricos que determinaram a ocorrência, anteriormente constatada, de dois universos técnico-culturais totalmente distintos no que à produção cerâmica diz respeito, especialmente distinguíveis no registo arqueológico do século X em diante e que revelam a implantação de formações sociais igualmente diversas. Um deles, vulgarmente nomeado como islâmico, caracteriza-se, sinteticamente, pela difusão progressiva de novas morfologias e técnicas ornamentais com origem primeva nas latitudes meridionais da antiga Hispânia, dinâmica que consideramos mais útil do ponto de vista interpretativo que a utilização de designações que remetem para âmbitos religiosos ou étnicos. Enquanto o segundo, por vezes adjetivado como cristão, apresenta igualmente traços distintivos, de onde se destaca uma manifesta impermeabilidade a influxos exógenos à sua área de ocorrência, em geral localizada a norte do Tejo, pelo que preferimos nomeá-lo como fundo autóctone-setentrional.
Referências bibliográficas
ARCE SAINZ, Fernando; MORENO MARTÍN, Francisco Jose – “La construcción de iglesias como herramienta para el conocimiento del territorio tardoantiguo y altomedieval en la Meseta Norte”. In CABALLERO ZOREDA, Luís; MATEOS CRUZ, Pedro e CORDERO RUIZ, Tomas (coord.) – Visigodos y Omeyas. El território. Mérida: Consejo Superior de Investigaciones Cientificas\Junta de Extremadura-Consorcio de Mérida, 2012, pp. 97-122.
BARBOSA, Pedro Gomes; MIRANDA, José António Godinho – Marcas de Poder. Moedas visigodas em território português. Lisboa: Banco de Portugal, 2006.
BARCELÓ, Carmen – “Lisboa y Almanzor (374 H. / 985 d. C.)”. Conímbriga LII (2013), pp.165-194.
BARROCA, Mário Jorge – Epigrafia Medieval Portuguesa (862-1422), 5 volumes. Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian\Fundação para a Ciência e Tecnologia, 2000.
CABALLERO, Luís; ARCE, Fernando e UTRERO, Maria de los Ángeles – “São Gião de Nazaré (Portugal). Un tipo original de iglesia”. Arqueología de la Arquitectura 2 (2003), pp. 75-79.
FERNANDES, Hermenegildo – “Em torno de Santarém: posição e funções”. In ARRUDA, Ana Margarida; ALMEIDA, Maria José; VIEGAS, Catarina (coord.) – De Scallabis a Santarém. Lisboa: Museu Nacional de Arqueologia, 2002, pp. 47-58.
FUERTES SANTOS, Maria del Camino – La cerámica medieval de Cercadilla, Córdoba. Tipología, decoración y función. Córdova: Junta de Andalucía - Consejería de Cultura, 2010.
GONZÁLEZ, Cristina – “Quinta da Granja 1 (Maiorga, Alcobaça): novos dados sobre o povoamento da Estremadura na Alta Idade Média”. In ARNAUD, José Morais; MARTINS, Andrea; NEVES, César (coord.) – Arqueologia em Portugal - 150 Anos. Lisboa: Associação dos Arqueólogos Portugueses, 2013, pp. 913 – 921.
GUTIÉRREZ LLORET, Sonia - “De Teodomiro a Tudmīr. Los primeros tiempos desde la arqueología (s. VII-IX)”. In De Mahoma a Carlomagno. Los primeros tiempos (siglos VII-IX). XXXIX Semana de Estudios Medievales, Estella, 17-20 de julio de 2012. Pamplona: Gobierno de Navarra, Departamento de Cultura, Turismo y Relaciones Institucionales, 2013, pp. 229- 283.
LIBERATO, Marco; SANTOS, Helena; SANTOS, Nuno – “A evolução da malha urbana de um povoado de fronteira: Torres Novas, séculos XII a XV. Um contributo arqueológico acerca dos “momentos fundacionais” dos concelhos medievais portugueses, entre Tejo e Mondego”. In Atas del VII Congresso de Arqueologia Peninsular, no prelo.
MANZANO MORENO, Eduardo – La frontera de Al-Andaluz en la época de los Omeyas. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1991.
MARQUES, A. H. de Oliveira; SERRÃO, Joel (dir.) – Nova História de Portugal. Vol. III – Portugal em definição de fronteiras. Lisboa: Editorial Presença, 1993.
PICARD, Christophe – Le Portugal musulman (VIIIe-XIIIe siècle): l'Occident d'al- Andalus sous domination islamique. Paris: Maisonneuve e Larose, 2000.
QUIRÓS CASTILLO, Juan Antonio; BENGOETXEA REMENTERIA, Belén – Arqueología III: Arqueología medieval y posmedieval. Madrid: Universidad Nacional de Educación a Distancia, 2010.
REI, António - O Gharb al-Andalus Al-Aqsâ na geografia árabe (séculos III h. / IX d.C. - XI h. / XVII d.C.). Lisboa: Instituto de Estudos Medievais, 2012.
WICKHAM, Chris – “Memories of Underdevelopment: What Has Marxism Done for Medieval History, and What Can It Still Do?” . In WICKHAM, Chris - Marxist History‐ Writing for the Twenty‐First Century. Oxford: Oxford University Press for the British Academy, 2007, pp. 32-48.
WICKHAM, Chris – Una historia nueva de la Alta Edad Media: Europa y el mundo mediterráneo, 400-800. Barcelona: Crítica, 2016
Estudar a caça régia segundo os seus espaços e oficiais
A caça sempre pressupôs, por definição, uma demonstração de superioridade. Através dela o Homem impôs-se sobre o mundo natural, perseguindo-o ainda antes de o conseguir domesticar. Embora, nos primórdios da humanidade, a captura de presas tenha sido uma necessidade absoluta do Homem, no período medieval ultrapassou-se esse propósito, sendo perseguidos outros objetivos, ainda que sem deixar cair os pressupostos antropológicos mais primitivos desta atividade.
Referências bibliográficas
Fontes
Fontes impressas
História florestal, aquícola e cinegética: colectânea de documentos existentes no Arquivo Nacional da Torre do Tombo: chancelarias reais. Vol. I-IV. Ed. Carlos Baeta Neves. Lisboa: Ministério da Agricultura e Pescas Direcção-Geral do Ordenamento e Gestão Florestal, 1980-1983.
Ordenações Afonsinas: Livro I. Ed. Mário de Almeida Costa; Eduardo Borges Nunes. Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian, 1998.
Estudos
ABEELE, Baudouin van den – “Le faucon sur la main : un parcours iconographique médiéval”. In BAGLIANI, Agostino Paravicini; ABEELE, Baudouin van den (ed.) – La chasse au Moyen Âge. Société, traités, symboles. Florença: SISMEL-Edizioni del Galluzzo, 2000, pp. 87-109.
ALMEIDA, Jayme Duarte de – “A caça em Portugal através dos tempos”. In COSTA, Carlos Eurico da (dir.) – A Caça em Portugal. vol. I. Lisboa: Editorial Estampa, 1988, pp. 41-70.
BARROS, Henrique Gama – História da Administração Pública em Portugal nos séculos XII a XV. Tomos VI e IX. Lisboa: Livraria Sá da Costa - Editora, 1950-1953.
CARVALHO, António Eduardo Teixeira de – A chancelaria régia e os seus oficiais em 1468. Porto: Universidade do Porto, 2001. Dissertação de Mestrado.
COELHO, Maria Helena da Cruz; RILEY, Carlos Guilherme – “Sobre a Caça Medieval”. Estudos Medievais 9 (1988), pp. 221-267.
CRESPO, Carlos – A arte de falcoaria. Lisboa: INAPA, 1999.
CRESPO, Carlos – Falcoaria: Arte Real/ Falconry: a Royal Art. Lisboa: Clube do Colecionador dos Correios, 2013.
DEVY-VARETA, Nicole – “Para uma geografia histórica da floresta portuguesa: as matas medievais e a "coutada velha" do Rei”. Revista da Faculdade de Letras-Geografia 1ª série 1 (1985), pp. 47-67.
DEVY-VARETA, Nicole – “Para uma geografia histórica da floresta: do declínio das matas medievais à política florestal do Renascimento (XV-XVI)”. Revista da Faculdade de Letras-Geografia 1ª série 2 (1986), pp. 5-37;
FARIA, Tiago Viúla de – “Para uma abordagem multi- e interdisciplinar à zooantropologia histórica: primeiras reflexões a partir do Projecto FALCO”. Medievalista 34 (2023), pp. 543-544.
FARIA, Tiago Viúla de; MARTINS, Diana; SOUSA, Afonso Soares de – “Correspondência entre pares: a falcoaria como elo entre Aragão e Portugal no século XIV”. In BARBERINI, Fabio; RAGUIN, Marjolaine – “Cantar quer’eu dos Aragón e dos de Catalunha”. La Couronne d’Aragon à la croisée des cultures. Paris: Classiques Garnier, 2024 (em preparação).
GOMES, Maria de Almeida – O Homem, o animal e a floresta – uma abordagem ao Livro de Montaria de D. João I de Portugal. Braga: Universidade do Minho, 1997. Dissertação de Mestrado.
GOMES, Rita Costa – A Corte dos Reis de Portugal no Final da Idade Média. Lisboa: Difel, 1995.
GOMES, Rita Costa – “Monarquia e território: residências reais portuguesas, séculos XIV a XVI”. In SABATIER, Gérard; GOMES, Rita Costa (eds.) - Lugares de Poder. Europa séculos XV a XX. Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian, 1998, pp. 84-105.
GOMES, Saul António – “Leiria: Crescimento e Consolidação”. In GOMES, Saul António (ed.) - Forais de Leiria. Leiria: Textiverso, 2017, pp. 35-104.
LOURO, Andreia Fontenete – “Wolf hunting in Portugal in the Middle Ages (12th-15th Centuries)”. Cuadernos del CEMyR 31 (2023), pp. 115-137.
MARQUES, A. H. de Oliveira – A Sociedade Medieval Portuguesa. Lisboa: Esfera dos Livros, 2010.
MARTINS, Miguel Gomes – Para Bellum: organização e prática da guerra em Portugal durante a Idade Média: 1245-1367. Coimbra: Imprensa da Universidade de Coimbra, 2007.
MONTEIRO, João Gouveia – A guerra em Portugal nos finais da Idade Média. Lisboa: Editorial Notícias, 1998.
MORUJÃO, Maria do Rosário – “A floresta e o fogo em Portugal até ao século XVI”. In Actas do II Encontro Pedagógico sobre Risco de Incêndio Florestal. Coimbra: Núcleo de Investigação Científica de Incêndios Florestais, 1994, pp. 41-62.
NEVES, Carlos Baeta – “Alguns dos Principais Aspectos da Política Florestal em Portugal até ao Século XVII”. Boletim do Instituto dos Produtos Florestais (1980), pp. 1-6.
NEVES, Carlos Baeta – “Subsídios para a História da Falcoaria em Portugal”. Boletim da Sociedade de Geografia de Lisboa 101/1-6 (1983), pp. 21-46.
RODRIGUES, Ana Maria – “Hunting, Jousting, and Fighting on Horseback according to King João I and King Duarte of Portugal”. In ROPA, Anastasija; DAWSON, Timothy (eds.) - Echoing Hooves: Studies on Horses and Their Effects on Medieval Societies. Leiden/Boston: Brill, 2022, pp. 204-222.
SILVA, Manuela Santos – Óbidos Medieval: Estruturas Urbanas e Administração Concelhia. Lisboa: Universidade Nova de Lisboa, 1987. Dissertação de Mestrado.
SILVA, Manuela Santos – Óbidos e a sua região na Baixa Idade Média. Lisboa: Universidade de Lisboa, 1997. Tese de Doutoramento.
SOUSA, Afonso Soares de – Monteiros e Montarias em Portugal na Idade Média. Coimbra: Universidade de Coimbra, 2023. Dissertação de Mestrado.
SOUSA, Afonso Soares de – “Salvaguardar as florestas régias: os oficiais periféricos e a gestão dos recursos naturais no Portugal medieval”. Revista Territórios e Fronteiras 16/2 (2023), pp. 23-36.
SOUSA, Afonso Soares de; MARTINS, Diana – “Royal Hunting Household: a study of the Portuguese Medieval reality”. In SEQUEIRA, Joana (ed.) – Domestic interiors and household consumption in Europe, 1000-1500. Coimbra: Imprensa da Universidade de Coimbra, 2025 (em preparação).
TRÁPAGA MONCHET, Koldo – “El estudio de los bosques reales de Portugal a través de la legislación forestal en las dinastías Avis, Habsburgo y Braganza (ca. 1435-1650)”. Philostrato. Revista de Historia y Arte 1 (2017), pp. 5-27.
TRÁPAGA MONCHET, Koldo – “Las políticas forestales en los reinos de Castilla y Portugal (siglos XV-XVII)”. In DATTERO, Alessandra (ed.) – Il bosco: Biodiversità, diritti e culture dal medioevo al nostro tempo. Roma: Viella, 2022, pp. 85-103.
TRÁPAGA MONCHET, Koldo; ROMERO-CALCERRADA, Raúl – “Forest policies, administration, and management of the Leiria pinewood in Portugal (13th – 18th centuries)”. Management & Organizational History 17/3-4 (2022), pp. 138-165.
VENTURA, Leontina Domingos – A Nobreza de Corte de D. Afonso III. 2 vols. Coimbra: Universidade de Coimbra, 1992. Tese de Doutoramento
The hospital renaissance in the Iberian Peninsula (14th-16th centuries)
In December 2022 I defended at the University of Zaragoza the doctoral dissertation The hospital renaissance in the Iberian Peninsula: a proposal from the written culture (1374-1549) within the Doctoral Program in Heritage, Societies and Border Spaces of the Campus Iberus. This educational framework has been fundamental for the development of a comparative history essay that has analyzed the hospital transformations between chronological borders – the Middle Ages and the Early Modern Age – and geographical ones – the Crown of Aragon and the Crown of Castile. In turn, this effort has been nourished by my experience as an FPI predoctoral researcher at the Spanish National Research Council (IH-CCHS-CSIC, Madrid) and my membership in the Scripta manent project and the interdisciplinary platform MEDhis (Social and Cultural History of the Mediterranean. Local contexts, Global dynamics).
Bibliographical references
Studies
ABREU, Laurinda – “O que ensinam os regimentos hospitalares? Um estudo comparativo entre os Hospitais das Misericórdias de Lisboa e do Porto (séculos XVI e XVII), a partir do Regimento do Hospital de Santa Maria Nuova de Florença”. In A solidariedade nos séculos: a confraternidade e as obras. Actas do I Congresso de História da Santa Casa de Misericórdia do Porto (Casa Diocesana de Vilar, 2 e 3 de Julho de 2009). Lisboa: Aletheia, 2009, pp. 267-285.
ABREU, Laurinda – The Political and Social Dynamics of Poverty, Poor Relief and Health Care in Early-Modern Portugal. New York: Routledge, 2016.
ARRIZABALAGA, Jon – “Poor Relief in Counter-Reformation Castile: an overview”. In GRELL, Ole P.; Cunningham, Andrew; ARRIZABALAGA, Jon (eds.) – Health Care and Poor Relief in Counter-Reformation Europe. London: Routledge, 1999, pp. 151-176.
ARRIZABALAGA, Jon – “Asistencia, caridad y nueva ética de la responsabilidad colectiva ante la salud y la pobreza en el espacio urbano occidental del Antiguo Régimen”. In HUGUET-TERMES, Teresa et al. (eds.) – Ciudad y hospital en el Occidente europeo (1300-1700). Lérida: Milenio, 2014, pp. 27-47.
BIANCHI, Francesco; Słoń, Marek – “Le riforme ospedaliere del Quattrocento in Italia e nell’Europa Centrale”. Ricerche di Storia Sociale e Religiosa 69 (2006), pp. 7-45.
CONEJO, Antoni – Domus seu hospitale: espais d'assistència i de salut a l'edat mitjana. University of Barcelona, Barcelona, 2013.
CONEJO, Antoni – “L’estudi dels hospitals a l’Edat Mitjana: una història sense punt i a banda”. SVMMA: Revista de Cultures Medievals 2 (2013), pp. 135-136.
FERRAGUD, Carmel – L'hospital, la dona y el capellà. L'hospital de Sant Andreu de Mallorca (1230-1445). Catarroja: Afers, 2022.
GARCÍA ORO, José; PORTELA SILVA, María José – Las reformas hospitalarias del Renacimiento en la corona de Castilla: del Gran Hospital de Santiago a los hospitales generales. Santiago de Compostela: El Eco Franciscano, 2005.
LÓPEZ TERRADA, María Luz – “Health Care and Poor Relief in the Crown of Aragón”. In GRELL, Ole P.; Cunningham, Andrew; ARRIZABALAGA, Jon (eds.) – Health Care and Poor Relief in Counter-Reformation Europe. London: Routledge, 1999, pp. 177-200.
MARINO, Salvatore – Ospedali e città nel Regno di Napoli. Le Annunziate: istituzioni, archivi e fonti (secc. XIV-XIX). Florencia: Leo S. Olschki Editore, 2014.
MARINO, Salvatore – “Economía y hospitales en el siglo XV. Aproximación comparativa entre los gastos de los hospitales de Barcelona, Milán y Nápoles”. In VILLANUEVA, Concepción; CONEJO, Antoni; VILLAGRASA-ELÍAS, Raúl (eds.) – Redes hospitalarias: historia, economía y sociología de la sanidad. Zaragoza: IFC, 2018, pp. 71-84.
MARINO, Salvatore – “Trabajo y aprendizaje en los hospitales de la Baja Edad Media. Aproximación comparativa entre Barcelona, Milán, Nápoles y Siena”. Reti Medievali Rivista 19.2 (2018), pp. 171-205.
Martínez García, Luis – El hospital del Rey de Burgos. Un señorío medieval en la expansión y en la crisis (siglos XIII y XIV). J. M. Garrido Garrido, Burgos, 1986.
Martínez García, Luis – “Pobres, pobreza y asistencia en la Edad Media hispana: balance y perspectivas”. Medievalismo 18 (2008), pp. 67-108.
De Pinho, Joana B. – “Antecedentes e componentes da reforma da assistência em Portugal nos alvores da Modernidade”. In O Hospital Real de Todos-os-Santos: Lisboa e a saúde. Lisboa: Câmara Municipal de Lisboa, 2021, pp. 221-237.
De Pinho, Joana B. – “Portugal e a Europa: as dimensões da reforma da assistência (séculos XIV-XVI)”. In O Hospital Real de Todos-os-Santos: Lisboa e a saúde. Câmara Municipal de Lisboa: Lisboa, 2021, pp. 239-253.
VILLAGRASA-ELÍAS, Raúl – La red de hospitales del Aragón medieval (ss. XII-XV). Saragossa: IFC-CSIC, 2016.
Villagrasa-Elías, Raúl – “La reforma antes de la reforma. Toledo y el hospital de la Santa Cruz (1494-1517)”. In BARBERO, Paula; BARRENA, Ana; LIZARDO, Rich (eds.) – Hospitales durante el Antiguo Régimen. Instituciones benéfico-asistenciales, siglos XV-XIX. Palermo: Palermo University Press, 2022, pp. 123-147.
VILLAGRASA-ELÍAS, Raúl – El renacimiento hospitalario en la península ibérica: una propuesta desde la cultura escrita (1374-1549). Saragossa: University of Zaragoza, 2022. PhD dissertation.
Villagrasa-Elías, Raúl – “El hospital rural como centro económico en el sur de Aragón (Rubielos de Mora y Puertomingalvo en los siglos XIV-XV)”. Edad Media. Revista de Historia 24 (2023), pp. 663-698.
Villagrasa-Elías, Raúl – “El viaje de lo escrito para el gobierno de la caridad: nobleza y modelos hospitalarios en la Corona de Castilla de los siglos XV y XVI”. Cuadernos de Historia Moderna 48.1 (2023), pp. 9-36.
Villagrasa-Elías, Raúl – “Mutación económica-hospitalaria en el estado señorial de los Fernández de Velasco (1380-1517)”. Studia Historica: Historia Medieval 41.2 (2023), pp. 183-203.
VILLAGRASA-ELÍAS, Raúl – “Reform and hospital models in Castile: the case of the Fernández de Velasco family (1374–1517)”. Journal of Medieval Iberian Studies 16:2 (2024), pp. 264-283.
Villagrasa-Elías, Raúl – Rethos: Retia Hospitalium. Web page https://rethos.scriptamanent.info/.
VILLAGRASA-ELÍAS, Raúl, – Pensar los hospitales del mundo ibérico (ss. XIV-XVI). Madrid: CSIC, in press
Hoje há História da Cultura, amanhã não sabemos (nos 20 anos do IEM)
Dados os limites de tempo, optei pela referência às instituições e grupos de investigação mais activos no âmbito da História da Cultura medieval, cingindo-me ao essencial e com a consciência de que esquecerei, inevitavelmente, contributos que deveriam constar.
No caso da História, nas universidades portuguesas, a História da Cultura adquiriu uma maior visibilidade a partir da reforma do plano de estudos da História nos finais dos anos setenta do século passado, que levou ao aparecimento, para a abordagem de cada período histórico, das disciplinas de ‘História económica e social’, ‘História institucional e política’ e ‘História cultural e das mentalidades’. A obra The Historiography of Medieval Portugal c. 1950-2010 dá conta dos seus inícios titubeantes e dos avanços registados a partir de então —quer no que toca à cultura latina, quer à que se exprimia já em galego-português—, na geração seguinte de historiadores, activos nas últimas décadas do século passado e na primeira do actual. Apesar da alteração das condições do trabalho historiográfico verificada a partir dos inícios deste século, na qual me deterei a seu tempo, as transformações de finais do século XX, suportadas pelo crescimento de mestrados e de doutoramentos que acompanhou o desenvolvimento da disciplina, puderam continuar a dar os seus frutos ainda na última década. Passo a sinalizar as instituições e grupos mais activos, com as áreas e temas sobre os quais incidiu a investigação efectuada, deixando de parte quer a edição de fontes, quer a obra dos colegas estrangeiros que participaram neste percurso pela História Cultural.
Referências bibliográficas
AGUIAR, Miguel – “As crónicas de Zurara: a corte, a aristocracia e a ideologia cavaleiresca em Portugal no século XV”. Medievalista [on line] 23 (jan-jun. 2018).
AILENII, Simona – A Tradução Galego-Portuguesa do Romance Arturiano. Os primeiros testemunhos. Porto: Estratégias Criativas, 2019.
BARREIRA, Catarina Fernandes – “Manuscritos universitários para o estudo da Teologia na livraria do Mosteiro de Alcobaça”. Lusitania Sacra, 2ª série, 33 (jan.-jun. 2016), pp. 99-128.
BARREIRA, Catarina Fernandes; SEIXAS, Miguel Metelo de (coord.) – D. Duarte e a sua Época. Arte, cultura, poder e espiritualidade. Lisboa: Instituto de Estudos Medievais, 2014.
CARVALHO, Helena Avelar de – ‘Vir sapiens dominabitur astris’. Astrological knowledge and practices in the portuguese medieval court (king John I to king Afonso V). Lisboa: Universidade Nova de Lisboa-FCSH, 2011. Tese de mestrado.
CORREIA, Ângela – Ama. A importância de um nome no conhecimento sobre os trovadores medievais galego-portugueses. Lisboa: Bibliotrónica Portuguesa, 2016.
CORREIA, Carla Sofia dos Santos – “A Razón de amor con los denuestos del agua y el vino e a poesia galego-portuguesa”. In Seminário Medieval 2009-2011. Porto: Estratégias criativas, 2011, pp. 95-155.
CORREIA, Carla Sofia dos Santos – A Difusão Ibérica da Linguagem dos Trovadores Galego-Portugueses. Porto: Faculdade de Letras da Universidade do Porto, 2016. Tese de doutoramento.
CORREIA, Isabel Sofia Calvário – Do Lancelot ao Lançarote de Lago: tradição textual e difusão ibérica do romance arturiano contido no ms 9611 da Biblioteca Nacional de Espanha. Porto: Estratégias Criativas, 2015.
DIAS, Isabel de Barros – Metamorfoses de Babel. A historiografia ibérica (sécs. XIII-XIV): construções e estratégias textuais. Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian-Fundação para a Ciência e a Tecnologia, 2003.
FERNANDES, Hermenegildo (org.) – A Universidade Medieval em Lisboa (séculos XII-XIII). Lisboa: Tinta da China, 2013.
FERNANDES, Ricardo Jorge Cunha – A Representação da Realeza e da Nobreza na Crónica de 1419. Lisboa: Universidade Nova de Lisboa-FCSH, 2012. Tese de mestrado.
FERREIRA, Manuel Pedro – Antologia de Música em Portugal na Idade Média e no Renascimento. 2 vols, 2 CD. Lisboa: Arte das Musas, 2009.
FERREIRA, Manuel Pedro – Aspectos da Música Medieval no Ocidente Peninsular, 2 vols. Lisboa: INCM-FCG, 2009-2010.
FERREIRA, Manuel Pedro – “Antes de 1500: mil anos de música em Portugal”. In COSTA, Jorge Alexandre (coord.) – Olhares sobre a História da Música em Portugal. Coord. de Jorge Alexandre Costa. Vila do Conde: Verso da História, 2015, pp. 17-82.
FERREIRA, Maria do Rosário – A Lenda dos Sete Infantes. Arqueologia de um destino épico medieval. Coimbra: Faculdade de Letras da Universidade de Coimbra, 2006. Tese de doutoramento.
FERREIRA, Maria do Rosário – O Contexto Hispânico da Historiografia Portuguesa nos Séculos XIII e XIV. Coimbra: Imprensa da Universidade de Coimbra, 2010.
FERREIRA, Maria do Rosário – Pedro de Barcelos e a Escrita da História. Porto: Estratégias Criativas, 2019.
FIGUEIREDO, Albano – A Crónica medieval Portuguesa: génese e evolução de um género (sécs. XIV-XV). Coimbra: Faculdade de Letras da Universidade de Coimbra, 2005. Tese de doutoramento.
FONSECA, Luís Adão da – “Política e cultura nas relações luso-castelhanas no século XV”. Península. Revista de Estudos Ibéricos, nº 0 (2003), pp. 53-61.
GIURGEVICH, Luana; LEITÃO, Henrique – Clavis Bibliothecarum. Catálogos e inventários de livrarias e instituições religiosas em Portugal até 1834. Lisboa: Secretariado Nacional para os Bens Culturais da Igreja, 2016.
GOMES, Rita Costa – “Zurara and the Empire: Reconsidering fifteenth-century Portuguese Historiography”. Storia della Storiografia 47 (2005), pp. 56-89.
GOMES, Saul António – “La formation intellectuelle du clergé séculier portugais du XIIe au XIVe siècle”. In Carreiras Eclesiásticas no ocidente cristão: séc. XII-XIV. Lisboa: Universidade Católica Portuguesa/CEHR, 2007, pp. 101-120.
GOMES, Saul António – “Livros de ciência em bibliotecas medievais portuguesas”. Ágora. Estudos clássicos em debate 14.1 (2012), pp. 13-26.
GOMES, Saul António – “Testemunhos de exercícios abaciais e de autografia em mosteiros cistercienses femininos portugueses na Baixa Idade Média”. In ESPÍRITO SANTO, Arnaldo; PIMENTEL, Maria Cristina; FARMHOUSE, Paulo; FURTADO, Rodrigo (coord.) – Optimo Magistro Sodalivm et Amicorum Mvnvs. Homenagem a Aires A. Nascimento pelo seu 80º aniversário. Coord. de Arnaldo Espírito Santo, Maria Cristina Pimentel, Paulo Farmhouse e Rodrigo Furtado. Lisboa: Centro de Estudos Clássicos, 2022, pp. 575-596.
GONÇALVES, Elsa – De Roma ata Lixboa. Estudos sobre os cancioneiros galego-portugueses. Corunha: Real Academia Galega, 2016.
GOUVEIA, Mário de – O Limiar da Tradição no Moçarabismo Conimbricense: os ‘Anais de Lorvão’ e a memória monástica do território de fronteira. Lisboa: Universidade Nova de Lisboa-FCSH, 2008. Tese de mestrado.
KRUS, Luís – A Construção do Passado Medieval. Textos inéditos e publicados. Lisboa: Instituto de Estudos Medievais, 2011.
LARANJINHA, Ana Sofia – Artur, Tristão e o Graal. Porto: Estratégias Criativas, 2010.
LOPES, Graça Videira; FERREIRA, Manuel Pedro et al. (2011-) – Cantigas Medievais Galego Portuguesas [base de dados online]. Lisboa: Instituto de Estudos Medievais, FCSH/NOVA. [Consulta em 19 de janeiro de 2024] Disponível em: http://cantigas.fcsh.unl.pt.
LIMA, Mariana Ramos de – As Cantigas de Santa Maria de Terena–Milagres portugueses medievais. Lisboa: CESEM, 2021.
MARTIN, Georges; MIRANDA, José Carlos Ribeiro – Legitimação e Linhagem na Idade Média Peninsular. Homenagem a D. Pedro, conde de Barcelos. Porto: Estratégias Criativas, 2011.
MEIRINHOS, José Francisco – Estudos de Filosofia Medieval. Autores e temas portugueses. Porto Alegre: EST edições, 2007.
MEIRINHOS, José Francisco – “Intellectual history and the scholars”. In MATTOSO, José (Dir.) – The Historiography of Medieval Portugal c. 1950-2010, dir. de José Mattoso. Lisboa: Instituto de Estudos Medievais, 2011, pp. 349-379.
MEIRINHOS, José – “A Project on Petrus Hispanus: Editions and study of the attributed works”. Mediaevalia. Textos e estudos 35 (2016), pp. 149-166.
MIRANDA, José Carlos Ribeiro – Aurs Mesclatz ab Argen. Sobre a primeira geração de trovadores galego-portugueses. Porto: Edições Guarecer, 2004.
MIRANDA, José Carlos Ribeiro – “A Introdução à versão galego-portuguesa da Crónica de Castela (A2a): fontes e estratégias”. In FERREIRA, Maria do Rosário; LARANJINHA, Ana Sofia; MIRANDA, José Carlos Ribeiro (Org.) – Seminário Medieval 2007-2008. Org. de Maria do Rosário Ferreira, Ana Sofia Laranjinha e José Carlos Ribeiro Miranda. Porto: Estratégias Criativas, 2009, pp. 61-99.
MIRANDA, José Carlos Ribeiro – Os Trovadores e o Rapto de Elvira Anes da Maia. Porto: Estratégias Criativas, 2016
MOITA, Tiago Alexandre Asseiceira – O Livro Hebraico Português na Idade Média: do Sefer He-Aruk de Seia (1284-85) aos manuscritos iluminados tardo medievais da Escola de Lisboa e aos primeiros incunábulos. Lisboa: Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa, 2017. Tese de doutoramento.
MONTEIRO, João Gouveia – “La culture militaire de la noblesse portugaise à la fin du Moyen Âge”. In Quatre Études d’Histoire Militaire Médiévale Portugaise, Coimbra: Palimage, 2007, pp. 111-142.
MOREIRA, Filipe Alves – Afonso Henriques e a Primeira Crónica Portuguesa. Porto: Estratégias Criativas, 2008.
MOREIRA, Filipe Alves – “Um novo fragmento da Crónica Portuguesa de Espanha e Portugal de 1341-1342 e suas relações com a historiografia alfonsina”. In FERREIRA, Maria do Rosário; LARANJINHA, Ana Sofia; MIRANDA, José Carlos Ribeiro (Org.) – Seminário Medieval 2009-2011. Org. de Maria do Rosário Ferreira, Ana Sofia Laranjinha e José Carlos Ribeiro Miranda. Porto: Estratégias Criativas, 2011, pp. 289-321.
MOREIRA, Filipe A. – A Crónica de Portugal de 1419. Fontes, estratégias e posteridade. Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian e Fundação para a Ciência e a Tecnologia, 2013.
NASCIMENTO, Aires A. – O Scriptorium de Alcobaça: o longo percurso do livro manuscrito português. Alcobaça: Direcção-Geral do Património Cultural–Mosteiro de Alcobaça, 2018.
NASCIMENTO, Aires A. – Os Antigos Códices de Lorvão. Balanço de pesquisa e recuperação de tradições. Penacova: Município de Penacova, 2016.
NETO, Claudio André Conceição do Nascimento – As Ordens Militares na Cultura Escrita da Nobreza (1240-1350). Representações nas cantigas de escárnio e maldizer. Lisboa: Universidade Nova de Lisboa-FCSH, 2012. Tese de mestrado.
NORTE, Armando José Gomes – Letrados e Cultura Letrada em Portugal (sécs. XII e XIII). Lisboa: Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa, 2013. Tese de doutoramento.
NORTE, Armando – Os Intelectuais em Portugal na Idade Média. Lisboa: A Esfera dos Livros, 2020.
NORTE, Armando; OLIVEIRA-LEITÃO, André – “A mobilidade dos escolares portugueses: a peregrinatio academica entre os séculos XII e XV”. Lusitania Sacra, 2ª série, 33 (jan.-jul. 2016), pp. 43-98.
OLIVEIRA, Ana Maria Santos - Charamelas e Trombetas: Em torno da música na cronística portuguesa de finais da Idade Média. Porto: Faculdade de Letras da Universidade do Porto, 2019. Tese de mestrado.
OLIVEIRA, António Resende – “[A corte:] distracções e cultura”. In VENTURA, Leontina – D. Afonso III. Lisboa: Temas e Debates, 2009, pp. 270-317.
OLIVEIRA, António Resende de – “D. Afonso X, infante e trovador 2. A produção trovadoresca”. La Parola del Testo XIV/1 (2010), pp. 7-19.
OLIVEIRA, António Resende – “Na casa de Afonso X. O rei, a corte e os trovadores”. Revista de História das Ideias 31 (2010), pp. 53-76.
OLIVEIRA, António Resende de – “A produção trovadoresca de Afonso X. 2. Entre trovadores e jograis galego-portugueses”. La corónica 43.2 (Spring 2015), pp. 5-27.
PEDRO, Susana – O Género Diplomático ‘Notícia’ na Documentação Medieval Portuguesa (séculos X-XIII). Lisboa: Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa, 2008. Tese de doutoramento.
PONTES, Luís Filipe Matança da Costa Monteiro – Do Mundo da Corte ao Mundo da Memória. Subsídios para o estudo da mentalidade cavaleiresca da nobreza portuguesa (1400-1521). Lisboa: Universidade Nova de Lisboa-FCSH, 2008. Tese de mestrado.
REI, António José da Silva Botas – O Louvor da Hispânia na Cultura Letrada Medieval Peninsular. Das suas origens discursivas ao apartado geográfico da Crónica de 1344. Lisboa: Universidade Nova de Lisboa-FCSH, 2007. Tese de doutoramento
RÊPAS, Luís Miguel; BARREIRA, Catarina Fernandes – “La cultura escrita em los monasterios femininos del Císter em Portugal (siglos XIII-XV): balance y perspectivas”. Lusitania Sacra 45 (janeiro-junho 2022), pp. 33-51.
ROSA, Maria de Lurdes – “A santidade no Portugal medieval: narrativas e trajectos de vida”. In Santos e Demónios no Portugal Medieval. Porto: Fio da Palavra, 2010, pp. 15-67.
ROSA, Maria de Lurdes – “Espiritualidade(s) na corte (Portugal, c.1450-c.1520): que leituras, que sentidos?”. Anuario de Historia de la Iglesia 26 (2007), pp. 217-258.
SANTOS, Maria José de Azevedo – O Valor da Escrita em Tempos de Inês de Castro. Montemor-o-Velho: Câmara Municipal, 2005.
SEIXAS, Miguel Metelo; ROSA, Maria de Lurdes (coord.) – Estudos de Heráldica Medieval. Lisboa: Instituto de Estudos Medievais e Centro Lusíada de Estudos Genealógicos e Heráldicos, 2012.
SILVA, André Filipe Oliveira da – “Ensinar e aprender na Évora medieval”. Medievalista [Em linha] 24 (jul.-dez. 2018). Disponível em http://www2.fcsh.unl.pt/iem/medievalista/MEDIEVALISTA24/silva2403.html
SILVA, Tiago João Queimada e – As Metamorfoses de um Guerreiro: Afonso Henriques na cronística medieval. Coimbra: Faculdade de Letras da Universidade de Coimbra, 2011. Tese de mestrado.
SILVA, Tiago Queimada e – The Good Noblemen Who Conquered the Kingdom. Islam, Historiography, and Aristocratic Legitimation in Late-Medieval Portugal. Turku: Faculty of Humanities of the University of Turku, 2022.
SILVÉRIO, Carla Serapicos – Representações da Realeza na Cronística Medieval Portuguesa. A dinastia de Borgonha. Lisboa: Colibri, 2004.
SIMÕES, José Manuel – Representar o Saber. Os letrados na cronística medieval portuguesa. Lisboa: Edições Colibri, 2021.
SOBRAL, Cristina – “O modelo discursivo hagiográfico”. In LARANJINHA, Ana Sofia; MIRANDA, José Carlos Ribeiro (eds.) - Modelo. Actas do V Colóquio da Secção Portuguesa da Associação Hispânica de Literatura Medieval. Porto: Faculdade de Letras da Universidade do Porto, 2005, pp. 97-107.
SOBRAL, Cristina – “Hagiografia em Portugal: balanço e perspectivas”. Medievalista on line, ano 3, nº 3 (2007).
SOUSA, Bernardo Vasconcelos e – “A construção da memória sobre a batalha do Salado em Portugal”. In GONZÁLEZ JIMÉNEZ, Manuel; ROMERO-CAMACHO, Isabel Montes (dir.) – La Península Ibérica entre el Mediterráneo y el Atlántico. Siglos XIII-XIV. Cádiz: Sociedad Española de Estudios Medievales – Diputación de Cádiz, 2006, pp. 341-350.
SOUSA, Bernardo Vasconcelos e – “Medieval portuguese royal chronicles. Topics in a discourse of identity and power”. e-journal of Portuguese History 5/2 (2007).
TIBÚRCIO, Catarina – “A Crónica Geral de Espanha de 1344 entre os séculos XIV e XV. A génese de um scriptorium de Corte?”. In COELHO, André Madruga; SOUSA, Silvana R. Vieira de (dir.) - Juvenes–the Middle Ages seen by young researchers. Évora: Cidehus, 2020.
VITÓRIA, André Miguel da Cunha – The Legal Culture in Portugal from the Twelfth to the Fourteenth Centuries. Porto: Faculdade de Letras da Universidade do Porto, 2013. Tese de doutoramento