Teologia i Moralność
Not a member yet
618 research outputs found
Sort by
Wizja człowieka w transhumanizmie jako problem teologiczny
No full textThe paper presents a critical assessment of the anthropological assumptions of transhumanism, made from the perspective of Catholic moral theology. This theology refers here to realistic philosophy, in accordance with the indications of the encyclical Fides et ratio 68 and 83. Thus the starting point consists of the philosophical descriptions of transhumanist anthropology also because it is a polemic with some philosophical position. These descriptions are subsequently elaborated by theology (this methodology has been proper to moral theology since the Vaticanum II, and in Poland is described by P. Góralczyk). This approach gives the opportunity to see both philosophical and theological consequences resulting from the anthropological assumptions of transhumanism. The paper shows how the view of man changes when the metaphysical dimension of reality, and the truth of things in particular are intentionally omitted. Not only does the implementation of transhumanist ideas regarding man lead to a conflict with his Christian description, but also with the view of man proper to the entire Western culture to date. Transhumanist proposals also are utopian in nature.Artykuł ukazuje krytyczną ocenę antropologicznych założeń transhumanizmu, dokonanych z perspektywy katolickiej teologii moralnej. Teologia ta odwołuje się tu do filozofii realistycznej, zgodnie ze wskazaniami Encykliki Fides et ratio 68. i 83. Punktem wyjścia są więc opisy o charakterze filozoficznym, także dlatego, że jest to polemika ze stanowiskiem filozoficznym. Następnie opisy te zostają opracowane przez teologię (metodologia ta należy do teologii moralnej i została opisana przez P. Góralczyka). Daje to możliwość dostrzeżenia zarówno filozoficznych, jak i teologicznych konsekwencji wynikających z antropologicznych założeń transhumanizmu. Artykuł pokazuje, jak zmienia się obraz człowieka, gdy intencjonalnie pomija się wymiar metafizyczny rzeczywistości, a w szczególności prawdę rzeczy. Realizacja transhumanistycznych pomysłów odnośnie do człowieka prowadzi do konfliktu nie tylko z jego chrześcijańskim opisem, ale także z wizją człowieka właściwą dla całej dotychczasowej kultury zachodniej. Propozycje transhumanistyczne mają charakter utopijny
Aktualność przesłania Józefa Sebastiana Pelczara w świetle współczesnego nauczania papieskiego o formacji wewnętrznej i kryzysie tożsamości kapłańskiej
No full textThe article critically analyzes the historical thought of St. Joseph Sebastian Pelczar, whosecentenary of death we celebrated in 2024. The aim of thisanalysisis to present the concept of spiritual formation addressed by this author mainly to priests, but possible to undertake by allbelievers. Pelczar’s assumptions are very practical in nature and can be useful for clergy living today and increasingly experiencing a crisis of their own identity. In addition, they are complementary to the contemporary teaching of the Church, especially the reflections of the lastpopes: John Paul II, Benedict XVI and Francis.W artykule poddano krytycznej analizie historycznej myśl św. Józefa Sebastiana Pelczara, którego 100. rocznicę śmierci obchodziliśmy w 2024 roku. Celem tej analizy jest ukazanie koncepcji formacji duchowej skierowanej przez tego autora głównie do kapłanów, ale możliwej do podjęcia przez wszystkich wierzących. Założenia Pelczara mają bardzo praktyczny charakter i mogą być użyteczne dla duchownych żyjących obecnie i coraz częściej doświadczających kryzysu własnej tożsamości. Oprócz tego są one komplementarne ze współczesnym nauczaniem Kościoła, zwłaszcza refleksjami ostatnich papieży: Jana Pawła II, Benedykta XVI oraz Franciszka
Samotność w niepłodności jako wyzwanie duszpasterskie
No full textThe aim of the work is to discuss the problem of loneliness as a pastoral challenge in working with infertile couples. It was based on the experience of pastoral and therapeutic work and the results of surveys conducted in 2019 among a group of people affected by infertility. It must be stated that loneliness is a serious problem in infertility. Childless spouses need and expect the support of the Church, but they often feel left out and forgotten. Pastoral accompaniment alleviates the loneliness experienced in infertility and prevents a crisis of faith.Celem pracy jest omówienie problemu samotności jako wyzwania duszpasterskiego w pracy z parami niepłodnymi. Opierto się na doświadczeniu pracy duszpasterskiej i terapeutycznej oraz wynikach badań sondażowych, przeprowadzonych w 2019 roku w grupie osób dotkniętych problemem niepłodności. Należy stwierdzić, że samotność jest poważnym problemem w niepłodności. Małżonkowie bezdzietni potrzebują i oczekują wsparcia Kościoła, często jednak czują się pominięci, zapomniani. Duszpasterskie towarzyszenie łagodzi samotność doświadczaną w bezpłodności i zapobiega kryzysowi wiary
Hegel w Polsce
No full textHegel’s philosophy arrived in Poland in the late 1830s and became central to philosophical discourse during the Romantic era. Following failed uprisings, Polish thinkers adapted Hegelianism to address national crises, focusing on the philosophy of history and emphasizing activism, voluntarism, and national regeneration. August Cieszkowski and Edward Dembowski adapted Hegel’s historical idealism to emphasize future emancipation and material engagement. However, Hegel’s influence waned with the rise of positivism and Marxism. Later, post-war Marxist reinterpretations, particularly in the 1950s and 1960s, revived scholarly interest. Thinkers such as Tadeusz Juliusz Kroński, Bronisław Baczko, and Zbigniew Kuderowicz examined Hegel’s contributions to ethics, aesthetics, and political philosophy. Meanwhile, translators like Adam Landman made his works available in Polish. Despite the dominance of the analytical Lwów-Warsaw School, Hegel’s influence persisted through selective reinterpretation rather than strict adherence. Hegel’s influence in Poland reflects an evolving dialogue between philosophical systems and the sociopolitical needs of a stateless, and later, postwar nation.Filozofia Hegla dotarła do Polski pod koniec lat 30. XIX wieku i stała się centralnym punktem dyskursu filozoficznego epoki romantyzmu. Po nieudanych powstaniach polscy myśliciele zaadaptowali heglizm do rozwiązywania kryzysów narodowych, koncentrując się na filozofii dziejów i kładąc nacisk na aktywizm, dobrowolność i odrodzenie narodowe. August Cieszkowski i Edward Dembowski zaadaptowali historyczny idealizm Hegla, aby podkreślić przyszłą emancypację i zaangażowanie materialne. Jednak wpływ Hegla osłabł wraz z rozwojem pozytywizmu i marksizmu. Późniejsze, powojenne reinterpretacje marksizmu, szczególnie w latach 50. i 60. XX wieku, ożywiły zainteresowanie badaczy. Myśliciele tacy jak Tadeusz Juliusz Kroński, Bronisław Baczko i Zbigniew Kuderowicz badali wkład Hegla w etykę, estetykę i filozofię polityczną. W międzyczasie tłumacze, tacy jak Adam Landman, udostępnili jego dzieła w języku polskim. Pomimo dominacji analitycznej Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, wpływ Hegla utrzymywał się poprzez selektywną reinterpretację, a nie ścisłe przestrzeganie zasad. Wpływ Hegla w Polsce odzwierciedla ewoluujący dialog między systemami filozoficznymi a potrzebami społeczno-politycznymi bezpaństwowego, a później powojennego narodu
Rola postaw wychowawczych i modelującego wpływu rodziców na kształtowanie zadaniowej strategii radzenia sobie młodzieży w sytuacjach konfliktu społecznego
No full textThe aim of this study was to identify family predictors of task-oriented coping strategies among adolescents in situations of social conflict. The study was conducted among 893 adolescents (468 girls and 425 boys) aged 13–15. The Skala Postaw Rodzicielskich [Parental attitudes scale] (SPR) by Plopa, the Kwestionariusz do badania strategii radzenia sobie rodziców w sytuacji konfliktu społecznego [Questionnaire for assessing parents’ coping strategies in situations of social conflict] (SRwSK) by Borecka-Biernat, and the Kwestionariusz do badania strategii radzenia sobie młodzieży w sytuacji konfliktu społecznego [Questionnaire for assessing adolescents’ coping strategies in situations of social conflict] (KSMK) by Borecka-Biernat were used. Among the family determinants of an adolescent’s task-oriented response to emotional tension arising in a conflict situation, the correct parenting attitudes towards the adolescent child and providing the young person with task-oriented models of how parents cope in situations of social conflict have a significant impact. The results of this study provide theoretical guidelines for the development of educational strategies. These strategies could create active individuals who are capable of making efforts to resolve and overcome conflicts and who can deal rationally with problems related to school, peers, and the family home.Celem badań było poszukiwanie rodzinnych predyktorów strategii zadaniowego radzenia sobie dorastającej młodzieży w sytuacji konfliktu społecznego. Badania przeprowadzono wśród 893 osób (468 dziewcząt i 425 chłopców) w wieku 13–15 lat. Posłużono się Skalą Postaw Rodzicielskich (SPR) Plopy, Kwestionariuszem do badania strategii radzenia sobie rodziców w sytuacji konfliktu społecznego (SRwSK) Boreckiej-Biernat i Kwestionariuszem do badania strategii radzenia sobie młodzieży w sytuacji konfliktu społecznego (KSMK) Boreckiej-Biernat. Wśród rodzinnych uwarunkowań zadaniowego sposobu reagowania adolescenta na napięcie emocjonalne powstające w sytuacji konfliktowej istotny wpływ mają prawidłowe postawy wychowawcze rodziców wobec dorastającego dziecka oraz dostarczanie młodemu człowiekowi wzorów zadaniowego sposobu radzenia sobie rodziców w sytuacji konfliktu społecznego. Rezultaty tych badań stanowią wskazówki teoretyczne w opracowaniu strategii wychowawczych, kreujących jednostkę aktywną, zdolną do podejmowania wysiłków zmierzających do rozwiązania i przezwyciężania konfliktów oraz radzącą sobie w sposób racjonacjonalny z problemami dotyczącymi szkoły, kolegów i domu rodzinnego
Veritatis splendor nigdy się nie zdezaktualizuje
No full textReview:
Adrian Reimers. 2024. The Ethos of the Christian Heart: Reading Veritatis Splendor. South Bend: St. Augustine’s Press, ss. XII + 263Recenzja:
Adrian Reimers. 2024. The Ethos of the Christian Heart: Reading Veritatis Splendor. South Bend: St. Augustine’s Press, ss. XII + 26
Kluczowe punkty moralnej nauki św. Augustyna
No full textReflections of Saint Augustine’s teachings on moral issues fitinto the tradition of eudaimonistic ethics, the aim of which is the search for and achievement of happiness. Man can achieve this happiness only in union with God, who is his highest good. Man achieves this goal thanks to obedience to Gods’s law, in which the human will, guided by sanctifying grace, is able to overcome the negative effects of original sin and live with love, which is the dominant force in doing good. These fundamental assumptions of St. Augustine applies to all dimensions of human life.Refleksje św. Augustyna, dotyczące kwestii moralnych, wpisują się w tradycję etyki eudajmonistycznej, której celem jest poszukiwanie i osiągnięcie szczęścia. To szczęście człowiek może osiągnąć tylko w zjednoczeniu z Bogiem, który jest jego najwyższym dobrem. Człowiek osiąga ten cel dzięki posłuszeństwu prawu Bożemu, w którym ludzka wola, kierowana łaską uświęcającą, jest w stanie przezwyciężyć negatywne skutki grzechu pierworodnego i żyć miłością, która jest dominującą siłą w czynieniu dobra. Te fundamentalne założenia św. Augustyn aplikuje do wszystkich wymiarów ludzkiego życia
Profile moralne AI. Pomiar „postaw” dziesięciu chatbotów wobec katolickiego nauczania o rodzinie
No full textObjective: To measure and compare the moral profiles of ten AI chatbots in relation to Catholic teaching on family.
Methods: Testing of 10 AI systems (ChatGPT, Claude, Gemini, Copilot, DeepSeek, Mistral, Perplexity, Grok, MetaAI, Bielik) using 50 statements concerning Catholic teaching on family on a Likert scale of 1-5, conducted on June 21, 2025, in Rzeszów.
Results: Analysis of 500 evaluations revealed variation from M=1.50 (Mistral) to M=4.28 (DeepSeek). Eight out of ten systems demonstrated skeptical or neutral moral profiles (M<3.0). Western systems were characterized by high convergence of moral profiles (r>0.80). Marriage constituted the primary zone of conflict (M=1.94), while child-rearing represented an area of consensus (M=3.28). Thematic block analysis revealed differentiated moral consensus across various moral domains.
Conclusions: Five types of AI moral profiles were identified, along with the phenomenon of dominant AI systems distancing themselves from Catholic values. The majority of chatbots present moral profiles inconsistent with Church teaching. This indicates structural mechanisms shaping AI morality and the need for developing digital literacy among Catholic users in the context of technology’s invisible influence on moral formation.Cel: pomiar i porównanie profili moralnych dziesięciu chatbotów AI wobec katolickiego nauczania o rodzinie.
Metody: testowanie dziesięciu systemów AI (ChatGPT, Claude, Gemini, Copilot, DeepSeek, Mistral, Perplexity, Grok, MetaAI, Bielik) przy użyciu 50 twierdzeń, dotyczących katolickiego nauczania o rodzinie w skali Likerta 1-5, przeprowadzone 21 czerwca 2025 roku w Rzeszowie.
Wyniki: analiza 500 ocen ujawniła zróżnicowanie od M=1,50 (Mistral) do M=4,28 (DeepSeek). Osiem z dziesięciu systemów wykazało sceptyczne lub neutralne profile moralne (M<3,0). Systemy zachodnie charakteryzowały się wysoką zbieżnością profili moralnych (r>0,80). Małżeństwo stanowiło główną strefę konfliktu (M=1,94), wychowanie dzieci obszar konsensusu (M=3,28). Analiza bloków tematycznych ujawniła zróżnicowany konsensus moralny w różnych domenach moralnych.
Konkluzje: zidentyfikowano pięć typów profili moralnych AI oraz zjawisko dystansowania się dominujących systemów AI od wartości katolickich. Większość chatbotów prezentuje profile moralne sprzeczne z nauczaniem Kościoła. Wskazuje to na strukturalne mechanizmy kształtowania moralności AI i potrzebę rozwoju świadomości cyfrowej wśród użytkowników katolickich w kontekście niewidzialnego wpływu technologii na formację moralną
Etyka pracy z osobami starszymi
No full textContemporary demographic challenges, associated with a rapidly aging population, make it necessary for the medical community and the health care system to redefine ethical standards in working with the elderly. This paper attempts a multifaceted analysis of key ethical issues in the context of geriatric care, taking into account not only the fundamental principles of bioethics, but also the challenges posed by cognitive limitations, communication problems and the specifics of terminal care. Particular emphasis is placed on respecting patient autonomy, countering futile therapy and the need to develop interpersonal competence in the patient-medical staff relationship. The article is a voice in the discussion of the need to humanize modern geriatric medicine, advocating a model of care based on empathy, justice and human dignity in every phase of life.Współczesne wyzwania demograficzne, związane z dynamicznie starzejącym się społeczeństwem, stawiają przed środowiskiem medycznym oraz systemem opieki zdrowotnej konieczność redefinicji standardów etycznych w pracy z osobami starszymi. W niniejszym opracowaniu podjęto próbę wieloaspektowej analizy kluczowych zagadnień etycznych w kontekście opieki geriatrycznej, uwzględniając nie tylko fundamentalne zasady bioetyki, ale również wyzwania wynikające z ograniczeń poznawczych, problemów komunikacyjnych oraz specyfiki opieki terminalnej. Szczególny nacisk położono na poszanowanie autonomii pacjenta, przeciwdziałanie terapii daremnej oraz konieczność rozwijania kompetencji interpersonalnych w relacji pacjent–personel medyczny. Artykuł stanowi głos w dyskusji nad koniecznością humanizacji współczesnej medycyny geriatrycznej, postulując model opieki oparty na empatii, sprawiedliwości i godności człowieka w każdej fazie życia