Środkowoeuropejskie Studia Polityczne
Not a member yet
932 research outputs found
Sort by
Europa Środkowa jako przestrzeń doświadczeń granicznych: Dziedzictwo komunizmu a polskie podejście do uchodźców z Ukrainy
Full text linkThis text explores how the specific characteristics of Central Europe and the legacy of communism have shaped Polish attitudes toward Ukrainian refugees following the 2022 war. The author emphasizes Central Europe’s unique position “in-between” East and West, marked by a complex cultural and political identity that significantly influences perceptions of the Other. The article discusses historical and geopolitical factors that shaped Poland’s social response to the migration crisis. On one hand, there was a strong outpouring of empathy and solidarity rooted in shared historical trauma. On the other, the text examines emerging phenomena such as secondary trauma, aid fatigue, collective narcissism, and the influence of disinformation, all of which have contributed to a gradual shift in public sentiment. The article highlights the ambivalence in Polish responses to Ukrainians, shaped by the communist legacy and Central Europe’s uncertain place within the European cultural and political landscape.Tekst analizuje wpływ specyfiki Europy Środkowej oraz dziedzictwa komunizmu na polskie postawy wobec uchodźców z Ukrainy po 2022 roku. Autor podkreśla, że Europa Środkowa jako region „pomiędzy” Wschodem a Zachodem charakteryzuje się złożoną tożsamością kulturową i polityczną, która wywiera istotny wpływ na sposób postrzegania Innego. W artykule omówiono historyczne i geopolityczne uwarunkowania, które ukształtowały społeczną reakcję na kryzys migracyjny wywołany wojną. Z jednej strony, wskazuje się na wysoki poziom empatii i solidarności społecznej, zakorzeniony w doświadczeniach historycznych. Z drugiej – analizowane są zjawiska takie jak wtórna trauma, zmęczenie pomocą, kolektywny narcyzm i wpływ dezinformacji, które stopniowo zmieniają społeczne nastawienie. Artykuł ukazuje złożoność postaw Polaków wobec Ukraińców, wynikającą z niejednoznacznego dziedzictwa komunizmu oraz niepewnej pozycji regionu na mapie Europy
Konstrukcja dóbr osobistych i kształtowanie „nowych” dóbr osobistych w kontekście doktryny praw człowieka
Full text linkThis publication presents the phenomenon of shaping “new” personal rights in the context of human rights doctrine. The article starts with a presentation of the concept and regulation of personal rights in Polish law, followed by a discussion of the relationship between human rights and the protection of personal rights, as well as four contemporary trends in shaping “new” personal rights – these include, in particular, increasingly intensive protection of individuality, shaping “new” personal rights protecting relationships, and “new” personal rights resulting from the development of science, technology and the market economy – it should also be considered whether these are merely new ways of violating personal rights already recognised in doctrine and jurisprudence. The discussion concludes with a review of the contemporary phenomenon of attempts to treat interests protected by public law, as well as the interests of individuals related to the satisfaction of civilisational needs, as “new” personal rights.Publikacja przedstawia zjawisko kształtowania „nowych” dóbr osobistych w kontekście doktryny praw człowieka. Przeprowadzone w artykule rozważania rozpoczęto od przedstawienia pojęcia oraz sposobu regulacji dóbr osobistych w prawie polskim, następnie omówiono relację pomiędzy prawami człowieka a ochroną dóbr osobistych oraz cztery współczesne tendencje w kształtowaniu „nowych” dóbr osobistych – są nimi w szczególności: coraz bardziej intensywna ochrona indywidualności jednostki, kształtowanie „nowych” dóbr osobistych chroniących relacje, a ponadto „nowych” dóbr osobistych będących konsekwencją rozwoju nauki i technologii oraz gospodarki rynkowej – rozważyć przy tym należy, czy są to rzeczywiście nowe dobra osobiste, a nie jedynie naruszania dóbr osobistych już uznanych w doktrynie oraz w judykaturze. Rozważania kończy omówienie obserwowanego współcześnie zjawiska w postaci prób traktowania interesów chronionych uprawnieniami publicznoprawnymi, a także interesów jednostki związanych z zaspokajaniem potrzeb cywilizacyjnych jako „nowych” dóbr osobistych
Społeczeństwo i główne partie polityczne Republiki Czeskiej wobec pamięci o komunizmie
Full text linkCzech society is characterised by a negative attitude to the communist period, as opinion polls clearly show. However, some features of the past era find a positive social resonance (e.g. social security). At the same time, it is puzzling that the Communist Party of Bohemia and Moravia, which alludes to the bygone period not only in name but also in part with its programme, enjoyed relatively strong electoral support in the country (until 2021). The topic of communism is not currently a major point of political debate in the Czech Republic. There are few groupings that refer to it, as they are unable to attract new voters in this way. This is demonstrated by the situation of the Czech Communists, who have been an extra-parliamentary grouping since 2021, not least because of the ageing electorate to which they appealed.Czeskie społeczeństwo cechuje się negatywnym stosunkiem do okresu komunistycznego, co jednoznacznie wynika z badań opinii publicznej. Niektóre cechy minionych czasów znajdują jednak pozytywny rezonans społeczny (np. zabezpieczenie społeczne). Jednocześnie zastanawia fakt, że stosunkowo dużym poparciem wyborczym (do 2021 r.) cieszyła się w tym państwie Komunistyczna Partia Czech i Moraw, nawiązująca do minionego okresu nie tylko nazwą, ale i częściowo programem. Temat komunizmu nie stanowi obecnie istotnego punktu debaty politycznej w Republice Czeskiej. Nieliczne są ugrupowania, które do tego nawiązują, ponieważ w ten sposób nie są w stanie pozyskać nowych wyborców. Dowodzi tego sytuacja czeskich komunistów, którzy od 2021 r. są ugrupowaniem pozaparlamentarnym, m.in. z powodu starzejącego się elektoratu, do którego się odwoływali
Czy jesteśmy eko? Rola technologii w rewolucjonizowaniu przemysłu tworzyw sztucznych
Full text linkIn an era of growing environmental awareness, the plastics industry faces an urgent challenge to reduce its carbon footprint and environmental impact. Technology plays a key role in this process, not only supporting sustainable development but also enabling energy recovery from production processes. Innovations such as pyrolysis and advanced catalytic methods allow for partial recovery and reuse of energy consumed in manufacturing, thereby reducing reliance on primary energy sources. However, alongside the rising trend of eco-friendly production, the issue of greenwashing is also becoming more prominent. Some companies, institutions, and media outlets promote their actions as environmentally friendly without delivering real ecological benefits, leading to consumer misinformation.W dobie rosnącej świadomości ekologicznej, przemysł tworzyw sztucznych staje przed pilnym wyzwaniem redukcji swojego śladu węglowego i wpływu na środowisko. Kluczową rolę odgrywa tu technologia, która nie tylko wspiera zrównoważony rozwój, ale także umożliwia odzysk energii z procesów produkcyjnych. Dzięki innowacjom takim jak piroliza czy zaawansowane metody katalityczne, energia zużyta w produkcji może być częściowo odzyskana i ponownie wykorzystana, zmniejszając tym samym zapotrzebowanie na pierwotne źródła energii. Jednak, wraz z rosnącym trendem na ekologiczną produkcję, obserwuje się także problem greenwashingu1. Niektóre firmy, instytucje i media promują swoje działania jako ekologiczne bez realnych efektów środowiskowych, co prowadzi do dezinformacji konsumentów
Wpływ cyfryzacji na rozwój samorządu terytorialnego w Polsce
No full textThe issue of digitization of local government units is very important, as it enables better communication and cooperation with citizens, which increases the transparency and accessibility of public services. Digitization improves the efficiency of administration, making it easier to manage data and processes. In addition, it contributes to time and cost savings, both for offices and residents. The main purpose of this article is to analyze the impact of digitization on the development of local government in Poland, taking into account the benefits and challenges of implementing modern technologies in public administration.Kwestia cyfryzacji jednostek samorządu terytorialnego jest bardzo ważna, ponieważ umożliwia lepszą komunikację i współpracę z obywatelami, co zwiększa przejrzystość i dostępność usług publicznych. Cyfryzacja poprawia efektywność administracji, ułatwiając zarządzanie danymi i procesami. Ponadto przyczynia się do oszczędności czasu i kosztów, zarówno dla urzędów, jak i mieszkańców. Głównym celem niniejszego artykułu jest analiza wpływu cyfryzacji na rozwój samorządu terytorialnego w Polsce, z uwzględnieniem korzyści i wyzwań związanych z wdrażaniem nowoczesnych technologii w administracji publicznej
Perspektywy realizacji koncepcji global governance w obliczu wojny na Ukrainie
Full text linkThe concept of global governance emerged in the 1990s as an attempt to transform the international order in accordance with the demands of globalisation and the global problems that became apparent. This article examines whether, in light of the ongoing war in Ukraine, this concept remains viable. The author posits the hypothesis that the Russian aggression of February 2022 definitively marked the end of the period in which one could speak of efforts to implement this idea. The article analyses the essence and previous attempts to realise the concept of global governance, as well as describes events related to the Russian-Ukrainian conflict. The conducted analysis clearly indicates that in the third decade of the 21st century, global cooperation on issues such as climate change and economic disparities between countries has been sidelined by the resurgence of Cold War rhetoric and the conflict between the West and Russia. The methods employed by the author include the analysis and critique of scholarly literature, as well as the descriptive method.Idea global governance powstała w latach 90. XX wieku jako próba transformacji ładu międzynarodowego zgodnie z wymogami globalizacji i problemów globalnych, które się uwidoczniły. Niniejszy artykuł rozważa, czy w obliczu trwającej na Ukrainie wojny, idea ta ma jeszcze rację bytu. Autor stawia hipotezę, że rosyjska agresja z lutego 2022 roku definitywnie zakończyła okres, w którym można było mówić o próbach realizacji tej idei. W artykule przeanalizowana jest istota i dotychczasowe próby realizacji koncepcji globalnego zarządzania, jak również opisane są wydarzenia związane z konfliktem rosyjsko-ukraińskim. Przeprowadzona analiza wyraźnie wskazuje, że w trzeciej dekadzie XXI wieku globalna współpraca wokół problemów takich jak zmiany klimatyczne czy dysproporcje w rozwoju gospodarczym między państwami, została zepchnięta na dalszy plan wobec powrotu zimnowojennej retoryki i konfliktu na linii Zachód i Rosja. Metody wykorzystane przez autora to analiza i krytyka piśmiennictwa naukowego i metoda opisowa
Przemysł budowlany na drodze do Zielonego Ładu – kraje środkowoeuropejskie
Full text linkThe article discusses regulations and strategies to reduce CO₂ emissions in the construction sector. A key element is the Border Price Adjustment Mechanism (CBAM), which, as part of the FitFor55 strategy, imposes tariffs on imported goods associated with high CO₂ emissions, such as steel and cement, to equalize costs between the EU and countries with less stringent emissions standards. The Energy Performance of Buildings Directive (EPBD) forces member states to improve the energy efficiency of buildings through certification and inspection of heating systems. EPD Environmental Declarations provide information on the environmental impact of building products, supporting sustainable construction. In cement production, particularly in Central Europe, it is crucial to implement modern technologies to reduce emissions. Technologies such as BIM and innovative types of cement, such as ECOPact, contribute to reducing the carbon footprint of buildings, supporting global climate goals.Artykuł omawia regulacje i strategie mające na celu redukcję emisji CO₂ w sektorze budowlanym. Kluczowym elementem jest Mechanizm dostosowywania cen przy granicy (CBAM), który w ramach strategii FitFor55 wprowadza opłaty celne na importowane towary związane z wysokimi emisjami CO₂, takie jak stal i cement, aby wyrównać koszty między UE a krajami o mniej rygorystycznych normach emisji. Dyrektywa EPBD (Energy Performance of Buildings Directive) wymusza na państwach członkowskich poprawę efektywności energetycznej budynków poprzez certyfikację i przeglądy systemów grzewczych. Deklaracje Środowiskowe EPD dostarczają informacji na temat wpływu produktów budowlanych na środowisko, wspierając zrównoważone budownictwo. W produkcji cementu, w szczególności w Europie Środkowej, kluczowe jest wdrażanie nowoczesnych technologii w celu redukcji emisji. Technologie takie jak BIM i innowacyjne rodzaje cementu, jak ECOPact, przyczyniają się do zmniejszenia śladu węglowego budynków, wspierając globalne cele klimatyczne
W krzywym zwierciadle – krytyczny obraz rzeczywistości na łamach tygodnika „Kaktus” podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich w latach 1957–1960
Full text linkThe work is dedicated to the ways of critically portraying reality in Poland in the weekly „Kaktus” during the Poznań International Fair from 1957 to 1960. The publication emerged during the Polish thaw/Gomułka’s thaw period and was issued in Poznań for four years. The aim of the article was to examine whether the satirical format allowed the authors to use this event to assess the political/economical situation.Praca poświęcona jest sposobom krytycznego obrazowania rzeczywistości w Polsce na łamach tygodnika „Kaktus” podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich w latach 1957–1960. Pismo powstało w okresie „odwilży” i przez 4 lata ukazywało się w Poznaniu. Celem artykułu było zbadanie, czy satyryczna formuła umożliwiała autorom wykorzystanie tej największej handlowej imprezy w kraju do oceny sytuacji w kraju
Polityka podatkowa i sankcje państw w zarządzaniu systemem wzmacniania międzynarodowego bezpieczeństwa gospodarczego w Europie Środkowej
No full textThis article explores the concept of tax innovations within sanctioned taxation as a means to strengthen international economic security. It introduces a new framework – Pillar THREE of the Sanctions Tax Policy and GloSA (Sanctions Tax) – which mandates that an aggressor country indirectly finance the recovery of affected nations by supporting value-added chains between related companies. The proposed financial flow management mechanism outlines the role of non-resident companies (B, C, D) operating within the resident company (A) of the aggressor state, facilitating oversight by financial intelligence units to enforce sanctioned taxation effectively. Additionally, the study highlights the growing intersection of sanctions tax policy, energy security, and climate change mitigation. This approach aligns with international efforts to transition toward cleaner energy sources and reduce global reliance on economies that finance conflicts through fossil fuel revenues. This initiative aims to provide preventive economic protection and contribute to the cessation of military conflicts by leveraging financial oversight mechanisms. By integrating sanctions taxation, transfer pricing regulations, and environmental taxation, this paper presents a comprehensive approach to economic deterrence and international stability, reinforcing both geopolitical security and sustainable development objectives.Niniejszy artykuł analizuje koncepcję innowacji podatkowych w ramach opodatkowania sankcyjnego jako sposobu na wzmocnienie międzynarodowego bezpieczeństwa gospodarczego. Wprowadza on nowe ramy – Filar TRZECI Polityki Podatkowej Sankcji i GloSA (Podatek Sankcyjny) – które nakazują, aby kraj agresora pośrednio finansował odbudowę dotkniętych krajów poprzez wspieranie łańcuchów wartości dodanej między powiązanymi firmami. Proponowany mechanizm zarządzania przepływami finansowymi określa rolę spółek niebędących rezydentami (B, C, D) działających w ramach spółki będącej rezydentem (A) państwa agresora, ułatwiając nadzór jednostkom wywiadu finansowego w celu skutecznego egzekwowania opodatkowania objętego sankcjami. Ponadto w badaniu podkreślono rosnące powiązania między polityką podatkową sankcji, bezpieczeństwem energetycznym i łagodzeniem zmian klimatycznych. Podejście to jest zgodne z międzynarodowymi wysiłkami na rzecz przejścia na czystsze źródła energii i zmniejszenia globalnej zależności od gospodarek, które finansują konflikty poprzez dochody z paliw kopalnych. Inicjatywa ta ma na celu zapewnienie prewencyjnej ochrony gospodarczej i przyczynienie się do zaprzestania konfliktów zbrojnych poprzez wykorzystanie mechanizmów nadzoru finansowego. Łącząc opodatkowanie sankcji, przepisy dotyczące cen transferowych i opodatkowanie środowiskowe, niniejszy dokument przedstawia kompleksowe podejście do odstraszania gospodarczego i stabilności międzynarodowej, wzmacniając zarówno bezpieczeństwo geopolityczne, jak i cele zrównoważonego rozwoju
Polityka Czarnogóry wobec Romów. Wymiar wewnętrzny i międzynarodowy
Full text linkThe situation of the Roma minority in Montenegro is of interest to the country’s authorities, international organizations and numerous NGOs. This is due to both the problems faced by the Roma and the complicated status they have in Montenegro, since only a certain percentage of them hold citizenship of the country. The authorities are taking several measures to improve the social position of the Roma, with much of this motivated by the process of Montenegro’s accession to international organizations, led by the European Union. These are multidimensional activities, with effects in many areas. The purpose of this article is to show the different dimensions of the policy of the Montenegrin authorities towards the Roma, in the internal and international context. The main hypothesis assumes that, in the case of Montenegro, policy towards Roma is correlated with EU accession efforts. As a result, this is a case where foreign policy largely determines the direction of ethnic policy development. The formulated hypothesis and objective determine the temporal and territorial scope of the study. The following research questions are posed: what institutional and legal regulations affect the situation of Roma in Montenegro? What actions are taken by the authorities in Podgorica to solve the main problems of Roma living in Montenegro? What Union actions have influenced the policy of Montenegro towards the Roma population? In what international initiatives to improve the situation of the Roma does Montenegro participate?Sytuacja mniejszości romskiej w Czarnogórze stanowi przedmiot zainteresowania władz tego państwa, organizacji międzynarodowych oraz licznych organizacji pozarządowych. Wynika to zarówno z problemów, z jakimi borykają się Romowie, jak i ze skomplikowanego statusu, jaki mają w Czarnogórze, gdyż jedynie pewien procent z nich posiada obywatelstwo tego państwa. Władze podejmują szereg działań mających na celu poprawę pozycji społecznej Romów, przy czym w dużym stopniu są one motywowane procesem akcesji Czarnogóry do organizacji międzynarodowych, na czele z Unią Europejską. Są to działania wielowymiarowe, przynoszące rezultaty w wielu obszarach. Celem niniejszego artykułu jest ukazanie różnych wymiarów polityki władz Czarnogóry wobec Romów, w kontekście wewnętrznym i międzynarodowym. Główna hipoteza opiera się na założeniu, że w przypadku Czarnogóry polityka wobec Romów jest skorelowana ze staraniami akcesyjnymi do UE. W rezultacie jest to przypadek, kiedy polityka zagraniczna w dużym stopniu wyznacza kierunki rozwoju polityki etnicznej. Sformułowana hipoteza i cel wyznaczają zasięg czasowy i terytorialny opracowania. Zostają postawione następujące pytania badawcze: Jakie regulacje instytucjonalne i prawne wpływają na sytuację Romów w Czarnogórze? Jakie działania podejmują władze w Podgoricy, aby rozwiązać główne problemy Romów zamieszkujących Czarnogórę? Jakie działania Unii wpłynęły na politykę niepodległej Czarnogóry wobec ludności romskiej? W jakich inicjatywach międzynarodowych służących poprawie sytuacji Romów uczestniczy Czarnogóra