  Środkowoeuropejskie Studia Polityczne  

Taczkowska, Joanna

SP 1 ’03 Recenzje 199
telne źródło informacji dotyczących aktualnej sytuacji na polskim rynku pracy, 
wynikających z niej głównych barier dla integracji, korzyści płynących z integra­
cji oraz pożądanych kierunków działań umożliwiających zmniejszenie negatyw­
nych dla polskiej gospodarki i rynku pracy skutków akcesji oraz intensyfikację 
korzyści zeń płynących.
Mimo niezwykle szerokiego zakresu podejmowanej problematyki praca jest 
spójna i przejrzysta. Opracowanie to raport z badań zrealizowanych w ramach 
Projektu Celowego Zamawianego, ustanowionego przez Komitet Badań Nauko­
wych na zamówienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej, który niewątpliwie 
może i powinien stać się inspiracją zarówno dla podejmowania dalszych badań 
w tym zakresie przez teoretyków, jak  i dla tworzenia efektywnych programów 
i strategii w zakresie polityki rynku pracy (skoordynowanej z innymi politykami) 
przez praktyków.
Magdalena Wróblewska 
Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Poznań
Tomasz Lis, Krzysztof Skowroński, Mariusz Ziomecki, 
ABC dziennikarstwa, Wydawnictwo Axel Springer Pol­
ska, Warszawa 2002, ss. 94.
Tak jak nierealistyczne jest oczekiwanie, że prasa bulwarowa rozwiąże pro­
blemy jej czytelników, tak samo mało racjonalne wydaje się dążenie do tego, by 
tanie, popularne poradniki zastępowały podręczniki akademickie. Takie aspiracje 
ma, kojarzone dotąd głównie z segmentem kolorowej prasy kobiecej, Wydawnic­
two Axel Springer Polska, prezentując publikację ABC dziennikarstwa. W myśl 
reguły stosowanej w kolorowych tygodnikach, która zakłada, że tytuł sprzedaje 
się o ile ma dobrą okładkę, wydawcy zadbali, żeby pojawiające się na okładce 
książki hasła, zwróciły uwagę wszystkich potencjalnie zainteresowanych uprawia­
niem dziennikarstwa; począwszy od młodzieńców dopiero planujących przyszłość 
i wybór życiowej profesji, poprzez początkujących w zawodzie a skończywszy na 
doświadczonych dziennikarzach, którzy przywołani zachętami z okładki (”Wska- 
zówki i porady nie tylko dla początkujących”, „Zobacz jak to robią najlepsi”, 
„Podręcznik i CD-Rom za 24 zł”, „Rady krok po kroku”), poczują się zobo­
wiązani do przejrzenia publikacji. Wydawca zakłada zatem, że ABC dziennikar­
stwa powinno zainteresować wszystkich, niezależnie od ich poziomu wiedzy 
i doświadczenia zawodowego. W ten sposób pomyślana strategia, nie może wska­
zywać na poważne zainteresowanie segmentem podręczników, a raczej oznacza 
chęć osiągnięcia sukcesu wydawniczego, który rozumiany jest w kategoriach ko­
200 Recenzje SP 1 ’03
mercjalnych -  jako duży i szybki zysk. Axel Springer Polska wykorzystuje przy 
tym istniejącą niszę wydawniczą, jakąjest na pewno brak opracowań dotyczących 
dziennikarskiego warsztatu.
ABC dziennikarstwa wbrew intencjom autorów, a także pierwszym recenzen­
tom książki nie jest podręcznikiem, z którego można i należałoby się uczyć dzien­
nikarstwa. Jest to, co najwyżej, lektura uzupełniająca, dla tych, którzy wchodząc 
do zawodu nie potrafią zrozumieć decyzji swoich szefów i nie odkryli jeszcze 
wszystkich tajemnic związanych z techniką pracy redakcji.
Książka składa się z ośmiu rozdziałów. Każdy z nich tworzą przeplatające się 
wypowiedzi trzech znanych dziennikarzy, którzy odnieśli sukces uprawiając od­
powiednio: dziennikarstwo prasowe -  Mariusz Ziomecki, dziennikarstwo radiowe
-  Krzysztof Skowroński i dziennikarstwo telewizyjne -  Tomasz Lis. Kompozycja 
książki nie przypomina zatem cyklu systematycznych wykładów, co zwykle cha­
rakteryzuje podręczniki, lecz nosi cechy ankiety, którą wydawca przeprowadził 
z trzema dziennikarzami, zadając każdemu z nich te same pytania. Pytania te są 
jednocześnie tytułami rozdziałów np. „Jak się wcisnąć do zawodu”; „Kto straszy 
w news roomie”, „Czy trzeba się ześwinić” itd.
Uzasadnieniem takiej kompozycji i struktury treściowej może być, cytowany 
na okładce, fragment recenzji prof. Jerzego Bralczyka: „Trzej świetni dziennika­
rze pokazują, dlaczego takimi są” . Przedmiotem zainteresowania autorów publi­
kacji nie jest bowiem wskazywanie podstaw uprawiania zawodu co raczej próba 
odpowiedzi na stawiane samym sobie pytanie: „Co zrobiłem, że udało mi się 
osiągnąć sukces w zawodzie?”. Wypowiedzi m ają nierzadko kształt komentarzy 
do obecnie obowiązującego prawa, dziennikarskich postaw, a także relacji pomię­
dzy światem polityki a światem mediów. Trzej dziennikarze o znanych nazwi­
skach mogli więc np. zgodnie potępić wierszówki jako najbardziej niekorzystny 
system wynagradzania. Taka metoda kompozycyjna pozwoliła prawdopodobnie 
przypadkowemu czytelnikowi znaleźć odpowiedź na pytanie czy opłaca się być 
dziennikarzem, gdzie najlepiej zaczynać pracę i co to jest stand-up, ale nie dała 
szansy na naukę dziennikarstwa. Najprostszą metodą kompozycyjną byłby za­
pewne podział publikacji na trzy zasadnicze części odzwierciedlające odmienne 
typy dziennikarstwa; prasowe, radiowe i telewizyjne. Byłaby to zapewne kompo­
zycja mniej dynamiczna niż spotykana w ilustrowanych magazynach dla kobiet, 
których wydawaniem głównie trudni się Axel Springer Polska, ale na pewno bar­
dziej spójna i mająca walor logicznego porządkowania problemów charaktery­
stycznych dla radia, prasy i telewizji.
Zaledwie jeden z ośmiu rozdziałów, zatytułowany: „Na czym polega robota”, 
ma charakter warsztatowy, a zatem prezentuje podstawowe zasady i reguły sztuki 
dziennikarskiej. Należałoby zatem sądzić, że struktura tego -  jak  chce wydawca -  
podręcznika dziennikarstwa, nie będzie z nimi w sprzeczności. Zasadą bez­
względną w dziennikarstwie -  co wynika m.in. z treści omawianej książki -  jest 
podawanie źródła informacji. Za każdą wypowiedzią stać winienjej autor. Sposób 
redakcyjnego opracowania książki, wskazuje jednak, że wydawca zasady tej nie
SP 1 ’03 Recenzje 201
uwzględnia. Obok wypowiedzi precyzyjnie przypisanych konkretnym osobom 
(M. Ziomecki, K. Skowroński i T. Lis) pojawiają się kilkuzdaniowe, anonimowe 
wprowadzenia do rozdziałów, objaśniające zasadność stawianego pytania, a cza­
sami formułujące zwięzłą, acz wyrazistą, odpowiedź na formułowane w tytułach 
rozdziałów pytania. Należy zatem przypuszczać, że omawiane fragmenty publika­
cji pochodzą od wydawcy. Kwestia kompozycji zastanawia nie tylko w odniesieniu 
do poszczególnych rozdziałów, ale całej książki. Decydując o jej kompozycji, 
wydawca zastosował metodę charakterystyczną dla beletrystyki, gdzie wszystkie 
rozdziały traktuje się jako równoważne, bo ich znaczenie dla rozwoju fabuły jest 
takie samo. Czytelnik ma zatem wrażenie, że wydawca jednakową miarę przy­
kłada do kwestii warsztatu, jak i kwestii układów panujących w redakcji i umiejęt­
ności posługiwania się dziennikarskim slangiem. Zdaje się wręcz, że szczególne 
upodobanie wydawca odnalazł w analizie zasad wynagradzania dziennikarzy, po­
święcając tej problematyce aż dwa rozdziały.
Książka przynosi jednocześnie niezwykle cenne informacje o technice pracy 
redakcji, niekonwencjonalnych metodach porządkowania informacji i cechach 
dziennikarskiego środowiska. Krzysztof Skowroński przyznaje, że dziennika­
rzom często brakuje umiejętności samodzielnego myślenia, a ucieranie poglądów 
odbywa się na dziennikarskiej giełdzie, kiedy zapada decyzja co i jak  należy in­
terpretować. Tomasz Lis nie ukrywa, że dziennikarze telewizyjni bywają ponad­
przeciętnie niekompetentni, niedokształceni, powierzchowni i zadufani w sobie. 
Mariusz Ziomecki bez zażenowania stwierdza natomiast, że słyszał, że poza War­
szawą rozciąga się jeszcze szmat kraju, ale nie wie jak tam pracują dziennikarze. 
Przy bardziej wnikliwej lekturze książka może okazać się zatem bogatym źród­
łem informacji o problemach środowiska. Zaskakująca może wydawać się jednak 
bezradność, z jaką trzej świetni redaktorzy, sprawujący rząd dusz nad dzienni­
karską bracią i mający rozkochane w sobie rzesze czytelników, widzów i słucha­
czy -  relacjonują przypadki dziennikarskiej nieuczciwości, nieroztropności 
i niekompetencji, licząc, że jakieś zrządzenie losu oczyści środowisko i wprowa­
dzi żelazne zasady. M. Ziomecki nie ukrywa, że pracę w redakcji dostaje się czę­
sto dzięki protekcji albo nieprawdopodobnemu szczęściu -  wcale nie fachowości, 
kompetencji i doświadczeniu. Tomasz Lis przestrzega przed podporządkowywa­
niem się elitom i uleganiem naciskom. Wszyscy trzej namawiają do niepokornych 
i buńczucznych zachowań, kultywowania w sobie odmienności poglądów i -  co 
najważniejsze -  odwagi mówienia inaczej niż oczekiwałby tego instynkt dzienni­
karskiego stadka.
Obok jednomyślności w pewnych kwestiach, panuje całkowita różnorodność 
zapatrywań w innych; np. kwestii tak fundamentalnej dla jakości uprawiania za­
wodu dziennikarza jak  zasada prawdziwego przedstawiania omawianych zja­
wisk, do czego zobowiązuje dziennikarzy art. 6 ust. 1 prawa prasowego. Dla 
Krzysztofa Skowrońskiego zadaniem dziennikarza jest oddzielanie prawdy od 
kłamstwa, choć jak zauważa: „niestety, prawda i fałsz są do siebie podobne” . Jego 
zdaniem nie przeszkadza to jednak sformułowaniu generalnego zalecenia -  po­
202 Recenzje SP 1 ’03
szukiwania i szacunku dla prawdy. Inaczej kwestie prawdziwego relacjonowania 
zdarzeń widzi Tomasz Lis: „Tytuł naszego programu brzmi Fakty, jednak nie 
możemy się ograniczyć jedynie do faktów” . Według niego program informacyjny 
powinien przede wszystkim tłumaczyć wydarzenia, a zatem przedstawiać ich tło
i kontekst. Mariusz Ziomecki twierdzi natomiast, że przekazywanie prawdy 
o tym, co się dzieje jest m isją niemożliwą. Autor zgadza się, że dziennikarz powi­
nien zachowywać obiektywizm, weryfikować informacje, wsłuchiwać się w racje 
wszystkich stron konfliktu i oddzielać fakty od opinii, co jednak -  jego zdaniem -  
nie będzie dawało gwarancji prawdziwości dziennikarskiego przekazu. I chociaż 
wypowiedź M. Ziomeckiego nie ma charakteru wprost postulatywnego, nie ulega 
wątpliwości, że zapisana w prawie prasowym konieczność dążenia do prawdy -  
bardzo redaktorowi przeszkadza, doprowadzając nawet do stwierdzenia, że dąże­
nie to: „utrudnia funkcjonowanie demokracji” .
Założywszy, że standardy dziennikarstwa zmieniają się w miarę rozwoju no­
wych technologii komunikacyjnych, o kierunku tych zmian decydują przede 
wszystkim te środki społecznego komunikowania, które zjednują sobie najwięk­
sze audytorium, a przez to wywierają największy wpływ na opinię publiczną. Wy­
dawcy, producenci i dziennikarze zatrudnieni w tych redakcjach tworzą wzorce 
form i metod przekazu. Granicą dopuszczalnych zmian w sposobie uprawiania za­
wodu dziennikarza jest na pewno ich wiarygodność. Środki przekazu, które po­
dejmują się tłumaczenia, a nie relacjonowania wydarzeń -  w rzeczywistości nie 
szanują i nie ufają swojemu odbiorcy. Tłumaczenie świata nie jest niczym innym 
niż jego interpretacją. Od niej zaś już tylko krok do manipulacji. Wiarygodność 
w życiu publicznym buduje się na prawdzie. Zakwestionowanie tej prostej zasady 
przez dziennikarzy, którzy dążenie do prawdy zastąpią dążeniem do obiektywne­
go relacjonowania wydarzeń, może być groźne dla nich samych, bo podważy ich 
wiarygodność. Wnioski wypływające z lektury książki napisanej przez trzech 
świetnych dziennikarzy na potrzeby tych, którzy się uczą zawodu, mogą zatem 
nie tylko zastanawiać, pobudzać do refleksji nad kondycją środowiska i statusem 
zawodu, co -  niestety -  także niepokoić.
Joanna Taczkowska
Akademia Bydgoska


Polish

Tomasz Lis, Krzysztof Skowroński, Mariusz Ziomecki, ABC dziennikarstwa

December 2002 saw the 11th anniversary of the first transmission of Radio Maria from Toruń. It is beyond any doubt that the Radio is an actual phenomenon. Over a decade the station of the Redemptorists’ order has succeeded enormously. The reason for this success is an exceptional and original form of a prayer station that is a magnet for millions of listeners. The programs offered by the station from Toruñ are unique and have no counterpart on the media market. The program of Radio Maria is based on three pillars: prayer, catechism and contacting the audience. Particularly the contact with the listeners was decisive for the profound success of the station. It is the most „live” and „interactive” one in Poland. The station contacts its listeners „not only to exchange thoughts and opinions (which is the idea of the program called »Unfinished Conversations«, the first interactive program in Poland) but also to unite in prayer”.

Not a member yet

Tomasz Lis, Krzysztof Skowroński, Mariusz Ziomecki, ABC dziennikarstwa

Fenomen społeczno-polityczny Radia Maryja

724

932