Studia Ukrainica Posnaniensia
Not a member yet
456 research outputs found
Sort by
Нова воєнна оповідь: українські жінки перед обличчям збройного конфлікту
Full text linkThis article explores the multidimensional roles of Ukrainian women in the realities of the Russian-Ukrainian war, highlighting their active engagement both on the front lines and in civilian support structures. It examines the transformation in the image of women, portraying them not only as victims but also as soldiers, medics, volunteers, journalists, and chroniclers. Particular attention is given to the emotional responses of women to war-fear, anger, and determination – and their role in fostering resistance, social cohesion, and national identity. Ukrainian women are thus redefining wartime narratives by combining courage and agency with care and responsibility for the future of their communities.This article explores the multidimensional roles of Ukrainian women in the realities of the Russian-Ukrainian war, highlighting their active engagement both on the front lines and in civilian support structures. It examines the transformation in the image of women, portraying them not only as victims but also as soldiers, medics, volunteers, journalists, and chroniclers. Particular attention is given to the emotional responses of women to war-fear, anger, and determination – and their role in fostering resistance, social cohesion, and national identity. Ukrainian women are thus redefining wartime narratives by combining courage and agency with care and responsibility for the future of their communities.У статті досліджуються багатовимірні ролі українських жінок у контексті російсько-української війни, з особливим акцентом на їхню активну участь як на передовій, так і в цивільному тилу. Автор аналізує, як війна кидає виклик традиційним уявленням про жіночу роль, показуючи жінок не лише як жертв, а як солдаток, медикинь, волонтерок, журналісток і хроністок подій. Окрема увага приділяється емоційним реакціям жінок на війну – страху, гніву та рішучості – а також їхній ролі в мобілізації опору, формуванні солідарності та національної ідентичності. Українські жінки формують нову воєнну наративність, яка поєднує мужність, дієздатність і турботу про майбутнє своєї спільноти
Українські кулінарні лексикультури в україністичній дидактиці
Full text link The article is devoted to the problem of the joint development of linguistic and cultural competence in the process of teaching Ukrainian as a foreign language. The analysis uses the concept of developing cultural competence in the methodology of teaching a foreign language developed by the French researcher Robert Galisson and the term lexiculture he introduced. The reflections focus on selected names of dishes and food products that are exponents of Ukrainian cultural identity (борщ, вареник, гречка, сало, гарбуз, кавун, паляниця, перець). The additional semantic content of these names, not listed in dictionaries, is indicated and the specificity of the functioning of such lexemes in Ukrainian compared to Polish is described, drawing attention to the great discrepancies in this area. The article is devoted to the problem of the joint development of linguistic and cultural competence in the process of teaching Ukrainian as a foreign language. The analysis uses the concept of developing cultural competence in the methodology of teaching a foreign language developed by the French researcher Robert Galisson and the term lexiculture he introduced. The reflections focus on selected names of dishes and food products that are exponents of Ukrainian cultural identity (борщ, вареник, гречка, сало, гарбуз, кавун, паляниця, перець). The additional semantic content of these names, not listed in dictionaries, is indicated and the specificity of the functioning of such lexemes in Ukrainian compared to Polish is described, drawing attention to the great discrepancies in this area.Статтю присвячено проблемі одночасного набуття мовної і культурної компе-тенцій у процесі вивчення української мови як іноземної. За основу дослідження прийнято концепцію формування мовно-культурної компетенції французького дослідника Роберта Ґа-ліссона, застосовано введений ним термін лексикультура. Предмет дослідження – вибрані назви страв та харчових продуктів, які можна вважати виразниками української культурної ідентичності (борщ, вареник, гречка, сало, гарбуз, кавун, паляниця, перець). Указано додаткове, не фіксоване словниками, смислове навантаження, властиве цим назвам, та описано специфіку функціонування таких лексем в українській мові в порівнянні з польською з огляду на наявні в цій сфері значні розбіжності
Чужі серед своїх (ІІІ): називання переселенців з Польщі в сучасній українській мові
Full text linkThe article deals with one of the linguistic aspects of the forced migration, precisely with naming in the contemporary Ukrainian language ethnic groups of Ukrainians displaced from Poland during the 1940s and 1950s. It investigates how the displaced groups and their descendants are referred to, analyzing the use of ethnonyms and how these reflect the dichotomy of “us” vs. “them.” Despite significant cultural revitalization in recent decades the research demonstrates lack of clear distinctions of them in the broader Ukrainian narrative. There are also the linguistic gaps in documenting the ethnonyms in dictionaries influenced by political circumstances. The research used sociolinguistic methods, including interviews conducted with individuals from regions with a high concentration of the displaced population.Prezentowany artykuł dotyczy problemu nazewnictwa we współczesnym języku ukraińskim grup etnicznych Ukraińców przesiedlonych z Polski w latach 40. i 50. XX wieku. Badanie przedstawia analizę, jak są nazywani przedstawiciele tych grupy oraz ich potomkowie, jakie etnonimy są stosowane oraz jak one odzwierciedlają dychotomię swój – obcy. Pomimo znaczącej rewitalizacji kulturowej w ostatnich dziesięcioleciach, badanie pokazuje brak wyraźnych rozróżnień tych grup w szerszym ukraińskim narratywie. Istnieją również luki językowe w dokumentowaniu etnonimów w słownikach, wynikające z długoletniej sytuacji politycznej. W badaniu wykorzystano metody socjolingwistyczne, w tym wywiady przeprowadzone z osobami, które pochodzą z regionów, gdzie mieszkają wysiedlone rodziny
Сучасна парадигма української духовної пісні усної традиції
Full text linkIn the process of perceiving, recording, and studying Ukrainian spiritual songs in the oral tradition, certain concepts and approaches have taken shape. This article is essentially an attempt to systematize previous experience, highlight the problems raised in the work of various researchers that remain relevant, though often insufficiently studied or totally unresolved. Drawing attention to this system of approaches can serve as a guide in realizing broader plans to study folk religiosity and the phenomenon of religious poetic and musical creative heritage, which is characterized by a remarkable richness and diversity of texts in terms of their character, time of origin, nature, form, style, and genre features. The article considers some issues from folk religious repertoire research that still remain unresolved; it also proposes a variant of the diachronic approach, and generalizes the significance of Ukrainian spiritual songs as a material not only for purely folklore studies but also for interdisciplinary cultural and historical studies in the European context.W procesie percepcji, zapisu i zbadania ukraińskich pieśni religijnych przekazywanych ustnie ukształtowały się pewne koncepcje i podejścia. Niniejszy artykuł jest próbą usystematyzowania dotychczasowych doświadczeń, wyodrębnienia problemów, które pojawiły się w pracach różnych badaczy i pozostały aktualne, często w niewystarczającym stopniu lub wcale nierozwiązane. Zwrócenie uwagi na te problemy może być wskazówką w realizacji szerszych planów badań nad religijnością ludową oraz zjawiskiem religijnej twórczości poetyckiej i muzycznej, charakteryzującej się bogactwem i różnorodnością tekstów pod względem charakteru, czasu powstania, natury, formy, stylu i cech gatunkowych. Autorka rozważa niektóre dotychczas nierozpoznane zagadnienia ludowego repertuaru religijnego, proponuje sposób jego zbadania w ujęciu diachronicznych oraz określa znaczenie ukraińskich pieśni religijnych jako materiału nie tylko folklorystycznego, ale także w kontekście interdyscyplinarnych badań kulturowych i historycznych
Мотив божевілля в оповіданні Володимира Винниченка "Хвостаті" та романі Кена Кізі "Політ над гніздом зозулі"
Full text linkThe article is devoted to a comparative analysis of the short story Tails by Volodymyr Vynnychenko and the novel One Flew Over the Cuckoo’s Nest by Ken Kesey, in which the eternal theme of “madness” demonstrates a specificity of depiction that is different from previous literary traditions. It is no longer an unreasonable “foolishness” or “God’s punishment” for sins, but a provoked effect of specific fatal circumstances that a person is unable to resist. The madness of the main characters has a socio-political background and is considered by the authors in the context of a “sick era”. The writers’ innovation is obvious, it is connected with the specifics of artistic movements: modernism and postmodernism. The main characters of these two works speak out against hypocrisy and social disharmony. Their madness is not the final stage of the disease, but an escape, a path to healing and insight, an important example of personal transformation, a way of knowing one’s rational essence (according to Foucault), one’s superiority over the seemingly “normal” environment.Artykuł poświęcony jest analizie porównawczej opowiadania Ogoniasty Woło- dymyra Wynnyczenki i powieści Lot nad kukułczym gniazdem Kena Keseya, w których pojawiła się specyficzna, odmienna od wcześniejszych tradycji literacka realizacja odwiecznego tematu szaleństwa. Rzecz nie w niemądrej „głupocie” czy „Bożej odpłacie” za grzechy, ale w wywołaniu efektu konkretnych fatalnych okoliczności, którym człowiek nie jest w stanie się oprzeć. Szaleństwo głównych bohaterów ma podłoże społeczno-polityczne i jest rozpatrywane przez autorów w kontekście „chorej epoki”. Innowacyjność pisarzy jest oczywista, wiąże się ze specyfiką ruchów artystycznych: modernizmu i postmodernizmu. Bohaterowie analizowanych utworów występują przeciwko hipokryzji i dysharmonii społecznej. Ich szaleństwo nie jest ostatecznym stadium choroby, ale ucieczką, drogą do uzdrowienia i wglądu, ważnym przykładem osobistej transformacji,The article is devoted to a comparative analysis of the short story Tails by Volodymyr Vynnychenko and the novel One Flew Over the Cuckoo’s Nest by Ken Kesey, in which the eternal theme of “madness” demonstrates a specificity of depiction that is different from previous literary traditions. It is no longer an unreasonable “foolishness” or “God’s punishment” for sins, but a provoked effect of specific fatal circumstances that a person is unable to resist. The madness of the main characters has a socio-political background and is considered by the authors in the context of a “sick era”. The writers’ innovation is obvious, it is connected with the specifics of artistic movements: modernism and postmodernism. The main characters of these two works speak out against hypocrisy and social disharmony. Their madness is not the final stage of the disease, but an escape, a path to healing and insight, an important example of personal transformation, a way of knowing one’s rational essence (according to Foucault), one’s superiority over the seemingly “normal” environment
Ідея активної сценографії у творчості Данила Лідера (1917–2002)
Full text linkThe work of the visual artist, scenographer and pedagogue Danylo Lider occupies a special place in the history of Ukrainian scenography. Working with the stage space was for Lider the only way to express individual, independent and creative thinking, especially in the years when the prevailing doctrine of socialist realism imposed strict boundaries on art. The postulates of creativity propagated by this Ukrainian artist were based on the idea of active scenography, which, in contrast to flat and unambiguous illustration (decoration), dynamizes the space and allows for the creation of a complex image. Lider created conscious artistic projects, deeply thought-out and, above all, harmonizing with his worldview (expressed in terms of a big and small world).The work of the visual artist, scenographer and pedagogue Danylo Lider occupies a special place in the history of Ukrainian scenography. Working with the stage space was for Lider the only way to express individual, independent and creative thinking, especially in the years when the prevailing doctrine of socialist realism imposed strict boundaries on art. The postulates of creativity propagated by this Ukrainian artist were based on the idea of active scenography, which, in contrast to flat and unambiguous illustration (decoration), dynamizes the space and allows for the creation of a complex image. Lider created conscious artistic projects, deeply thought-out and, above all, harmonizing with his worldview (expressed in terms of a big and small world).В історії української сценографії особливе місце посідає діяльність художника, сценографа та педагога Данила Лідера. Робота зі сценічним простором – у роки, коли для мистецтва були встановлені жорсткі рамки в діючій доктрині соціалістичного реалізму – була для Лідера єдиним способом вираження індивідуального, незалежного та творчого мислення. Мистецькі постулати, які пропагував український митець, ґрунтувалися на ідеї активної сценографії, яка, на відміну від плоских і однозначних ілюстрацій (декорацій), динамізує простір і дозволяє створити цілісний образ. Працюючи зі матеріалом, сценограф створював свідомі, глибоко продумані художні проекти, які насамперед гармоніювали з його світобаченням, вираженим великим і малим світом
Гумористичний модус комунікації воєнного періоду в Україні
Full text linkThe article is devoted to humorous discourse in the context of war in Ukraine, as reflected in various Internet sources. Humour-generating resources of proper names (anthroponyms, toponyms, chrematonyms, ergonyms, biblionyms, etc.) and common names are considered. The article establishes that the humorous mode arises on the basis of a mental transition from similarity to difference of concepts that include both individual and aggregate denotations. It is argued that the plane of similarity is mainly governed by sound similarity of lexical and semantic units (common and proper names, cross-linguistic paronyms, sememes of polysemous words, formative and derivative, normative and non-normative, positively and negatively evaluative units, etc.). The plane of difference is formed by semantic characteristics of lexical elements. It is found that the evaluation of humorous comments is shaped by the context of societal events reflected in mass media. The article explains how the humorous discourse of wartime in Ukraine serves to realise communication strategies of an axiological, worldview, ideological, identification, and suggestive nature. The research was funded by a grant as part of the project “Documenting Ukraine” (Institut für die Wissenschaften vom Menschen (IWM), Austria).Artykuł koncentruje się na humorystycznym sposobie komunikacji w okresie wojny w Ukrainie, odzwierciedlonym w różnych źródłach internetowych. Rozpatrywane są zasoby humorotwórcze nazw własnych (antroponimów, toponimów, chrematonimów, ergonimów, biblionimów itp.) oraz nazw pospolitych. Ustalono, że tryb humorystyczny powstaje na podstawie mentalnego przejścia od podobieństwa do różnicy między pojęciami, obejmującymi zarówno odniesienia indywidualne, jak i zbiorowe. Dowiedziono, że płaszczyzna podobieństwa jest tworzona głównie przez podobnie brzmiące jednostki leksykalne i semantyczne (nazwy pospolite i własne, paronimy międzyjęzykowe, sememy wyrazów wieloznacznych, jednostki formacyjne i derywacyjne, normatywne i nienormatywne, pozytywnie i negatywnie wartościujące itp.). Płaszczyzna różnicy natomiast kształtowana jest przez właściwości semantyczne elementów leksykalnych. Stwierdzono, że ocena komentarzy humorystycznych jest determinowana kontekstem wydarzeń społecznych odzwierciedlonych w mediach masowych. Wykazano, że humorystyczny dyskurs czasu wojny w Ukrainie służy realizacji strategii komunikacyjnych o charakterze aksjologicznym, światopoglądowym, ideologicznym, identyfikacyjnym oraz sugestywnym. Badania wykonano w ramach projektu grantowego „Dokumentowanie ukraińskiego humoru wojennego: analiza językowo-kulturowa” (Dokumenting Ukraine. Instytut Nauk o Człowieku, Austria)
Cучасне українське літературознавство та радянська спадщина
Full text linkCurrent Ukrainian literary studies, within the framework of the Russian-Ukrainian conflict, reveal two primary issues: the absence of a suitable academic language for contemporary research, and a lack of awareness of its own historical narrative as a colonized nation. A significant factor contributing to the present circumstances is society’s failure to acknowledge two critical aspects of Ukraine’s history in recent centuries: the experiences of occupation and colonialism. The experiences of occupation and colonization were frequently treated within the Russian imperial, and subsequently Soviet, discourse as a peripheral narrative. This led to the emergence among Ukrainians of a sense of inferiority and being of secondary importance, which in turn influenced the reflective character of scientific approaches within the realm of literary studies. Gaining awareness of one’s colonial history enables the overcoming of colonial trauma through the creation of a personal narrative that reflects authentic historical experiences. Consequently, it is important to develop a new and autonomous methodological framework for Ukrainian literary studies.Współczesne ukraińskie badania literatury w kontekście wojny rosyjsko-ukraińskiej ujawniają dwa główne problemy: 1) brak odpowiedniego języka naukowego dla opisu bieżących wydarzeń; 2) brak świadomości własnego doświadczenia historycznego jako skolonizowanego. Jedną z głównych przyczyn obecnej sytuacji jest to, że społeczeństwo nie uznało dwóch niezwykle istotnych faktów z historii Ukrainy z ostatnich kilku wieków: okupacji i kolonializmu. Doświadczenia okupacji i kolonizacji często były traktowane w rosyjskim dyskursie imperialnym, a następnie sowieckim, jako narracja peryferyjna. To doprowadziło do wykreowania wśród Ukraińców poczucia niższości i drugorzędności, a także uformowało refleksyjny charakter praktyk naukowych w dziedzinie literaturoznawstwa. Uświadomienie sobie własnej historii kolonialnej umożliwia przezwyciężenie traumy kolonialnej poprzez tworzenie własnej narracji o autentycznym doświadczeniu historycznym. We wnioskach można stwierdzić, że należy opracować nowe, niezależne ramy metodologiczne dla ukraińskiego literaturoznawstwa
Щоденники російсько-української війни: автобіографічне свідчення, колективна сповідь, медіаархів пам’яті
Full text linkThe fundamental hypothesis of this article is how the diary genre in the creative practices of Ukrainian literature and – more broadly – culture has transformed under the influence of the Russian-Ukrainian war, the development of digital media, and changes in the politics of memory in the context of new commemorative practices. Memory studies, war studies, and studies devoted to studying the specificities of autobiographical narration provide intellectual support for this research. The article states that in the conditions where new media are developing, the variability of the diary’s genre boundaries and the narrative’s character become relevant. Thanks to social media, in which daily posts function as a digital diary, the stream influences the narrative and extensive dialogue with followers. At the same time, the biographical story as a critical element of the narrative in the diary in the conditions of the Russian-Ukrainian war is transformed in few variants. They are novel-diary (Life after 16.30 by Oleksandr Tereshchenko), a diary itself and additional stories in the mass media around the diary (I transform... by Volodymyr Vakulenko), aphoristic Dictionary of war (a project of Ostap Slyvynskyi), intermedia media project One more day: diaries of war, a project of the website “Chitomo”). All these examples demonstrate how the memory of the war emphasizes the connection between the memory and the personal experience of the witnesses of the tragic events and becomes a new aesthetic and ethical experience for the recipients.Kluczową hipotezą artykułu jest transformacja gatunku dziennika w praktykach twórczych literatury ukraińskiej i – szerzej – kultury – pod wpływem wojny rosyjsko-ukraińskiej, rozwoju mediów cyfrowych i zmian w polityce pamięci w kontekście nowych praktyk upamiętniających. Intelektualnym wsparciem tych badań stały się studia nad pamięcią, studia militarne, a także studia poświęcone badaniu narracji autobiograficznej. W artykule stwierdzono, że w warunkach rozwoju nowych mediów istotna staje się chwiejność granic gatunkowych dziennika oraz charakteru narracji. Dzięki mediom społecznościowym, w których codzienne posty pełnią funkcję cyfrowego pamiętnika, na narrację wpływa strumień świadomości, rozbudowany dialog z obserwującymi i nie tylko. Jednocześnie opowieść biograficzna jako kluczowy element narracji w dzienniku w warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej zostaje przekształcona i staje się powieścią-pamiętnikiem (Życie po 16.30 Oleksandra Tereszczenki), właśnie dziennikiem czy zaświadcza o dodatkowych wątkach w mediach dotyczących pamiętnikarstwa (Przemieniam się… Wołodymyra Wakulenki, aforystyczny Słownik wojenny według projektu Ostapa Sływyńskiego, projekt intermedialny Jeszcze jeden dzień: pamiętniki wojenne, projekt strony internetowej Czytomo). Wszystkie te przykłady pokazują, jak w narracji militarnej realizowany zostaje związek pamięci zbiorowej z osobistym doświadczeniem świadków tragicznych wydarzeń, co odzwierciedla nowe doświadczenia estetyczne i etyczne odbiorców