Scientific Journals of Osh State University
Not a member yet
1820 research outputs found
Sort by
ПРИМЕНЕНИЕ АЛГЕБРАИЧЕСКИХ УРАВНЕНИЙ В РЕШЕНИИ ХИМИЧЕСКИХ ЗАДАЧ
No full textThis article presents algorithms for solving chemical problems using algebraic equations to write reaction equations, find a chemical formula, the mass fraction of a substance in a solution, and increase the concentration of a substance by adding a dissolved substance to a solution with a low concentration.The main task is to show the advantages of using algebraic equations in solving chemical problems, as well as to increase the interest of future teachers in mathematics.Solving chemical problems – This is a model that requires mental and practical efforts aimed at strengthening, expanding knowledge and developing a chemical outlook. The features and advantages of solving chemical problems using algebraic equations are also given to students receiving a natural science education - 550100 and students studying in the direction 520100 – chemistry. Due to the close connection of modern chemistry with mathematics, physics and biology, there are currently many chemical tasks related to the natural sciences, so the comprehensive development of a future teacher is a requirement of the timeБул статьяда химиялык формуланы, химиялык реакциянын теңдемелерин жазуу менен аралашмалардагы заттардын массалык үлүшүн табууда жана концентрациясы төмөн эритмелерге эритмедеги эриген затты кошуу менен концентрациясын жогорулатууда алгебралык теңдемелерди колдонуу менен химиялык маселенин чыгарылышы көрсөтүлгөн. Негизги максат химиялык маселелерди чыгарууда алгебралык теңдемелерди колдонуудагы артыкчылыктар көрсөтүлгөн жана болочок мугалимдин математикага болгон кызыгуусун арттыруу. Химиялык маселелерди чыгаруу билимди бекемдөөгө, кеңейтүүгө жана химиялык ой жүгүртүүнү өнүктүрүүгө багытталган акыл-эс жана практикалык аракеттерди жасоону талап кылган модель. 550100- табигый илимий билим берүү, 520100- химия, багытындагы студенттерге химиядан маселени алгебралык теңдемелерди колдонуу менен чыгаруудагы өзгөчөлүктөрдү, артыкчылыктарды көрсөтүү. Заманбап химия математика, физика, биология менен тыгыз байланышта болгондуктан, азыркы учурда табият тануу илимдеринин байланыштырган химиялык маселелер көп колдонууда, ошондуктан келечектеги мугалимди ар тараптуу өнүктүрүү замандын талабыВ этой статье приведены алгоритмы решения химических задач с помощью алгебраических уравнений на написание уравнений реакций, нахождение химической формулы, массовой доли вещества в растворе и увеличении концентрации вещества, путем добавления растворенного вещества в раствор с низкой концентрацией. Главная задача - показать преимущества применения алгебраических уравнений в решении химических задач, а также повысить интерес будущих учителей к математике.Решение химических задач – это модель, требующая умственных и практических усилий, направленная на укрепление, расширение знаний и развитие химического кругозора. Также приведены особенности и преимущества решения химических задач с помощью алгебраических уравнений студентам, получающим естественно-научное образование – 550100 и студентам, обучающимся в направлении 520100 – химия. Из-за тесной связи современной химии с математикой, физикой и биологией, в настоящее время существует много химических задач, связанных с естественными науками, поэтому всестороннее развитие будущего учителя – это требование времен
КОМПЛЕКСООБРАЗОВАНИЯ СУЛЬФАТОВ БИОМЕТАЛЛОВ С ОРГАНИЧЕСКИМИ ЛИГАНДАМИ
No full textThis article describes the methods for the synthesis of complex compounds of copper and zinc sulfates with loperamide, clarithromycin and biseptol preparations, which are currently considered the most relevant antibiotics, using preparative method. Before synthesis, loperamide, clarithromycin and biseptol were additionally purified according to a special procedure. Various synthesis options have been proposed, and it has been determined that the most optimal metal-ligand ratio is 1:1. Elemental analysis of the composition of the synthesized complex compounds revealed the content of copper, zinc, carbon, hydrogen, nitrogen, sulfur and confirmed that the synthesized complex compounds are new compounds. In elemental analysis, complexometric, atomic adsorption, and gravitational analyzes, combustion in an oxygen flow, and the Dumas method were usedБерилген макалада жездин, цинктин сульфаттарынын учурдагы актуалдуу деп эсептелинген антибиотиктери болгон лоперамид, кларитромицин жана бисептол препараттары менен болгон комплекстик бирикмелерин препаративдик метод менен синтездөө шарттары чагылдырылды. Синтездөөнүн алдында лоперамид, кларитромицин жана бисептол атайын методика боюнча кошумча тазаланды. Синтездөөнүн түрдүү варианттары сунуш кылынып, эң оптималдуу болгон металл-лиганддын катышы 1:1ге барабар экендиги аныкталып чыгылды. Синтездделген комплекстик бирикмелердин составына элементтик анализдер жүргүзүлүп, жездин, цинктин, көмүртектин, суутектин, азоттун, күкүрттүн кармалышы аныкталды жана синтезделген комплекстик бирикмелер жаңы бирикмелер экендиги тастыкталды. Элементтик анализдерди жүргүзүүдө комплексонометриялык, атомдук-адсорбциялык, кычкылтектин агымында күйгүзүү, салмактык жана Дьюманын методдору колдонулдуВ данной статье описан методики синтеза комплексных соединений сульфатов меди, цинка с препаратами лоперамида, кларитромицина и бисептола, которые на сегодняшний день считаются наиболее актуальными антибиотиками, с использованием препаративного метода. Перед синтезом лоперамид, кларитромицин и бисептол дополнительно очищали по специальной методике. Были предложены различные варианты синтеза, и было определено, что наиболее оптимальным соотношением металл-лиганд является 1:1. Элементный анализ состава синтезированных комплексных соединений выявил содержание меди, цинка, углерода, водорода, азота, серы и подтвердил, что синтезированные комплексные соединения являются новыми соединениями. В элементном анализе применяли комплексонометрический, атомно-адсорбционный, гравитационный анализы, сжигание в токе кислорода и метод Дюм
ЗАГРЯЗНЕНИЕ ВОЗДУХА ОТ ВЫБРОСОВ ТРАНСПОРТА И СОЦИАЛЬНАЯ УЯЗВИМОСТЬ ЛЮДЕЙ С ИНВАЛИДНОСТЬЮ В ГОРОДЕ ОШ
No full textThis article examines the impact of transport-related air pollution in Osh on the social vulnerability of people with disabilities from a social work perspective. A sequential mixed-methods design was used, including a systematic literature review of the past five years, spatial analysis of local data, and qualitative interviews with key stakeholders. Local data on the causes of disability, vulnerability stratification, and practical recommendations for social services and municipal authorities are included. The results demonstrate that transport pollution exacerbates access barriers, economic burdens, and social exclusion, and reduces the effectiveness of social interventions. Interagency protocols, mobile services, and the integration of environmental indicators into social work practices are needed to mitigate these impacts.Бул макалада Ош шаарындагы транспортко байланыштуу абанын булганышынын ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдардын социалдык аялуулугуна тийгизген таасири социалдык иш көз карашынан каралат. Акыркы беш жылдагы системалуу адабияттарды карап чыгуу, жергиликтүү маалыматтардын мейкиндиктик анализи жана негизги кызыкдар тараптар менен сапаттык маектерди камтыган ырааттуу аралаш ыкмалардын дизайны колдонулган. Майыптыктын себептери боюнча жергиликтүү маалыматтар, аялуулуктун стратификациясы жана социалдык кызматтар жана муниципалдык бийлик органдары үчүн практикалык сунуштар камтылган. Жыйынтыктар транспорттун булганышы кирүү тоскоолдуктарын, экономикалык жүктөмдөрдү жана социалдык четтетүүнү күчөтүп, социалдык кийлигишүүлөрдүн натыйжалуулугун төмөндөтөрүн көрсөтүп турат. Бул таасирлерди азайтуу үчүн ведомстволор аралык протоколдор, мобилдик кызматтар жана экологиялык көрсөткүчтөрдү социалдык иш практикасына интеграциялоо зарыл.Статья рассматривает влияние транспортного загрязнения воздуха в городе Ош на социальную уязвимость людей с инвалидностью с позиции социальной работы. Применён последовательный смешанный дизайн: систематический литературный обзор последних пяти лет, пространственный анализ локальных данных и качественные интервью с ключевыми стейкхолдерами. Включены локальные данные о причинах инвалидности, стратификация уязвимости и практические рекомендации для социальных служб и муниципальных органов. Результаты показывают, что транспортное загрязнение усиливает барьеры доступа, экономическое бремя и социальную изоляцию, а также снижает эффективность социальных интервенций; для смягчения последствий необходимы межведомственные протоколы, мобильные сервисы и интеграция экологических индикаторов в практики социальной работы
СЕЗОННАЯ ФЕНОЛОГИЯ ЭКТОПАРАЗИТОВ В ЗООБИОЦЕНОЗАХ КАРАКАЛПАКСТАНА
No full textIn 2023-2024, a study of the seasonal activity of ectoparasites parasitising cattle and sheep was conducted in the Nukus and Karauzak districts of the Republic of Karakalpakstan. The relevance of the study is conditioned by to the need for epizootic monitoring in an arid climate that promotes the conservation and spread of ectoparasitic forms that affect the productivity of farm animals. The purpose of the study was to determine the species composition of ectoparasites, their prevalence and seasonal phenology in the northwestern region of Uzbekistan. The methodological basis included a field collection of parasitic arthropods, followed by morphological identification using generally accepted definitions. The sample size was 3,648 animals examined in farms and private holdings. The presence of 12 ectoparasite species, mainly from the families Ixodidae, Hippoboscidae, and Trichodectidae, parasitising cattle and sheep, has been established. As a result of monitoring in 2023, species of mites of the genera Hyalomma (H. anatolicum, H. plumbeum, H. detritum, H. scupense), Rhipicephalus (Rh. bursa, Rh. turanicus), Haemaphysalis (H. sulcata, H. punctata), Dermacentor marginatus, Ixodes ricinus, and chewing lice of the genera Bovicola (B. ovis, B. bovis). The largest number of ixodid ticks was recorded from the middle of spring to the end of summer, especially in June and July, with a gradual decrease in autumn. The species Bovicola ovis demonstrated year-round activity, mainly in sheep, whereas B. bovis was more common in cattle. Seasonal dynamics indicated endemic migration of parasites, depending on temperature rise and microclimatic conditions. In addition, the relationship between the intensity of invasion and the density of livestock, the sanitary condition of the premises and the degree of anthropogenic stress on pasture ecotopes has been established. The results obtained are of practical importance for the development of seasonal schemes of antiparasitic treatments, increasing the stability of livestock and preventing vector-borne diseases in the steppe and semi-arid pastures of Karakalpakstan2023-2024-жылдары Каракалпакстандын Нукус жана Караузак райондорунда уй жана койлордо кездешкен эктопаразиттердин сезондук активдүүлүгү изилденди. Изилдөөнүн актуалдуулугу – аймактын кургакчыл климаты эктопаразиттердин сакталып, кеңири таралышын шарттап, айыл чарба малдарынын продуктивдүүлүгүнө терс таасирин тийгизеринен улам эпизоотологиялык мониторингдин зарылдыгына байланыштуу болду. Изилдөөнүн максаты – түндүк-батыш Өзбекстан шартында эктопаразиттердин түрдүк курамын, таралышын жана сезондук фенологиясын аныктоо. Методологиялык негиз – талаа шартында паразиттик муунтуп буттуулардын чогултулуп, аларды классикалык морфологиялык идентификациялоо ыкмалары менен аныктоо болду. Жалпысынан 3648 баш мал фермердик жана жеке чарбаларда изилдөөгө тартылды. Изилдөөдө Ixodidae, Hippoboscidae жана Trichodectidae тукумундагы 12 түр эктопаразиттер аныкталды. 2023-жылкы байкоолордо төмөнкү кенелер катталды: Hyalomma anatolicum, H. plumbеum, H. detritum, H. scupense; Rhipicephalus bursa, Rh. turanicus; Haemaphysalis sulcata, H. punctata; Dermacentor marginatus; Ixodes ricinus, ошондой эле шерстееддер – Bovicola ovis жана B. bovis. Иксод кенелеринин эң жогорку активдүүлүгү жаздын ортосунан жайдын аягына чейин, өзгөчө июнь-июль айларында байкалды. Bovicola ovis жыл бою активдүү болуп, негизинен койлордон табылды, ал эми B. bovis көбүнчө уйлордо кездешти. Сезондук динамика паразиттердин климаттык факторлорго байланыштуу локалдык миграциясын көрсөттү. Ошондой эле инвазиянын интенсивдүүлүгү малдын тыгыздыгына, сарайлардын санитардык абалына жана жайыттарга болгон антропогендик жүктөмгө байланыштуу экени аныкталды. Изилдөөнүн жыйынтыктары Каракалпакстандын талаа жана жарым-чөл жайыт аймактарында трансмиссивдик оорулардын алдын алуу жана малдын туруктуулугун жогорулатуу максатында сезондук дарылоо схемаларын иштеп чыгууда практикалык мааниге ээВ 2023-2024 годах в Нукусском и Караузакском районах Республики Каракалпакстан было проведено исследование сезонной активности эктопаразитов, паразитирующих на крупном рогатом скоте и овцах. Актуальность работы обусловлена необходимостью эпизоотического мониторинга в условиях аридного климата, способствующего сохранению и распространению эктопаразитарных форм, влияющих на продуктивность сельскохозяйственных животных. Целью исследования являлось определение видового состава эктопаразитов, их распространённости и сезонной фенологии в условиях северо-западного региона Узбекистана. Методологическая основа включала полевой сбор паразитирующих членистоногих с последующей морфологической идентификацией по общепринятым определителям. Объём выборки составил 3648 животных, обследованных в фермерских и частных хозяйствах. Установлено наличие 12 видов эктопаразитов, преимущественно из семейств Ixodidae, Hippoboscidae и Trichodectidae, паразитирующих на крупном рогатом скоте и овцах. В результате мониторинга в 2023 г. были выявлены виды клещей родов Hyalomma (H. anatolicum, H. plumbеum, H. detritum, H. scupense), Rhipicephalus (Rh. bursa, Rh. turanicus), Haemaphysalis (H. sulcata, H. punctata), Dermacentor marginatus, Ixodes ricinus, а также волосоедов родов Bovicola (B. ovis, B. bovis). Наибольшая численность иксодовых клещей регистрировалась с середины весны до конца лета, особенно в июне-июле, с постепенным снижением осенью. Вид Bovicola ovis демонстрировал круглогодичную активность, преимущественно у овец, тогда как B. bovis чаще встречался у крупного рогатого скота. Сезонная динамика указывала на эндемичную миграцию паразитов, зависящую от повышения температуры и микроклиматических условий. Кроме того, установлена взаимосвязь интенсивности инвазии с плотностью поголовья, санитарным состоянием помещений и степенью антропогенной нагрузки на пастбищные экотопы. Полученные результаты имеют практическую значимость для разработки сезонных схем противопаразитарных обработок, повышения устойчивости поголовья и профилактики трансмиссивных заболеваний в зоне степных и полупустынных пастбищ Каракалпакстан
ПРОСВЕЩЕНИЕ И ОБРАЗОВАНИЕ В ПСИХОЛОГИИ: ИНСТРУМЕНТЫ ПОВЫШЕНИЯ МЕНТАЛЬНОЙ ГРАМОТНОСТИ
No full textThe article examines the differences and complementary features of two key concepts in modern applied psychology: psychological enlightenment and psychological education. It analyses the historical and philosophical roots of the term ‘psychological enlightenment’, models of psychological education in psychiatric and psychotherapeutic practice, as well as contemporary approaches to the implementation of educational and enlightenment practices in society. Particular attention is paid to the psychoeducational model of helping people with borderline personality disorder. The conclusion is made about the need to integrate educational and training strategies as the basis for the formation of the psychological culture of society and the prevention of mental disorders.Макалада заманбап колдонмо психологиясынын эки негизги түшүнүгү — психологиялык агартуу жана психобилим берүү — ортосундагы айырмачылыктар жана бири-бирин толуктаган өзгөчөлүктөр каралат. «Психологиялык агартуу» түшүнүгүнүн тарыхый-философиялык тамырлары, психиатриялык жана психотерапиялык практикадагы психобилим берүүнүн моделдери, ошондой эле билим берүүчү жана агартуучу практикаларды коомго киргизүүнүн заманбап ыкмалары талданат. Өзүнчө көңүл чек арадагы инсандык бузулуу (пограничное расстройство личности) бар адамдарга жардам көрсөтүүнүн психобилим берүүчү моделине бурулат. Коомдун психологиялык маданиятын калыптандыруунун жана менталдык бузулууларды алдын алуунун негизи катары агартуучу жана окутуучу стратегияларды интеграциялоонун зарылдыгы жөнүндө жыйынтык чыгарылат.В статье рассматриваются различия и взаимодополняющие черты двух ключевых понятий современной прикладной психологии – психологического просвещения и психообразования. Анализируются историко-философские корни термина «психологическое просвещение», модели психообразования в психиатрической и психотерапевтической практике, а также современные подходы к внедрению образовательных и просветительских практик в общество. Отдельное внимание уделяется психообразовательной модели помощи людям с пограничным расстройством личности. Делается вывод о необходимости интеграции просветительских и обучающих стратегий как основы для формирования психологической культуры общества и профилактики ментальных расстройств
ИСТОРИЯ СТАНОВЛЕНИЯ ПЕДАГОГИЧЕСКОГО МЕНЕДЖМЕНТА ЧЕРЕЗ УЧЕНИЯ СОВЕТСКИХ ПРОСВЕТИТЕЛЕЙ
No full textAs we know, since Kyrgyzstan gained independence, issues of education and upbringing of youth based on national ideology have been considered. Based on the “National Development Strategy of the Kyrgyz Republic for 2018-2040" in 2021, the country\u27s governing bodies developed the “Concept of education of schoolchildren and youth of the Kyrgyz Republic for 2021-2030” in order to improve the state of the national ideology of youth education. At the same time, the Decree of the President of the Kyrgyz Republic “On National Spirit – World Heights” was later issued. Therefore, public education authorities, teachers, and educators face new and complex challenges. Currently, in accordance with the decrees, vocational schools are studying educational issues on a scientific basis. In this regard, the importance of the historical experience of educational institutions and pedagogy increases. All the valuable things obtained by the work of several generations of teachers and which have stood the test of time should be actively used through the careful storage of the entire national pedagogical science. Therefore, current teachers have a need to study the forms of education through the experience of Russian pedagogical science. It’s known from the pages of history, the emergence of the early system of public education in Soviet times was influenced by several pedagogical trends. In those years, these movements were represented by the “Labor School” of N. K. Krupskaya, S. T. Shatsky, the “Classical Pedagogical School” of A. S. Makarenko, V. A. Sukhomlinsky, the “School of Pedagogy of Collaboration" Sh. Amonashvili, E. Ilyina, V. Shatalova and the “Psychological and Pedagogical School” of L. S. Vygotsky, A. N. Leontiev and S. L. Rubinstein. Thus, the article examines the history of the formation of pedagogical management of the first Soviet educators of Kyrgyzstan (K. Kuldasheva, P. S. Dadabayeva, A. E. Izmailova, and others), which arose on the basis of Russian pedagogical trends, is one of the most pressing issues today.Бизге белгилүү болгондой, Кыргызстан көз карандысыздыкка ээ болгондон бери жаштарды улуттук идеологиянын негизинде окутуу жана тарбиялоо маселелери каралып келет. "Кыргыз Республикасын өнүктүрүүнүн 2018–2040-жылдарга карата улуттук стратегиясынын" негизинде, 2021-жылы өлкөнүн башкаруу органдары тарабынан жаштарды тарбиялоодогу улуттук идеологиянын абалын жакшыртуу максатында "Кыргыз Республикасында мектеп окуучуларын жана жаштарды тарбиялоонун 2021–2030-жылдарга карата концепциясы" иштелип чыккан. Муну менен катар, кийинчерээк Кыргыз Республикасынын Президентинин "Улуттук нарк – дүйнөлүк бийиктик" жөнүндө Жарлыгы жарык көрдү. Мына ошондуктан, элге билим берүү органдарынын, педагогдордун жана педагогика илиминин ишмерлеринин алдында жаңы, татаал милдеттер турат. Азыркы учурда жарлыктарга ылайык, кесиптик окуу жайлар билим берүү маселелерин илимий негизде изилдеп жатышат. Буга байланыштуу билим берүү мекемелеринин тарыхый тажрыйбасынын жана педагогиканын мааниси жогорулоодо. Педагогдордун бир нече муунунун эмгеги менен топтолгон жана убакыттын сыноосунан өткөн бардык баалуулуктар ата мекендик педагогика илимин аяр сактоо аркылуу активдүү колдонулушу керек. Ошондуктан, азыркы педагогдор үчүн тарбиялоонун формаларын ата мекендик педагогика илиминин тажрыйбасы аркылуу изилдөө зарылчылыгы келип чыгууда. Тарых барактарынан белгилүү болгондой, совет доорундагы алгачкы элге билим берүү системасынын калыптанышына бир нече педагогикалык агымдар таасир эткен. Ал жылдары бул агымдардын өкүлдөрү катары Н. К. Крупскаянын, С. Т. Шацкийдин "Эмгек мектеби", А. С. Макаренконун, В. А. Сухомлинскийдин "Классикалык педагогикалык мектеби", Ш. Амонашвилинин, Е. Ильиндин, В. Шаталовдун "Кызматташтык педагогикасы мектеби" жана Л. С. Выготскийдин, А. Н. Леонтьевдин, С. Л. Рубинштейндин "Психологиялык-педагогикалык мектеби" саналган. Ошентип, макалада ата мекендик педагогикалык агымдардын негизинде пайда болгон Кыргызстандын алгачкы советтик агартуучуларынын (К. Кулдашев, П. С. Дадабаева, А. Э. Измайлов ж.б.) педагогикалык менеджментинин калыптануу тарыхын изилдөө бүгүнкү күндүн актуалдуу маселелеринин бири болуп саналат.Как мы знаем, со времен обретения Кыргызстаном независимости рассматриваются вопросы обучения и воспитания молодежи на основе национальной идеологии. На основе “Национальной стратегии развития Кыргызской Республики на 2018-2040 годы" в 2021 году органами управления страны целях улучшения состояния национальной идеологии воспитания молодежи была разработана “Концепция воспитания школьников и молодежи Кыргызской Республики на 2021-2030 годы”. Вместе с тем, позднее был издан Указ Президента Кыргызской Республики “О национальный дух – мировые высоты. Поэтому перед органами народного образования, перед педагогами и деятелями педагогической науки стоят новые, сложные задачи. В настоящее время в соответствии с указами профессиональные училища изучают вопросы образования на научной основе. В связи с этим возрастает значение исторического опыта образовательных учреждений и педагогики. Все ценное, полученное трудом нескольких поколений педагогов и выдержавшее испытание временем, должно активно использоваться через бережное хранение всей отечественной педагогической науки. Поэтому, у нынешних педагогов возникает необходимость в изучении форм воспитания через опыт отечественной педагогической науки. Как известно из страниц истории, на возникновение ранней системы народного просвещения в советское время повлияли несколько педагогических течений. В те годы, этих течений представляли “Трудовая школа” Н. К. Крупской, С. Т. Шацкого, “Классическая педагогическая школа” А. С. Макаренко, В. А. Сухомлинского, “Школа педагогики сотруничества” Ш. Амонашвили, Е. Ильина, В. Шаталова и “Психолого-педагогическая школа” Л. С. Выготского, А. Н. Леонтьева и С. Л. Рубинштейна. Таким образом, в статье изучение истории становления педагогического менеджмента первых советских просветителей Кыргызстана (К. Кулдашева, П. С. Дадабаевой, А. Э. Измайлова и др.) возникших на основе отечественных педагогических течений является одним из актуальных вопросов на сегодняшний день
ПОЛИТИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ КОНЦЕПЦИИ РЕПАТРИАЦИИ
Get PDFThe article discusses that millions of people around the world are forced to live and work outside their historical homeland. In this context, we are talking only about those emigrants who found themselves abroad not of their own free will, but due to forced life circumstances. Most forced displacements were provoked by world wars, revolutions, repressions and genocide of some ethnic group. And if we take into account that the last pronounced national persecutions were in the middle of the last century, then now the world community has not the first and not even the second generation of forced migrants. We can safely talk about the grandchildren and great-grandchildren of those citizens who, at one time, found themselves torn away from their roots and homeland. And within the framework of the increased interest in the relocation of our compatriots abroad in recent years, repatriation has become one of the main reasons for emigration.Макалада дүйнө жүзү боюнча миллиондогон адамдар тарыхый мекенинен тышкары жерде жашоого жана иштөөгө аргасыз экендиги талкууланат. Бул контекстте биз өз каалоосу менен эмес, аргасыз турмуштук жагдайлардан улам чет өлкөгө чыгып кеткен эмигранттар жөнүндө гана сөз болуп жатат. Мажбурлап көчүрүүлөрдүн көбү дүйнөлүк согуштар, революциялар, репрессиялар жана кайсы бир этникалык топтун геноцидинен улам келип чыккан. Ал эми акыркы жолу айтылган улуттук куугунтуктар өткөн кылымдын орто ченинде болгонун эске алсак, азыр дүйнөлүк коомчулукта аргасыз мигранттардын биринчи, атүгүл экинчи мууну да жок. Убагында өз тамырынан, мекенинен ажырап калган жарандардын неберелери, чөбөрөлөрү жөнүндө ишенимдүү айтсак болот. Ал эми акыркы жылдары мекендештерибиздин чет өлкөлөргө көчүп кетүүсүнө болгон кызыгуунун күчөшүнүн алкагында мекенине кайтып келүү эмиграциянын негизги себептеринин бири болуп калды.В статье рассматривается что миллионы людей по всему миру вынуждены жить и работать за пределами своей исторической родины. В данном контексте мы говорим только о тех эмигрантах, которые оказались за рубежом не по собственной воле, а в силу вынужденных жизненных обстоятельств. По большей мере вынужденные переселения были спровоцированы мировыми войнами, революциями, репрессиями и геноцидом какого-либо этноса. И если учесть, что последние ярко выраженные национальные гонения были в середине прошлого века, то сейчас мировое сообщество имеет уже не первое и даже не второе поколение вынужденных переселенцев. Мы смело можем говорить о внуках и правнуках тех граждан, которые, в своё время, оказались оторванными от своих корней и родины. А в рамках повышенного интереса к переезду наших соотечественников за рубеж в последние годы репатриация стала одной из основных причин эмиграции
ИМИТАЦИЯ КАК ДИАГНОЗ ЭПОХИ: ОТ СИМУЛЯКРА К СОЦИАЛЬНОЙ ЭНТРОПИИ
Get PDFThe article analyzes the phenomenon of imitation as a fundamental feature of social and cultural existence in the postmodern era. Based on the key theories of Jean Baudrillard, Guy Debord, Herbert Marcuse and Emil Cioran, the nature of simulacra, spectacle, imitation of freedom and nihilistic hopelessness is revealed. It is shown how imitation penetrates all spheres of everyday life, blurring the boundaries between the genuine and the artificial, reality and image, subject and social role. Particular attention is paid to the criticism of imitation as a form of resistance and restoration of the authenticity of thinking. The article offers a philosophical understanding of the cultural paradox of modernity and calls for consciously overcoming the "world of fakes" through critical thinking.Макалада имитация феномени постмодерндик доордогу социалдык жана маданий болмуштун фундаменталдуу белгиси катары талданат. Жан Бодриярдын, Ги Деборддун, Герберт Маркуздун жана Эмиль Сиорандын негизги теорияларынын негизинде симулократтардын, спектаклдердин, эркиндикти тууроонун жана нигилисттик үмүтсүздүктүн табияты ачылган. тууроо кандайча күнүмдүк турмуштун бардык чөйрөсүнө кирип, чыныгы менен жасалманын, реалдуулук менен образдын, предметтик жана социалдык ролдун ортосундагы чектерди бүдөмүктөп жатканы көрсөтүлөт. Айрыкча имитацияны каршылык көрсөтүүнүн жана ой жүгүртүүнүн аныктыгын калыбына келтирүүнүн бир түрү катары сынга бурулат. Макала модерндүүлүктүн маданий парадоксун философиялык жактан түшүнүүнү сунуштайт жана критикалык ой жүгүртүү аркылуу «жалган дүйнөнү» аң-сезимдүү түрдө жеңүүгө чакырат.В статье анализируется феномен имитации как фундаментальный признак социального и культурного бытия в эпоху постмодерна. Основываясь на ключевых теориях Жана Бодрийяра, Ги Дебора, Герберта Маркузе и Эмиля Чорана, раскрывается природа симулякров, спектакля, имитации свободы и нигилистической безысходности. Показано, как имитация проникает во все сферы повседневной жизни, размывая границы между подлинным и искусственным, реальностью и образом, субъектом и социальной ролью. Особое внимание уделено критике имитации как формы сопротивления и восстановления подлинности мышления. Статья предлагает философское осмысление культурного парадокса современности и призывает к осознанному преодолению «мира подделок» через критическое мышление
ПРОБЛЕМЫ ГЕНДЕРНОГО НАСИЛИЯ В КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКЕ
Get PDFThe study is dedicated to the key issues of gender-based violence in the Kyrgyz Republic (KR): domestic violence, bride kidnapping (ala kachuu), sexual violence, violence against women with disabilities. Ninety cases of violence against women in 2024 mark an ever-increasing trend: according to UNWomen, there are 14,293 registered cases of domestic violence, which is 37% more than in 2023 (eca.unwomen.org). The problem is complicated by low reportability, weak law enforcement, cultural stereotypes and gender discrimination. Analysis and proposals are provided: strengthening the legislative framework, creating crisis centers, training personnel, media campaigns, etc. The article is based on statistics, research (2015–2025), international recommendations and national reportsИзилдөө Кыргыз Республикасындагы (КР) гендердик зомбулуктун негизги маселелерине арналган: үй-бүлөлүк зомбулук, ала качуу (ала качуу), сексуалдык зомбулук, майып аялдарга карата зомбулук. 2024-жылы аялдарга карата зордук-зомбулуктун токсон учуру барган сайын өсүп бараткан тенденцияны белгилейт: БУУ Аялдар уюмунун маалыматы боюнча, үй-бүлөлүк зомбулуктун 14 293 учуру катталган, бул 2023-жылга салыштырмалуу 37% көп (eca.unwomen.org). Көйгөй отчеттуулуктун төмөндүгү, мыйзамдуулуктун начардыгы, маданий стереотиптер жана гендердик дискриминация менен татаалдашат. Анализ жана сунуштар берилген: мыйзамдык базаны бекемдөө, кризистик борборлорду түзүү, кадрларды даярдоо, медиа кампаниялар ж.б.. Макала статистикалык маалыматтарга, изилдөөлөргө (2015–2025), эл аралык рекомендацияларга жана улуттук баяндамаларга негизделген.Исследование посвящено ключевым проблемам гендерного насилия в Кыргызской Республике (КР): домашнее насилие, похищение невест (ала качуу), сексуальное насилие, насилие против женщин с инвалидностью. Девяносто случаев насилия против женщин в 2024 году отмечают всё возрастающую тенденцию: по данным ЮН Женщины, зарегистрированных случаев домашнего насилия — 14 293, что на 37 % больше, чем в 2023 г.eca.unwomen.org. Проблема осложняется низкой репортируемостью, слабой правоприменительной системой, культурными стереотипами и гендерной дискриминацией. Проводится анализ и предложения: усиление законодательной базы, создание кризисных центров, обучение персонала, медиакампании и др. Статья основана на статистических данных, исследованиях (2015–2025), международных рекомендациях и национальных отчетах
ОТНОШЕНИЯ АДЖИ-БИЯ В СЕРЕДИНЕ XVIII ВЕКА С КОКАНДСКИМ ХАНСТВОМ И ДИНАСТИЕЙ ЦИН – НА ПРИМЕРЕ ЗАХВАТА ОША ИРДАНА-БЕКОМ
No full textIn the mid-18th century, as the Qing Empire was subjugating the Zunghar Khanate and East Turkestan, the domains of Kokand, led by Irdana Bek, and the Adygine Kyrgyz, led by Ajibiy, situated in a mixed manner in the Fergana Valley and the Alay Mountains in the west of East Turkestan, represented two major and powerful forces in the region. These two polities were economically and politically interdependent, complemented each other, maintaining the political and economic equilibrium in the region. When necessary, they jointly united forces against external enemies and maintained good relations. In the absence of an external threat, both sought to use third parties against each other, vying for dominance in the Fergana Valley. In other words, both sides cooperated when necessary and competed in internal affairs in the absence of an external threat. After the Qing Empire\u27s conquest of the Zunghar Khanate and East Turkestan, it began to establish contacts with Kokand and the Adygine Kyrgyz, which led to a sharp change in the nature of relations between Kokand and the Adygine Kyrgyz. Both sides sought to gain the support of the Qing Empire. The leader of the Adygine Kyrgyz, Ajibiy, sought to unite all Kyrgyz tribes living in the territories from Bukhara to Kashgar by using the influence of the Qing Empire. Irdana Bek of Kokand, in turn, wishing to increase the influence of his power, expressed his willingness to mediate in the "submission" of Bukhara to the Qing Empire and also sought, with the support of the Qing Empire, to weaken the power of the Kyrgyz and achieve dominance in the Fergana Valley. During that period, the Qing authorities pursued a policy based on their own interests. Utilizing the rivalry between Irdana and Ajibiy, and employing the strategy of "using barbarians to destroy barbarians," they initially weakened the power of the Adygine Kyrgyz through the forces of Kokand, specifically supporting Irdana\u27s intention to "pacify the Kyrgyz" and his attack on the Adygine Kyrgyz. As a result, Irdana made attempts to seize Osh and other Kyrgyz territories, while the Qing authorities hindered Ajibiy\u27s efforts to unite all Kyrgyz tribes against this aggression by Irdana. Consequently, the Adygine Kyrgyz, led by Ajibiy, found themselves in a weak position and were driven from the plains of the Fergana Valley into the surrounding mountainous regions. When the Adygine Kyrgyz were unable to resist the aggression of Kokand, the Qing authorities changed their policy and, seeking to prevent the strengthening of Irdana\u27s power, decided to use the Kyrgyz against him. Therefore, they supported the Kyrgyz and attempted to prevent the spread of Irdana\u27s influence as far as East Turkestan.18-кылымдын орто ченинде Цин империясы Жунгар хандыгын жана Чыгыш Түркистанды өзүнө каратып жаткан учурда, Чыгыш Түркистандын батышындагы Фергана өрөөнү жана Алай тоо кыркаларында аралаш жайгашкан Ирдана бек башында турган Кокон менен Ажыбий башында турган Адыгине кыргыздарынын ээликтери бул аймактагы эки чоң күчтүү бийлик болгон. Бул эки ээлик экономикалык жана саясий жактан бири-биринен көз каранды болуп, бири-бирин толуктап, бул аймактын саясий жана экономикалык тең салмактуулугун сактап турган. Керек учурда биргелешип тышкы душманга каршы күч бириктирип, жакшы мамиледе болуп турушкан. Тышкы коркунуч жок болгон учурда, экөө тең үчүнчү тарап күчтөрдү бири-бирине каршы колдонуп, Фергана өрөөнүндөгү үстөмдүк үчүн күрөшүүгө аракет кылышкан. Тагыраак айтканда, эки тарап тең керек учурда өз ара кызматташып, сырткы тараптан келген коркунуч жок болгон учурда ич ара атаандаштык мамиледе болгон. Цин бийлиги Жунгар хандыгын жана Чыгыш Түркстанды багындыргандан кийин, Кокон жана Адыгине кыргыздары менен байланыш түзө баштаган, натыйжада Кокон менен Адыгине кыргыздарынын ортосундагы мамиленин нугу кескин түрдө өзгөргөн. Эки тарап тең Цин бийлигинин колдоосун алууга аракет кылышкан. Адыгине кыргыздарынын башчысы Ажыбий Цин империясынын таасирин колдонуу менен Бухарадан Кашгарга чейинки аймактарда жашаган жалпы кыргыз урууларын бирикитирүүгө умтулган. Ал эми Кокондун Ирдана беги болсо өз бийлигинин таасирин жогорулатуу максатында, Бухаранын Цин империясына “багынуусунда” ортомчулук кызмат аткарууга даяр экендигин билдирип, ошондой эле Цин бийлигинин колдоосу менен кыргыздардын күчүн алсыратып, Фергана өрөөнүндө үстөмдүк кылуу максатына жетүүгө аракет кылган. Ал учурда Цин бийлиги өз кызыкчылыгын көздөп саясат жүргүзгөн. Ирдана менен Ажыбийдин ортосундагы атаандаштыкты колдонуу менен, “варвардын колу менен варварды жок кылуу” стратегиясын колдонуп, алгач Кокондун күчү менен Адыгине кыргыздарынын бийлигин алсыратат, тактап айтканда, Ирдананын «кыргыздарды ооздуктоо» ниетин колдонуп, анын Адыгине кыргыздарына кол салуусун колдойт. Натыйжада, Ирдана кыргыздардын Ош ж.б. аймактарын басып алууга аракеттенет, Ажыбийдин Ирдананын бул баскынчылыгына каршы жүргүзгөн жалпы кыргыз урууларынын башын бириктирүү боюнча иш аракеттерине Цин бийлиги тоскоолдук кылат. Жыйынтыгында, Ажыбий башында турган Адыгине кыргыздары алсызданып, Фергана өрөөнүнүн түздүктөрүнөн анын тегерегиндеги тоо аймактарына сүрүлүшөт. Адыгине кыргыздарынын Кокондун баскынчылыгына каршы турууга күчү жетпей калганда, Цин бийлиги саясатын өзгөртүп Ирдананын күчтүү бийлик куруусуна тоскоол болуу максатында, ага каршы кыргыздарды колдонууну көздөйт. Ошондуктан, кыргыздардын тарабын колдоп, Ирдананын Чыгыш Түркистан тарапка чейин жайылып келүүсүн алдын алууга аракеттенет.В середине XVIII века, когда Цинская империя подчиняла себе Джунгарское ханство и Восточный Туркестан, владения Коканда во главе с Ирдана-беком и адыгинских кыргызов во главе с Аджыбием, располагавшиеся смешанно в Ферганской долине и Алайских горах на западе Восточного Туркестана, представляли собой две крупные и сильные силы в регионе. Эти два владения были экономически и политически взаимозависимы, дополняли друг друга, поддерживая политическое и экономическое равновесие в регионе. В случае необходимости они совместно объединяли силы против внешнего врага и поддерживали хорошие отношения. При отсутствии внешней угрозы оба стремились использовать третьи силы друг против друга, борясь за господство в Ферганской долине. Иными словами, обе стороны сотрудничали при необходимости и соперничали во внутренних делах при отсутствии внешней угрозы. После покорения Цинской империей Джунгарского ханства и Восточного Туркестана, она начала устанавливать контакты с Кокандом и адыгинскими кыргызами, что привело к резкому изменению характера отношений между Кокандом и адыгинскими кыргызами. Обе стороны стремились получить поддержку Цинской империи. Глава адыгинских кыргызов Аджыбий стремился, используя влияние Цинской империи, объединить все кыргызские племена, проживавшие на территориях от Бухары до Кашгара. Ирдана-бек Коканда, в свою очередь, желая усилить влияние своей власти, выразил готовность выступить посредником в «подчинении» Бухары Цинской империи, а также стремился при поддержке Цинской империи ослабить силу кыргызов и достичь господства в Ферганской долине. В тот период Цинская власть проводила политику, исходя из собственных интересов. Используя соперничество между Ирданой и Аджыбием, применяя стратегию «руками варваров уничтожать варваров», она сначала ослабила власть адыгинских кыргызов силами Коканда, а именно поддержала намерение Ирданы «усмирить кыргызов» и его нападение на адыгинских кыргызов. В результате Ирдана предпринял попытки захватить Ош и другие территории кыргызов, а Цинская власть препятствовала усилиям Аджыбия по объединению всех кыргызских племен против этой агрессии Ирданы. В итоге адыгинские кыргызы во главе с Аджыбием оказались в слабом положении и были вытеснены с равнин Ферганской долины в окружающие горные районы. Когда адыгинские кыргызы оказались не в силах противостоять агрессии Коканда, Цинская власть изменила свою политику и, стремясь воспрепятствовать усилению власти Ирданы, решила использовать против него кыргызов. Поэтому она поддержала кыргызов и попыталась предотвратить распространение влияния Ирданы вплоть до Восточного Туркестана