Scientific Journals of Osh State University
Not a member yet
1820 research outputs found
Sort by
ВЛИЯНИЕ ТРАДИЦИЙ КЫРГЫЗСКОГО И УЗБЕКСКОГО НАРОДОВ НА ФОРМИРОВАНИЕ ЛИЧНОСТНЫХ КАЧЕСТВ У ДЕТЕЙ
No full textThis article examines the issue of shaping a child\u27s personality through the traditions of the Kyrgyz and Uzbek peoples. It is analyzed that traditions, considered as a cultural feature of each nation, significantly affect the child\u27s worldview and strengthen moral and ethical values. The author compares the traditions of raising children in the Kyrgyz and Uzbek peoples and shows their content and educational features. He uses examples to prove that through ceremonies such as cradle-laying, naming, and circumcision ceremonies, children are instilled with social responsibility, respect for elders, faith, modesty, and honor. The article also examines the issues of preserving national educational systems in the context of globalization and adapting them to modern society. The results of the study indicate that folk traditions are an important factor in raising a child as a person, and recommendations are made for the use of educational traditions in modern conditions.Бул макалада кыргыз жана өзбек элдеринин каада-салттары аркылуу баланын инсандык сапаттарын калыптандыруу маселеси иликтенет. Ар бир элдин маданий өзгөчөлүгү катары каралган каада-салттар баланын дүйнө таанымын кеңейтип, моралдык-адептик баалуулуктарын бекемдөөгө олуттуу таасир этээри талданган. Автор кыргыз жана өзбек элдериндеги бала тарбиялоого байланыштуу салттарды салыштырып, алардын мазмундук жана тарбиялык өзгөчөлүктөрүн көрсөтөт. Бешикке салуу, ат коюу, сүннөт той сыяктуу жөрөлгөлөр аркылуу балага коомдук жоопкерчилик, улууларды урматтоо, ыйман, уят, намыс сыяктуу сапаттар сиңириле турганы мисалдар менен негизделген. Макалада ошондой эле глобалдашуу шартында улуттук тарбия системаларын сактап калуу жана заманбап коомго ылайыкташтыруу маселелери да каралат. Изилдөөнүн жыйынтыгында элдик салттар баланы инсан катары тарбиялоонун маанилүү фактору экени белгиленип, тарбиялык дөөлөттөрдү азыркы шартта колдонуу сунуштары берилет.В данной статье рассматривается вопрос формирования личности ребенка через традиции кыргызского и узбекского народов. Анализируется, что традиции, рассматриваемые как культурная особенность каждого народа, существенно влияют на мировоззрение ребенка, укрепляют морально-этические ценности. Автор сравнивает традиции воспитания детей у кыргызского и узбекского народов, показывает их содержательные и воспитательные особенности. На примерах доказывает, что через такие обряды, как укладывание колыбели, наречение имени, обрезание, детям прививаются социальная ответственность, уважение к старшим, вера, скромность, честь. В статье также рассматриваются вопросы сохранения национальных образовательных систем в условиях глобализации и адаптации их к современному обществу. Результаты исследования свидетельствуют о том, что народные традиции являются важным фактором воспитания ребенка как личности, и даются рекомендации по использованию образовательных традиций в современных условиях
ЖЕНЩИНЫ ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ В ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВЕ: БАРЬЕРЫ И ФАКТОРЫ ГОСУДАРСТВЕННОЙ ПОДДЕРЖКИ
No full textThis research is aimed at a comprehensive analysis of the state and characteristics of women’s entrepreneurship in the countries of Central Asia, the identification of key constraints to its development, as well as the determination of prospects and directions for government support. The relevance of the research is determined by several factors. First of all, the development of women’s entrepreneurship serves as an important tool for increasing employment and income levels, which is particularly significant in the context of economic instability. Furthermore, the growing involvement of women in business contributes to the creation of new economic niches, primarily in the service sector, trade, agriculture, and digital technologies. Finally, the support of women’s initiatives strengthens the ability of Central Asian states to integrate more actively into international economic processes in response to the challenges of globalization. Within the framework of this research, several scholarly objectives are addressed, including the examination of theoretical approaches to the concept of “women’s entrepreneurship” and its economic significance; the characterization of the current state of women’s business activities in the region; the identification of the main barriers and challenges limiting the development of women’s entrepreneurial activity; as well as the determination of potential directions for expanding women’s participation in the economic life of Central Asian countries. The methodological basis of the research relies on systemic and comparative analysis, the use of statistical data from international organizations (World Bank, EBRD, OECD), as well as materials from the national statistical authorities of the region’s countries. This combination makes it possible to provide a comprehensive and objective examination of the issue under study.Бул изилдөө Борбор Азия өлкөлөрүндөгү аялдардын ишкердигинин абалын жана өзгөчөлүктөрүн ар тараптуу талдоо, аны өнүктүрүүнүн негизги чектөөлөрүн аныктоо, мамлекеттик колдоонун келечегин жана багыттарын аныктоого багытталган. Изилдөөнүн актуалдуулугу бир катар факторлор менен аныкталат. Биринчиден, аялдардын ишкердигин өнүктүрүү калктын иш менен камсыз болуу деңгээлин жана кирешесин жогорулатуунун маанилүү куралы болуп саналат, бул экономикалык туруксуздуктун шарттарында өзгөчө маанилүү. Мындан тышкары, бизнесте аялдардын активдешүүсү биринчи кезекте кызмат көрсөтүү, соода, айыл чарба жана санариптик технологиялар чөйрөсүндө жаңы экономикалык уяларды түзүүгө өбөлгө түзөт. Акырында, аялдардын демилгелерин колдоо Борбор Азия мамлекеттеринин глобализациянын заманбап чакырыктарына жооп берип, эл аралык экономикалык процесстерге интеграциялануу мүмкүнчүлүгүн бекемдейт. Бул иштин алкагында бир катар илимий милдеттер чечилет, анын ичинде: «аялдардын ишкердиги» концепциясына теориялык мамилени жана анын экономикалык маанисин изилдөө; региондогу аялдардын бизнесинин учурдагы абалына мүнөздөмө берүү; аялдардын ишкердик активдүүлүгүн өнүктүрүүнү чектеген негизги тоскоолдуктарды жана чакырыктарды аныктоо; Борбор Азия өлкөлөрүнүн экономикалык жашоосуна аялдардын катышуусун жогорулатуу үчүн потенциалдуу багыттарды аныктоо. Изилдөөнүн методологиялык негизин системалуу жана салыштырма талдоо, эл аралык уюмдардын (Дүйнөлүк банк) статистикалык маалыматтарын иштеп чыгуу, ошондой эле региондун өлкөлөрүнүн улуттук статистикалык агенттиктеринин материалдары түзөт, бул изилденүүчү проблеманы ар тараптуу жана объективдүү кароого мүмкүндүк берет.
Настоящее исследование направлено на комплексный анализ состояния и особенностей женского предпринимательства в странах Центральной Азии, выявление ключевых ограничений его развития, а также определение перспектив и направлений государственной поддержки. Актуальность исследования определяется рядом факторов. Прежде всего, развитие женского предпринимательства является важным инструментом повышения уровня занятости и доходов населения, что особенно актуально в условиях экономической нестабильности. Кроме того, активизация женщин в бизнесе способствует созданию новых экономических ниш, преимущественно в сферах услуг, торговли, сельского хозяйства и цифровых технологий. Наконец, поддержка женских инициатив усиливает способность государств Центральной Азии интегрироваться в международные экономические процессы, отвечая на современные вызовы глобализации. В рамках данной работы решается ряд научных задач, включающих: изучение теоретических подходов к понятию «женское предпринимательство» и его экономической значимости; характеристику современного состояния женского бизнеса в регионе; выявление основных барьеров и вызовов, ограничивающих развитие предпринимательской активности женщин; а также определение потенциальных направлений расширения участия женщин в экономической жизни стран Центральной Азии. Методологическая основа исследования опирается на системный и сравнительный анализ, обработку статистических данных международных организаций (Всемирный банк, ЕБРР, ОЭСР), а также материалов национальных органов статистики стран региона, что позволяет обеспечить комплексное и объективное рассмотрение исследуемой проблемы
ИМИТАЦИОННАЯ МОДЕЛЬ ПРОЦЕССОВ ЭНЕРГОПОТРЕБЛЕНИЯ В РАСПРЕДЕЛИТЕЛЬНЫХ СЕТЯХ В УСЛОВИЯХ РАБОТЫ АСКУЭ
No full textIn the context of informatization of control and metering processes in distribution electrical networks (DEN), automated metering and control systems (AMRCS) are being actively implemented as integrated hardware and software solutions.To improve these automated systems, the most relevant functional tasks today include: optimization of DEN operating modes, real-time monitoring of technical and commercial electricity losses, and diagnostics of the network condition, including localization of unauthorized electricity consumption (UEC). The National Academy of Sciences of the Kyrgyz Republic and several international research centers have developed scientific foundations and real-time technologies for solving the above-mentioned tasks.However, there is a growing need to evaluate the effectiveness and accuracy of these new solutions. For this purpose, the development of a simulation model of an automated distribution network is considered a reasonable and effective approach. This article discusses the construction of such a simulation model using the MatLab software environment. The core of the model is a simulation of an electronic electricity meter, whose input and output variables and parameters are randomly generated using a random number generator. Based on this simulation model, calculations were performed to evaluate the efficiency of methods for optimizing the operating modes of distribution networks and identifying state variables of a three-phase network that are not directly measurable.Таратылуучу электр тармактарында электр энергиясын көзөмөлдөө жана эсепке алуу процесстерин маалыматташтыруу милдеттеринде автоматташтырылган системалар — ЭЭКЭАС программалык-аппараттык комплекстери активдүү киргизилүүдө. Бул автоматташтырылган системаларды өркүндөтүү максатында учурда эң актуалдуу болгон функционалдык милдеттердин катарына төмөнкүлөр кирет: таратылуучу электр тармактарынын (ТЭТ) иштөө режимдерин оптималдаштыруу,электр энергиясынын техникалык жана коммерциялык жоготууларын ыкчам мониторинг кылуу,ошондой эле тармактын абалын диагностикалоо, анын ичинде электр энергиясын уруксатсыз пайдалануунун (ЭЭУП) координаттарын аныктоо. Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясында жана чет өлкөлүк бир катар илимий борборлордо жогоруда аталган милдеттерди реалдуу убакыт режиминде чечүүгө багытталган илимий негиздер жана технологиялар иштелип чыккан. Бул жаңы натыйжалардын тактыгын жана эффективдүүлүгүн текшерүү зарылдыгы келип чыгууда. Бул максатта автоматташтырылган таратылуучу тармактын имитациялык моделин иштеп чыгуу максатка ылайык болуп саналат. Бул макалада MatLab программалык чөйрөсүн колдонуу менен мындай имитациялык модель түзүү маселелери каралат. Моделдин негизин электр энергиясынын электрондук эсептегичинин имитациялык модели түзөт. Анын кирүүчү жана чыгуу параметрлери менен өзгөрмөлөрү кокустук сандардын генератору аркылуу ыктымалдык негизде берилет.Иштелип чыккан имитациялык модель негизинде ТЭТ иштөө режимин оптималдаштыруу ыкмаларынын натыйжалуулугу жана үч фазалуу тармактагы түз өлчөө мүмкүн болбогон абалдык өзгөрмөлөрдү аныктоо маселелери боюнча эсептөөлөр жүргүзүлдү.В задачах информатизации процессов контроля и учета электроэнергии в распределительных электрических сетях (РЭС) активно внедряются программно-аппаратные комплексы АСКУЭ. В целях совершенствования этих автоматизированных систем в настоящее время наиболее актуальным является решение таких функциональных задач как оптимизация режимов работы РЭС, оперативный мониторинг технических и коммерческих потерь электроэнергии, а также диагностика состояний сети, включая локализацию координат несанкционированных отборов электроэнергии (НОЭ). В Национальной академии наук КР и в ряде зарубежных научных центрах разработаны научные основы и технологии решения указанных выше задач в режиме реального времени. При этом возникает необходимость проверки эффективности и точности этих новых результатов. Для этой цели целесообразным является разработка имитационной модели автоматизированной распределительной сети. В данной статье рассматриваются вопросы связанные с построением такой имитационной модели с использованием программной системы MatLab. Ее основу составляет имитационная модель электронного счетчика электроэнергии. Его входные и выходные переменные и параметры задаются случайным образом с применением датчика случайных чисел. С использованием разработанной имитационной модели выполнены расчеты по определению эффективности методов оптимизации режима работы РЭС и идентификации недоступных для измерения переменных состояния трехфазной сети
СОВРЕМЕННЫЕ АСПЕКТЫ ЭТИОЛОГИИ И ПАТОГЕНЕЗА ВОСПАЛИТЕЛЬНЫХ ЗАБОЛЕВАНИЙ ПАРОДОНТА (ЛИТЕРАТУРНЫЙ ОБЗОР)
No full textThe article presents a review of current literature devoted to the etiological and pathogenetic aspects of inflammatory periodontal diseases. An analysis of 30 domestic and international sources was conducted, reflecting modern concepts regarding the role of microbial, viral, immune, and metabolic factors in the development and chronic course of inflammation in periodontal tissues. Particular attention is given to the involvement of periodontopathogenic microflora, viral-bacterial associations, biofilm-forming microorganisms, and host immune response mechanisms. The data on complex interactions between microbial factors and the immune system, which determine tissue destruction and the development of systemic complications, are summarized. The necessity for further improvement of pathogenetically based and prolonged methods for the prevention and treatment of inflammatory periodontal diseases is emphasized.Бул макалада пародонттун сезгенүү ооруларынын этиологиялык жана патогенетикалык аспектилерине арналган заманбап адабияттарга обзор берилет. Пародонт ткандарында сезгенүү процесстеринин өнүгүшү жана хронизацияланышы менен байланышкан микробдук, вирусдук, иммундук жана метаболикалык факторлордун ролун чагылдырган 30 ички жана чет элдик булак анализденди. Айрыкча пародонтопатогендик микрофлоранын, вирус-бактериялык ассоциацияларынын, микроорганизмдердин биоплёнкалык формаларынын жана кожоюн организмдин иммундук жообунун механизмдеринин маанисине көңүл бурулган. Микробдук фактор менен иммундук системанын ортосундагы татаал өз ара аракеттенүүлөрдүн пародонт ткандарынын бузулушуна жана системалык татаалдашууларга алып келүүчү ролу жалпыланды. Пародонттун сезгенүү ооруларын алдын алуунун жана дарылоонун патогенетикалык негизделген жана узартылган ыкмаларын өркүндөтүүнүн зарылдыгы белгиленди.
В статье представлен обзор современной литературы, посвящённой этиологическим и патогенетическим аспектам воспалительных заболеваний пародонта. Проведён анализ 30 отечественных и зарубежных источников, отражающих современные представления о роли микробных, вирусных, иммунных и метаболических факторов в развитии и хронизации воспалительного процесса в тканях пародонта. Особое внимание уделено участию пародонтопатогенной микрофлоры, вирусно-бактериальных ассоциаций, биоплёночных форм микроорганизмов и механизмов иммунного ответа организма хозяина. Обобщены данные о сложных взаимодействиях между микробным фактором и иммунной системой, определяющих деструкцию тканей пародонта и развитие системных осложнений. Подчёркнута необходимость дальнейшего совершенствования патогенетически обоснованных и пролонгированных методов профилактики и лечения воспалительных заболеваний пародонта
СТРАТЕГИИ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ЛИЧНЫХ ТРАВМ В ПОЛИТИЧЕСКОМ ИМИДЖМЕЙКИНГЕ: СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ
No full textThe article explores political image-making strategies based on leaders’ personal traumatic experiences. The analysis focuses on four case studies: Nelson Mandela, Aung San Suu Kyi, John Fetterman, and Sadyr Japarov. The aim is to examine how experiences such as imprisonment, house arrest, or serious illness are used to construct a public image, and how effective these strategies are in different cultural and political contexts. The methodology includes qualitative comparative analysis using discourse and content analysis of public statements, media coverage, and visual materials. The findings show that personal suffering can enhance political legitimacy and strengthen emotional connection with voters. However, the success of such strategies depends on cultural expectations and must be supported by real actions. The practical significance of the study lies in its potential to predict public perception of political figures and to develop ethically grounded approaches to using personal narratives in public discourse.Бул макалада лидерлердин жеке травмалык тажрыйбасына негизделген саясий имидж түзүү стратегиялары каралат. Талдоонун төрт мисал негизин түзөт: Нельсон Мандела, Аун Сан Су Чжи, Жон Феттерман жана Садыр Жапаров. Изилдөөнүн максаты — камак, оор илдет жана жоготуулар сыяктуу окуялар лидердин коомдук бейнесин түзүүдө кандайча колдонулуп жатканын жана алардын ар кандай маданий жана саясий шарттарда кандай натыйжа берерин аныктоо. Методологияга коомдук билдирүүлөрдү, медиа жана визуалдык материалдарды дискурс жана контенттик талдоо аркылуу сапаттуу салыштырма изилдөө кирет. Жыйынтыктар көрсөткөндөй, жеке азап-тозок саясий легитимдүүлүктү бекемдеп, шайлоочулар менен эмоционалдык байланыш түзө алат. Бирок мындай стратегиялардын ийгилиги маданий күтүүлөргө жараша болот жана чыныгы аракеттер менен негизделүүгө тийиш. Изилдөөнүн практикалык мааниси — коомдук пикирди алдын ала баалоого жана жеке окуяларды коомдук дискурста этикалык негизде пайдалануунун жолдорун иштеп чыгууга көмөктөшөт.В статье анализируются стратегии политического имиджмейкинга, основанные на личной травме — заключении, болезни, утрате. Исследование основано на четырёх кейсах: Нельсон Мандела, Аун Сан Су Чжи, Джон Феттерман и Садыр Жапаров. Цель — выяснить, как травматический опыт используется для формирования публичного образа и насколько такие стратегии эффективны в разных культурных и политических контекстах. Методология — качественный сравнительный анализ с применением дискурс- и контент-анализа публичных высказываний, медиаматериалов и визуального контента. Вывод: личные страдания могут усиливать эмоциональную связь с избирателями и укреплять легитимность, но успех стратегии зависит от культурных ожиданий и требует подкрепления реальными действиями. Работа позволяет прогнозировать общественную реакцию и выстраивать этически обоснованные подходы к использованию личных историй в публичной политике
НЕКОТОРЫЕ РАЗЛИЧИЯ В ИСПОЛЬЗОВАНИИ ПОНЯТИЯ МИГРАЦИЯ В КЫРГЫЗСТАНЕ
No full textMigration of population causes transformation of political, economic and social institutions, promotes development, formation and revision of social theories. The topic of emergence and design of humane and legally correct terminology in the migration field is becoming increasingly relevant. Growing and constantly changing migration mobility requires researchers and practitioners to clearly and carefully describe these processes. At present, the Russian-language space of migration studies does not have a single semantics of the definitions used, which gives rise to errors in perception and distorts the essence of migration phenomena when talking about them. This article is intended to analyze the linguistic framework of migration processes and, based on world and Russian experience, assess the significance of individual definitions for their description.Калктын миграциясы саясий, экономикалык жана социалдык институттардын трансформациясын шарттайт, социалдык теориялардын өнүгүшүнө, калыптанышына жана кайра каралышына өбөлгө түзөт. Миграция чөйрөсүндө гумандуу жана юридикалык жактан туура терминологиянын пайда болушу жана долбоорлоо темасы барган сайын актуалдуу болуп баратат. Өсүп жаткан жана тынымсыз өзгөрүп турган миграциялык мобилдүүлүк изилдөөчүлөрдөн жана практиктерден бул процесстерди так жана кылдат сүрөттөп берүүнү талап кылат. Учурда миграциялык изилдөөлөрдүн кыргыз тилдүү мейкиндигинде колдонулган аныктамалардын бирдиктүү семантикасы жок, бул кабыл алууда каталарды пайда кылат жана алар жөнүндө сөз кылууда миграциялык кубулуштардын маңызын бурмалайт. Бул макала миграциялык процесстердин лингвистикалык негиздерин талдоо, дүйнөлүк жана россиялык тажрыйбанын негизинде аларды сыпаттоо үчүн жеке аныктамалардын маанисин баалоо үчүн арналган.Миграции населения вызывают трансформацию политических, экономических и социальных институтов, способствуют развитию, становлению и пересмотрусоциальных теорий. Тема возникновения и оформления гуманной и юридически корректной терминологии в миграционном поле становится все более актуальной. Растущая и постоянно видоизменяющаяся миграционная мобильность требует от исследователей и практиков четкого и внимательного описания данных процессов. В настоящее время кыргызскоязычное пространство миграционных исследований не имеет единой семантики используемых дефиниций, что порождает ошибки в восприятии и искажает суть миграционных явлений при рассказах о них. Эта статья призвана проанализировать лингвистическую рамку миграционных процессов и на основе мирового и российского опыта оценить значение отдельных дефиниций для их описания
МОДЕЛИРОВАНИЕ ДВИЖЕНИЯ ЦЕНТРАЛИЗОВАННО УПРАВЛЯЕМЫХ ТРАНСПОРТНЫХ СРЕДСТВ НА ПЕРЕКРЁСТКЕ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ МЕТОДОВ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА
No full textUrban intersections are critical bottlenecks in road networks, where traffic delays and conflicts concentrate. This paper presents a modeling framework for centrally controlled vehicles at a signalized intersection that integrates dynamic simulation with artificial-intelligence-driven decision policies. We address trajectory and time-window prediction, data-driven adaptive signal control, and multiobjective optimization criteria including average delay, throughput, stability, and safety indicators. The framework is grounded in contemporary traffic-flow models and optimization methods, while also drawing on mathematical advances in differential equations and numerical schemes developed by the research school of Osh State University. From an applied perspective, coordinated centralized control and predictive policies can meaningfully reduce delays and conflict probabilities. The results are intended for deployment within intelligent transportation systems and for building intersection-level digital twins to support adaptive controllers in municipal operations. The proposed methodology and evaluation protocol aim to bridge theoretical models and practical requirements, enabling scalable and sustainable traffic management.Шаардык жол кыймылынын тездик менен өсүп жаткан көлөмү кесилиштерди шаардык жол тармагында тоскоолдуктарды жаратып, чоң кечигүүлөрдү жана конфликттик кырдаалдардын олуттуу бөлүгүн шарттайт. Бул макалада динамикалык симуляция ыкмаларын жана жасалма интеллект алгоритмдерин айкалыштыруу менен кесилиштерде борбордон башкарылуучу унаалардын кыймылын моделдөө ыкмасы сунушталат. Бул макалада траекторияларды жана өтүү убактысынын терезелерин болжолдоо боюнча маселелерди түзүү, маалыматтардын негизинде жол сигналынын фазаларын адаптациялоочу оптималдаштыруу жана орточо кечигүүлөрдү, өткөрүү жөндөмдүүлүгүн, режимдердин туруктуулугун жана коопсуздук көрсөткүчтөрүн камтыган аткаруу критерийлерин түзүү каралат. Теориялык негизди заманбап агым моделдери жана оптималдаштыруу методдору, ошондой эле ОшМУнун илимий изилдөөлөрүндө иштелип чыккан дифференциалдык теңдемелердеги математикалык натыйжалар жана сандык методдор камсыз кылат. Практикалык маанилүүлүгү координацияланган борбордук башкаруу жана болжолдуу саясат аркылуу орточо кечигүүлөрдү жана конфликттердин жыштыгын азайтууда жатат. Натыйжалар интеллектуалдык транспорттук системалар менен интеграцияга багытталган жана муниципалдык операторлор тарабынан кесилиштердин санариптик эгиздерин иштеп чыгуу жана кийинчерээк адаптивдик контроллерлорду ишке ашыруу үчүн колдонулушу мүмкүн.Быстрорастущая интенсивность городского движения делает перекрёстки узкими местами городской улично-дорожной сети, где формируются основные задержки и значительная доля конфликтных ситуаций. В статье предлагается подход к моделированию движения централизованно управляемых транспортных средств на регулируемом перекрёстке, сочетающий методы динамического имитационного моделирования и алгоритмы искусственного интеллекта. Рассматриваются постановка задач прогнозирования траекторий и временных окон проезда, адаптивная оптимизация фаз светофорного регулирования на основе данных, и формулировка критериев эффективности, включающих средние задержки, пропускную способность, устойчивость режимов и показатели безопасности. Теоретической основой служат современные модели потоков и методы оптимизации, а также математические результаты по дифференциальным уравнениям и численным методам, развиваемые в научных исследованиях ОшГУ. Практическая значимость состоит в снижении средних задержек и частоты конфликтов за счёт координированного центрального управления и предсказательных политик. Результаты ориентированы на интеграцию с интеллектуальными транспортными системами и могут быть использованы муниципальными операторами для разработки цифровых двойников перекрёстков и последующего внедрения адаптивных контроллеров
ФАЗОВЫЙ СОСТАВ ПРОДУКТОВ ХИМИЧЕСКОГО ВОССТАНОВЛЕНИЯ СИСТЕМ Cu-Ni И Cu-Со ГИДРАЗИНОМ
No full textTo improve the stability of scattered metal particles, surface-active substances (SAS) of different kind used as stabilizers for nanoparticles. The reduction composition products of the Cu- Ni and Cu-Co formed by accompanied chemical reduction of copper ions with nickel ions and copper ions with cobalt ions without SAS and in the presence of sodium dodecyl sulfate (DDSN) - C12H25SO4Na and hexadecyltrimethylammonium bromide - C16H33N(CH3)3Br, which are anionic and cationic surface-active substances, respectively.
Using X-ray phase analysis, it was established that during the chemical reduction of Cu-Ni and Cu-Co systems with hydrazine, two-phase products are formed, consisting, respectively, of nano-sized copper particles and a solid solution of copper in nickel or cobalt. Metal phases have an fcc lattice. The value of the lattice parameter of solid solutions is influenced by surfactants, which are stabilizers of nanoparticles of metal phasesCu-Ni жана Cu-Co системаларынын калыбына келтирүү продуктулары никель иондору менен жез иондорун жана кобальт иондору менен жез иондорун беттик активдүү заттар жок жана натрийдин додецил сульфаты (ДДСН) - C12H25SO4Na жана гексадецилтриметиламмоний бромиди (БГДТМА)- C16H33N(CH3)3Br менен бирге химиялык калыбына келтирүү жолу менен алынган, алар тиешелүүлүгүнө жараша анион-активдүү жана катион-активдүү беттик активдүү заттар. Рентгендик фазалык анализ ыкмасын колдонуу менен Cu-Ni жана Cu-Co системаларын гидразин менен химиялык калыбына келтирүүнүн натыйжасында жездин наноөлчөмдүү бөлүкчөлөрүнөн жана тиешелүүлүгүнө жараша никельдеги же кобальттагы жездин катуу эритмесинен турган эки фазалуу продуктылар пайда болоору аныкталган. Металлдык фазалар fcc торчосуна ээ. Катуу эритмелердин торчо параметринин маанисине металлдык фазалардын нанобөлүкчөлөрүнүн стабилизаторлору болгон беттик активдүү заттар таасир этетПродукты восстановления систем Cu-Ni и Cu-Со были получены при совместном химическом восстановлении ионов меди с ионами никеля и ионов меди с ионами кобальта в отсутствии поверхностно- активных веществ и в присутствии додецилсульфата натрия (ДДСН) - C12H25SO4Na и бромид гексадецилтриметиламмония (БГДТМА) - С16Н33N(СН3)3Вr, которые являются соответственно анионо-активным и катионо-активным поверхностно-активными веществами. Методом рентгенофазового анализа установлено, что при химическом восстановлении систем Cu-Ni и Cu-Co гидразином образуются двух фазные продукты, состоящие соответственно из наноразмерных частиц меди и твердого раствора меди в никеле или в кобальте. Металлические фазы имеют ГЦК-решетку. На значение параметра решетки твердых растворов влияет ПАВ, которые являются стабилизаторами наночастиц металлических фа
ЭЛЕМЕНТНЫЙ СОСТАВ НАДЗЕМНОЙ ЧАСТИ РАСТЕНИЙ COUSINIA MARACANDICA
No full textThis study presents a comprehensive analysis of the elemental composition of the above-ground parts (leaves and stems) and seeds of Cousinia maracandica, an endemic plant species of Uzbekistan. Using modern methods such as high-resolution scanning electron microscopy (SEM) and energy-dispersive X-ray spectral analysis (EDS), the distribution of major macroelements (e.g., K, Ca) and microelements (Fe, Mg, P, Ti) in the plant tissues was determined. The comparative analysis revealed that the above-ground parts of the plant have high concentrations of carbon, oxygen, and potassium, suggesting high metabolic activity. In the seeds, the predominance of oxygen, phosphorus, and magnesium supports energy accumulation and enzymatic processes. The relationship between the distribution of these elements plays a crucial role in understanding the ecological adaptation and life strategies of Cousinia maracandica. This study enriches theoretical knowledge of plant physiology and morphology and provides practical insights into the impact of environmental conditions on the biologically active substances in medicinal plants. The results contribute to the in-depth study of the ecological, biomorphological, and chemical characteristics of Central Asian floraБул изилдөөнүн алкагында Өзбекстандын флорасындагы эндемикалык өсүмдүктөрдүн бири — Cousinia maracandica түрүнүн жер үстүндөгү бөлүктөрүнүн (жалбырактары жана сабактары) жана уруктарынын элементтик курамы боюнча терең илимий анализ жүргүзүлдү. Изилдөөдө жогорку резолюциялуу сканирлөөчү электрондук микроскопия (SEM) жана энергетикалык дисперсиялык рентген-спектралдык анализ (EDS) сыяктуу заманбап ыкмалар колдонулган.
Салыштырма анализдин жыйынтыгында өсүмдүк ткандарында негизги макроэлементтер (мисалы, калий (K), кальций (Ca)) жана микроэлементтер (темир (Fe), магний (Mg), фосфор (P), титан (Ti) ж. б.) сандык түрдө аныкталып, алардын зат алмашуу, фотосинтез жана энергия алмашуу процессиндеги физиологиялык функциялары белгиленди.
Натыйжалар өсүмдүктүн жер үстүндөгү бөлүктөрүндө көмүртек, кычкылтек жана калий жогорку концентрацияда экенин көрсөттү. Бул көрсөткүчтөр Cousinia maracandica түрүнүн жогорку метаболизмдик активдүүлүгүнө далил болуп саналат. Ал эми уруктарда кычкылтек, фосфор жана магнийдин басымдуулугу энергиянын топтолушуна жана активдүү ферменттик процесстердин жүрүшүнө өбөлгө түзөт.
Анализделген элементтердин өз ара байланышы жана таралышы аталган өсүмдүктүн экологиялык адаптациясын жана жашоо стратегияларын түшүнүүдө маанилүү фактор катары бааланат. Бул изилдөө өсүмдүктөрдүн физиологиясы жана морфологиясы боюнча теориялык билимдерди кеңейтүү менен катар, экологиялык шарттардын дары-дармек өсүмдүктөрүнүн курамындагы биологиялык активдүү заттарга тийгизген таасирин изилдөөдө практикалык мааниге ээ. Жыйынтыктар Борбордук Азия флорасынын экологиялык, биоморфологиялык жана химиялык аспектилерин терең изилдөөгө илимий салым кошотВ рамках данного исследования был проведен углубленный научный анализ элементного состава надземных частей (листьев и стеблей) и семян Cousinia maracandica – одного из эндемичных представителей флоры Узбекистана. Для этого использовались современные методы сканирующей электронной микроскопии (СЭМ) высокого разрешения и энергодисперсионного рентгеновского спектрального анализа (ЭДС). В результате сравнительного анализа определено количественное распределение основных макро- (например, K, Ca) и микроэлементов (Fe, Mg, P, Ti и др.) в тканях растений, выяснены их физиологические функции, в том числе участие в обмене веществ, фотосинтезе и энергетическом обмене. Результаты показывают, что надземные части содержат высокие концентрации углерода, кислорода и калия, что указывает на высокую метаболическую активность растения. В семенах преобладание кислорода, фосфора и магния способствует накоплению энергии и активным ферментативным процессам. Взаимосвязь и распределение анализируемых элементов считаются важными факторами для понимания экологической адаптации и жизненных стратегий вида Cousinia maracandica. Данное исследование не только обогащает теоретические знания по физиологии и морфологии растений, но и имеет практическое значение при изучении изменений биологически активных веществ, содержащихся в лекарственных растениях, под воздействием условий окружающей среды. Результаты исследований внесут научный вклад в углубленное изучение экологических, биоморфологических и химических аспектов флоры Средней Ази
СТРАТЕГИЯ ЕВРОПЕЙСКОГО СОЮЗА «ГЛОБАЛЬНЫЙ ПОРТАЛ» КАК ИНСТРУМЕНТ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ ДИПЛОМАТИИ И УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ В ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ
No full textThe article explores the European Union’s “Global Gateway” strategy as a modern instrument of economic diplomacy and sustainable development. It analyzes its role in strengthening the EU’s partnership with Central Asian countries in the fields of energy, transport, digital connectivity, education, and healthcare. Particular attention is given to the participation of the private sector, the environmental and social dimensions of the strategy. The study concludes that “Global Gateway” promotes European values, enhances energy security, and fosters regional integration based on mutual benefit and equality.Бул макалада Европа Биримдигинин «Global Gateway» стратегиясы экономикалык дипломатиянын жана туруктуу өнүгүүнүн заманбап куралы катары каралат. Анда стратегиянын Борбордук Азия өлкөлөрү менен энергетика, транспорт, санариптик байланыш, билим берүү жана саламаттыкты сактоо тармактарындагы өнөктөштүктү чыңдоодогу ролу талданат. Макалада жеке сектордун катышуусуна, экологиялык жана социалдык аспектилерге. Жыйынтыгында «Global Gateway» европалык баалуулуктарды илгерилетип, энергетикалык коопсуздукту бекемдеп жана өз ара пайдалуу, тең укуктуу кызматташтык негизинде аймактык интеграцияны өнүктүрөрү белгиленет.В статье рассматривается стратегия Европейского союза «Глобальный портал» как современный инструмент экономической дипломатии и устойчивого развития. Анализируется её значение для укрепления партнёрства ЕС со странами Центральной Азии в сферах энергетики, транспорта, цифровой взаимосвязанности, образования и здравоохранения. Особое внимание уделяется роли частного сектора, экологическим и социальным аспектам стратегии. Показано, что «Global Gateway» способствует продвижению европейских ценностей, обеспечению энергетической безопасности и углублению региональной интеграции на принципах взаимной выгоды и равноправия