Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Not a member yet
1228 research outputs found
Sort by
Polska Komisja Akredytacyjna – enfant terrible polskiej regulacji prawnej szkolnictwa wyższego?
No full textHigher education and science are important areas of activity for most modern countries. An extremely important issue, especially in the face of mass enrolment in higher education, is the assessment of the quality of education carried out by entities external to universities. In Poland, since 1 January 2002, such an evaluator has been the Polish Accreditation Committee (originally called the State Accreditation Commission). The legal status of this institution and the resolutions it issues have raised serious doubts for many years, both in legal doctrine and case law, which intensified after the entry into force of the Act of 20 July 2018 – Law on Higher Education and Science. The study aims to analyse and assess the regulation shaping the Polish Accreditation Committee’s legal position in force since October 1 2018 and to answer the following questions: Is it at all possible to determine the legal position of the Polish Accreditation Committee? What is its legal status, and what is the nature of the resolutions it issues? Finally, does the state exercise sufficient control over the activities of this Committee? The research showed that the status of the Committee and the legal nature of its resolutions cannot be clearly defined. Based on the conclusions, de lege ferenda postulates were formulated, including the introduction of state control mechanisms over the Committee’s activities and guaranteeing universities the right to challenge its resolutions in court, a right that is currently unavailable.Szkolnictwo wyższe i nauka stanowią istotny obszar działalności większości współczesnych państw. Kwestią ogromnie ważną, zwłaszcza w obliczu zjawiska podejmowania studiów na skalę masową, jest ocena jakości kształcenia realizowana przez podmioty zewnętrzne wobec uczelni. W Polsce od 1 stycznia 2002 r. taką instytucją oceniającą jest Polska Komisja Akredytacyjna (PKA), pierwotnie nazwana Państwową Komisją Akredytacyjną. Status prawny tej instytucji oraz podejmowanych przez nią uchwał od wielu lat wywołuje – zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie – poważne wątpliwości, które jeszcze się zwiększyły po wejściu w życie ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Celem artykułu jest ocena obowiązującej od 1 października 2018 r. regulacji kształtującej pozycję prawną Polskiej Komisji Akredytacyjnej oraz udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Czy w ogóle jest możliwe określenie pozycji prawnej Polskiej Komisji Akredytacyjnej? Jaki jest charakter prawny podejmowanych przez nią uchwał? I wreszcie: Czy państwo w wystarczającym zakresie sprawuje kontrolę nad działalnością tej Komisji? W wyniku przeprowadzonych badań ustalono między innymi, że nie można jednoznacznie określić statusu Polskiej Komisji Akredytacyjnej ani charakteru prawnego jej uchwał. Na podstawie wniosków z badania sformułowano postulaty de lege ferenda, na przykład, że konieczne jest wprowadzenie mechanizmów kontroli państwowej nad działalnością Komisji, czy też zagwarantowanie uczelniom niepodlegającego podważeniu prawa do sądowego zaskarżania jej uchwał
Od wspólnotowości do indywidualizmu. Ewolucja indywidualizmu a pojęcie podmiotu i autonomii w prawie prywatnym
Full text linkThis article aims to present the process of individualization, understood as the process of an individual’s emancipation and liberation from collective (community) structures, and its impact on the field of private law. This process gives rise to two forms of individualism: egalitarian individualism and expressive individualism. An essential component of both is autonomy, understood as the individual’s capacity to make decisions about their own life. The article points out certain trends concerning the dominance of particular types of individualism in specific historical periods, which are also evident in the field of civil law. Particular attention is given to the notion of autonomy, which is now more widely used almost exclusively within private law, through the concept of will autonomy. Although representatives of this discipline declare a break from the original philosophical context of this notion, the article argues that such a break is impossible, as the function that will autonomy performs in civil law still remains close to its philosophical origin. The article should be classified as a contribution to the history of ideas, and the principal research method is critical analysis of texts.Celem artykułu jest przedstawienie procesu indywidualizacji, rozumianego jako proces emancypacji jednostki i wyzwalania się przez nią ze struktur kolektywnych (wspólnotowych) oraz jego wpływu na obszar prawa prywatnego. Wytworem tego procesu są dwa typy indywidualizmu: indywidualizm egalitarny oraz indywidualizm ekspresyjny. Istotnym składnikiem każdego z nich jest autonomia, pojmowana jako kompetencja jednostki do samodzielnego decydowania o własnym życiu. Artykuł wskazuje na pewne tendencje dotyczące dominacji poszczególnych typów indywidualizmu w poszczególnych okresach historycznych, ujawniające się także w obszarze prawa cywilnego. Szczególne miejsce poświęcone zostało pojęciu autonomii, którym obecnie szerzej posługuje się niemal wyłącznie nauka prawa prywatnego, operując pojęciem autonomii woli. Choć przedstawiciele tej dyscypliny deklarują odcięcie się od pierwotnego, filozoficznego kontekstu tego pojęcia, to jednak autor stara się wykazać, że zerwanie takie jest niemożliwe, funkcja, jaką autonomia woli pełni w prawie cywilnym, wciąż bowiem pozostaje bliska jej filozoficznemu rodowodowi. Artykuł należy zaliczyć do prac z zakresu historii idei, zaś dominującą w nim metodą badawczą jest krytyczna analiza tekstów
Instrumentalizacja vs autonomia prawa, czyli co „mówi” do nas racjonalny prawodawca
Full text linkThe paper traces the evolution of the concept of the rational legislator as shaped by Polish theoretical and legal debates. The research aims to show how this evolution has influenced the characterisation of the relationship between the instrumentalization and autonomy of law. Three phases in the development of the concept of the legislator’s rationality are distinguished: scholarly, cultural, and pragmatic. Each phase corresponds to a different account of the relationship between instrumentalization and autonomy. The scholarly phase is dominated by legal instrumentalism, without recourse to arguments based on the autonomy of law. The cultural phase is marked by a strong opposition between instrumentalization and autonomy, where autonomy is presented as the limit of instrumentalization of law. In the pragmatic-communicative phase, the possibility of removing this opposition by reversing the relationship arises: autonomy is seen as conditioning the effective performance of acts of instrumentalization. However, this no longer concerns the instrumentalization of state legislation, but rather a pluralistic, democratic instrumentalization.W artykule przedstawiam ewolucję, jaka dokonała się w koncepcji racjonalnego prawodawcy pod wpływem polskich debat teoretycznoprawnych. Celem artykułu jest ukazanie, jak ewolucja tej koncepcji wpłynęła na charakterystykę relacji między instrumentalizacją a autonomią prawa. Wyróżniam trzy fazy rozwoju koncepcji racjonalności prawodawcy: scjentystyczną, kulturową i pragmatyczną. Każdej z nich odpowiada odmienne ujęcie relacji między instrumentalizacją a autonomią. W fazie scjentystycznej dominuje prawny instrumentalizm bez sięgania do argumentów z autonomii prawa. W fazie kulturowej zaznacza się silna opozycji między instrumentalizacją i autonomia (autonomia jako granica instrumentalizacji prawa). W fazie pragmatyczno-komunikacyjnej pojawia się możliwość usunięcia tej opozycji przez odwrócenia relacji: autonomia ujmowana jest jako warunkowanie skutecznego dokonywania aktów instrumentalizacji prawa. Nie będzie to już jednak instrumentalizacja państwowego prawodawstwa, lecz instrumentalizacja pluralistyczna, demokratyczna
Problemy, oczekiwania i rozwiązania na rzecz równego traktowania osób studiujących w uczelni technicznej
No full textThe article aims to identify the main problems related to gender-based equal treatment experienced by students at a technical university, as well as to present selected solutions supporting equal treatment policies at such institutions. In the analysis, we draw on the concept of three patterns of anti-discrimination policies within universities and science, namely policies targeting structures (Fix the Numbers), knowledge (Fix the Knowledge) and institutions (Fix the Institution). In this article, we rely on the results of a study that was conducted in 2021 as part of the implementation of the Gender Equality Plan. The basis for data collection was methodological triangulation; we conducted both individual in-depth interviews (IDI) and group interviews, as well as surveys among people studying and working at technical university. A total of 3,438 students participated in the quantitative survey, including doctoral candidates and students of the Doctoral School (including 43% women). The results of the study showed that gender-based unequal treatment at a technical university is multidimensional, while a key barrier remains the low effectiveness of existing response mechanisms, which reinforces fears of reporting abuses and encourages avoidance strategies. The student community most strongly supports solutions aligned with the ‘Fix the Institution’ approach, including improved procedures, independent reporting channels, a code of conduct, and psychological support, while expressing reluctance toward parity-based measures. The results point to the need to combine institutional reforms with equality-oriented education and modifications to teaching practices.Celem artykułu jest zrekonstruowanie głównych problemów związanych z równym traktowaniem ze względu na płeć, doświadczanych w przestrzeni uczelni technicznej przez osoby studiujące, a także zaprezentowanie wybranych rozwiązań, wspierających politykę równego traktowania w uczelni technicznej. W analizie sięgamy do koncepcji trzech wzorów polityk antydyskryminacyjnych w obrębie uczelni i nauki, a mianowicie polityk skierowanych na struktury (fix the numbers), wiedzę (fix the knowledge) i instytucje (fix the institution). W artykule bazujemy na wynikach badań, które zostały przeprowadzone w 2021 r. w ramach realizacji Planu Równości Płci. Podstawą zbierania danych była triangulacja metodologiczna; przeprowadziliśmy zarówno wywiady pogłębione indywidualne (IDI) i zbiorowe, ankiety z osobami studiującymi i pracującymi w uczelni technicznej. Łącznie w badaniu ilościowym udział wzięło 3438 osób studiujących, w tym na studiach doktoranckich i w szkole doktorskiej (w tym 43% kobiet). Wyniki przeprowadzonych badań pokazały, że w uczelni technicznej nierówne traktowanie ze względu na płeć ma charakter wielowymiarowy, a jednocześnie kluczową barierą pozostaje niska skuteczność dotychczasowych mechanizmów reagowania, wzmacniająca obawy przed zgłaszaniem nadużyć i sprzyjająca strategiom unikania. Społeczność studencka najsilniej popiera rozwiązania z obszaru „naprawiania instytucji” (fix the institution), takie jak usprawnienie procedur, niezależne kanały zgłoszeń, kodeks postępowania oraz wsparcie psychologiczne, przy jednoczesnej niechęci wobec działań parytetowych. Wnioski wskazują zatem na potrzebę łączenia zmian instytucjonalnych z edukacją równościową i modyfikacją praktyk dydaktycznych
Definicje legalne jako nakazy dotyczące myślenia na gruncie założenia o normatywności tekstu prawnego
No full textWhen characterizing the normativity of legal definitions, researchers sometimes use such terms as understanding or meaning, which allow one to theorize legal definitions as a type of directive related to thinking. The present work grows out of the need to critically analyse the proposals of researchers in which such terms occur. The main purpose of the article is to develop two approaches to legal definitions, generalizing proposals encountered in the papers on legal theory. Each approach provides a different answer to the question of what behaviour is prescribed by the definition. In the first, it is assumed that legal definitions are directives of directly perceivable actions. In the second – that they command the addressee to think in a certain way. These considerations lead to the conclusion that the assumption of the normativity of legal text, insofar as it concerns legal definitions, is difficult to maintain if we agree at the same time that the behaviour prescribed by the definitions should be identifiable. The paper’s methodology is based on the research conducted within the Poznań-Szczecin School of Legal Theory, including works by Zygmunt Ziembiński, Maciej Zieliński, and Maciej Dybowski.Charakteryzując zagadnienie normatywności definicji legalnych, badacze używają niekiedy terminów, takich jak rozumienie czy znaczenie, które pozwalają ujmować definicje jako nakazy dotyczące myślenia. Niniejszy artykuł wyrasta z potrzeby krytycznej analizy propozycji badaczy, w których terminy te występują. Głównym celem rozważań jest opracowanie dwóch koncepcji definicji legalnych, które uogólniają spotykane w literaturze teoretycznoprawnej propozycje. Każda z nich przewiduje inną odpowiedź na pytanie, jakie zachowanie jest przez definicję nakazane. W pierwszej przyjmuje się, że definicje legalne są nakazami działań bezpośrednio postrzegalnych. W drugiej natomiast – że nakazują one adresatowi myśleć w określony sposób. Rozważania prowadzą do wniosku, że założenie o normatywności tekstu prawnego, w zakresie, w jakim dotyczy definicji legalnych, jest trudne do utrzymania, jeśli zgodzimy się jednocześnie, że zachowania nakazane przez definicje powinny być identyfikowalne. Metodologiczną podstawą artykułu są rozstrzygnięcia wypracowane w ramach poznańsko-szczecińskiej szkoły teorii i filozofii prawa, w tym autorstwa Zygmunta Ziembińskiego, Macieja Zielińskiego i Macieja Dybowskiego
Sprawowanie wymiaru sprawiedliwości a autonomia prawa wobec polityki
No full textThe article examines the relationship between the autonomy of law and the influence of politics on the functioning of the justice system within a democratic order. The aim is to determine the extent to which it is possible to maintain a balance between the independence of law and its embeddedness in a socio-political context. The analysis is situated at the intersection of legal theory and current debates, focusing in particular on contemporary disputes surrounding the reform of the judiciary in Poland after 2015. I present functional and ontological approaches to the autonomy of law and identify areas in which politics affects the justice system: the legislative process, judicial appointments, and court financing. I argue that the autonomy of law is not an escape from politics, but rather the ability to set its boundaries.Artykuł dotyczy relacji między autonomią prawa a wpływem polityki na funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości w warunkach systemu demokratycznego. Celem jest wskazanie, w jakim zakresie możliwe jest zachowanie równowagi między niezależnością prawa a jego osadzeniem w kontekście społeczno-politycznym. Rozważania prowadzę na styku refleksji teoretycznoprawnej i analizy współczesnych sporów wokół reformy sądownictwa w Polsce po roku 2015. Przedstawiam funkcjonalne i ontologiczne ujęcia autonomii prawa oraz wskazuję obszary, w których polityka oddziałuje na wymiar sprawiedliwości: proces legislacyjny, nominacje sędziów i funkcjonowanie sądów. Argumentuję, że autonomia prawa to nie ucieczka od polityki, lecz zdolność do stawiania jej granic
Zasadność uregulowania zgody dysponenta dobrem jako okoliczności wyłączającej bezprawność w polskim prawie karnym
No full textThe paper concerns the justification for introducing statutory regulation of the consent of the holder of a legal interest as a ground excluding unlawfulness. Using the formal-dogmatic method, the author elaborates on the essence of such consent and indicates that, in Polish criminal law, it performs a threefold function. The issue of whether statutory regulation of the consent of the holder of a legal interest may serve as a justification is then considered. The author concludes that such regulation is justified and proposes relevant legal provisions in this respect.Artykuł koncentruje się na kwestii zasadności ustawowego uregulowania zgody dysponenta dobrem jako okoliczności wyłączającej bezprawność. Autor, wykorzystując metodę formalno-dogmatyczną, omówił istotę zgody dysponenta dobrem na gruncie prawa karnego, wskazując, że wspomniana zgoda na gruncie prawa karnego pełni trojaką funkcję. Autor doszedł do konkluzji, że zasadne jest uregulowanie zgody dysponenta dobrem jako okoliczności wyłączającej bezprawność czynu i zaproponował stosowne regulacje prawne w tym zakresie
Specyfika rozstrzygania sporów lotniczych przez Radę Międzynarodowej Organizacji Lotnictwa Cywilnego w świetle najnowszej praktyki
No full textBy 2019, only seven complaints had been referred to the Council of the International Civil Aviation Organization (ICAO Council), none of which reached the merits stage; in four cases, the Council issued a decision on lack of jurisdiction. The article highlights the growing importance of the Council in dispute resolution, particularly between 2022 and 2024. During this period, three new cases were initiated, one of which has already been declared admissible (and proceeded to the merits phase), while another was filed simultaneously against 37 Member States. In total, these three cases, due to the multiplicity of parties, involve at least 41 States (over 20% of ICAO members). This development represents a precedent-setting practice, further highlighting the need to assess the Council’s modus operandi. The article uses the dogmatic-legal method to analyse the provisions of international instruments and the jurisprudence of international bodies. It concludes that the Council remains a unique, atypical entity for the settlement of inter-state disputes. On the one hand, the possibility of appealing to the International Court of Justice and issuing decisions suggests that it should be considered as a judicial body. On the other hand, its operational peculiarities – confidentiality, the method of vote counting, the fact that Council members follow the instructions of their governments, and, finally, the tendency to avoid deciding cases brought before it for as long as possible – make it difficult to attribute this body to the known dispute settlement mechanisms.Do 2019 r. do Rady Międzynarodowej Organizacji Lotnictwa Cywilnego (International Civil Aviation Organization [ICAO]) skierowano jedynie siedem skarg, z czego żadna z nich nie przeszła do etapu merytorycznego, a jedynie w czterech sprawach została wydana decyzja o braku jurysdykcji. W tym kontekście celem artykułu jest zwrócenie uwagi na wzrost znaczenia Rady ICAO w rozstrzyganiu sporów międzynarodowych, w szczególności w latach 2022–2024. W tym okresie do Rady ICAO trafiły trzy nowe sprawy, z których jedna została już uznana za dopuszczalną (przeszła do fazy merytorycznej), a inna została skierowana równocześnie przeciwko 37 państwom członkowskim. Łącznie te trzy sprawy, z uwagi na wielość stron, angażują przynajmniej 41 państw (ponad 20% członków ICAO). Bez wątpienia mamy do czynienia z precedensową praktyką w tym obszarze, która tym bardziej uwydatnia oryginalność sposobu działania Rady ICAO. Rada pozostaje wyjątkowym, nietypowym organem rozstrzygania sporów międzypaństwowych: z jednej strony możliwość odwołania do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości oraz wydawanie decyzji rozstrzygających spór sugerują, że powinna być postrzegana jako organ sądowy; z drugiej – jej specyfika działania (poufność, sposób liczenia głosów, kierowanie się instrukcjami swoich rządów przez członków Rady i wreszcie dążenie do nierozstrzygania wniesionych do niej spraw tak długo, jak to możliwe) powoduje zasadnicze trudności w jednoznacznym przyporządkowaniu tego organu do znanych mechanizmów rozstrzygania sporów określonych w art. 33 Karty Narodów Zjednoczonych. W artykule wykorzystano metodę dogmatyczno-prawną do analizy postanowień instrumentów międzynarodowych oraz orzecznictwa sądów międzynarodowych