Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna
Not a member yet
783 research outputs found
Sort by
Możliwości rozwojowe jednostek samorządu terytorialnego na tle zmian koniunktury gospodarczej – ujęcie regionalne
Full text linkThe economic situation of local government in Poland is affected by the instability of the general economic and legal environment, which affects local government units’ financial condition and the implementation of its current tasks as well as the investment ones. The aim of the article was to assess the financial situation of the local government units in Poland in relation to changes in the economic situation. Indicator analysis was used to assess the financial situation of local government units. I used a comparative analysis of selected measures of local government financial condition, which characterise their ability to grow. The analysis covered the years: 2018–2022. The analysis is based on a geographical division of units by voivodeships, which made it possible to compare the state of local government finances between different regions in Poland.
In the period covered by the analysis, the performance of the budgets of the territorial local government units was influenced by changes in the economic situation, which were subsequently reflected on the financial condition of the national budget and consequently also affected the area of local government’ finances.
In particular, the economic crisis caused by the COVID-19 pandemic, has had an adverse impact on the financial situation of local government units, especially when it comes to the decline in development opportunities for local government units, resulting in a consequent high decrease in investment expenditure. These disadvantageous trends were evident in the local government finances in most regions.
In the studied period we have seen the persistance of disproportions in the level of economic development of individual regions. The wealthiest regions comprised of the voivodeships of Mazowieckie, Dolnośląskie, Wielkopolskie and Śląskie. Simultaneously, the local governments of these regions were characterised by a high capacity to finance development activities. Among the poorest regions we count the voivodeships of the eastern part of Poland. They had a low self-income potential, yet their high share of external funding increased their development potential, resulting in high investment expenditures. The development activities of local government require further suport
from the state budget transfers. The mobilisation of funds from the new EU financial perspective for 2021–2027 and the National Reconstruction Plan should translate into maintaining the trend of investment growth in the coming years.Na gospodarkę samorządu terytorialnego w Polsce oddziałuje niestabilność otoczenia gospodarczego i prawnego, rzutująca na jego kondycję finansową oraz realizację zadań bieżących i inwestycyjnych. Jako cel artykułu przyjęto ocenę sytuacji finansowej JST w Polsce na tle zmian koniunktury gospodarczej. Do oceny sytuacji finansowej jednostek samorządowych wykorzystano analizę wskaźnikową. Zastosowano analizę porównawczą wybranych miar kondycji finansowej JST, charakteryzujących ich zdolność do realizacji działań rozwojowych. Analiza objęła lata 2018–2022. Zastosowano w niej podział terytorialny jednostek samorządu terytorialnego według województw, co pozwoliło na porównanie stanu finansów samorządowych między regionami w kraju
Charakterystyczne ścieżki powstawania współpracy metropolitalnej i jej główni aktorzy w wybranych obszarach metropolitalnych Europy Środkowej
Full text linkThe theoretical basis for discussing the conditions of metropolitan cooperation draws on references to models such as the triple, quadruple, or quintuple helix, which illustrate the complexity of relations among administration, the private sector, science, and society. The aim of the article is to analyze the paths through which metropolitan cooperation emerges and to characterize its main actors. The analyses cover 7 metropolitan areas and describe 14 different forms of metropolitan dialogue and cooperation. The results were obtained as part of the broader MECOG-CE project, “Strengthening Metropolitan Cooperation and Governance in Central Europe”, financed by Interreg-CE (2023–2026). The methodological section discusses the project’s research assumptions and the tool used in the form of a matrix to identify best practices that strengthen metropolitan cooperation. This approach enabled the identification of various pathways for creating metropolitan structures. Three main categories were used, focusing on (1) the forms of cooperation, (2) the process of its development, and (3) the main actors. The results indicate that there are three primary forms of cooperation and dialogue: (1) formal structures within national legal regulations, (2) associations and institutional agreements, and (3) informal structures – spontaneous initiatives without clear boundaries or formalization. Meanwhile, the process of developing cooperation may follow different, more or less evolutionary paths, and various regulations can support cooperation and provide financing. The findings highlight the diversity of actors involved in metropolitan cooperation, including residents, which contributes to the emergence of new initiatives and increases the sense of attachment to the area.Celem artykułu jest analiza ścieżek powstawania współpracy metropolitalnej oraz charakterystyka jej głównych aktorów. Analizy obejmują 7 obszarów metropolitalnych i opisują 14 różnych form dialogu i współpracy metropolitalnej. Wyniki pozyskano w ramach szerszego projektu MECOG-CE – „Strengthening metropolitan cooperation and governance in central Europe” finansowanego przez Interreg-CE (2023–2026). Zastosowano narzędzie w postaci macierzy do identyfikacji najlepszych praktyk wzmacniających współpracę metropolitalną. Wyniki wskazują, że istnieją trzy główne formy współpracy i dialogu: formalne struktury w ramach krajowych regulacji prawnych, stowarzyszenia i porozumienia instytucjonalne oraz spontaniczne inicjatywy bez wyraźnych granic. Rezultaty pozwalają zauważyć różnorodność aktorów biorących udział we współpracy metropolitalnej przy jednoczesnym zaangażowaniu mieszkańców
Wprowadzenie
Full text linkKolejny numer czasopisma „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna” poświęcony jest prezentacji dorobku naukowego pracowników Instytutu Ekonomii i Finansów UMCS. Autorami 11 artykułów są ekonomiści, traktujący przedmiot swoich zainteresowań w wymiarze terytorialnym. Część artykułów ma charakter teoretyczny, inne łączą teorię z empirią. Nowatorstwo prezentowanych rozważań dotyczyć może zarówno podejmowanej problematyki, jak i stosowanych metod. Artykuły zostały podzielone na cztery grupy. Pierwsza, najliczniejsza, dotyczy szeroko rozumianej problematyki ekologicznej, ze szczególnym uwzględnieniem wyzwań związanych ze zmianami klimatu. Otwiera ją artykuł Joanny Szafran dotyczący adaptacji miejskiego systemu wodnego do zmian klimatu, ze szczególnym uwzględnieniem narzędzi i źródeł finansowania. W oparciu o doświadczenia międzynarodowe i krajowe dokonano w nim klasyfikacji działań zaradczych oraz wskazano potencjalne korzyści z ich zastosowania. Następnie przeanalizowano źródła finansowania inwestycji adaptacyjnych w Polsce w kontekście specyfiki podsektorów wodnych oraz wyboru opcji adaptacji
Ekonomiczne aspekty skuteczności systemowej pomocy osobom uprawnionym do alimentów w ujęciu regionalnym
Full text linkThe system for assisting individuals entitled to child support provides financial support to children in situations where close relatives and legal enforcement of child support obligations fail. According to data from Statistics Poland (GUS ŚNR 2024), 2.0 million payments from the child support fund were made in 2023, amounting to a total of PLN 870.4 million, while the total amount of outstanding child support debt exceeded PLN 14 billion. In line with the principles of welfare economics, this system, through resource redistribution, reducing inequality, and alleviating poverty, has the potential to enhance overall social welfare while minimizing the societal costs of uncollectible child support. Additionally, the mechanisms embedded in the system to influence child support debtors are designed to reduce the societal burden of its operation. The realization of these benefits depends on the effectiveness of the system in fulfilling its designated functions. The primary objective of this study is to assess the effectiveness of the Polish system for assisting individuals entitled to child support from a regional perspective and in terms of the economic aspects of its operation. The analysis covers both the support provided to individuals facing financial hardship due to uncollectible child support and the institutional measures aimed at increasing the accountability of those obligated to pay child support.
The analysis of the effectiveness of the support system for individuals entitled to alimony in Poland, conducted from a regional perspective, has provided conclusions that help identify challenges related to the implementation of its objectives. The framework of support established by the provisions of the Act on Assistance for Persons Entitled to Alimony (u.p.o.u.a.), aimed at assisting individuals in difficult financial situations due to the inability to enforce alimony, combined with measures to increase the responsibility of those obligated to pay alimony, finds justification in economic theory. However, the results of the analyses indicate that, in practice, the principles of welfare economics are not being fully implemented, which affects the degree of achievement of long-term social benefits associated with the assistance.
Conducting analyses from a regional perspective has allowed for the observation of differences in the effectiveness of the support system for individuals entitled to alimony across various voivodeships. First and foremost, the benefit amounts determined based on uniform principles do not, in light of the obtained results, ensure an allocation of resources adequate to the cost of living. Furthermore, the observed limited scale of actions aimed at disciplining alimony debtors provides grounds for a review of regional strategies and legal solutions in terms of their effectiveness. Additionally, considering the persistent, though gradually decreasing over the years, disparities between voivodeships in the percentage levels of alimony debtors against whom municipalities have taken action relative to the total number of alimony debtors, this review should also take into account the adaptation of these instruments to local conditions.
The adopted comprehensive approach to examining the effectiveness of systemic support for individuals entitled to alimony, from the perspective of the overall objectives pursued by the system, has allowed for the identification of the main areas of the Polish alimony support system that require improvement, particularly in addressing regional differences.System pomocy osobom uprawnionym do alimentów wspiera finansowo dzieci, gdy zawodzą osoby najbliższe, ograniczając jednocześnie obciążenie społeczeństwa kosztami jego funkcjonowania. W 2023 r. wypłacono 2 mln świadczeń z funduszu alimentacyjnego na łączną kwotę 870,4 mln zł, natomiast łączna kwota zadłużenia z tytułu tych wypłat wyniosła ponad 14 mld zł (GUS ŚNR 2024). Głównym celem badań jest ocena skuteczności polskiego systemu pomocy osobom uprawnionym do alimentów w ujęciu regionalnym oraz z perspektywy ekonomicznych aspektów jego działania. Analiza obejmuje zarówno wsparcie udzielane osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej z powodu nieściągalności alimentów, jak i działania instytucjonalne zmierzające do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji
Stawki podatków powierzchniowych w polityce podatkowej gmin w Polsce i zróżnicowanie przestrzenne jej skutków
Full text linkPursuing tax policy, municipalities are authorized to model tax rates imposed on various types of real estate. As a result, they lose part of their tax revenues. The tendency to reduce rates varies both in terms of the type of tax and the type of municipality. The most significant losses are recorded in real estate tax and the highest deprivation of revenues is affected by urban municipalities. Reduction of tax rate in agricultural tax is more significant in rural municipalities compare to other types of municipalities but it does not influence badly on revenues collected from this tax. Hardly any unit decides to reduce forest tax. Cities with poviat rights usually conduct active tax policy but they are oriented on maximizing tax revenues. According to that the reduction of tax rates in these units is moderate. Percentage of lost revenues caused by reducing tax rates by municipal council in total revenues of real estate tax, agricultural tax and forest tax decreased in years 2014–2023.
There are spatial dependencies between neighbouring municipalities – the amount of lost revenue from taxes levied on real estate per capita is similar. Areas of concentration of high losses in municipal income per capita are clearly marked, as are areas where these losses are low or non-existent. The smallest differentiation, and thus the greatest similarity between units, occurs in the case of forest tax. The largest differences are revealed in the property tax. Neighboring municipalities try not to stand out negatively by using higher tax rates so as not to discourage voters.W ramach polityki podatkowej gminy uprawnione są do modelowania stawek trzech podatków obciążających nieruchomości w Polsce, tj. podatku od nieruchomości, rolnego i leśnego, w wyniku czego tracą część dochodów. Skłonność do obniżania stawek jest zróżnicowana zarówno jeśli chodzi o rodzaj podatku, jak i typ gminy. Najwyższe ubytki odnotowywane są w podatku od nieruchomości, najmniejsze zaś w podatku leśnym. Gminy wiejskie są najbardziej aktywne w prowadzeniu polityki podatkowej nakierowanej na osiąganie celów pozafiskalnych, w skutek czego w latach 2014–2023 straciły najwięcej dochodów spośród wszystkich typów gmin w każdym z analizowanych podatków. Z kolei politykę miast na prawach powiatu można określić jako aktywną nastawioną na cel fiskalny, co oznacza, że w najmniejszym stopniu wykorzystują swoje uprawnienia do obniżania taryf podatkowych. Między sąsiadującymi gminami występują silne zależności przestrzenne – wielkość utraconych przez nie dochodów z podatków nakładanych na nieruchomości per capita jest podobna. Najmniejsze zróżnicowanie, a tym samym największe podobieństwo między jednostkami występuje w przypadku podatku leśnego. Największe różnice ujawniają się natomiast w podatku od nieruchomości
Polityki publiczne w kontekście nierówności w dostępie do Internetu wśród seniorów: wybrane polityki miejskie i wnioski z debaty oksfordzkiej w Poznaniu
Full text linkThe aim of the article is to present activities that, in the Author’s opinion, fit into the most current postulates of science in the field of modern care for seniors, in terms of digital inclusion. The Author collected global research on the digital well-being of people of post-productive age, and then compared them with selected examples of public policies implemented by two Polish cities: Warsaw and Poznań, and two associations of local government units, which are concentrated around relatively large urban centers. The choice of Warsaw is dictated by the relatively wide range of public services for seniors, as well as the possibility of positioning this city in relation to other European metropolises. In turn, Poznań has one of the oldest and still developing senior policies in Poland, which predisposes it to be an appropriate point of reference for other cities with similar characteristics (e.g. for Łódź, Gdańsk, Wrocław, Kraków).
It should be borne in mind when addressing the issue of senior policies that their addressees are a heterogeneous group. Starting from demographic variables, through spatial ones, we can talk about younger and older seniors, about seniors from large cities, smaller cities, or from villages. The group covered by the considerations of this article will be seniors, i.e. people of post-productive age, living in cities. Although the literature on the subject has already devoted a lot of space to defining the concept of “senior”, this discussion still remains unresolved, and the authors of individual publications usually operationalize the concept.W artykule poruszono zagadnienie wykluczenia cyfrowego seniorów, zwłaszcza w miastach, i jego konsekwencji. Zidentyfikowano, że starsze osoby często borykają się z ograniczeniami finansowymi, społecznymi, fizycznymi oraz poznawczymi, które zmniejszają możliwość dostępu do Internetu. Brak umiejętności cyfrowych utrudnia korzystanie z usług, bankowości, ochrony zdrowia, a także ogranicza ich życie społeczne oraz łączność z bliskimi. Artykuł podkreśla potrzebę rozwoju polityk miejskich wspierających edukację cyfrową osób starszych oraz dostęp do nowoczesnych technologii, by przeciwdziałać ich marginalizacji.
Przykłady można odnotować w Warszawie i Poznaniu, gdzie przedsięwzięcia skierowane na integrację cyfrową seniorów funkcjonują od dłuższego czasu. Inicjatywy te obejmują m.in. tworzenie podręczników oraz organizowanie specjalnych warsztatów dla seniorów. Projekty takie pokazują na przykład, jak samorządy miejskie mogą skutecznie współpracować z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w celu zwiększenia dostępności cyfrowej
Propozycja wykorzystania zdjęć Landsat do oceny warunków termalnych na potrzeby opracowania miejskich planów adaptacji w Polsce
Full text linkThe article proposes the inclusion of surface temperature (LST) distribution, derived from Landsat 8/9 satellite images, in assessing thermal conditions in urban areas. This approach is intended to assist in the development of urban climate adaptation plans. The city of Chojnice, located in northern Poland with a population of nearly 39,000 residents, has been selected as the study area to test this procedure.
The proposed framework offers a more detailed diagnosis of the city’s exposure, sensitivity, and vulnerability to high LSTs, particularly during late spring and summer when there is an increased risk of decreased thermal comfort for residents. The designed procedure is spatially explicit, enabling the identification of areas within the urban landscape that are most and least exposed to high temperatures. This capability allows adaptation measures to be tailored to specific locations effectively. Additionally, by utilising open data sources and allowing for adjustments to the assessment grid size, the proposed methodology can be reproduced in other cities.
In Chojnice, over 60% of the city’s area has a low vulnerability to heat. This is primarily found in areas with significant forest coverage, such as the northern green wedge in the Struga Jarcewska valley, near water bodies, allotment gardens, and agricultural lands. Nearly 30% of the city is classified as having high vulnerability, mainly encompassing the densely developed areas with a high density of buildings and limited green spaces. The remaining 10% of the city area, which features a diverse and mosaic land cover, falls into the medium vulnerability to heat impact category.Celem artykułu jest przedstawienie propozycji uwzględnienia rozkładu temperatury powierzchniowej (LST), obliczonej na podstawie zdjęć satelitarnych Landsat, do diagnozy warunków termalnych w mieście na potrzeby przygotowania miejskich planów adaptacji. Postępowanie badawcze zostało przeprowadzone na przykładzie miasta Chojnic.
Proponowana procedura ma umożliwić uszczegółowienie diagnozy w zakresie ekspozycji, wrażliwości i podatności miasta na oddziaływanie wysokich temperatur w okresie późnej wiosny i lata, kiedy istnieje wysokie ryzyko pogorszenia komfortu termicznego mieszkańców. W toku badań ustalono, że we wskazanym okresie ponad 60% powierzchni miasta może odznaczać się niską podatnością na wysokie temperatury otoczenia. Najniższa podatność dotyczyła zwłaszcza terenów leśnych (północny klin zieleni w dolinie Strugi Jarcewskiej), zbiorników wodnych i ich sąsiedztwa, ogródków działkowych oraz gruntów rolnych. Prawie 30% powierzchni Chojnic charakteryzowało się wysoką podatnością. Były to głównie gęsto zabudowane obszary o dużej zwartości zabudowy i ograniczonym udziale terenów biologicznie czynnych. Pozostałe 10% powierzchni miasta, cechujące się mozaikowym pokryciem terenu, zaklasyfikowano do kategorii średniej podatności na oddziaływanie wysokiej temperatury powierzchniowej.
Przedstawione w artykule postępowanie oparte na rozkładzie LST ma wyraźne odniesienie przestrzenne. Pozwala zidentyfikować w tkance miejskiej najbardziej i najmniej eksponowane i wrażliwe miejsca, dzięki czemu działania adaptacyjne mogą być dostosowane do konkretnych lokalizacji. Dzięki wykorzystaniu otwartych źródeł danych i elastyczności w doborze podstawowych pól oceny zaproponowana metodyka może być replikowana w innych miastach
Miasto jako galeria: sztuka w przestrzeni publicznej a rozwój gospodarki kreatywnej na przykładzie Wrocławia
Full text linkThis article investigates the concept of the city as a gallery, emphasizing the multifaceted role of public art in shaping urban space and catalyzing the development of the creative economy. Drawing on the theoretical foundations of the creative economy, the study explores how diverse artistic interventions – ranging from murals and installations to performances and site-specific projects – contribute to the growth of creative industries, support urban revitalization, enhance spatial quality, and reinforce the cultural identity of city districts. Through detailed case studies from Wrocław, combined with qualitative interviews conducted with artists, cultural managers, and representatives of public institutions, the research demonstrates that public art extends beyond aesthetic enhancement to generate significant social, cultural, and economic value. The findings highlight that public art initiatives frequently act as catalysts for grassroots creative activity, foster cross-sector collaboration, and attract diverse audiences, including tourists and investors. By conceptualizing public space as a participatory and symbolic arena for expression, the “city as a gallery” framework promotes social integration, intercultural dialogue, and community engagement, while simultaneously serving as an incubator for innovation and creative entrepreneurship. The article ultimately argues that embedding art within the urban fabric is a strategic approach to inclusive urban development, contributing to the resilience and sustainability of creative sectors and the broader socio-economic vitality of cities.Sztuka w przestrzeni publicznej odgrywa coraz istotniejszą rolę nie tylko w kształtowaniu tożsamości kulturowej miast, lecz także jako impuls rozwoju gospodarki kreatywnej. Celem artykułu jest analiza wpływu działań artystycznych realizowanych w przestrzeni miejskiej na rozwój lokalnych podmiotów kreatywnych, przyciąganie inwestorów oraz aktywizację społeczności. W pracy przedstawiono teoretyczne ramy gospodarki kreatywnej oraz studia przypadków z Wrocławia, takie jak neonowe podwórko przy ul. Ruskiej 46, klub Vertigo i galeria Sztuka na Miejscu. Uzupełnieniem jest wywiad ekspercki z twórcami i organizatorami kultury, wskazujący na realny wpływ sztuki publicznej na rozwój miasta. Wyniki badań pozwalają sformułować rekomendacje dla miast, które chcą wykorzystać potencjał sztuki publicznej do wspierania innowacyjności, integracji społecznej oraz rozwoju gospodarki kreatywnej
Restoring the memory of the Jewish minority in a cityscape: a case study of Poznań
Full text linkW krajobrazie zapisana jest pamięć. Może ona być podtrzymywana, zapomniana, przywrócona lub wymazana przez społeczność lokalną. Ze względu na niejednorodność społeczności lokalnych, w krajobrazie zapisane są różne pamięci, a polityka pamięci zależy od ideologii i trendów społecznych. Szczególnie trudna jest sytuacja mniejszości, które często są zdominowane przez większość także w krajobrazie. Autorka skupia się na analizie nośników pamięci o żydowskiej mniejszości na przykładzie studium przypadku Poznania. W rezultacie wskazuje 40 takich elementów, w tym 37 w krajobrazie miasta. W ich uaktywnianiu bierze udział wielu interesariuszy, a proces ten przyśpieszył w ciągu ostatnich 25 lat, jednakże jest to dopiero początek pracy nad przywracaniem pamięci o mniejszości żydowskiej w mieście.The landscapes bear different memories which can be held, sustained, forgotten, or erased by local communities. As the local society is usually non-homogeneous, there are different memories, and the policy of memory depends on the politics and also on global social trends. Especially difficult is the situation of minorities, whose memory is dominated in the cityscape by the ruling majority. The author focuses on the analysis of Jewish memory carriers using the case study of Poznań in Poland. As a result, forty of them have been defined and analysed in a cityscape. There are many actors involved, and the process of restoring memory to the landscape has accelerated in the last 25 years, but it is still at its beginnings
Koncepcja zadrzewień śródpolnych według gen. D. Chłapowskiego we współczesnym zagospodarowaniu krajobrazu Wielkopolski na przykładzie wsi Białęgi-Trojanowo
Full text linkThe purpose of the publication is to present design assumptions for spatial-landscape solutions for the areas of the Wielkopolska countryside, which were developed on the basis of analyses of historical spatial-landscape structures of the estate of Gen. D. Chłapowski in Turwi. The first stage of the research used the case study method, the result of which formed the basis for the development of the spatial development concept for the Trojanowo village area. At the second stage of the research, spatial-landscape analyses were carried out for the existing mid-field greenery structures in the park using photometric measurements. Thus, the types were established and the parameters of spatial-landscape structures with the participation of high greenery were read. The study was given to mid-field greenery structures occurring in the Landscape Park, which was established on the territory of the former estate – farm of Gen. D. Chłapowski in Turwi with an area of about 10 000 hectares. This park is now a historical, but still valid model for the management of the open landscape of the Greater Poland countryside in terms of improving environmental conditions for agricultural crops. Based on the results obtained, a concept was developed for the development of the Białęgi–Trojanowo village area, covering approximately 200 hectares, aimed at developing agriculture and restoring the cultural values of the degraded agricultural landscape. The concept also proposed the reconstruction of the former layout of the Trojanowo farm, the extension of field roads and an extensive system of field and roadside trees.Istotnym czynnikiem zachowania i odtworzenia wartości kulturowych krajobrazu Wielkopolski jest utrzymanie krajobrazu w jego formach historycznych. Wymagana jest również w wielu przypadkach jego przebudowa lub rekonstrukcja. W pracy przestawiono wyniki analiz przestrzenno-krajobrazowych istniejących zadrzewień śródpolnych w dawnym majątku gen. Dezyderego Chłapowskiego w Turwi oraz koncepcje zagospodarowania fragmentu wsi Białęgi-Trojanowo jako przykład projektowy w planowaniu krajobrazu i zagospodarowaniu terenów wiejskich. Koncepcje zadrzewień śródpolnych według gen. Chłapowskiego są nadal aktualne w rozwoju przestrzennym, gospodarce rolnej i ochronie wiejskich krajobrazów Wielkopolski