Digital Repository of Georgian Scientific Works
Not a member yet
3428 research outputs found
Sort by
Ethnological observations by Ivane Javakhishvili on some „pagan“ beliefs and ideas of the Abkhazians
No full textინგლისურენოვანი კომპიუტერული ტერმინების სემანტიკისთვის
No full textXX საუკუნის მეორე ნახევრიდან დაწყებულმა კომპიუტერული ტექნოლოგიების მზარდმა განვითარებამ გაამდიდრა ინგლისური ენა (რომელიც, თამამად შეიძლება ითქვას, კომპიუტერის ძირითადი ენაა) მრავალი ლექსიკური ერთეულით, ტერმინით, რომლებიც, როგორც სპეციალური ლიტერატურის შესწავლამ გვიჩვენა, ლინგვისტური თვალსაზრისით ნაკლებად არის შესწავლილი. შესაბამისად, ნაშრომის ძირითადი მიზნებია:
1. შეისწავლოს კომპიუტერთან ასოცირებული ლექსიკური ერთეულების ეტიმოლოგია და მათი სემანტიკა;
2. დაადგინოს თუ რა და როგორი სემანტიკური ცვლილებები განიცადა
საწყისმა ლექსიკურმა ერთეულმა კომპიუტერულ ტერმინად გადაქცევის
პროცესში;
3. განსაზღვროს ინგლისური ენისთვის დამახასიათებელი სიტყვათწარმოების
პრინციპები, რომლებიც უდევს საფუძვლად სხვადასხვა კომპიუტერულ ტერმინს;
4. განიხილოს კომპიუტერული ტერმინები კოგნიტიური ლინგვისტიკის თვალსაზრისით;
5. გამოავლინოს კომპიუტერულ ტერმინთა დისკურსში გამოყენების სპეციფიკა.
ნაშრომის თეორიულ და მეთოდოლოგიურ საფუძველს ქმნის: ლექსიკური სემანტიკა, კოგნიტიური ლინგვისტიკა, ასევე, ნაშრომები კომპიუტერულ ტექნოლოგიებზე. ემპირიული მასალა მოპოვებულია ავტორიტეტული ლექსიკონებიდან, ასევე, წერილობითი და ზეპირმეტყველებითი დისკურსის სხვადასხვა ჟანრის ნიმუშებიდან. კვლევისას გამოყენებულ იქნა სიტყვის კომპონენტური, მორფოლოგიური, კონტექსტუალური, კოგნიტიური ანალიზის მეთოდები.
ნაშრომის სიახლე მდგომარეობს შემდგომში:
1. ინგლისურენოვანი კომპიუტერული ტერმინები შესწავლილ იქნა მორფოლოგიური და სემანტიკური თვალსაზრისით;
2. ტერმინები განხილულ იქნა პარადიგმატულ და სინტაგმატურ ჭრილში;
3. დადგენილია ლექსიკური ერთეულების სემანტიკური ცვლილებები კომპიუტერულ ტერმინად გადაქცევის პროცესში;
4. გამოვლენილ იქნა კონცეპტუალური მეტაფორები, რომლებიც აღნიშნულ ტერმინებს უდევს საფუძვლად;
5. წარმოდგენილ იქნა კომპიუტერულ ტერმინთა ქმნადობის რთული პროცესი.The relevance of the topic is determined by the fact that the growing development of computer technologies starting from the second half of the 20th century has enriched the English language (which can be considered the main language of computer terminology) with numerous computer-related lexical items that are quite understudied linguistically. As a result, the following are the study's primary objectives:
1. To investigate the etymology and semantics of computer-related lexical items;
2. To ascertain what and what kind of semantic modifications the basic lexical unit underwent throughout the process of becoming a computer word;
3. To identify the principles of word formation that are unique to the English language and serve as the foundation for numerous computer words;
4. To explore computer terms from the perspectives of cognitive linguistics;
5. To reveal some peculiarities of the usage of computer terms in discourse.
Lexical semantics, cognitive linguistics, and computer technology work provide the theoretical and methodological foundation of the study. The empirical data came from authoratitive dictionaries as well as samples of various genres of written and spoken speech. The componential, morphological, contextual, and cognitive analysis methodologies have been employed in the research.
The scientific novelty of the research is as follows:
1. English computer terms were studied from morphological and semantic perspectives;
2. The terms were analyzed paradigmatically and syntagmatically;
3. The types of semantic change evidenced in the coinage process of computer terms were revealed;
4. Conceptual metaphors underlying the terms under consideration have been identified;
5. The complex process of creating computer terms have been presented
Russian geopolitical information base about Georgia in the second half of the 18th century
No full textTraditional georgian medical culture
No full textსაქართველოს უძველესი მოსახლეობის სამედიცინო ტრადიციების შესახებ ინფორმაციას არქეოლოგიური მასალა გვაწვდის. ბრინჯაოს ხანიდან მოყოლებული არქეოლოგიური აღმოჩენები მოიცავს ქირურგიულ ინსტრუმენტებს, შეხორცებულ ძვლებს, ტრეპანირებულ თავის ქალებს… შუა საუკუნეების ქართულ სამედიცინო ლიტერატურაში იმდროინდელი ცივილიზებული სამყაროს კლასიკური სამედიცინო ცოდნის გარდა, გარკვეული ხალხური სამედიცინო ცოდნაც აისახა. საქართველოს რეგიონების ტრადიციული მედიცინა გარკვეული თავისებურებებით გამოირჩევა. მაღალმთიანეთში გეოგრაფიულმა გარემომ, სოციალურმა, კულტურულმა და ისტორიულმა პირობებმა მათი ცხოვრების სპეციფიკასთან ერთად ხელი შეუწყო ტრავმების მკურნალობის განსაკუთრებულ განვითარებას. დაბლობში ხალხური ტრავმატოლოგიის გარდა, ტრადიციული მედიცინა მოიცავდა მეანობას. ანვითარდა ხალხურ მკურნალთა ინსტიტუტი.ქართული ტრადიციული მედიცინა ოფიციალურ სამედიცინო დაწესებულებებთან ერთად ემსახურებოდა მოსახლეობას და დღესაც ემსახურება. ბევრმა ტრადიციულმა სამკურნალო საშუალებამ გაუძლო დროს. ზოგიერთი მათგანი დანერგილია თანამედროვე მედიცინაში
(სსიპ გორის სახელმწიფო სასწავლო უნივერსიტეტის მაგალითზე)
No full textუმაღლესი განათლების ხარისხის უზრუნველყოფას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება ქვეყნის კეთილდღეობის ზრდისა და მდგრადი განვითარებისათვის. საქართველოს განათლების სისტემის გადასვლამ ევროპულ სტანდარტებზე დღის წესრიგში დააყენა განათლების ხარისხის მართვის ახალი პრინციპების, ხარისხის მენეჯმენტის თანამედროვე კონცეფციების დანერგვის აუცილებლობა, რაც თავის მხრივ, მოითხოვს საკითხის სისტემურ შესწავლას და სამეცნიერო კვლევების გაღრმავებას.
სამაგისტრო ნაშრომის კვლევის მიზანია: უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებებში ხარისხის მართვის პროცესის გაანალიზება, ხარისხის უზრუნველყოფაზე მოქმედი ფაქტორების გამოკვეთა და ხარისხის სრულყოფის რეკომენდაციების შემუშავება. კვლევის ობიექტს წარმოადგენს უნივერსიტეტებში საგანმანათლებლო პროცესის მართვის, ხარისხის უზრუნველყოფისა და კონტროლის სისტემა.
ნაშრომში განხილულია უმაღლესი განათლების ხარისხის მართვის სრულყოფის მექანიზმები, ევროპულ საგანმანათლებლო სივრცეში უნივერსიტეტების ადაპტაცია და ხარისხის მართვის ოპტიმიზაცია.
სამაგისტრო ნაშრომის მეცნიერულ სიახლეს წარმოადგენს განათლების ხარისხის კონტროლის, უზრუნველყოფისა და მართვის ძირითადი პრინციპების საფუძველზე ხარისხის მართვის ეფექტური მეთოდების დამუშავება საგანმანათლებლო მომსახურების სპეციფიკის გათვალისწინებით. ნაშრომის პრაქტიკული ღირებულებაა ავტორის მიერ წარმოდგენილი წინადადებები და მოსაზრებები, რომელთა გათვალისწინება ხელს შეუწყობს უნივერსიტეტების ხარისხის მართვის სისტემის განვითარებას და შემდგომ სრულყოფას.Ensuring the quality of higher education is crucial for the growth and sustainable development of the country. The transition of the Georgian education system to European standards has put on the agenda the need to introduce new principles of education quality management, modern concepts of quality management, which, in turn, requires a systematic study of the issue and the deepening of scientific research.
The aim of the master's thesis research is: to analyze the quality management process in higher education institutions, to identify the factors affecting quality assurance and to develop quality improvement recommendations. The object of research is the system of management, quality assurance and control of the educational process in universities.
The paper discusses the mechanisms for improving the quality management of higher education, the adaptation of universities in the European educational space and the optimization of quality management.
The scientific novelty of the master's thesis is the development of effective methods of quality management based on the basic principles of quality control, provision and management of education, taking into account the specifics of educational services.
The practical value of the paper is the suggestions and opinions presented by the author, the consideration of which will contribute to the development and further improvement of the quality management system of universities
The importance of an inclusive social environment for quality early and preschool education
No full textხარისხიანი ადრეული განათლება ეფუძნება ინკლუზიურ სოციალურ გარემოს, რომელიც აგებულია ურთიერთპატივისცემაზე, პოზიტიურ ურთიერთობებზე, ეფექტურ კომუნიკაციაზე, მოლოდინების აშკარა გაგებასა და კრიტიკულ თვითრეფლექსიაზე. ინკლუზიური სოციალური გარემო განსაზღვრავს სწორედ რამდენად მხარდამჭერი, დადებითი ემოციური კლიმატია ჯგუფში და ბაგა - ბაღში. 2021 წლის დეკემბერში იაკობ გოგებაშვილის სახელობის თელავის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ დაფინანსებული სამეცნიერო-კვლევითი პროექტის ფარგლებში მოხდა თელავის მუნიციპალიტეტის ბაგა-ბაღებიდან 10 აღმზრდელ-პედაგოგთა რეფლექსიის კვლევა. შედეგებმა აჩვენა, კვლევაში ჩართულ ბაგა - ბაღებში არსებული ინკლუზიური სოციალური გარემოს მაჩვენებლები და თავად რესპოდენტების როლი, სადაც ნათლად წარმოჩინდა, საკითხებისადმი მათი დამოკიდებულება, გამოცდილება, რაც ზოგადად მწირია,ბუნდოვანი კონკრეტული მაგალითების არ არსებობის ფონზე. ასევე გამოვლინდა რომ, მათი სსმ ბავშვებთან მუშაობის პრაქტიკა ინკლუზიური სოციალური გარემოს შექმნაში ღარიბია, თუმცა ჩანს რომ, საკითხების მნიშვნელობა გააზრებული აქვთ და ანიჭებენ პრიორიტეტს. საგულისხმოა ის ფაქტიც რომ, ინკლუზიური სოციალური გარემოს შექმნაში რესპოდენტებს ნათლად არ აქვთ საკუთარი როლი და განვითარების გზა დანახული ცვლილების /გაუმჯობესების კუთხით.Quality early education is based on an inclusive social environment built on mutual respect, positive relationships, effective communication, a clear understanding of expectations, and critical self-reflection. The inclusive social environment determines supportive, positive emotional climate in the group and in the kindergarten. In December 2021, within the framework of a scientific research project funded by Iakob Gogebashvili Telavi State University, a study of 10 kindergarten teachers’ reflection was conducted. The results showed the indicators of the inclusive social environment and the role of the respondents in the kindergartens; the teachers’ attitude towards the issue and their experience, which is generally scarce, were revealed. It was also disclosed that teachers’ practice in working with SEN children in creating the inclusive social environment is poor,
although it seems that they understand the importance of the issue and prioritize it. It is also noteworthy that respondents do not clearly see their role and paths to development in creating the inclusive social environment in terms of the change / improvement
ლამბდა-ციგალოტრინის (ინსექტიციდის) უარყოფითი ეფექტი მდინარე ალაზნის თევზ Luciobarbus mursa-ზე
No full textPesticides are complex organic substances that are an important source of water pollution. Using pesticides is one of the important actions for harvest protection. This, however, does not negate the fact that its usage can result to negative consequences as well. The study of toxic action of lambda-cigalotrin (the piretroid of the insecticides which is included in icons, karate, commodore, samurai) on quantitative contents of fatty acids and structural lipids in muscle, gills, liver, and in the brain of fishes in river Alazani was carried out. Based on the actual material, one can conclude that intoxication of the fish tissues with lambda-cyhalotrin processes appear, which stimulates oxidation of free radicals of structural lipids. The peroxides of the initiators of free radicals are formed, which stimulate lipid per oxidation. Exposure to insecticides caused an induction of antioxidant enzyme activities indicating the activation of the insecticides detoxification pathways and the antioxidant defenses. The non-protein sulfhydryl groups increased to 1,75 0,109 compared to the control (1,04 0,123), while the total sulfhydryl groups statistically increased to 39,16 1,44 compared to the control (34,00 1,22 ).This indicates an increase in the concentration of protein and total sulfhydryl groups compared to controls. The study also identified that excess amounts of insecticides in the tissues disrupts the biochemical parameters. These changes may be potentially disruptive for the survivability of fish in natural resources. This fact should thus be taken into consideration when this insecticide is used for pest control in agriculture fields surrounding surface water and ground water resources
Discussion On The Issues Of The Political History Of Kartli In 6th-7th Centuries
No full textIn this article, the author presents a brief overview of his previously published works on the political history of the East Georgian state − Kingdom of Kartli − in the 6th-7th centuries. specifically refers to the novelty
that was introduced by her in dating the abolition of the kingship in Kartli and then the restoration of the national supreme government in the form of the authority of residing princes (eristtmavars). A new chronology,
which differs sharply from traditional conclusions and those that accepted universal recognition only because they were introduced into scientific circulation by the founders of scientific Georgian studies, touched some
modern scientists who built their representations on the chronology of traditional scholarship. As a result, works appeared that criticized the conclusions of the author. Regrettably, the criticism was
carried out with disregard for basic rules of academic ethics. The critiscs and tried to hide the lack of arguments behind such unfounded and inaccurate remarks. The author of the article responded to all such critics. In the present work she refers to Goildze's recent monograph, this scholar continues the discussion in the spirit of his predecessors, without arguments, ridicules colleagues who develop ideas different from him
ციფრული პლატფორმების მიერ კონტენტის მართვა და ადამიანის უფლებები
No full textციფრული კომპანიების გაძლიერება გავლენას ახდენს თანამედროვე საზოგადოების ცხოვრებაზე. დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტი ყოველდღიურად გამოხატავს თავის აზრს სოციალური ქსელების საშუალებით. ერი-სახელმწიფოს მიღმა კონსტიტუციონალიზაციის პროცესი მიმდინარეობს კერძო სექტორში, უფრო ზუსტად, სოციალური მედიის კომპანიებში. მიუხედავად იმისა, რომ ციფრული კონსტიტუციონალიზმის ცნება და მასთან დაკავშირებული დისკურსი კარგად არის დამკვიდრებული საერთაშორისო სამეცნიერო წრეებში, ქართულ სამეცნიერო ლიტერატურაში ამ საკითხზე ჯერჯერობით მსჯელობა არ მიმდინარეობს.
ციფრული კონსტიტუციონალიზმის არსი მდგომარეობს ქსელურ კომპანიებში ძალაუფლების შებოჭვაში, როგორც სახელმწიფოთა კანონმდებლობით, ასევე თვით სოციალური მედიის კომპანიების ნორმატიული დოკუმენტებით, ანუ რეგულირებით და თვითრეგულირებით. ამავე დროს ისეთი სუპრანაციონალური ორგანიზაცია, როგორიცაა ევროკავშირი ნერგავს თანარეგულირების ფორმებსაც.
ციფრულ ტექნოლოგიებსა და საკონსტიტუციო სამართალს შორის ურთიერთქმედება განსაკუთრებით აშკარაა ძირითადი უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის საკითხში. სოციალური ქსელების ვირტუალურ სამყაროში ადამიანების აქტიურობამ წარმოშვა ახალი საფრთხეები, განსაკუთრებით გამოხატვის თავისუფლების კუთხით.
ნაშრომში გამოკვლეულია ციფრული სამყაროს განვითარების და გაფართოების შედეგად წარმოქმნილი რისკები, გაანალიზებულია ერი-სახელმწიფოების და სუპრანაციონალური ორგანიზაციის - ევროკავშირის მიერ მიღებული ზომები ახალი საფრთხეების თავიდან ასაცილებლად. განხილულია ევროპის ქვეყნების ახალი კანონმდებლობა, რომლის მიზანია სოციალური ქსელების რეგულირება, რათა შესაძლებელი იყოს მათი გაწმენდა სიძულვილის ენისა და ონლაინ ზიანის მომტანი კონტენტისაგან; ევროკავშირის ინიციატივები სოციალურ ქსელებში დეზინფორმაციის გავრცელების შესამცირებლად.
ერთ-ერთი საკითხი, რაზეც გამახვილებულია ყურადღება, არის კონსტიტუციური უფლებების გამჭოლი მოქმედება. კონკრეტულად, როგორ მოქმედებს ძირითადი უფლებები კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებზე. ე.წ. გამჭოლი დოქტრინის შესაბამისად. ტრადიციული კონსტიტუციონალიზმის კონცეფციაში ძირითადი უფლებების ადრესატი არის სახელმწიფო და დისკურსის საგანს წარმოადგენს ის საკითხი, თუ რამდენად შეიძლება, რომ ძირითადი უფლებების ადრესატი იყოს კერძო კორპორაცია. ეს დისკურსი გამოწვეულია იმით, რომ თანამედროვე ეპოქაში, კერძო უფლებების დარღევის რისკი მოდის კორპორაციებისგან.
წამოჭრილი საკითხები გლობალური მნიშვნელობისაა და ამავე დროს ეხება საქართველოს, რომლის მოსახლეობის დიდი ნაწილი სოციალური ქსელების მომხმარებელია. საქართველოში ჩატარებული კვლევის მიხედვით იკვეთება, რომ სოციალურ ქსელ „ფეისბუქის“ მომხმარებელთა უფლებები არ არის სათანადოდ დაცული. ამას ხელს უწყობს მრავალი ფაქტორი. ერთი მხრივ, საქართველოში არ არსებობს ონლაინ ზიანის მომტანი კონტენტის მარეგულირებელი კანონმდებლობა, მეორე მხრივ, სოციალური ქსელი, რომელიც მოქმედებს თავისი ბიზნესის ინტერესიდან გამომდინარე, მართავს კონტენტს ისე, რომ არ ითვალისწინებს ისტორიულ, კულტურულ და სოციალურ კონტექსტს. ეს კი არასახარბიელო მდგომარეობაში აყენებს ისეთ ქვეყნებს, როგორიც საქართველოა, რომელშიც ძალზე სუსტია მომხმარებელთა ინტერესების დაცვის მექანიზმები. ამაზე მეტყველებს საქმეების მწირი რაოდენობა, რომელიც აქვს განხილული ქართულ სასამართლოებს სოციალურ ქსელებში ამა თუ იმ დარღვევასთან დაკავშირებით. თუმცა ჩვენს მიერ გამოკვლეული მასალა ადასტურებს, რომ საქართველოში სოციალურ სივრცეში ხშირია, როგორც დეზინფორმაციის, ასევე ონლაინ ზიანის შემცველი კონტენტი სიძულვილის ენის გამოყენებისა და ძალადობისკენ წაქეზების ჩათვლით, რომელსაც არ არეგულირებს სოციალური ქსელი და სახელმწიფოსგანაც დაუსჯელი რჩება.
ნაშრომში არის მსჯელობა სიძულვილის ენის განსხვავებულ გაგებაზე სხვადასხვა ქვეყანაში, გაანაალიზებულია ევროსასამართლოს მიერ განხილული საქმეები, რომლებიც დაკავშირებულია სოციალურ ქსელებში სიძულვილის ენის გამოყენებაზე სახელმწიფოთა რეაგირებასთან.
ასევე განხილულია „ფეისბუქის“ საზედამხედველო საბჭოს მიერ განხილული საქმეები, სადაც არის მსჯელობა კონკრეტულ შემთხვევებში რამდენად შეესაბამება „ფეისბუქის“ გადაწყვეტილებები კონტენტის მოდერაციასთან დაკავშირებით, როგორც ამ სოციალური ქსელის „საზოგადოებრივ სტანდარტებს“, ასევე საერთაშორისო ადამიანის უფლებების კანონს.
ნაშრომში გაანალიზებული ევროპის წამყვანი ქვეყნების პრაქტიკა სოციალური ქსელების რეგულირების მხრივ, ისე, რომ დაცული იყოს ბალანსი გამოხატვის თავისუფლებასა და ადამიანის სხვა უფლებებს შორის, კარგ საფუძველს იძლევა მომავალში საქართველოში ანალოგიური საკანონმდებლო მოწესრიგებისთვის.The empowerment of technology companies influences the way of life of modern society. More than one-third of global citizens express their thoughts through social networks. Beyond a sovereign state, constitutionalizing processes are taking place in the private sphere, precisely within social media companies. Despite the fact that the concept of digital constitutionalism and the discourse associated with it is well embedded in international academic circles, there is no discourse on this topic in Georgian academic literature so far. The concept of digital constitutionalism is focused on taming social media companies in the framework of not just laws and regulations adopted by a sovereign state but also by the policy documents of social media companies or with regulatory or self-regulatory mechanisms. At the same time, a supranational organization such as the EU is in the process of implementing forms of co-regulation.
The interplay between technologies and constitutional law is particularly evident in the field of protection of fundamental human rights and freedoms. Human actions in a virtual world of social media have given rise to a new set of risks, and challenges, especially in the context of freedom of expression.
The paper looks at the risks arising out of the expansion of the digital world and analyzes the measures taken by sovereign states and supranational organizations, such as the European Union, to prevent the emergence of new threats. The paper discusses new legislation in European countries aimed at regulating social networks and at removing hate speech as well as harmful content online and the EU initiatives to reduce the spread of misinformation on social networks.
One of the issues that have been highlighted is the piercing effect of constitutional rights. Specifically, how fundamental rights affect private legal relationships in accordance with the principle of “piercing the corporate veil”. Within the concept of traditional constitutionalism, the addressee of fundamental rights is a sovereign state, and the subject of the discourse is the extent to which the addressee of fundamental rights may be a private corporation. This discourse stems from the fact that in the modern era, the risk of infringement of private rights comes from private corporations.
The issues discussed in the paper are of global importance and, at the same time, concern Georgia, where a large majority of the population uses social networks. According to a survey conducted in Georgia, the rights of Facebook users are not properly protected. Many factors contribute to this. On the one hand, there is no legislation in Georgia regulating harmful content online; on the other hand, a social network that acts in accordance with its commercial interest manages the content in a way that does not take into account the historical, cultural and local context. This puts countries like Georgia in an unfavourable situation, where the mechanisms for protecting the interests of users are very weak. This is evidenced by a small number of cases that have been heard in Georgian courts on the topic of social networks and violations stemming from social networks. However, based on the research conducted in the scope of this paper in Georgia, content on social media that contains disinformation and online harm is circulating very frequently, including the use of hate speech and incitement to violence, which is unregulated by the social network and goes unpunished by the state.
The paper discusses the different understandings of hate speech in different countries and analyzes the cases heard by the European Court of Human Rights related to the response of states to the use of hate speech on social networks.
Also, the paper discusses cases that are reviewed by Facebook's supervisory board, which analyses in certain instances whether Facebook's decisions regarding content moderation are in line with the social network's policy standards and international human rights law.
The practice of the leading European countries in regulating social networks, analyzed in the paper, in such a way as to maintain a balance between freedom of expression and other human rights, provides a good basis for the adoption of a similar legislative proposal in Georgia in the near future