Háskóli Íslands OJS
Not a member yet
1903 research outputs found
Sort by
Að þjóna sömu herrum en keppa þó: Sameiginlegt eignarhald á íslenskum hlutabréfamarkaði
Get PDFThe article analyses common or horizontal ownership of shares on the Icelandic Stock Exchange. We compare this to common ownership of listed shares in the U.S. The situation in Iceland has not been subject to much formal research despite clear signs of concentrated ownership. We look at three Icelandic markets where two or three competing firms all have their shares listed on the stock exchange. The markets are for insurance, telecommunications and real estate. We also look at the holdings of shares by Icelandic pension funds at four points in time, the years 2003, 2007, 2014 and 2016.
Although the stock market has changed considerably in many respects within that timeframe, making direct comparison difficult, we conclude that common ownership was far less prevalent before the crash, both among pension funds and all shareholders. At mid-year 2016, the pension funds dominated holdings of shares in most listed companies in Iceland. The largest pension funds each held shares in almost all listed companies. In the three markets that we analyse the pension funds held over 45% of the shares in real estate companies, 35% in insurance and 50% in telecommunications.
We do not analyse the consequences of this concentrated and common ownership on competition and prices. That remains a subject for further study. Based on the results from research into the effects of common ownership in the U.S. this development should though clearly be a cause for concern.Tilgangur þessarar greinar er að fjalla um og varpa ljósi á sameiginlegt eignarhald fyrirtækja á skráðum hlutabréfamarkaði á Íslandi og er það borið saman við umfang slíks eignarhalds í Bandaríkjunum. Nokkur umræða hefur verið um hversu fáir aðilar eiga stóra hluti í íslenskum fyrirtækjum sem eru í samkeppni við hvert annað og því er umfang þessa og þróun á íslenskum hlutabréfamarkaði greind. Sjónum er beint að þremur mörkuðum hér á landi þar sem tveir eða þrír keppinautar eru skráðir í Kauphöll Íslands. Það eru trygginga-, fjarskipta, og fasteignamarkaðir. Þá er umfang fjárfestinga lífeyrissjóða á íslenskum hlutabréfamarkaði greint á fjórum mismunandi tímapunktum; árin 2003, 2007, 2014 og 2016.
Þótt erfitt sé að bera saman hlutabréfaeign milli tímabila sést að sameiginlegt eignarhald var mun minna fyrir efnahagshrunið árið 2008 en á árunum eftir hrun, bæði hjá öllum stærstu hluthöfum skráðra fyrirtækja og þá einkum lífeyrissjóðum. Um mitt ár 2016 var eign lífeyrissjóða í skráðum hlutafélögum í Kauphöll Íslands orðin umtalsverð eða um 50% af markaðsvirði allra skráðra félaga. Stærstu lífeyrissjóðirnir áttu hlut í nánast öllum hlutafélögum í kauphöllinni. Á þeim mörkuðum sem hér er fjallað um fara lífeyrissjóðirnir með yfir 45% eign í öllum skráðum fasteignafélögum, yfir 35% í öllum skráðum tryggingafélögum og yfir 50% í fjarskiptafyrirtækjum á markaði.
Ekki liggur fyrir hvaða afleiðingar þetta sameiginlega eignarhald á íslenskum fyrirtækjum hefur á samkeppni og verð. Engar rannsóknir hafa enn verið gerðar á því. Bandarískar rannsóknir benda þó til þess að slíkt eignarhald hafi skaðleg áhrif á samkeppni. Í ljósi umfangs þess á Íslandi er ástæða til þess að greina áhrif þess hér og mun greinin því varpa betra ljósi á hvernig þróunin hefur verið á Íslandi síðustu tæpu tvo áratugi
Dutiful citizen or a pragmatic professional? Voluntary retirement of Icelandic local councillors
No full textThis article explores the working conditions of Icelandic local councillors in relation to voluntary retirement from the council. In the past three elections, the turnover in councils has been very high, with approximately six out of every 10 council members being new recruits at the beginning of each term. The turnover has also highlighted possible gender issues, as more women than men (proportionally) leave the council after their first term. The findings reveal a significant difference between the councillors who plan to stay and those who opt to leave. This is in relation to the local authorities’ population size, satisfaction with remuneration, and seniority in the council. Thus, councillors in larger municipalities or councillors satisfied with their remuneration are more likely to run for council versus councillors from smaller municipalities and those less happy with their remuneration. Seniority is also a decisive factor, as the majority of all councillors leave after the first term. Significant differences were not found between the female and male councillors in relation to voluntary retirement. However, gendered differences were found in relation to institutional position and working conditions, suggesting a gender-based division of labour in local councils
Danska ríkisráðið og íslensk stjórnmál 1874–1915
Get PDFThe main purpose of this article is to trace the debate in Iceland about the inclusion of the minister of Iceland in the Danish state council from 1874 to 1915. This debate concerned the interpretation of the Danish Positional Law and whether the Danish Constitution was in some regards also enforceable in Iceland. The state council was included in the Icelandic constitution in 1903 and proposed changes hotly debated until 1915. To understand this debate the political discourse on the state council is analyzed and its role in the wider struggle for independence. The Icelandic opposition to the state council was based on the definition of specific Icelandic issues apart from Danish ones in the Positional law and the proposition that the state council was a Danish institution defined by the Danish constitution. It was therefore against Icelandic self-rule to discuss and decide on specific Icelandic issues in a Danish institution. During the independence struggle Icelanders had to decide whether the state council clause was a matter of principle and should therefore stand in the way of agreement with Denmark or whether a more pragmatic view should be taken. The disagreement was therefore not only between Iceland and Denmark but also a source of conflict and disagreement within Iceland.Í greininni eru raktar deilur um setu Íslandsráðherra í ríkisráði Dana frá því að stjórnarskráin var sett árið 1874 og fram til 1915. Deilurnar varða túlkun á stöðulögunum frá 1870 og því hvort danska stjórnarskráin næði til Íslands að einhverju leyti. Ákvæði um ríkisráðssetu Íslandsráðherra voru sett í íslensku stjórnarskrána 1903 og stóðu deilur um breytingu á því ákvæði fram til 1915. Til að skilja þessar deilur þarf að greina orðræðu Íslendinga um ríkisráðið og hvaða hlutverki hún gegndi í sjálfstæðisbaráttunni. Meginrök Íslendinga voru þau að stöðulögin skilgreindu íslensk sérmál en að ríkisráðið væri dönsk stofnun sem starfaði í samræmi við dönsku stjórnarskrána. Það væri því andstætt íslensku sjálfsforræði að íslensk sérmál væru rædd og ákveðin í ríkisráðinu. Í sjálfstæðisbaráttunni var það meðal annars spurning hvort deilur um ríkisráðið ættu að standa í vegi fyrir samkomulagi við Dani eða ekki og hvort úrlausn málsins væri grundvallaratriði. Deilan varð því ekki aðeins milli Íslendinga og Dana heldur einnig stórmál á Íslandi
Þar sem sögunni lýkur tekur taó við
No full textIn the later novels of Halldór Laxness many found that the guidance of the narrator had been diminished, the formation of meaning shifted to the reader. This has been attributed to the increased influence of Taoism in Laxness’s work, as he creates more Taoist characters. These characters are full of humility and compassion, peace, and devoid of worldly ambition.
In this article, an attempt is made to add another dimension. Taoism has been present in Laxness’s work ever since the manuscript called The Red Booklet, which he wrote at the age of 19. It has been an alternative to social struggle or personal ambition, whether for the narrator or his characters, right from the beginning of his writing.
Epic narratives are composed of two building elements: retelling and settings. The retelling traces the thread of the story, while the settings immerse the narrator and the reader and create the stage. These basic elements work together for the progress of the story. However, in some instances, Laxness’s settings or stagings have nothing to do with the advancement of the story and may instead bear witness to an entirely different life, a life outside the story.
The article cites three examples: the farm under the glacier in World Light, Eystridalur in The Atom Station, and the Glacier in Under the Glacier. Time stands still in these places; there is no narrative. The story is stepped out of and there is no tale.
These scenes have accompanied Laxness throughout his career – the antithesis of telling a story, not only a denial of self and ambition but also a denial of the story itself. Tao could have been his symbol for what he called in an essay on The Book of the Way “the deep rich emptiness,” an alternative to the very act of storytelling, which was otherwise Laxness’s primary mode as an author.Þegar leið á skáldsagnaritun Halldórs Laxness þótti mörgum sem leiðsögn sögumannsins væri horfin, merkingarmyndunin komin til lesandans. Það hefur verið tengt auknum áhrifum taóismans hjá Halldóri, hann skapi fleiri taóískar persónur, fullar af auðmýkt og umburðarlyndi, friðsemd og án veraldlegs metnaðar.
Í þessari grein er reynt að bæta við annarri vídd. Taóisminn hefur verið til staðar í verki Halldórs allt frá handritinu sem nefnt er Rauða kverið og hann samdi 19 ára. Hann hefur verið valkostur við þjóðfélagsbaráttu eða persónulegan metnað, hvort heldur sögumanns eða persóna hans, alveg frá upphafi höfundarferilsins.
Epískar frásagnir eru settar saman úr tveimur byggingarefnum: endursögn og sviðsetningu. Endursögnin rekur þráð sögunnar, við sviðsetningarnar staðnæmast sögumaður og lesandi. Sviðsetningar eru einatt hugsaðar til að styrkja frásögnina og þessir grunnþættir vinna saman að framvindu sögunnar. En á stöku stað eru sviðsetningar eða myndir hjá Halldóri sem hafa ekkert með framvindu sögunnar að gera, og bera vitni um allt annað líf, líf utan sögu.
Í greininni eru nefnd sem dæmi þrjú svið, bærinn undir jökli í Heimsljósi, Eystridalur í Atómstöðinni og Jökullinn í Kristnihaldinu. Þar stendur tíminn kyrr, þar er engin frásögn. Þar er stigið út úr sögunni, framvindan nemur staðar, þar er engin saga.
Þessar senur hafa því fylgt Halldóri alla tíð – andstæða þess að segja sögu, ekki bara afneitun sjálfsins og metnaðarins, heldur líka afneitun sögunnar. Taó gat verið honum táknmynd þess sem hann kallaði í ritgerð um Bókina um veginn „tómið ríka djúpa“, valkosturinn við sjálfa sagnagerðina sem annars var veruháttur Halldórs sem höfunda
Halldór Kiljan Laxness, daoisminn og dulspeki
No full textThis article points out Daoist influences on some major characters in Halldór Kiljan Laxness’s novels. A good friend of his and a supporter, who also happened to be a Theosophist, lent him the ancient classic Daodejing (known in Icelandic as Book of the Way) by the ancient Chinese sage Lao Tse, which was first published in Icelandic in 1921. Laxness wrote that there was no book that he loved more than this one during all his life. The German sociologist Max Weber presented the theory that religions implicitly or explicitly provide different kinds of orientation to salvation: this-worldly or other-worldly; mystical or ascetic. Following Weber’s conceptualization, my claim is that Daoism, as it was presented among Theosophists in the West, can be characterized as innerworldy mysticism. Its main characteristics are relativism, anti-authoritarianism, tolerance, pacifism, inactivity, peacefulnes and kindness. During his lifetime, Laxness was periodically impressed by authoritarian ideologies, notably the Roman Catholic Church and Stalinism. My suggestion is that the impact of authoritarian values and worldview were mitigated through the lens of Daoism, resulting in a more balanced presentation of the main characters in his novels that resonated well with the sentiments of his readers and enabled him to become the writer that he was. Together, then, Daoistic and authoritarian views can be seen as making up a kind of yin and yang symbiosis in his literary works.Grein þessi dregur fram þau daoísku áhrif sem birtast í nokkrum þekktum skáldsagnapersónum úr höfundarverki Halldórs Kiljan Laxness. Góður vinur hans og stuðningsmaður, sem jafnframt var guðspekingur, mun hafa lánað honum grundvallarrit daoismans, Daodejing, eftir kínverska vitringinn Lao-tse sem á íslensku er kunnast sem Bókin um veginn og kom fyrst út árið 1921. Halldór skrifaði að hann hafi engri bók unnað jafn mikið í lífinu. Þýski félagsfræðingurinn Max Weber setti fram þá kenningu að trúarbrögð heims bjóði með beinum eða óbeinum hætti upp á ólíkar leiðir til frelsunar: þau höfði ýmist til þessa heims eða handanheims með ástundun dulhyggju eða meinlætalifnaðar. Í samræmi við þessa flokkun Webers tel ég að rétt væri að lýsa daoisma eins og hann var túlkaður af guðspekingum á Vesturlöndum sem „innanheims dulhyggju“. Helstu einkenni hans eru afstæðishyggja, andstaða við valdboðsstefnu, umburðarlyndi, friðarstefna, óvirkni, kyrrlæti og mjúklyndi. Á lífshlaupi sínu hneigðist Laxness til að vera hrifnæmur fyrir hugmyndafræði sem réttlætti valdboð í ýmsum myndum, þá sér í lagi hina rómversk-kaþólsku kirkju og stalínisma. Kenning mín er sú að hin daoíska sýn hafi mildað mjög áhrifin af gildum og viðhorfum valdboðsstefnunnar og stuðlað að auknu jafnvægi skáldsagnarpersóna hans sem þar með féllu í kramið hjá lesendum hans og gerðu hann í raun að þeim rithöfundi sem hann var. Þannig mætti líta á viðhorf daoismans og valdboðsstefnunnar sem nokkurs konar samstillingu yin og yang í höfundarverki han
Um nokkur ljóð í lausu máli úr Senilia eftir Ívan Túrgenev
No full textSenilia. Poems in Prose (Senilia. Стихотворения в прозе) is a collection of prose poems and the last work by Ivan Turgenev that was published during his lifetime. The majority of the texts first appeared in the journal The Messenger of Europe (Вестник Европы) in December 1882. The remaining texts, however, were not published until 1929 in France in a French translation. Senilia was the first work of its kind in Russia. It attracted attention as such, as Turgenev was still considered one of the major authors in his homeland despite having lived abroad for nearly twenty years. Although the work’s reception was generally favorable, not everyone was equally impressed. Here, the creation and publication of Senilia will be told, and analyses will be made of the work’s themes and characteristics. The reception of the work in Russia is also examined, and how different scholars and critics understood and received the work’s title.Senilia. Ljóð í lausu máli (Senilia. Стихотворени в прозе), flokkur ljóða í lausu máli, var síðasta verk Ívans Túrgenevs sem birtist á meðan hann lifði. Meirihluti textanna kom fyrst fyrir almenningssjónir í tímaritinu Sendiboða Evrópu (Вестник Европы) í desember árið 1882. Þeir textar sem eftir voru komu hins vegar ekki út fyrr en árið 1929 og þá í Frakklandi í franskri þýðingu. Senilia var fyrsta verk sinnar tegundar í Rússlandi og vakti athygli sem slíkt, enda taldist Túrgenev enn til hinna stærri höfunda í heimalandinu þótt hann hafi þá búið erlendis í nálægt tuttugu ár. Þó að viðtökur verksins hafi yfirleitt verið vinsamlegar voru ekki allir jafn hrifnir. Hér er sagt frá tilurð og útgáfu Senilia, grein gerð fyrir viðfangsefnum og einkennum verksins, rýnt í viðtökurnar heima fyrir og skoðað hvernig titli verksins var tekið af ólíkum fræðimönnum og gagnrýnendum
David Arnason og örsagnasveigurinn
No full textDavid Arnason’s “Fifty Stories and a Piece of Advice” is the titular “story” of his collection of short stories from 1982. It is of conventional short story length, fifteen pages, but looks like a collection, or even fragments, of miscellaneous tragicomic stories and anecdotes. Upon closer inspection, however, this is an extremely complex cycle of flash fiction, meeting all the formal conventions of a story cycle, wherein a collection of individual stories is interconnected to form a whole. Arnason allows the reader a wide scope to participate in the production of the meaning of the narrative, based on his sometimes ambiguous and often multivalent text. The setting can be a specific small town or it may be fictional, and the time period captured in the stories may be irrelevant or unspecific for a reader who is unable to recognize historical markers that date the story. The narrative situation seems flexible: there may be one or numerous storytellers and there may also be one or many listeners – but this may also be the internal dialogue of the recollections and ideas of a single individual. The fragmented surface of “Fifty Stories and a Piece of Advice” presents a small town where you find unconventional characters and unorthodox behaviour becomes tolerated and everybody knows one another.
Readers familiar with some of the theories that were central to postmodern writing in Canada in the 1980s may also read Arnason’s crisp, compact, ironic flash stories as dramatizations and explications of theoretical formulations that the author selects and combines in his own idiosyncratic ways, making them accessible in colloquial English. Among those discussed here, are ideas discussed by Martin Heidegger, Walter Benjamin, Mikhail Bakhtin, Roland Barthes and Marshall McLuhan. In a tragicomic overview on cultural history, Arnason demonstrates that the narrative techniques of a poet and storyteller can activate imagination and memory to amplify and complicate the narrative techniques distinct to story cycles and challenge the reader to participate in the construction of a world – a village – where the medium is the message.„Fimmtíu sögur og eitt heillaráð“ eftir David Arnason er eins og hefðbundin smásaga að lengd, fimmtán síður, og virðist vera samsafn af grátbroslegum sögubrotum, en er í raun flókinn örsagnasveigur sem uppfyllir alla formgerðarþætti sem tíðkast í sagnasveigum þar sem stakar sögur tengjast innbyrðis. Arnason veitir lesandanum mikið frelsi til að taka þátt í sköpun textans sem er á köflum óræður og margræður. Sögusviðið getur verið tiltekinn smábær eða skáldaður og sögutíminn getur líka verið almennur og óráðinn hjá lesanda sem getur hvorki tímasett „Kötukvæði“ né Elvis Presley. Sögumaður og áheyrendur geta verið margir eða einn og frásagnirnar gætu verið sagðar upphátt eða í hugsanastreymi einnar sögupersónu. Á glaðværu yfirborði frásagnarinnar í „Fimmtíu sögum og einu heillaráði“ birtist lesendum brotakennd lýsing á dæmigerðum smábæ þar sem kynlegir kvistir og frávik í hegðun þrífast og allir vita allt um aðra.
En þeir sem þekkja til skáldskaparfræða gætu jafnframt séð að knappar, gráglettnar örsögur Arnasons eru eins og dæmisögur sem túlka á látlausu talmáli kenningar sem voru ríkjandi í póstmódernisma þegar sagnasveigurinn varð til, einkum þeirra sem voru settar fram af Martin Heidegger, Walter Benjamin, Mikhail Bakhtin, Roland Barthes og Marshall McLuhan. Um leið afhjúpar höfundurinn hvernig hugmyndakerfum þeirra svipar í byggingu til sagnasveiga sem snúast margvíslega um tengsl einstaklingsins við heildina. Með grátbroslegu menippísku afstæði og menningarsögulegri yfirsýn, sýnir Arnason að frásagnartækni skálds og sagnameistara geti virkjað ímyndunaraflið og minnið til að magna formgerðareiginleika sagnasveiga með eðlisþáttum örsögunnar og manað lesandann til að taka þátt í sköpun á margræðum heimi þar sem sjálfur miðillinn er boðskapurinn („the medium is the message“)
Fimmtándi febrúar: Hélaðar rúður
No full textFranska ljóðskáldið Jules Lefèvre-Deumier (1797–1857) sendi frá sér Le Livre du promeneur, ou Les Mois et les Jours (Bók göngumannsins, eða Mánuðirnir og Dagarnir) árið 1854. Þar er að finna 366 stutta texta – jafnmarga og dagafjöldi hlaupaárs – sem sjaldan eru lengri en ein blaðsíða. Minning, vangaveltur, frásögn, sýn, viðburður, draumur … verður tilefni skrifanna sem lýsa gjarnan eftirsjá eða trega. Verkinu var vel tekið af samtímamönnum skáldsins og er nú gjarnan litið á það sem eins konar undanfara prósaljóðsins.
Ásdís Rósa Magnúsdóttir þýddi úr frönsk
Nýja lífið
No full textSławomir Mrożek (1930–2013) var pólskt leikritaskáld, rithöfundur og skopmyndateiknari. Hann notaði mikið orðaleiki í skrifum sínum og var þekktur fyrir myrkar kómedíur sínar í anda absúrdisma. Tango (1965) er hans þekktasta leikverk. Mrożek vann lengi fyrir sér sem blaðamaður og skrifaði þá einkum um stjórnmál. Örsagan „Nýja lífið“ („Nowe życie”) er úr þýska safnritinu Mit Geschichten durchs Jahr: Ein literarischer Kalender mit 365 Geschichten frá árinu 2011. Christa Vogel þýddi textann á þýsk