Háskóli Íslands OJS
Not a member yet
1903 research outputs found
Sort by
Menntun eða úrræði? Stefnumótun íslenska ríkisins um fullorðinsfræðslu
This article is part of a general revision of the Adult Education Act nr 27/2010 in Iceland in 2023. The article discusses Icelandic government policies for adult education and how they have changed since 1974. The article compares the future visions of international institutions and the Icelandic government in this field and strives to answer how these analyses can build a useful value base for current policymaking.
The article builds on a discourse analysis of various Icelandic laws and bills, vision documents from the Icelandic government, and international policy documents from UNESCO and OECD. The article looks into five bills addressing adult education, two of which never passed as law. One of the bills is the current Adult Education Act from 2010 (Adult Education Act no. 27/2010).
The aim is to analyse how the purpose and value of adult education have been defined in legislative proposals and how they reflect the discourse on education in a changing context. The study shows that the legislative proposals resulted from different perspectives on the role of education for individuals and society, which are related to, e.g., the fourth industrial revolution, information technology, labour market, and social needs. The study also points out that the legislative proposals were subject to political influence and that adult education has yet to be able to establish itself as an independent field in the education system.
The analysis explores the education discourse from three different conceptual perspectives:
Fundamental ideologies such as bildung, technocracy, and schoolification.
The target groups of the education, i.e. individuals, societies, or the labour market.
The prioritisation and exclusion of groups within education.
The research findings illustrate the evolution of adult education laws in Iceland. By analysing the scope and objectivities of these laws, their educational and political goals become clear, emphasising individual and societal growth, equal access to education, and catering to specific groups like individuals with disabilities and job seekers. Over time, the emphasis has shifted from education for all adults to targeted approaches, focusing on those with limited formal education or seeking employment. Furthermore, there is a heightened awareness of equality, considering factors such as residence, age, gender, occupation, and previous education in educational opportunities.
The study also identifies three fundamental ideologies in education laws: general education, schoolification, and technocracy. Adult education laws have transitioned from general education to technocracy, marked by an increased emphasis on formal recognition and assessment of learning experiences, indicating a growing inclination towards schoolification.
Additionally, the analysis reveals two key focuses: a broad approach that empowers individuals, citizens, and the workforce in both public and private spheres and a narrow focus solely on workforce development. The older bills from 1974 and 1980 and the General Adult Education Act of 1992 adopt a comprehensive perspective, addressing multiple facets of a student’s life. In contrast, the 1992 Act of In-service Training in the Labour Market of 1992 and the Adult Education Act of 2010 have a restricted viewpoint, concentrating mainly on adults as potential workforce and their public life.
The international future reports from OECD and UNESCO emphasise the broader role of education in societal, professional, and personal development, focusing on sustainable growth and inclusivity, contrary to the development in the Icelandic legislative framework for adult education. While aligning more with multinational ideals recently, the Icelandic policy documents could integrate these holistic and inclusive approaches to address issues beyond traditional classrooms and consider open, accessible, diverse learning opportunities.
The article concludes by emphasising the need for a balanced approach, incorporating Bildung, schoolification, and technocracy elements. There is a call to define clear objectives for adult education, ensuring accessibility for all individuals, including marginalised groups. The article also criticises the lack of emphasis on private and family life-related topics in adult education. It advocates for a proactive approach that considers the broader societal challenges, such as democracy, equality, and sustainability, rather than solely focusing on workforce skills. The authors urge the incorporation of international conventions and local policy documents to guide the future of adult education in Iceland. Finally, they emphasise the importance of advocacy and professional development within the adult education system to address the challenges effectively.Þessi grein sprettur upp úr heildarendurskoðun á framhaldsfræðslukerfinu hér á Íslandi sem hófst í janúar 2023. Skoðað er hvernig stjórnvöld á Íslandi hafa skilgreint markmið fullorðinsfræðslu í frumvörpum sínum og lögum allt frá 1974. Í framhaldi af því er rýnt í framtíðarsýn UNESCO, OECD og íslenskra stjórnvalda varðandi menntun fullorðinna og að lokum velt upp hvernig má nýta þessar greiningar og stefnuskjöl til markvissrar endurskoðunar á gildandi lögum um framhaldsfræðslu (nr. 27/2010) sem unnið er að um þessar mundir.
Greining frumvarpanna leiðir í ljós að hugmyndafræði almennrar menntunar með víða skírskotun til fjölbreyttrar menntunar fyrir alla hefur æ meir vikið fyrir aukinni tæknihyggju og skólahyggju sem beinist fyrst og fremst að þröngum hópi fullorðinna einstaklinga með stutta skólagöngu að baki. Einnig kemur fram að núverandi lög um framhaldsfræðslu ná ekki að takast á við þær áskoranir og þrástef sem koma fram í fjölþjóðlegum framtíðarstefnuskjölum OECD og UNESCO.
Greinin endar á því að leggja fram tillögur um inntak markmiðsgreinar þar sem gætt er að jafnvægi milli ólíkra þátta og að þróa markmið sem eiga rætur sínar í almennri menntun, skólahyggju og tæknihyggju og efla fólk til samfélagslegrar, borgaralegrar og atvinnutengdrar þátttöku. Auk þess er lögð áhersla á að tekið verði tillit til framtíðaráskorana sem eru þrástef í fjölþjóðlegum stefnuskjölum og fundið aukið jafnvægi milli áherslunnar á opinbert líf og einkalíf í inntaki námsins
Stéttavitund Íslendinga í kjölfar efnahagshruns
The purpose of this paper is to tap Icelanders‘ class awareness in the wake of the 2008 economic collapse, using recent Icelandic survey data and 2005 World Values Survey data. The data are analyzed using a synthesis of Weber’s theory of class and reference group theory. Contrary to popular belief, Icelanders are class-aware. Most recognize and understand class terms, and are willing to assign themselves to a class. Icelanders also have fairly strong awareness of their class position, evidenced by a strong relationship between subjective class and economic class, on the one hand, and subjective class and class indicators, on the other. Consistent with reference group theory, a subjective "middle class‘‘ tendency is revealed across the class structure. Icelanders also have more of a "middle class‘‘ view of their class position and see it, on average, as higher than people in most other countries. Lastly, this article is meant to help reinvigorate class analysis in Iceland.Markmið þessarar greinar er að skoða stéttavitund Íslendinga í kjölfar efna[1]hagshrunsins haustið 2008. Gögnin sem liggja til grundvallar koma úr nýlegri íslenskri spurningakönnun og úr Alþjóðlegu lífsgildakönnuninni fyrir árið 2005. Gögnin eru greind út frá kenningu Max Webers um þjóðfélagsstéttir og kenningum um viðmiðunarhópa. Niðurstöðurnar benda til þess að stéttavitund á Íslandi sé töluvert mikil. Flestir kannast við stéttarheiti og eru fúsir til þess að segja til um hvaða þjóðfélagsstétt þeir tilheyra. Að sama skapi eru Íslendingar talsvert meðvitaðir um eigin stéttarstöðu. Þessu ber vitni sterk jákvæð fylgni huglægrar stéttarstöðu og efnahagsstéttar annars vegar og einstaklingstekna, heimilistekna og menntunar hins vegar. Í samræmi við kenningar um viðmiðunarhópa benda niðurstöðurnar til þess að Íslendingar hafi ríka tilhneigingu til að sjá sig í „millistétt―. Þá hafa Íslendingar meiri „millistéttarsýn― á eigin stéttarstöðu og sjá hana almennt hærra í stéttarkerfinu en flestar aðrar þjóðir. Loks er það ætlunar[1]verk þessarar greinar að hjálpa til við að endurvekja íslenskar stéttarannsóknir
Frá ritstjórum
Þriðji árgangur Íslenska þjóðfélagsins, tímarits Félagsfræðingafélags Íslands, birtist nú lesendum. Að þessu sinni birtir tímaritið fimm greinar. Efni almenns fræðitímarits á borð við Íslenska þjóðfélagið endurspeglar þær áherslur sem efstar eru á baugi í fræðasamfélaginu á verjum tíma
Birtingarmyndir dulinna fordóma og mismunun í garð innflytjenda á Íslandi
The present study aims to find out the nature and effect of everyday prejudice and discrimination in Iceland. The sample consisted of 89 participants, 72 of whom were of foreign origin while the remaining 17 were Icelandic. A recording form was constructed where 15 examples of disrespectful behavior were listed. Over a period of two weeks, the participants were asked to indicate each day whether they had experienced one of the examples that day, where it happened, and how it made them feel. The findings suggested a significant difference between the Icelandic and nonIcelandic samples in terms of perceived prejudice and discrimination. The feelings experienced by different participants in similar situations are similar, independent of origin.Markmið rannsóknarinnar er að kanna að hve miklu leyti fólk af erlendum uppruna upplifir dulda fordóma og mismunun á Íslandi, hvar slík upplifun á sér helst stað og hvaða áhrif hún hefur á þá sem fyrir henni verða. Skráningarblöðum var dreift til 200 einstaklinga sem höfðu fengið lýsingu á verkefninu og samþykkt þátttöku. Af þeim skiluðu sér svör 89 þátttakenda, 72 af erlendum uppruna og 17 Íslendinga. Á skráningarblaðinu voru talin upp 15 dæmi um niðurlægjandi og fordómafulla framkomu. Þátttakendur voru beðnir um að fara yfir þessi dæmi á hverjum degi í tvær vikur og merkja við ef þeir upplifðu eitthvað af þeim þann daginn, hvar upplifunin átti sér stað og hvaða orð lýsti best líðan þeirra á þeirri stundu. Niðurstöðurnar gefa til kynna marktækan mun á milli íslenskra þátttakenda og fólks af erlendum uppruna. Hátt hlutfall þátttakenda af erlendum uppruna, eða 93%, upplifði einu sinni eða oftar fordómafulla hegðun gagnvart sér á fjórtán daga tímabili. Líðan þátttakenda við sambærilegar aðstæður var sambærileg, óháð þjóðerni
Vægi atkvæða og pólitískt jafnrétti
In this article an attempt is made to clarify the concept of political equality and how it relates to democratic government. The authors relate that with the general discussion on constitutional change in Iceland. An attempt is made to assess whether a formal, numerical equality of voting power in Iceland does indeed enhance or constitute political equality. The inequality of voting power between the centre and the periphery, or between the capital area and the countryside, is analysed and redefined. The question is then posed if – at the end of the day ˗ the nature of the unequal voting power between the countryside and the capital area calls for radical changes in the constitutional framework of the electoral system? It is pointed out that any change in the voting power and the geographical political balance needs to take into account different points of view and that alongside such political changes countermeasures need to be taken as to secure other interests of the periphery. Such measures need to be substantial and proportional to the changes they are supposed to counter.Í greininni er leitast við að skýra hugtakið pólitískt jafnrétti og tengsl þess við lýðræðislegt stjórnarfar. Höfundar tengja þá umræðu við endurskoðun íslensku stjórnarskrárinnar. Leitað er svara við þeirri spurningu hvort tölulega jafnt vægi atkvæða feli það í sér að pólitísku jafnrétti verði náð á Íslandi. Þá er fjallað um í hverju misvægið í atkvæðavægi milli landsbyggðar og höfuðborgar felst og hvort, þegar allt kemur til alls, þetta misvægi sé þess eðlis að það kalli á stórfelldar breytingar á stjórnskipan. Helsta niðurstaðan er sú að breytingar á vægi atkvæða og á stjórnskipuninni þurfi að taka mið af ólíkum sjónarmiðum og forsendum. Ekki sé óeðlilegt að hugað sé að því samhliða jöfnun atkvæðavægis hvort og hvernig sé hægt að leiðrétta landfræðilegan aðstöðumun milli landsbyggðarkjördæma og kjördæma á höfuðborgarsvæði. Höfundar telja að slíkt hafi ekki verið gert með sannfærandi hætti í þeim frumvörpum sem komu fram í Stjórnlagaráði og á Alþingi, þannig að gagnaðgerðirnar fengju sama sess í stjórnskipuninni og breytingarnar sjálfar
Hrunið og árangur endurreisnarinnar
This study outlines the characteristics of the Icelandic financial crisis and asks what influence it has had on the level of living of the population. The main focus is on policies for tackling the consequences of the crisis. The analysis is put into the context of Keynesian demand management and Austrian laissez-faire crisis management strategies. The conclusion is that Iceland’s resurrection was relatively successful, compared to other deepcrisis countries. The special characteristic of the Icelandic strategy was a combination of expenditure cuts, tax hikes and a strong redistribution focus of welfare efforts. Welfare expenditures became more directed at lower income groups, while higher income groups got cuts; transfers to the households were increased while expenditures on services (previously at a high level) were cut. Benefits aimed at the lowest income groups were increased specifically, in order to avoid increasing poverty. The same pattern applied to direct taxation changes, i.e. effective tax burden was transferred from lower income households to higher income ones and to firms. The labor market partners raised the minimum wage specifically in collective agreements, while average wages remained at nominal values (at the same time that prices rose rapidly). The government also imposed a special temporary wealth tax on net assets above a defined sum. Lastly, the government implemented debt relief measures, serving lower and middle-income households disproportionally. Incomes distribution became much more equal in the aftermath of the collapse, partly due to this redistributive strategy of crisis policies.Hér er fjallað um einkenni íslensku fjármálakreppunnar og spurt hvernig hún hafði áhrif á lífskjör almennings. Sjónum er sérstaklega beint að aðgerðum við endurreisn samfélagsins eftir hrunið. Umfjöllunin er sett í samhengi við helstu kenningar um kreppuviðbrögð í anda keynesískrar hagstjórnar og afskiptaleysisstefnu austurríska skólans. Niðurstaðan er sú, að endurreisn íslenska þjóðarbúsins hafi tekist nokkuð vel í samanburði við aðrar þjóðir sem urðu fyrir stóru áfalli eins og Ísland. Sérstaða íslensku leiðarinnar fólst einkum í blandaðri aðferð niðurskurðar og skattahækkana, með útfærslun í anda endurdreifingarstefnu. Velferðarútgjöldum var beint meira til lægri og millitekjuhópa um leið og skert var hjá hærri tekjuhópum; tekjutilfærslur til heimila voru auknar en skert í þjónustu. Bætur og greiðslur sem fóru sérstaklega til lægri tekjuhópa voru auknar, til að vinna gegn aukningu fátæktar. Hið sama var gert við skattbyrði heimila, þ.e. byrðin var færð frá tekjulægri heimilum til þeirra tekjuhærri og til fyrirtækja. Í kjarasamningum voru lágmarkslaun hækkuð sérstaklega. Þá var sérstakur auðlegðarskattur lagður á fólk með miklar hreinar eignir. Loks var beitt úrræðum til að létta skuldabyrði heimila og beindust þær aðgerðir einnig meira að milli- og lægri tekjuhópum. Lífskjörin jöfnuðust mikið í kjölfar hrunsins, meðal annars vegna áhrifa af þessari endurdreifingarstefnu
Velferðarríkið og hin íslenska leið: Framlag íslenskrar félagsfræði til velferðarrannsókna
This article reviews the literature on research in sociology and related disciplines, on social policy in Iceland. The main emphasis is on social security, social services, family policies, as well as research on poverty and living conditions. Research in this field has increased considerably in recent years and Iceland has participated in international comparative research that has led to augmented knowledge on the characteristics and outcomes of the Icelandic welfare system. Icelandic scholars have taken part in comparative research projects in the field and Iceland is now presented in many international databases that provide new opportunities for research, such as the European survey on living conditions, EU SILC that creates before unknown possibilities to monitor living conditions and social status of the Icelandic population.Í þessari yfirlitsgrein er fjallað um rannsóknir í félagsfræði og skyldum greinum á íslensku velferðarkerfi með áherslu á almannatryggingar, félagsþjónustu, fjölskyldustefnu, fátækt og lífskjör. Rannsóknum á þessu sviði hefur vaxið fiskur um hrygg undanfarin ár og Íslendingar hafa í auknum mæli tekið þátt fjölþjóðlegum samanburðarrannsóknum sem hafa leitt til aukinnar þekkingar á stöðu íslenska velferðarkerfisins og einkennum þess. Það hefur einnig færst í vöxt að gögn um Ísland séu hluti af fjölþjóðlegum gagnasöfnum og ber þar hæst þátttöku Íslendinga í Evrópsku lífskjararannsókninni, EU-SILC, sem skapar áður óþekkta möguleika á að fylgjast með kjörum og félagslegri stöðu landsmanna
„Manni líður eins og maður sé alltaf að stara í ginið á ljóninu“: Viðhorf ungra kvenna til barneigna
Declining birth rates in Western countries can be attributed to changes in attitudes towards childbearing as well as social factors such as increased prosperity, education, increased gender equality and changes in life values and goals. Iceland now follows similar fertility trends as the other Nordic countries. Existing research is limited, underlining the importance of broad context research of birth rates and fertility behaviour. The purpose of this study is to further our understanding of how attitudes towards childbearing are shaped by prevailing ideas about parenthood, people’s social conditions, gendered reality, and family policy. In the study, we employ focus groups and individual interviews with women aged 25-30 to analyse young women’s attitudes towards childbearing. Our analysis sheds light on young women’s view of motherhood as distressing and likely to negatively impact their social position. Although the interviewees perceive cracks in the facade of the egalitarian society, when it comes to the inequal responsibilities of mothers and fathers, they do not question the ideology of individualism and intensive mothering that characterizes modern parenthood. Findings suggest that young women struggle to envision how they can meet the demands of motherhood in a society characterized by materialism, individualism, and impending climate disaster.Lækkandi fæðingartíðni á Vesturlöndum má rekja til viðhorfsbreytinga gagnvart barneignum og félagslegra þátta á borð við aukna hagsæld, menntun, aukið kynjajafnrétti og breytinga á gildum og lífsmarkmiðum einstaklinga. Þar sem Ísland fylgir nú svipaðri þróun í frjósemi og önnur Norðurlönd er mikilvægt að skoða fæðingartíðni og frjósemishegðun í víðu samhengi. Fyrirliggjandi rannsóknir á viðhorfum til barneigna á Íslandi eru takmarkaðar og tilgangur þessarar rannsóknar er að öðlast skilning á því hvernig viðhorf til barneigna mótast af ríkjandi hugmyndum um foreldrahlutverkið, félagslegum aðstæðum fólks, kynjuðum veruleika og opinberri fjölskyldustefnu. Í rannsókninni nýtum við rýnihópa og einstaklingsviðtöl við konur á aldrinum 25-30 ára til þess að greina viðhorf ungra kvenna til barneigna. Greining varpar ljósi á það hvernig ungar konur upplifa foreldrahlutverkið sem kvíðavaldandi og líklegt til þess að hafa neikvæð áhrif á stöðu þeirra í samfélaginu. Þó að viðmælendur sjái brotalamir í ásýnd jafnréttisamfélagsins, þegar kemur að ábyrgð og skyldum mæðra og feðra þá setja þeir ekki sömu spurningamerki við hugmyndafræði einstaklingshyggju og ákafrar mæðrunar sem einkennir foreldrahlutverkið. Niðurstöður benda til þess að ungar konur eigi erfitt með að sjá fyrir sér hvernig þær geti uppfyllt vaxandi kröfur um „ákafa“ mæðrun í samfélagi sem einkennist af lífsgæðakapphlaupi, einstaklingshyggju og yfirvofandi loftslagssvá
„Þessi veröld sem við búum í var skrifuð af körlum, um karla og fyrir karla“: Viðhorf og upplifun kvenna í stjórnum fyrirtækja á Akureyri til kynjakvóta
The purpose of the study was to examine the proportion of women on corporate boards in Akureyri and their attitudes and experience with regard to the gender quota law. The data used was three-fold, statistical data, an online survey and semi-structured interviews. The research questions were: (1) What is the proportion of women on the boards of companies in Akureyri in the years 2011-2017? (2) Has the number of women on the boards of companies in Akureyri increased or decreased more in the years 2011-2017 compared to in general in Iceland? (3) What are the attitudes of board members with regard to gender quotas on boards and their experiences? The results show that the proportion of women on corporate boards in Akureyri was 14% in 2011 and rose to 36% in 2017. The increase was greater for companies in Akureyri than for the whole country. Attitudes towards the gender quota were generally positive and some considered it a necessary action to equalize the gender ratio on corporate boards and change prevailing attitudes within society, but participants still experienced little change even though the gender quota was bound by the law. It is important to impose penalties on companies that do not meet the requirements of at least 40% of women or men on company boards, because only this way can the human resources of society be utilized properly. Tilgangur rannsóknarinnar var að skoða hlutfall kvenna í stjórnum fyrirtækja á Akureyri og kanna viðhorf þeirra til kynjakvótalaganna og upplifun þeirra af þeim. Notaðar voru upplýsingar frá Creditinfo um kynjahlutfall í stjórnum fyrirtækja, tekin viðtöl við stjórnarfólk og framkvæmd spurningalistakönnun. Settar voru fram eftirfarandi rannsóknarspurningar: (1) Hvert er hlutfall kvenna í stjórnum fyrirtækja á Akureyri á árunum 2011–2017? (2) Hefur konum í stjórn fyrirtækja á Akureyri fjölgað eða fækkað meira á árunum 2011–2017 miðað við almennt á Íslandi? (3) Hver eru viðhorf stjórnarmanna fyrirtækja á Akureyri til kynjakvóta og hver er upplifun þeirra af honum? Niðurstöður sýna að hlutfall kvenna í stjórnum fyrirtækja á Akureyri með 50 starfsmenn eða fleiri var 14% árið 2011 og fór í 36% árið 2017. Hlutfallsleg hækkun var meiri hjá fyrirtækjum af þessari stærðargráðu á Akureyri en almennt á Íslandi. Viðhorfið til kynjakvótans var almennt jákvætt og töldu sumir hann nauðsynlega aðgerð til að jafna kynjahlutfall í stjórnum fyrirtækja og breyta ríkjandi viðhorfum innan samfélagsins, en upplifðu samt litlar breytingar eftir að hann var bundinn í lög. Mikilvægt er að setja viðurlög á fyrirtæki sem ekki uppfylla skilyrði um að minnsta kosti 40% hlutfall kvenna eða karla í stjórnum fyrirtækja því aðeins þannig er hægt að nýta mannauð samfélagsins sem skyldi
Stéttagreining og íslenskar stéttarannsóknir
Class analysis is one of the main areas of sociology and intersects with most other sub-fields. Class analysis refers to the theoretical perspective that is grounded in empirical research on the various manifestations of class division. In Iceland, class analysis of modern society can be traced back to the mid-20th century, but this field of inquiry did not gain a foothold in this country until the late 1970s and early 1980s. There was limited study of contemporary class dynamics over the next two decades, but Icelandic class analysis has enjoyed a resurgence since the 2008 economic collapse. This article discusses class analysis as a sub-field of sociology and reviews Icelandic class research, particularly in the social sciences. This is not an exhaustive review. Instead, I review many of the main studies of class in Iceland since the dawn of modernization around the turn of the 20th century against the backdrop of international class analysis and empirical data. The multifaceted class concept and the main approaches of class analysis are the focus of the first section. The discussion of Icelandic class research in the second part is divided into five themes: class structure, class politics, class inequality, class consciousness, and class culture. In the conclusion, I sum up and discuss the sub-field’s future prospects.Stéttagreining er eitt helsta áherslusvið félagsfræði og skarast við flest sérsvið fræðigreinarinnar. Stéttagreining vísar til fræðilegs sjónarhorns sem byggir á rannsóknum á ýmsum birtingarmyndum stéttaskiptingar. Rekja má stéttagreiningu á íslensku nútímasamfélagi til miðrar 20. aldar, en sérsviðið náði ekki fótfestu hérlendis fyrr en undir lok 8. áratugarins og fram á þann níunda. Lítil gerjun var í stéttarannsóknum á íslenskum samtíma næstu tvo áratugina, en aukin áhersla hefur verið lögð á stéttagreiningu frá efnahagshruninu árið 2008. Þessi yfirlitsgrein fjallar annars vegar um stéttagreiningu sem undirgrein alþjóðlegrar félagsfræði og hins vegar um íslenskar stéttarannsóknir, einkum á sviði félagsvísinda. Ekki er um tæmandi úttekt að ræða. Þess í stað dreg ég saman margar af helstu stéttarannsóknum á íslenskum veruleika frá upphafi nútímavæðingar í kringum aldamótin 1900 og set í samhengi við stéttagreiningu og íslensk reynslugögn. Hið margþætta stéttarhugtak og helstu nálganir fræðilegrar stéttagreiningar eru í brennidepli í fyrri hlutanum. Umfjöllunin um íslenskar stéttarannsóknir í seinni hlutanum hverfist um fimm viðfangsefni: Stéttagerð, stéttastjórnmál, stéttaójöfnuð, stéttarvitund og stéttamenningu. Í niðurlaginu dreg ég saman umfjöllunina og rýni í framtíðarhorfur.