Háskóli Íslands OJS
Not a member yet
1903 research outputs found
Sort by
„Kveiking frá hugskoti“: Taóisminn í meðförum Halldórs Laxness
No full textThis paper discusses Halldór Laxness´s understanding and use of Taoist themes, with particular emphasis on his essays and reviews. An introductory section summarizes the results of recent scholarship on Taoism, which now appears as a much more complex and important phenomenon than was previously assumed. The focus then shifts to short texts written over a period of almost half a century, where Laxness comments on the classic Taoteking (his transcription of the title is used) from various angles and seems to keep open different lines of interpretation; but he is disinclined to develop any approach in a thoroughgoing way. A more sustained but less explicit reworking of Taoist themes can be found in his novels, This part of the story cannot be discussed here; but the paper concludes with a case study of the only text that places Taoism at the centre of a narrative: a short story about the Mongol conqueror Chinggis Khan, for whom Laxness uses the original name, Temujin.Greinin fjallar um skilning og skáldlega umtúlkun Halldórs Laxness á taóismanum sem hann kynntist aðallega í gegnum einn klassískan texta, Taóteking, eða Bókina um veginn, eins og hún er oftast kölluð á íslensku. Fyrst eru í stuttu máli teknar saman niðurstöður nýlegra rannsókna á taóismanum sem nú virðist miklu flóknara og þýðingarmeira fyrirbæri en Halldóri og hans kynslóð var ljóst. Síðan eru ritgerðir og ritdómar Halldórs athugaðar nánar og grein gerð fyrir helstu nálgunum hans að Taóteking; þær reynast breytilegar og misvísandi. Í greininni gefst ekki rými til að rekja slóð taóismans í skáldsögum Halldórs, en henni lýkur með stuttri umfjöllun um eina textann sem gerir taóismann að söguefni, smásöguna „Temúdsjín snýr heim.” Kjarni hennar er hugleiðing um það þverstæðukennda samspil valds og visku sem þegar hafði komist á dagskrá í klassískri kínverskri heimspeki. Halldór uppgötvar það vandamál eftir eigin leiðum
Norðurlönd, tungumál þeirra og menning í námsgögnum
Get PDFVið eigum að læra um Norðurlönd í skólanum. Það hafa Norðurlöndin fyrir löngu sammælst um, og í Helsinkisáttmálanum frá 1962 segir: „Fræðsla og menntun í skólum í sérhverju Norðurlandanna skal í hæfilegum mæli taka til fræðslu í tungumálum og um menningu og almennt þjóðfélagsástand á hinum Norðurlöndunum, þar með töldum Álandseyjum, Færeyjum og Grænlandi“. Frá því að sáttmálinn var undirritaður hefur þessi viljayfirlýsing verið áréttuð í ýmsum norrænum samþykktum. Tilgangur Helsinkisáttmálans og síðari skjalfestra viljayfirlýsinga undirstrikar þá kennslufræðilegu sýn sem birtist meðal annars í námskrám landanna, auk þess sem útgáfa ýmissa námsgagna til tungumálakennslu gefur vísbendingar um hvað þykja heppileg námsgögn.
Í þessari grein ætla ég að lýsa áhersluatriðum úr rannsóknarverkefni sem ég hef tekið þátt í. Það var styrkt af Nordisk Ministerråd (Risager, 2022). Í verkefninu var skoðað hvernig Norðurlöndin eru kynnt í völdum námsgögnum: Íslenska efnið er óstaðsett og gæti með sínum tilbúnu persónum verið ættað hvaðan sem er úr hinum vestræna heimi, finnska efnið minnir nokkuð á ferðamannabækling, og í færeyskum skólum nota nemendur kennslugögn sem samin eru til móðurmálskennslu í Danmörku
Í kraftalífi: Um tengsl dæmisagna og helgisagna
No full textMedieval exempla are closely related to saints’ lives and the two genres had indefinite boundaries for European authors until the 12th century. Old Norse ævintýri from the mid-14th century include numerous tales of miracles and martyrdoms, common themes of hagiographical works the likes of which had their heyday in Icelandic literature during the same period. The article discusses a number of translated ævintýri with hagiography as the main point of the comparison. The ævintýri that approach the lives of saints tend to focus on selected moments, mainly the hour of death, rather than attempting to sketch the life story as a whole. Martyrdom in translated ævintýri is traditionally framed as a logical conclusion of a thrilling narrative, rather than a self-contained report to be applied as a component in the worship of a saint.Dæmisögur miðalda eru nátengdar helgisögum og mörk þessara tveggja textategunda virðast hafa verið óljós í meðförum evrópskra höfunda allt fram á 12. öld. Í þeim norrænu ævintýrum sem varðveist hafa frá miðri 14. öld er víða að finna frásagnir um jarteinir og píslarvætti sem hvort tveggja tilheyrir hefð helgisagna, en ritun þeirra stendur í miklum blóma á Íslandi á sama tímabili. Í greininni er fjallað um nokkur þýdd ævintýri með hliðsjón af helgisögum. Í ævintýrum sem fjalla um dýrlinga er gjarnan fjallað um stök augnablik, ekki síst dauðastundina, fremur en að reynt sé að draga upp heildarmynd af lífshlaupinu. Þegar píslarvættisdauði er í brennidepli í ævintýrum er hann gjarnan settur fram sem rökleg niðurstaða spennandi frásagnar, fremur en að lýsingin á honum hafi sjálfstætt gildi sem hluti af tilbeiðslu dýrlingsins
Dæmisögur Hannesar Finnssonar í Kvöldvökunum 1794
No full textKvöldvökurnar 1794 (The Vigils 1794) were published in two volumes in 1796 and 1797. With this innovative work, Bishop Hannes Finnsson wanted to bring new reading material to the common people in Iceland, especially youngsters, that could replace older works as well as entertain and educate his readers. Kvöldvökurnar 1794 is a collection of short texts of various kinds, most of them translated. Thirty-eight fables, most of them of Aesopian origin, can be found among the texts that Hannes chose for the evening readings. They are divided into five clusters, adapted to and read along with riddles, fairy tales, plays, and stories and adapts them to a new group of readers. The author does not indicate his sources in the work, but according to manuscripts most of the fables stem from foreign publications from the 17th and 18th centuries where Aesop’s fables were retold in various ways. This article discusses the publications that Hannes Finnsson relied on while selecting the fables and looks into the transmission and translation of two texts that can be found in Jean de la Fontaine’s famous collection of Fables that Hannes found in later publications.Kvöldvökurnar 1794 komu út í tveimur bindum á árunum 1796–1797 og eru safn stuttra frásagna af margvíslegum toga sem flestar eru þýddar. Með verkinu vildi Hannes Finnsson biskup færa íslenskum almúga, einkum ungmennum, nýtt lesefni sem gæti komið í stað annarra eldri verka; hann vildi í senn skemmta lesendum sínum og uppfræða. Meðal þeirra texta sem Hannes valdi fyrir vökulestrana eru 38 dæmisögur sem hann raðar í verk sitt á milli gátna, ævintýra og annarra frásagna, og lagar að lesendahópi sínum. Höfundur nefnir ekki heimildir sínar í verkinu en í handritum hans kemur fram að dæmisögurnar eiga flestar rætur sínar að rekja til erlendra rita frá 17. og 18. öld þar sem fabúlur kenndar við Esóp voru endursagðar á ýmsa vegu. Hér er fjallað um nokkur þeirra rita sem Hannes studdist við er hann vann að Kvöldvökunum og gerð grein fyrir vali hans og þýðingu á tveimur fabúlum, „Ýmsir eiga högg í annars garð“ og „Betra er að bogna en bresta“, sem báðar má rekja til hins þekkta fabúlusafns Jean de La Fontaine en sem Hannes nálgaðist eftir öðrum leiðum
Danííl Kharms og rússneska örsagan
No full textIn Russia there is a long tradition of short story writing as can be seen in the works of Pushkin, Chekhov, Babel, Bunin et al. However, very few Russian authors have chosen to write prose poems. The first Russian author to write prose poems is considered to be Ivan Turgenev (1818–1883). He is, however, primarily known as a novelist. Daniil Kharms (1905–1942), on the other hand, is best known as an avant-garde author of prose poems, although he also wrote other kinds of poetry and stories for children and he is now considered to be the foremost author of Russian prose poems. This article briefly traces Kharms’s life and then discusses his prose poems, their style and themes. His style is simple but deceptive. As to the themes in his prose poems, Kharms seeks to demonstrate the absurdity of existence and uses various methods to do so: exaggeration, abstraction, inconsistency, irrationality and irony. Logical progression, cause and effect, is usually not to be found. Some of his poems are philosophical, others are political, and yet others are openly absurd. A few translated examples are included. Finally, there is a brief discussion of the publication.Í Rússlandi er löng hefð fyrir útgáfu smásagna og nægir þar að nefna höfunda eins og Púshkín, Tsjekhov, Babel og Búnín. En örsagan hefur aldrei náð mikilli útbreiðslu þar. Fyrstur rússneskra höfunda til að semja örsögur telst vera Ívan Túrgenev (1818–1883) en hann er þó fyrst og fremst þekktur sem skáldsagnahöfundur. Danííl Kharms (1905–1942) er aftur á móti best þekktur sem framúrstefnulistamaður og höfundur örsagna, þótt hann hafi einnig samið ljóð og sögur fyrir börn. Hann er nú talinn vera fremstur þeirra höfunda sem skrifað hafa örsögur á rússnesku. Í greininni er ævi Kharms rakin í stuttu máli og síðan er fjallað um örsögur hans, stíl þeirra og þemu. Stíll hans er einfaldur en leynir á sér og oft er merking sagnanna dýpri en virðist við fyrstu sýn. Í örsögum sínum leitast Kharms við að sýna fram á fáránleika tilverunnar og notar til þess ýmsar aðferðir: ýkjur, úrdrátt, ósamkvæmni, rökleysu og kaldhæðni. Rökrétt framvinda, orsök og afleiðing, er yfirleitt víðs fjarri. Sumar sögur hans eru á heimspekilegum nótum, aðrar á pólitískum og enn aðrar eru umfram allt fjarstæðukenndar. Nokkur þýdd dæmi fylgja. Í lokin er fjallað stuttlega um útgáfusögu verka hans
Fiskahamingja: Úr Zhuangzi
No full textZhuangzi 莊子, daoískt rit kennt við samnefndan höfund, líklega frá 4. eða 3. öld f.Kr. Þessi þekkingarfræðilega samræða er niðurlag 17. kafla sem nefnist „Haustflóð“
Úr brunnum gleymskunnar: Skrif miðamerískra kvenna á fyrri hluta 20. aldar
No full textThis article discusses Central American women´s preference for fiction writing in early 20th Century. It aims to shed light on how the Avant-Garde, as a cultural renovation intertwined with literary experimentation, offered a space for women to enter the literary scene traditionally occupied by men. These changes occurred at a different pace in different countries and within different genres, such as poetry, essays, and short story writing. After briefly contextualizing the scene, the focus shifts to the way questioning women´s role and place in society should be considered as a feature of women´s entry into the “new art”. The literary contributions of Carmen Sobalvarro (Nicaragua, 1908–1947/8), Matilde Elena López (El Salvador, 1923–2010), Pilar Bolaños (El Salvador, 1923–1961) and Yolando Oreamuno (Costa Rica, 1916–1956), will serve as roadmaps to an enhanced understanding of the topic.Í greininni sem hér fylgir er sjónum beint að skáldskaparskrifum miðamerískra kvenna við upphaf 20. aldar. Skoðað er hvernig umgjörð framúrstefnunnar, sem fól í sér hugmyndafræðilega endurskoðun og formtilraunir á sviði bókmennta, opnaði konum dyr til að komast inn á svið bókmenntanna, sem til þess tíma hafði verið mjög í höndum karla. Umrædd uppstokkun átti sér stað á mismunandi hraða í mismunandi löndum og innan mismunandi greina bókmennta. Eftir stutta almenna kynningu er ljósi varpað á það hvernig konur beindu síendurtekið sjónum að hlutverki og stöðu kvenna í skrifum sínum og spurt hvort efnistök þeirra ættu í raun að vera tilgreind sem eitt einkenna framúrstefnunnar til að komast hjá útskúfun umræddra höfunda úr fræðilegri umræðu um framúrstefnuna. Bókmenntaframlög Carmenar Sobalvarro (Níkaragva, 1908–1947/8), Matildu Elenu López (El Salvador, 1923–2010), Pilar Bolaños (El Salvador, 1923–1961) og Yolöndu Oreamuno (Kostaríku, 1916–1956), munu þjóna sem vegvísar til að auka skilning á efninu
Saga dóttur Francía
No full textÁ frummálinu ber sagan yfirskriftina „Romance de la niña Francia“ og birtist fyrst út í bókinniRío lunado. Mitos y costumbres del Paraguay (1998)
Authors, Translators and Editors
No full textUm höfunda, þýðendur og ritstjóra.On Authors, Translators and Editor