Balcanica Posnaniensia Acta et studia
Not a member yet
338 research outputs found
Sort by
Klimatyczne uwarunkowania rozwoju osadnictwa na prawie wołoskim w Karpatach Zachodnich na przełomie XV i XVI wieku na przykładzie Podtatrza.
Get PDFHistorical documents concerning many localities existing from the 14th century in the Polish and Slovak Podtatrze (Sub-Tatra) region testify the settlement crisis at the end of the 15th century, consisting in disappearance of a large number of agricultural settlements under German law and renewing them at the beginning of the 16th century under the Vlach law by the new settlers of Russniak-Vlach origin. The analysis of the record of environmental changes during this period, recorded in a number of sediment sites of lakes and peat bogs in the Tatra Mountains area, indicates that the crisis of agricultural settlement at the end of the 15th century may have been caused by long-term climate changes during the Little Ice Age. The climate crisis of the turn of the 15th / 16th century was conditioned by cooling (Spörer\u27s solar minimum), which was overlapped with a clear regional phase of climate dampness and extreme hydrometeorological events, well reflected in the sedimentological record in the Tatra Mountains. The demographic crisis resulted in the depopulation of a large part of the eastern Podtatrze and resulted in the need to change the economic strategy in the mountainous Carpathian areas from agriculture to pastoral/agricultural activity based on innovative regulations of the Vlach law. The new communities managed to adapt to the unfavorable environmental conditions, and the villages under the Vlach law functioned in this area in the following centuries without any problems based on the pastoral and agricultural economy, despite the still unfavorable climatic conditions of the Little Ice Age.Źródła historyczne wielu miejscowości istniejących od XIV wieku na obszarze polskiego i słowackiego Podtatrza zaświadczają o zastanawiającym i do tej pory mało wytłumaczonym procesie kryzysu osadniczego pod koniec XV w. Polegał on na opuszczaniu znacznej liczby osad rolniczych prawa niemieckiego i ich ponownym odnawianiu na początku XVI wieku na prawie wołoskim przez nowych osadników Rusnaków-Wołochów. Analiza zapisu zmian środowiskowych w tym okresie zarejestrowana w szeregu stanowisk osadów jezior i torfowisk z obszaru Tatr wskazuje, że kryzys osadnictwa rolniczego pod koniec XV mógł być spowodowany długofalowymi zmianami klimatycznymi podczas Małej Epoki Lodowej. Kryzys klimatyczny przełomu XV/XVI wieku uwarunkowany był ochłodzeniem (minimum słoneczne Spörera; AD 1460–1550), na które nałożyła się wyraźna regionalna faza zwilgotnienia klimatu i ekstremalnych zdarzeń hydrometeorologicznych, dobrze odzwierciedlonych w zapisie sedymentologicznym w Tatrach. Kryzys demograficzny spowodował depopulację znacznej części wschodniego Podtatrza oraz pociągnął za sobą potrzebę zmiany strategii gospodarowania w obszarach górskich Karpat z rolniczej na pastersko-rolniczą opartą o innowacyjne regulacje prawa wołoskiego. Nowe społeczności zdołały zaadaptować się do niekorzystnych warunków środowiskowych, a wsie prawa wołoskiego funkcjonowały na tym terenie w kolejnych wiekach bez przeszkód w oparciu gospodarkę pastersko-rolniczą mimo ciągle niesprzyjających warunków klimatyczny Małej Epoki Lodowej
Współczesne języki wołoskie
Get PDFThe article discusses three issues regarding the present situation of the Vlach languages spoken by Balkan Vlachs. The first one is the linguistic status of Istro-Romanian, Megleno-Romanian and Aromanian (dialect or language) and, respectively, their relation to the Romanian language. On the basis of Kloss’ theory (1967) of Abstand and Ausbau languages, we consider them to be separate Vlach (Balkan Romance) languages. Consequently, the second issue we deal with is the terminology related to these languages and their internal classification. Examining the terms that are currently used, we recommend the forms Vlashki/Zheyanski, (Meglen) Vlach and Armanian (as the native names of the languages) instead of the traditional names Istro-Romanian, Megleno-Romanian and Aromanian, and also a new term Ramanian for a Vlach variety usually considered to be part of Armanian. As for the third issue, i.e. the spelling systems of the contemporary Vlach languages, we present both traditional and more progressive systems, especially with regard to Armanian and Ramanian.Artykuł omawia trzy kwestie dotyczące obecnej sytuacji języków wołoskich używanych przez Wołochów bałkańskich. Pierwsza z nich to językowy status istrorumuńskiego, meglenorumuńskiego i arumuńskiego (dialekt / język), a tym samym ich stosunek do języka rumuńskiego. W oparciu o teorię Klossa (1967) (języki typu Abstand i Ausbau) uważamy je za osobne języki wołoskie (bałkanoromańskie). W związku z tym kolejną kwestią, jaką poruszamy, jest terminologia związana z tymi językami oraz ich wewnętrzna klasyfikacja. W wyniku analizy używanych obecnie terminów zalecamy formy właski i żejański, właski (megleński) i armuński (jako rodzime określenia odnośnych języków) zamiast tradycyjnych nazw istrorumuński, meglenorumuński i arumuński, jak również nowy termin remeński dla odmiany wołoskiego uważanej na ogół za część armuńskiego. Jeśli chodzi o trzecią kwestię, tj. systemy zapisu współczesnych języków wołoskich, przedstawiamy zarówno tradycyjne, jak i bardziej postępowe systemy, zwłaszcza w odniesieniu do armuńskiego i remeńskiego
Slobodan Milošević przeciwko doktrynie „słaba Serbia - mocna Jugosławia‟ (1986-1992)
Get PDFAt the beginning of the 1980s, Serbia became convinced that there was a policy in the SFRY aimed at weakening the country\u27s most numerous nation - the Serbs. Slobodan Milošević gained political capital on his opposition to the doctrine of \u27weak Serbia - strong Yugoslavia\u27. In the face of the collapse of Yugoslavia, the Serbian leader tried to transform the SFRY into a Serb-centric state. At the outbreak of the war, Milošević led to the establishment of the Federal Republic of Yugoslavia. According to the concept of the Serbian president, all Serbian lands were to unite around this country.Na początku lat osiemdziesiątych XX wieku, w Serbii utarło się przekonanie, że w SFRJ jest prowadzona polityka mająca na celu osłabić najliczniejszy naród państwa - Serbów. Na przeciwstawieniu się doktrynie „słaba Serbia - mocna Jugosławia‟ kapitał polityczny zdobył Slobodan Milošević. W obliczu rozpadu Jugosławii serbski lider próbował przebudować SFRJ w państwo serbocentrystyczne. W momencie wybuch wojny Milošević doprowadził do powołania SRJ. Według koncepcji serbskiego prezydenta wokół tego państwa miały zjednoczyć się wszystkie ziemie serbskie
Zabiegi Zygmunta III o pomoc zagraniczną na wojnę z Turkami w 1590 roku
Get PDFThe paper presents Sigismund III`s efforts to obtain foreign aid in the face of the war against the Turks expected in 1590. Polish efforts in Italy and Reich are discussed, but the main focus is on the imperial court and the Duchy of Prussia, from which the king expected the real help. I present the arguments of both sides and the reasons why Poland did not receive any aid from the emperor, but received it from Duchy of Prussia. I also point to the role of particular interests in bilateral relations between Poland and its political partners as well as the latter ones with the Ottoman Empire, which influenced the decisions on granting or refusing aid to Poland against the Turks.Artykuł przedstawia zabiegi Zygmunta III zmierzające do uzyskania pomocy zagranicznej wobec spodziewanej w 1590 r. wojny z Turkami. Ukazano zabiegi polskie w Italii i Rzeszy, jednak wagę skupiono na dworze cesarskim i Prusach Książęcych, od których król spodziewał się realnej pomocy. Ukazano sposób argumentacji obu stron oraz przyczyny, dla których Polska nie uzyskała pomocy od cesarza, a otrzymała od Prus Książęcych. Wskazano przede wszystkim na rolę partykularnych interesów w relacjach obustronnych Polski i jej partnerów politycznych, a także tych ostatnich z Imperium Osmańskim, które zaważyły na podejmowaniu decyzji o udzieleniu bądź odmowie pomocy Polsce przeciw Turkom
Wołosi na współczesnych Bałkanach (XX–XXI w.) Przejawy odrębności i asymilacji
Get PDFThe aim of the article is to show different aspects of diversity among the Vlachs in the contemporary socio-political realities of the particular countries in South-Eastern Europe. Their diversity leads to a general threefold description. Most commonly the Vlachs are regarded as a cultural or regional minority (in Greece, Bulgaria, Croatia), they are identified with the Romanian nation (Bulgaria, Romania), or seen as an ethnic and language minority (North Macedonia, Albania). The communities of Vlachs had shaped their customs, traditions and identity in relation to their local living conditions. They were forced to find a modus vivendi with the dominant Slavic, Greek or Albanian-speaking population, as well as their local codes of conduct. As a result, the dispersed communities have never developed a uniform ethnic or cultural identity, which would bind them into a greater whole. What differentiates them further, is their legal and political situation in the particular countries of residence. W artykule zwrócono uwagę na zróżnicowaną charakterystykę ludności wołoskiej we współczesnych realiach społeczno-politycznych poszczególnych państw Europy południowo-wschodniej. Na jej podstawie można wyodrębnić trojakie rozumienie Wołochów. Najczęściej traktuje się ich jako mniejszość w sensie kulturowym i regionalnym (w Grecji, Bułgarii, Chorwacji), identyfikuje z żywiołem rumuńskim (Bułgaria, Rumunia) lub uznaje za mniejszość etno-językową (w Macedonii Północnej i Albanii). Obyczajowość, tradycje i tożsamość społeczności wołoskich ukształtowały się w odniesieniu do lokalnych warunków życia. Wołosi musieli szukać modus vivendi z ludnością, która na danym obszarze dominowała liczebnie i określała reguły funkcjonowania. W rezultacie, rozproszone społeczności wołoskie nie wygenerowały jednolitej tożsamości etnicznej czy kulturowej, która mogłaby je spoić w większą całość. Zróżnicowana jest także ich sytuacja prawno-polityczna w poszczególnych państwach. 
Własi w Bizancjum – do początku XI w.
Get PDFByzantine sources up to the 10th century do not mention the Vlachs, but they contain information about thegroups of Romans inhabiting the Avar and Bulgar states in the period between 7th and 10th century. After the conquests of Emperor Basil II, the Balkans returned under the Byzantine rule. However, the Vlachs did not obtain the status of the Romans (Rhomaioi) but were treated as semi-barbarian subjects (Bulgarians, Serbs). Źródła bizantyńskie do X wieku nie wymieniają Wlachów, są w nich jednak informacje dotyczące grup Rzymian zamieszkujących państwa Awarów i Bułgarów w VII–X w. Po podbojach cesarza Bazylego II całe Bałkany powróciły pod władzę bizantyńską. Wlasi nie uzyskali jednak statusu Rzymian (Rhomaioi) lecz potraktowano ich jak półbarbarzyńskich poddanych (Bułgarów, Serbów). 
Wołosi na Węgrzech
Get PDFThe article describes the presence of the Wallachians in the Hungarian Kingdom on the basis of sources from the earliest mentions on this population until the early modern period. In the Gesta Hungarorum the Wallachians were described as pastores Romanorum, the former inhabitants (together with the Slavs) of the region between the Great Hungarian Plain and the western part of Transylvania, conquered by Hungarian newcomers. In the description of the Eastern Europe (1308) Wallachians were identified with the pastors of the Romans. According to Simon of Kéza they transferred the knowledge of writing to the Szeklers. From the point of view of the Renaissance Italian and Hungarian humanists, they were the descendants of former Roman soldiers from the Dacia Traiana province. In the Hungarian documents, the Wallachian settlement in Transylvania is confirmed for the beginning of the 13th century, however, the majority of information about them derived from the end of this period. The Wallachian presence was observed in the southern parts of Carpathians and western Transylvanian mountain ranges. Their migrations were reported in the Eastern and Western Carpathians, the main direction ran from Máramaros (Maramureş) (1320) towards Kysuce-Zvolen (Zolyom) region in the 16th century and the border with Moravia. At first, migrated the East Romance population with the great (or dominant) contribution of the Slavic (probably Bulgarian) element. In the sources on Máramaros from the end of 14th century the Wallachian settlers were identified with the Ruthenians. By contrast, west of Spiš (Zips, Szepes) the Slovaks and the Poles were called the Wallachians. There can be also the evolution of character of the Wallachian settlement observed. First, it had primarily ethnic attributes. Later, it came in specific socio-economic forms, connected with the colonization of population (mainly the Slavs), primarily in the mountains. Some representatives of the Wallachian population (kenezii, vojevodae) were ennobled and became the part of the Natio Hungarica. They accepted the Catolicism and Hungarian identity. The rest of the population preserved the Orthodox faith and was subjugated. The Wallachians dealt not only with the transhumant economy, but also the agriculture. Moreover, they were the soldiers (guards) on the borders or communication routes.Artykuł opisuje obecność Wołochów w Królestwie Węgier od najwcześniejszych wzmianek o tej ludności do czasów wczesnonowożytnych. Rozpoczyna się od opisu informacji z Gesta Hungarorum, gdzie Wołosi zostali przedstawieni jako pastores Romanorum. Byli to dawni mieszkańcy (wraz ze Słowianami) pogranicza między Wielką Niziną Węgierską a zachodnim Siedmiogrodem, podbici przez węgierskich przybyszów. Szymon z Kézy sądził, że to rzymscy pasterze, którzy nauczyli Szeklerów pisma. Z pasterzami Rzymian utożsamiano ich w opisie Europy Wschodniej z 1308 roku. Renesansowi humaniści włoscy i węgierscy uważali, że Wołosi byli potomkami dawnych żołnierzy rzymskich z prowincji Dacia Traiana. Wzmianki o osadnictwie wołoskim w Siedmiogrodzie pochodzą z początku XIII wieku, ale najwięcej informacji na ten temat jest z końca tego stulecia. Obecność Wołochów obserwowano w Karpatach Południowych i górach zachodniego Siedmiogrodu. Odnotowano ich migracje w Karpatach Wschodnich i Zachodnich. Osadnictwo dotarło w XVI wieku z Marmaroszu (Máramaros/Maramureş) (1320) do regionu Koszyc i Zwolenia (Zolyom) oraz granicy z Morawami. Początkowo Wołosi byli wschodnio-romańską grupą ludności z dużym (być może dominującym) udziałem elementu słowiańskiego (być może bułgarskiego). W dokumentach o Marmaroszu z końca XIV wieku mowa zarówno o Wołochach, jak i Rusinach. Z kolei na zachód od Spisza (Zips, Szepes) pod nazwą Wołosi kryli się Słowacy i Polacy. Charakter osadnictwa wołoskiego ewoluował od cech etnicznych do rozwiązań społeczno-gospodarczych, przeważnie opartych na pasterstwie i kolonizacji ludności (głównie Słowian). Niektórzy przedstawiciele tej ludności (kenezii, vojevodae) zostali nobilitowani i stali się częścią Natio Hungarica. Zaakceptowali wiarę rzymskokatolicką i węgierską tożsamość. Pozostała ludność zachowała wiarę prawosławną a jej status ludności obniżył się do poziomu ludności zależnej. Wołosi zajmowali się pasterstwem, a później rolnictwem górskim i byli także strażnikami na trasach komunikacyjnych i granicach
Božena Vranješ-Šoljan, Dalmacija. Stoljeće povijesnih i demografskih mijena 1815-1918, EDUCA, Zagreb 2021, ss. 516.
Get PDFMateriały z konferencji XX Balcanicum (22–23 X 2021): I. Osmańska groza nad Europą. Z dziejów walk zbrojnych z Imperium Osmańskim II. W stulecie sojuszu polsko-rumuńskiego. Rumunia i księstwa rumuńskie w polityce europejskiej
Get PDFOn October 22-23, 2021 the XX Balcanicum conference was held, organized by the Commission on Balkan Studies, in cooperation with the Faculty of History of Adam Mickiewicz University (UMU). At the conference, which was held in hybrid mode (stationary and remote), 21 papers were presented by researchers from Polish and foreign centers. The conference included two thematic sessions. The first one was entitled The Ottoman terror over Europe. From the history of military struggles against the Ottoman Empire. The choice of such a topic for the first session was connected with the fact that the year 2021 marks several round anniversaries of significant armed clashes with the Ottoman Empire. These begin with the Battle of Maritsa fought on September 28, 1371. , in which the Serbian army of King Vukašin and despot Jan Uglješa was defeated. Two hundred years later, in 1571, a fleet of allied Holy League states eliminated the Ottoman Empire from the ranks of the great naval powers at the Battle of Lepanto. Fifty years later in 1621, the Polish-Lithuanian army defended Chocim.The second thematic session that took place at the conference was entitled In the Centenary of the Polish-Romanian Alliance. Romania and the Romanian principalities in European politics. The choice of this topic was related to the fact that the second important anniversary falling in 2021 was the 100th anniversary of the Polish-Romanian alliance. This was the first alliance concluded by the reborn Polish state, functioned throughout the interwar period and resulted in the Romanian state accepting a huge number of Poles after the outbreak of World War II.W dniach 22-23 października 2021 r odbyła się konferencja XX Balcanicum, zorganizowana przez Komisję Bałkanistyki, we współpracy z Wydziałem Historii UAM. Na konferencji, która odbyła się w trybie hybrydowym (stacjonarnie i zdalnie) wygłoszono 21 referatów, które przedstawili badacze z ośrodków polskich i zagranicznych. W ramach konferencji odbyły się dwie sesje tematyczne. Pierwsza z nich zatytułowana została Osmańska groza nad Europą. Z dziejów walk zbrojnych z Imperium Osmańskim. Wybór takiego tematu pierwszej z sesji wiązał się z faktem, że w 2021 roku przypadło kilka okrągłych rocznic znaczących starć zbrojnych z Imperium Osmańskim. Zapoczątkowuje je bitwa nad Maricą stoczona 28 września 1371 r. , w której zniszczona została armia serbska króla Vukašina i despoty Jana Uglješy. Dwieście lat później w 1571 r. flota sprzymierzonych państw Świętej Ligi w bitwie pod Lepanto wyeliminowała Imperium Osmańskie z grona wielkich potęg morskich. Pięćdziesiąt lat później w 1621 roku wojska polsko-litewskie obroniły Chocim.Druga z sesji tematycznych, które miały miejsce na konferencji nosiła tytuł W stulecie sojuszu polsko-rumuńskiego. Rumunia i księstwa rumuńskie w polityce europejskiej. Wybór tego tematu wiązał się z faktem, że drugą istotną rocznicą przypadającą w roku 2021 była setna rocznica zawarcia sojuszu polsko-rumuńskiego. Był to pierwszy sojusz zawarty przez odrodzone państwo polskie, funkcjonował przez cały okres międzywojenny i zaowocował przyjęciem przez państwo rumuńskie ogromnej liczby Polaków po wybuchu II wojny światowej