Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Not a member yet
3673 research outputs found
Sort by
Mieć (bio)władzę: dziewiętnastowieczne narracje o menonitach na ziemiach polskich i ukraińskich
Get PDFThis article focuses on the Mennonite settlers who inhabited the floodplains of the lower Vistula River from the 16th century and the steppes on the Dnieper River from the late 18th century. Their unique hydrological and agricultural knowledge was so useful that it allowed them both to maintain/ preserve their identity in a foreign environment and to secure their economic prosperity. Autobiographical narratives describing the daily life of the settlers in the Żuławy region (memoirs written by external observers) and in the lands of present-day Ukraine (letters and reports of the settlers' leader) unanimously emphasised the most important features of their practices: pragmatism, purposefulness, and efficiency. These settlers were brought to both the Vistula and the Dnieper delta for their knowledge of agriculture and food processing, their skill in animal husbandry, and experience in preparing land for cultivation, as well as their ability to build mills, reinforced canals, dykes, and drainage facilities. Thus, they were able to manage the economy (not only economics, but, more importantly for me, agriculture and water) and, as the recollections of those who had the opportunity to get to know the Mennonite farms indicate, to suggest their ‘style of reception’ (narrative and ideas). In this paper, I examine how knowledge, skills, and experience enabled the Mennonites to exercise different forms of power? In this context, I understand power as a consistent policy and a coherent, multi-domain project that integrates agricultural, technological, social as well as aesthetic (and economic) domains. Therefore, a useful tool to explore this will be the concepts of biopower according to Michel Foucault and Thomas Lemke. Paul Hamilton's concept of literary politics (Realpoetik) and Alexander Etkind’s “laboratory of modernity” will provide an important background for this interpretation.Bohaterami artykułu są menoniccy osadnicy, zamieszkujący od XVI wieku tereny zalewowe dolnego biegu Wisły, a od końca XVIII wieku stepy nad Dnieprem. Unikalna wiedza hydrologiczna i rolnicza była tak użyteczna, że pozwoliła im zarówno na zachowanie tożsamości w obcym otoczeniu, jak i zapewnienie sobie ekonomicznego dobrobytu. W autobiograficznych narracjach opisujących codzienność osadników na Żuławach (wspomnienia pisane przez zewnętrznych obserwatorów) i na ziemiach obecnej Ukrainy (listy i raporty przywódcy osadników) zgodnie podkreślano najważniejsze cechy ich działań: pragmatyzm, celowość i efektywność. Zarówno w deltę Wisły, jak i deltę Dniepru sprowadzono ich ze względu na wiedzę rolniczą i przetwórczą, umiejętność hodowli zwierząt i doświadczenie w przygotowaniu ziemi do uprawy, umiejętność budowania młynów, umocnionych kanałów, grobli, urządzeń odwadniających. Potrafili zatem zarządzać gospodarką (nie tylko ekonomią, lecz – co dla mnie ważniejsze – rolnictwem i wodą), a także, jak wskazują wspomnienia osób, które miały możliwość poznać menonickie gospodarstwa, sugerować „styl ich odbioru” (narrację i idee). W tekście staram się odpowiedzieć na pytanie o to, jak wiedza, umiejętności i doświadczenie umożliwiały menonitom posiadanie różnego typu władzy. A władzę w tym kontekście rozumiem jako spójną politykę, koherentny, wielodziedzinowy zespół działań: rolniczych, technologicznych, społecznych i estetycznych (oraz ekonomicznych). Dlatego dobrym narzędziem do jej zbadania będą koncepcje biowładzy według Michela Foucaulta i Thomasa Lemkego. Istotne tło dla takiej interpretacji stworzy koncepcja literackiej polityki (Realpoetik) Paula Hamiltona i „laboratorium nowoczesności” Alexandra Etkinda
O kolaboracji bez natrętnego moralizatorstwa (rec. Piotr M. Majewski. Brzydkie słowo na „k”. Rzecz o kolaboracji)
Get PDFPostedycja tłumaczenia maszynowego: czy jest to forma tłumaczenia czy rewizji?
Get PDFMachine translation (MT) is increasingly used by both amateurs and professional translators. For professionals, it is crucial to use MT correctly as a tool and to thoroughly review the machine-translated texts through post-editing (PE). The article explores whether PE is a form of translation, requiring creative skills to produce a target-language text, or a form of revision, where the machine output is reviewed, assessed, and adjusted. It also examines whether translators need different skills for PE compared to traditional translation tasks without MT. The article defines professional translation and revision, outlines the necessary skills for PE, such as digital literacy, risk assessment, and error anticipation, and offers suggestions for incorporating PE training in language and translation programs for various language combinations.Tegenwoordig wordt machinevertaling (MT) in veel kringen gebruikt, zowel door leken als professionele vertalers. In het tweede geval is het van belang dat vertalers MT als een gereedschap correct leren gebruiken en de door de machine vertaalde teksten grondig nakijken, oftewel een revisie uitvoeren. Voor studenten die een vertaalopleiding volgen in het hoger onderwijs is het ook belangrijk dat zij kennismaken met vertaaltechnische middelen en werkvormen, en dit doen vanuit een professioneel perspectief. Echter, wat voor soort activiteit is post-editing (PE): is het een vorm van vertaling waarbij menselijke vertalers op creatieve wijze hun vaardigheden moeten inzetten om de tekst in de andere taal te creëren? Of is het eerder een vorm van revisie, waarbij de creatie van een machine wordt nagekeken, geëvalueerd en aangepast? Heeft de menselijke vertaler dezelfde vaardigheden nodig voor PE als voor vertaalopdrachten zonder MT? In dit artikel wordt eerst bekeken hoe we professioneel vertalen, revisie en PE kunnen omschrijven. Aan de hand van modellen van vertalen en revisie wordt post-editing uitgelegd. De nieuwe vaardigheden die menselijke vertalers voor PE nodig hebben worden op een lijstje gezet. Hieronder vallen onder andere MT-geletterdheid, risicobeoordeling, revisievaardigheden en het anticiperen op typische MT-fouten. Verder worden voorstellen gedaan over hoe PE-vaardigheden op NVT-taal- en vertaalcolleges aan bod kunnen komen.Tłumaczenie maszynowe (ang. Machine Translation, MT) coraz częściej wykorzystują zarówno amatorzy, jak i profesjonalni tłumacze. Dla profesjonalistów kluczowe jest właściwe użycie MT jako narzędzia oraz dokładna weryfikacja tekstów przetłumaczonych maszynowo poprzez postedycję (PE). Artykuł bada, czy PE stanowi formę tłumaczenia, wymagającą kreatywnych umiejętności w celu stworzenia tekstu w języku docelowym, czy też formą rewizji, polegającą na ocenie, poprawie i dostosowaniu wyników generowanych przez maszynę. Analizuje również, czy tłumacze potrzebują odmiennych kompetencji do PE w porównaniu z tradycyjnymi zadaniami tłumaczeniowymi bez użycia MT. Artykuł definiuje pojęcia profesjonalnego tłumaczenia i rewizji, określa kluczowe umiejętności niezbędne do PE, takie jak kompetencje cyfrowe, ocena ryzyka i przewidywanie błędów, a także przedstawia sugestie dotyczące wdrażania szkolenia z zakresu PE w programach nauczania języków i tłumaczeń dla różnych kombinacji językowych
Most-akwedukt do Kamieńca Podolskiego. Nieznany projekt architekta Stanisława Zawadzkiego
Get PDFThe article discusses the concept of a bridge-aqueduct that was to be erected in 1792 in Kamieniec Podolski (now in Ukraine). The local fortress has been traditionally regarded as a special place: situated in a naturally formed, inaccessible area – on a rocky hill, surrounded by the currents of the Smotrycz River flowing through a deep canyon with steep banks – it was pivotal to the defence of the south-eastern borderlands of the Polish-Lithuanian Commonwealth. The author of the project was Stanisław Zawadzki (1743-1806), a graduate of Rome’s Accademia di San Luca, who served as the Crown army architect. The bridge-aqueduct was conceived as a two-storey structure. The lower level consisted of ten arcaded spans with semi-circular arches, built of stone and carrying covered canals to supply drinking water to the fortress’s garrison. The upper level consisted of bricked pillars supporting a wooden tract for pedestrian and equine communication between the fortress and its environs, which could be easily dismantled in the event of a siege by enemy troops. However, the concept was not implemented due to the general historical circumstances, particularly the outbreak of the Polish-Russian War.
The drawing of the bridge-aqueduct intended for Kamieniec Podolski is an excellent testament to both Zawadzki’s extensive knowledge and his ability to apply it in design practice. It clearly draws inspiration from the Italian architects of antiquity to the modern era (Vitruvius, Frontinus, Palladio), a tradition to which Zawadzki was exposed during his several years’ stay in Italy. However, the plan also demonstrates the designer’s ability to take an original look at the task at hand. This one was skilfully adapted to local conditions and ensured its optimal suitability for its intended purpose – the bridge and aqueduct would indeed support the comfort and safety of the fortress’s garrison and local inhabitants, while ensuring the integrity of the natural defensive features of the site. Compared to other documented plans of bridges from the time of Stanisław August Poniatowski, Stanisław Zawadzki’s design for Kamieniec Podolski is the most technically advanced, the most functionally diverse and the most aesthetically sophisticated, and can be regarded as proof of his architectural mastery.Artykuł omawia zamysł mostu-akweduktu, jaki chciano w 1792 r. wystawić Kamieńcu Podolskim. Tamtejsza forteca od dawien dawna postrzegana była jako miejsce szczególne. Ulokowana w naturalnie ukształtowanym, trudno dostępnym terenie – na skalistym wzniesieniu, okolonym nurtem Smotrycza, rzeki płynącej w głębokim kanionie o urwistych brzegach – stanowiła klucz do obrony południowo-wschodnich rubieży Rzeczypospolitej. Autorem projektu był Stanisław Zawadzki (1743-1806), absolwent rzymskiej Akademii św. Łukasza, sprawujący urząd architekta wojsk koronnych. Most-akwedukt skomponowany został jako dwukondygnacjowy. Kondygnację dolną stanowić miało dziesięć arkadowych przęseł o łuku półpełnym, wymurowanych z kamienia i unoszących kryte kanały służące dostarczaniu załodze twierdzy wody pitnej. Kondygnację górną stanowiły murowane filary unoszące drewnianą konstrukcję pieszo-jezdnego traktu służącego komunikacji między fortecą a jej otoczeniem. Ów trakt mógł być łatwy do zdemontowania w przypadku zagrożenia oblężeniem przez wrogie wojska. Okoliczności dziejowe – a przede wszystkim wybuch wojny polsko-rosyjskiej – sprawiły, że projekt nie został zrealizowany.
Rysunek przeznaczonego do Kamieńca Podolskiego mostu-akweduktu stanowi znakomite poświadczenie zarówno rozległej wiedzy Zawadzkiego, jak też umiejętności wykorzystania jej w praktyce projektanckiej. Inspiracje wskazówkami i dokonaniami architektów włoskich od starożytności po współczesność (Witruwiusz, Frontinus, Palladio) – które miał okazję poznać podczas kilkuletniego pobytu w Italii – są wyraźnie czytelne, podobnie jak umiejętność oryginalnego spojrzenia na zadanie, które winno stać się przedmiotem projektu. Ten został świetnie dostosowany do terenowych realiów i doskonale odpowiadał lokalnym potrzebom – most i akwedukt istotnie wspomagałyby wygodę oraz bezpieczeństwo załogi twierdzy i mieszkańców miasta, nie naruszając w niczym naturalnej obronności miejsca. Na tle innych udokumentowanych pomysłów mostów z czasów stanisławowskich inwencja Stanisława Zawadzkiego przeznaczona do Kamieńca Podolskiego jest najbardziej zaawansowana pod względem technicznym, najbardziej zróżnicowana pod względem funkcjonalnym i najbardziej wysmakowana pod względem estetycznym. Może być uznana za swoisty dowód architektonicznego mistrzostwa
Dziennik, czyli list. O pewnym przypadku XIX-wiecznej intymistyki kobiecej
Get PDFThe paper examines the epistolary dimension of a recently discovered diary of Pelagia Rościszewska, a Polish noblewoman residing in the Kievan Governorate, written between 1819 and 1856. The diary was inspired by 18th-century French letter-writing traditions and 19th-century Polish autobiographical writing. Referring to the concept of doxa as understood by Pierre Bourdieu, the author argues for the pivotal role of the generic aspects of Rościszewska’s text in shaping the matrilineal transmission it embodies.Artykuł dotyczy epistolograficznego wymiaru odkrytego niedawno dziennika polskiej szlachcianki mieszkającej w guberni kijowskiej, Pelagii Rościszewskiej, pisanego w latach 1819-1856, a powstałego z inspiracji XVIII-wiecznym francuskim listopisarstwem i XIX-wiecznym polskim piśmiennictwem autobiograficznym. Odwołując się do kategorii doksy w rozumieniu Pierre’a Bourdieu, autor stawia tezę o kluczowym znaczeniu genologicznych aspektów tekstu Rościszewskiej dla realizowanego w nim matrylinearnego przekazu
Jak Julian Przyboś czytał poetów polskiego oświecenia – kilka dopowiedzeń
Get PDFThe article explores Julian Przyboś’s poem Powrót na wieś (Return to the Countryside, 1933), which serves as a clear reference to Franciszek Karpiński’s Powrót z Warszawy na wieś (Return from Warsaw to the Countryside, 1783/1784). Both poems were composed under similar circumstances and reflect analogous experiences. Karpiński, a provincial poet of the Enlightenment period, travels to the capital city, drawn by the allure of engaging in literary life, advancing his career as a writer, and improving his financial situation. However, he soon becomes disillusioned with life in the capital and decides to return to the countryside, his hometown, despite the sacrifices involved. For Karpiński, the countryside symbolizes authentic values, interpreted in the spirit of Jean-Jacques Rousseau.
Nearly 150 years later, Przyboś undergoes a comparable experience. Disenchanted with Warsaw, modernity, and civilization, he too decides to return to his hometown. However, Przyboś’s poem does not frame this decision as a matter of poetic form but rather as a reflection of shared experience. His literary choices are further supported by references to other poets, both Polish and foreign, such as Juliusz Słowacki and Sergei Yesenin. It is also noteworthy that both Karpiński and Przyboś originated from small villages in the Carpathian region: Karpiński from Hołoskowo (present-day Ukraine) and Przyboś from Gwoźnica.Artykuł dotyczy wiersza Juliana Przybosia Powrót na wieś (1933). Wiersz jest jednoznacznym nawiązaniem do utworu Franciszka Karpińskiego Powrót z Warszawy na wieś (1783/ 1784). Oba wiersze powstały w podobnych okolicznościach i wiązały się z podobnymi doświadczeniami. Oto prowincjonalny poeta czasów oświecenia przybywa do stolicy kraju. Pociąga go możliwość udziału w życiu literackim, perspektywa kariery pisarza, poprawy sytuacji ekonomicznej. W krótkim czasie dochodzi jednak do rozczarowania stolicą. Pisarz wraca na wieś, do siebie, mimo że wiąże się to z koniecznością różnego rodzaju wyrzeczeń. Wieś staje się dla niego symbolem wartości autentycznych, pojmowanych w duchu Jana Jakuba Rousseau. Niemal 150 lat później podobne doświadczenie staje się udziałem Przybosia. Rozczarowanie Warszawą, nowoczesnością, cywilizacją skłania go do powrotu do rodzinnej miejscowości. Wiersz nie przedstawia jednak wyborów w zakresie poetyki, lecz właśnie podobieństwo doświadczenia. Literackie wybory Przybosia zostają potwierdzone poprzez nawiązania także do innych poetów, polskich i obcych: Juliusza Słowackiego i Sergiusza Jesienina. Warto dodać, że obaj poeci pochodzili z małych wsi położonych u podnóża Karpat: Karpiński z Hołoskowa (dziś Ukraina), Przyboś – z Gwoźnicy
Muzykalizacja niektórych sekwencji Adama ze św. Wiktora występujących w Polsce
No full textThe sequences of Adam of St Victor were dealt with in detail years ago by Jerzy Pikulik. He accepted the number of about 40 sequences that he was certain to be authored by Adam of St Victor. However, through a review of Pikulik’s recent articles, we can establish a total of 58 such works of Adam’s. Therefore, the purpose of this article is to present the results of a requery of Polish manuscript sources and to delineate the successive titles of sequences by Adam of St Victor that occur in Polish lands. We also establish the presence of six other sequences in Polish transmissions: Quam dilecta tabernacula, Iocundare plebs fidelis, Hodiernae lux diei, Precursorem summi regis, Laudes crucis attollamus, Mane prima sabati. In addition, we also subject the above compositions to a musicological analysis and indicate contemporary possibilities of creative use of the texts and melodies of the poet and composer of interest.Jerzy Pikulik przed laty szczegółowo analizował sekwencje Adama ze św. Wiktora, przyjmując, że około 40 z nich można z dużą pewnością przypisać temu autorowi. Jednak odwołując się do najnowszych badań nad twórczością Adama, obecnie uznaje się, że liczba przypisywanych mu utworów wynosi łącznie 58. Niniejszy artykuł podejmuje problematykę wyników ponownej kwerendy polskich źródeł rękopiśmiennych, mającej na celu identyfikację kolejnych tytułów sekwencji Adama ze św. Wiktora, występujących na ziemiach polskich. Ustalono obecność w polskich przekazach sześciu innych sekwencji: Quam dilecta tabernacula, Iocundare plebs fidelis, Hodiernae lux diei, Precursorem summi regis, Laudes crucis attollamus, Mane prima sabati. W artykule powyższe kompozycje zostały poddane także analizie muzykologicznej, jak również wskazano współczesne możliwości twórczego wykorzystywania tekstów i melodii interesującego nas poety i kompozytora
Mapowanie krajobrazu naukowego: analiza ilościowa ewolucji badań nad kulturą buddyjską
No full textCulture reflects the customs, beliefs, values, arts, and social behaviors of human beings. Buddhism originated in North India and has spread globally over 25 centuries. With the need for a systematic analysis to uncover the trends and gaps in this domain of literature, the main objective of this article is to portray the publication trends and overall development of literature related to Buddhist culture. With the Scopus database as the source of data, the Biblioshiny package and the VOSviewer tool were used in the analysis and visualization of data. The total number of 1913 documents (date of acquisition: January 10, 2023) from 1969-2022 were refined for the study. Accordingly, the number of publications increased marginally between 1969-2001, while visible growth was noted after 2001. The USA, China, Thailand, the United Kingdom, and India were the most contributing countries. The evolution of themes in Buddhist culture became more complex after 2005. Psychology, mindfulness, and development were the most addressed aspects in this domain.Kultura odzwierciedla zwyczaje, wierzenia, wartości, sztukę i zachowania społeczne ludzi. Buddyzm powstał w północnych Indiach i rozprzestrzenił się na całym świecie w ciągu 25 stuleci. W związku z potrzebą systematycznej analizy mającej ujawnić trendy i luki w tym obszarze literatury głównym celem niniejszego artykułu jest ukazanie trendów publikacyjnych i ogólnego rozwoju literatury dotyczącej kultury buddyjskiej. Jako źródło danych wykorzystano bazę Scopus, a do analizy i wizualizacji danych użyto aplikacji Biblioshiny oraz narzędzia VOSviewer. Łącznie do badania zakwalifikowano 1913 dokumentów (stan na 10 stycznia 2023 r.) z lat 1969–2022. Liczba publikacji wzrastała nieznacznie w latach 1969–2001, po roku 2001 odnotowano natomiast wyraźny wzrost.
Najwięcej publikacji pochodziło ze Stanów Zjednoczonych, z Chin, Tajlandii, Wielkiej Brytanii i Indii. Ewolucja tematyki związanej z kulturą buddyjską stała się bardziej złożona po 2005 r. Najczęściej poruszanymi zagadnieniami w tym obszarze były psychologia, uważność (mindfulness) i rozwój
Niebankowy model organizacyjny kredytu hipotecznego dla przedsiębiorców w II Rzeczypospolitej. Z badań nad działalnością Towarzystwa Kredytowego Przemysłu Polskiego
Get PDFThe article analyses the activities of the Polish Industrial Credit Society (1921–1948), the inaugural institution of its kind in Europe. It was dedicated exclusively to entrepreneurs, established with the objective of rebuilding and expanding Polish industry in the aftermath of the First World War. The Society was founded on a non-banking organisational model, drawing inspiration from land and urban credit societies. Instead, loans were granted by the Society, secured by mortgages on industrial real estate, machinery, and equipment. While this approach was effective in the case of land and urban properties, it is unclear whether such institutional arrangements provided genuine credit assistance and effectively put Polish factory owners out of debt. The article attempts to answer this question, which makes it fit into research on institutional forms of long-term credit, which have not always been and do not have to be the domain of banks.W artykule omówiona została działalność Towarzystwa Kredytowego Przemysłu Polskiego (1921–1948), pierwszej tego typu instytucji w Europie, dedykowanej wyłącznie przedsiębiorcom, powołanej w celu odbudowy i rozbudowy polskiego przemysłu po I wojnie światowej. Towarzystwo oparte zostało na niebankowym modelu organizacyjnym, wzorowanym na towarzystwach kredytowych ziemskich i miejskich. Było ono stowarzyszeniem dłużników Towarzystwa, niedysponującym, jak bank, własnym kapitałem, udzielającym pożyczek zabezpieczonych hipoteką na nieruchomościach, maszynach i urządzeniach zakładów przemysłowych. Czy takie rozwiązania instytucjonalne, choć skuteczne w przypadku nieruchomości ziemskich i miejskich, zapewniły realną pomoc kredytową i skutecznie oddłużyły polskich fabrykantów? W artykule podjęto próbę odpowiedzi na to pytanie, co sprawia, że wpisuje się on w badania nad instytucjonalnymi formami kredytu długoterminowego, który nie zawsze był i nie musi być domeną banków
