Platforma czasopism Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Not a member yet
3673 research outputs found
Sort by
Integralność równoległa a problem fragmentacji (compartmentalization)
Get PDFIn recent decades, we have noticed quite an interesting trend in which analyses in the field of general ethics are gradually giving way to the so-called professional or applied ethics. Jarosław Kucharski dealt with the general topic of leaders, little explored in Polish literature. In his book and the article that followed, he advances the most important and controversial thesis that we can demand from a leader only a parallel integrity. This means that someone is a morally good leader if he or she tries to achieve the goals and values related to the leader’s function, regardless of their conduct in other spheres of life. In my article, I try to show that such an approach is in keeping with the modern problem of a complete break-down of the person into separate social roles that he performs.W ostatnich dekadach możemy zauważyć dość interesujący trend, w którym analizy z zakresu etyki ogólnej stopniowo ustępują miejsca podręcznikom poświęconym poszczególnym etykom branżowym, tzw. etyce zawodowej lub stosowanej. Jarosław Kucharski zajął się mało eksplorowanym w polskiej literaturze tematem etyki dla szeroko rozumianych liderów. W swojej książce i późniejszym artykule stawia – z mojego punktu widzenia – najważniejszą i najbardziej kontrowersyjną tezę, iż od przywódcy możemy wymagać jedynie integralności równoległej (którą on nazywa „wiernością równoległą”), czyli minimalistycznej postawy, w której lider jest moralnie dobrym liderem, o ile stara się realizować cele i wartości związane z funkcją lidera, bez względu na jego postępowanie w pozostałych sferach życia. W swoim artykule staram się pokazać, że takie podejście wpisuje się w nowożytny problem rozbicia osoby na poszczególne role społeczne, które pełni, bez pozostawienia jakiegokolwiek ośrodka integrującego ją jako podmiot moralny. Zjawisko to nazwane zostało przez Alasdaira MacIntyre’a, na którego powołuje się Kucharski, „fragmentacją”
Stefana Swieżawskiego uwagi o wyborze filozofii
Get PDFThis paper presents Stefan Swieżawski’s notes on the choice of philosophy. In the first part, I present the stages of the proposed method of choosing the right philosophy and the main features of a philosophy chosen in this way, namely its aporetical nature, realistic character, contemplative nature and autonomy. In the second part, I critically analyse the path indicated by Swieżawski and the characteristics of the philosophy chosen in this way. I show that the indicated path of choosing a philosophy can at best be treated as a case study, and its description is an ex post characterisation.Artykuł prezentuje Stefana Swieżawskiego uwagi o wyborze filozofii. W pierwszej części prezentuję kolejne etapy proponowanego sposobu wyboru właściwej filozofii oraz główne cechy w taki sposób wybranej filozofii, a mianowicie jej aporetyczność, realistyczny charakter, kontemplacyjność oraz autonomiczność. W drugiej części poddaję krytycznej analizie wskazaną przez Swieżawskiego drogę oraz cechy wybranej w ten sposób filozofii. Pokazuję, że wskazana droga może co najwyżej być traktowana jako analiza przypadku, a jej opis jest podaną ex post charakterystyką
Pomoc organizacji międzynarodowych społeczności akademickiej sowieckiej Ukrainy w okresie głodu 1921-23
Get PDFInternational organizations, such as the American Relief Administration (ARA), the Joint, the Nansen Mission, etc., played an important role in overcoming the famine of 1921-23. A separate area of relief was the support of students and professors, who were cared for by the European Student Relief and the American Section of the European Student Relief. Help was provided through the mediation of the Nansen Mission and the ARA, and the latter played a key role because of its extensive logistical network and the largest financial resources. In the Ukrainian SSR, that organization assisted the academic communities of Odesa, Kharkiv, Kyiv, and Ekaterinoslav, where the majority of higher education institutions were located. The organizations established canteens for students, and in Odesa, there was also a separate canteen for professors. At the same time, the assistance, which lasted until 1925, was not limited to food, clothing, and medical care, but it was much broader, under the specifics of the intellectual stratum: provision of stationery, teaching aids, sports equipment, laboratory instruments and equipment, sending of scientific literature and subscribing to periodicals, establishing contacts with foreign colleagues and publishing the research works in European journals.W przezwyciężaniu klęski głodu lat 1921-23 ważną rolę odegrały organizacje międzynarodowe: American Relief Administration (ARA), Joint, Misja Nansena itp. Odrębnym kierunkiem pomocy było wsparcie uczniów i nauczycieli, którymi opiekowały się European Student Relief oraz Amerykańska Sekcja European Student Relief. Pomocy udzielano za pośrednictwem Misji Nansena i ARA, przy czym ARA odegrała tu kluczową rolę, gdyż posiadała rozbudowaną sieć logistyczną i największe możliwości finansowe. W Ukraińskiej SRR organizacja ta pomagała społeczności akademickiej Odesy, Charkowa, Kijowa i Jekaterynosławia, gdzie znajdowała się większość szkół wyższych. Organizacje tworzyły stołówki dla studentów, a w Odessie istniała także osobna stołówka dla profesorów. Jednocześnie pomoc, która trwała do 1925 r., nie ograniczała się do żywności, odzieży i opieki medycznej, ale obejmowała znacznie szerszy zakres, zgodnie ze specyfiką warstwy intelektualnej: dostarczanie artykułów piśmienniczych, pomocy dydaktycznych i sprzętu sportowego, wyposażenie laboratoriów w narzędzia i urządzenia, przesyłanie literatury naukowej i prenumeraty czasopism, nawiązywanie kontaktów z kolegami z zagranicy i publikowanie prac naukowych w czasopismach europejskich
Wincenty Ignacy Marewicz a Aleksander Michał Sapieha – literacki zapis relacji
Get PDFThe subject of the article are the relations between a little-known Enlightenment writer, a Vilnius resident, Wincenty Ignacy Marewicz (1755–1822), and the Grand Chancellor of Lithuania, Marshal of the Lithuanian Tribunal, Aleksander Michał Sapieha (1730–1793). Works by Marewicz related to this outstanding statesman included inscriptions to the writer’s separate works, to his collection of works in verse and prose, texts from that collection as well as works published separately in the form of leaflets (including the one unrecorded in bio-bibliographic studies). Relations between these two men, as they appear in Marewicz’s works written from 1778 to 1795, are presented in an interesting way, yet they seem mysterious and vague. In his works Marewicz repeatedly mentions how close he was to the magnate, but this claim seems to be unfounded as there is no proof that Aleksander Sapieha took care of „the skinny writer” or provided his patronage.Przedmiotem badań w artykule są relacje między mało znanym pisarzem oświeceniowym, wilnianinem Wincentym Ignacym Marewiczem (1755–1822), a kanclerzem wielkim litewskim, marszałkiem Trybunału Litewskiego, Aleksandrem Michałem Sapiehą (1730–1793). Za bazę materiałową dzieł Marewicza, związanych z osobą wielkiego męża stanu, posłużyły dedykacje do poszczególnych dzieł pisarza, do zbioru utworów wierszem i prozą, teksty z tegoż zbioru, jak również utwory wydane osobno w postaci druków ulotnych (w tym jednego nieodnotowanego w opracowaniach biobibliograficznych). Kontakty te, których obraz wyłania się z dzieł pisarza, powstałych w latach 1778–1795, są przedstawione w ciekawy sposób, jednakże wydają się tajemnicze i niejasne. Marewicz przypomina w swoich utworach wiele świadectw jego wzajemnej bliskości z magnatem, brak jednak jakiegokolwiek potwierdzenia troskliwej opieki czy też stałego mecenatu ze strony Aleksandra Sapiehy w znanych dotychczas losach owego „chudego literata”
Junzi jako konfucjański opiekun spolegliwy – ostateczny cel samodoskonalenia (xiushen 修身) w Czteroksięgu
Get PDFThis paper explores the Confucian notions of self-cultivation (xiushen 修身) and the exemplary person (junzi 君子), as presented in the Four Books, through the lens of Tadeusz Kotarbiński’s concept of the trustworthy guardian. Kotarbiński’s ideal emphasizes a responsible, morally grounded individual who supports and protects others, often within an asymmetrical master–student relationship. The first part of the paper analyzes the process of Confucian self-cultivation and the ethical character of the junzi as someone who earns this title by cultivating altruistic (ren 仁) relations and embodying a relational ethos. The final section argues that the junzi, as a role model and moral carer motivated by selfless concern for others, aligns closely with Kotarbiński’s notion, and may be understood as a distinctly Confucian version of the trustworthy guardian. This interdisciplinary comparison reveals a shared human vocabulary of virtue grounded in responsibility, emotional attunement, and ethical care.Artykuł analizuje konfucjańskie pojęcia samodoskonalenia (xiushen 修身) oraz wzorca osobowego junzi 君子, przedstawione w Czteroksięgu, w świetle koncepcji opiekuna spolegliwego autorstwa Tadeusza Kotarbińskiego. Ideał opiekuna spolegliwego zakłada istnienie jednostki odpowiedzialnej, moralnie ugruntowanej, gotowej do udzielania pomocy i ochrony innym – często w relacji asymetrycznej typu mistrz–uczeń. W pierwszej części tekstu omówiono proces konfucjańskiego samodoskonalenia oraz etos junzi jako osoby, która zasługuje na to miano dzięki kultywowaniu altruistycznych relacji (ren 仁) i samokształceniu. W części końcowej wykazano, że junzi – jako moralny opiekun, kierujący się bezinteresowną troską o innych – pozostaje bliski ideałowi opiekuna spolegliwego u Kotarbińskiego i może być interpretowany jako jego konfucjański odpowiednik. Porównanie to odsłania wspólny, uniwersalny słownik aksjologiczny, oparty na odpowiedzialności, emocjonalnej wrażliwości i etycznej trosce
Izabela z Czartoryskich Działyńska wobec bratanka, Augusta Czartoryskiego
Get PDFIzabela Countess Działyńska (Iza) née Czartoryska, daughter of Prince Adam Jerzy Czartoryski, wife of Jan Kanty Działyński, the collector and founder of the museum in the castle in Gołuchów, which she rebuilt, was already in her lifetime regarded an introverted, inaccessible and haughty person. Zygmunt Krasiński described her as “icy,” and such an image of Iza has been perpetuated in historiography. Family correspondence, however, reveals that she behaved quite differently towards her immediate family. This article shows that she had a particularly close bond with the future blessed one, August (Gucio), the only son of Władysław Czartoryski and his Spanish wife, Maria Amparo Muñoz y de Borbón. To him, she was able to be direct, showing a sense of humor, sharing her problems, as well as her joys and interests related not only to art. She hosted him in Gołuchów several times, showing motherly care. She influenced his upbringing in the Polish spirit. Nevertheless, she could not accept her nephew’s choice of the clerical career, putting the interests of the Czartoryski family above August’s will.Izabela z Czartoryskich hrabina Działyńska (Iza), córka księcia Adama Jerzego Czartoryskiego, żona Jana Kantego Działyńskiego, kolekcjonerka i założycielka muzeum w przebudowanym przez nią zamku w Gołuchowie, już za życia uchodziła za osobę zamkniętą w sobie, niedostępną i wyniosłą. Zygmunt Krasiński określił ją mianem „lodowatej” i taki obraz Izy utrwalił się w historiografii. Korespondencja rodzinna ujawnia natomiast, że hrabina zachowywała się zupełnie inaczej wobec najbliższej rodziny.
Niniejszy artykuł pokazuje, że szczególnie bliska więź łączyła ją z jedynym synem Władysława Czartoryskiego i jego hiszpańskiej żony, Marii Amparo Muñoz y de Borbón, Augustem (Guciem), przyszłym błogosławionym. Wobec niego potrafiła być bezpośrednia, żartobliwa, dzieliła się z nim swoimi problemami, a także radościami i zainteresowaniami związanymi nie tylko ze sztuką. Kilkakrotnie gościła go w Gołuchowie, okazując matczyną troskę. Miała wpływ na jego wychowanie w duchu polskości. Nie potrafiła jednak zaakceptować wyboru drogi kapłańskiej przez bratanka, stawiając interes rodu Czartoryskich ponad wolę Augusta
Egzegeza cysterska XII wieku jako źródło i podłoże obrazów: studium wybranych pism egzegetycznych i odpowiadających im obrazów
Get PDFThis paper considers the Cistercian way of biblical exegesis, represented in the writing of three commentators—Bernard of Clairvaux, William od Saint Thierry, and Aelred of Rievaulx—and studies of the relationship between exegetical texts and images appearing in the Cistercian milieu. Two pictorial works, the initial O[mnes amici mei], 75r, in the Cistercian Gradual from Lubiąż and the altarpiece from the Cistercian church in Doberan (Germany) represent ostentatio vulnerum (exposition of wounds). The initial V[idi spetiosam], 131v, from the antiphonal contains a representation of the Bride. All these images correspond with sermon 61 from Bernard’s Sermones cantica canticorum. In fact the Bride finds her shelter in the foramina petrae, which are the wounds of Christ. The wounds of Christ reveal her viscera misericordiae—God’s mercy which liberates her from her sins.
The initial Q[uamvis omnes], 29r, and initial Q[uid mirum], 20r, in the Citeaux manuscript, and the initial V[iri galilei], 53v, in a Kamieniec gradual, contain depictions of a man fighting a beast. All these representations are inspired by Expositio super letterae ad Romanos of William of Saint-Thierry. He considered man who loves and appreciates God’s law, but does not obey it because he is overcome by sin. Only the Son of God makes him free.
There is also a picture in the pictorial cycle on the wall of the Cistercian nuns’ church in Chełmno, representing the Bride and the Bridegroom. The paining is inspired by Aelred of Rievaulx’s Expositio venerabilis abbatis de Rievalle de evangelica lectione cum factus esset Jesus annorum duodecim. Aelred commented on the episode of Jesus’ pilgrimage with his parents to Jerusalem. Aelred discovered three senses of this episode: the historical sense—Jesus follows Jewish custom, the allegorical sense—Jesus leaves the Synagogue and enters the Church, and the moral sense—Jesus-Bridegroom calls the Bride and invites her to the contemplation of his face. So this picture corresponds with the moral sense. Images interpreting biblical texts played a special role. They promoted contemplation, which was the final stage of reading in the strategy of lectio divina.Przedmiotem rozprawy jest przede wszystkim cysterska metoda egzegezy Pisma świętego, reprezentowana przez pisma trzech komentatorów – Bernarda z Clairvaux, Williama z Saint Thierry, oraz Aelreda z Rievaulx. W tekście rozważane są również relacje między pismami egzegetycznymi a obrazami powstałymi w środowisku cysterskim. Dwa obrazy – inicjał O[mnes amici mei], 75r, w cysterskim graduale z Lubiąża, nastawa ołtarzowa z cysterskiego kościoła w Doberanie (Niemcy) z przedstawieniem Ukrzyżowania przez cnoty przedstawiają ostentatio vulnerum. Inicjał V[idi spetiosam], 131v, z antyfonarza zawiera przedstawienie Oblubienicy. Wszystkie te obrazy współgrają z kazaniem 61 św. Bernarda z jego Sermones super cantica canticorum. Rzeczywiście Oblubienica znajduje schronienie w foramina petrae, czyli w ranach Chrystusa. Rany Chrystusa ujawniają jej viscera misericordiae, tj. miłosierdzie Boże, które uwalnia ją od grzechu.
Inicjał Q[uamvis omnes], 29r, inicjał Q[uid mirum], 20r, w rękopisie pochodzącym z Citeaux oraz inicjał V[iri Galilei], 53v, z graduału kamienieckiego zawierają przedstawienia człowieka walczącego z bestią. Wszystkie te obrazy są inspirowane przez Expositio super letterae ad Romanos Williama z Saint-Thierry. Ten autor rozważał człowieka, który ceni prawo Boże, lecz nie podporządkowuje się jemu, gdyż opanowany jest przez grzech. Tylko Syn Boży może go od niego uwolnić.
Mamy również obraz pochodzący z narracyjnego cyklu obrazowego na ścianie kościoła cysterek w Chełmnie przedstawiający Oblubieńca i Oblubienicę. Obraz jest inspirowany dziełem Aelreda z Rievaulx Expositio venerabilis abbatis de Rievalle de evangelica lectione cum factus esset Jesus annorum duodecim. Aelred skomentował epizod, gdy Jezus pielgrzymował z rodzicami do Jerozolimy. Odkrył trzy sensy tego epizodu: sens historyczny – Jezus postępuje według zwyczajów żydowskich, sens alegoryczny – Jezus opuszcza Synagogę i wchodzi do Kościoła, sens moralny – Jezus-Oblubieniec przywołuje Oblubienice i zaprasza ją do kontemplowania swej twarzy. Tak więc sens tego obrazu odpowiada sensowi moralnemu.
Obrazy intepretujące tekst biblijny odgrywały szczególną role. Promowaly one bowiem kontemplację, która jest ostatnim etapem lektury w strategii lectio divina
Raczej malarz niż pisarz – Jan Cremer na Węgrzech
Get PDFJan Cremer (1940–2024) became famous overnight in 1964 with his book Ik Jan Cremer. Not because the book was of such a high literary-aesthetic standard, but because it appealed to the sense of life of a generation. His book was translated into 30 languages and sold millions of copies. It was adapted into a rock musical in 1985, and many more of his books came out, equally cheeky, humorous, vulgar and absurd. With his half-Hungarian origin, Cremer did much for the cultural transfer between the Netherlands and Hungary. His literary translation project Hongaars Archief (Hungarian Archive), in which six classic works of Hungarian literature were translated into Dutch, was not a financial success, but it was an important feat of cultural transfer, which was appreciated by the Hungarian authorities. Cremer received a Hungarian state award. But Cremer’s literary work has not been translated into Hungarian to date. As a painter, he was allowed to exhibit in Budapest only after the political changes in 1990. In my article, I try to find an explanation for this phenomenon.Jan Cremer (1940–2024) werd in 1964 in één klap beroemd met zijn boek Ik Jan Cremer. Niet omdat het boek literair-esthetisch gezien van zo’n hoog niveau was, maar omdat het het levensgevoel van een generatie aansprak. Zijn boek werd in dertig talen vertaald en in miljoenen exemplaren verkocht. Er werd in 1985 een rockmusical van gemaakt en er kwamen nog veel andere boeken van hem op de markt, even brutaal, humoristisch, vulgair en absurd. Cremer met zijn half-Hongaarse afkomst deed veel voor de cultuurtransfer tussen Nederland en Hongarije. Zijn literair vertaalproject het Hongaars Archief, waarin zes klassieke werken van de Hongaarse literatuur in het Nederlands werden vertaald was geen financieel succes, maar wel een belangrijk wapenfeit op het gebied van cultuurtransfer, wat door de Hongaarse autoriteiten werd gewaardeerd. Cremer kreeg een Hongaarse onderscheiding. Maar Cremers literair werk werd tot op heden niet in het Hongaars vertaald. Als schilder mocht hij pas na de omwenteling in Boedapest exposeren. Ik probeer in mijn artikel een verklaring voor dit fenomeen te vinden.Jan Cremer (1940–2024) zyskał sławę z dnia na dzień w 1964 roku dzięki swojej książce Ik Jan Cremer nie dlatego, że książka była na tak wysokim poziomie literacko-estetycznym, ale dlatego, że odwoływała się do sensu życia pewnego pokolenia. Książka została przetłumaczona na trzydzieści języków i sprzedała się w milionach egzemplarzy. Na jej podstawie powstał musical rockowy w 1985 roku. Wydano także wiele innych jego książek, które są równie bezczelne, humorystyczne, wulgarne i absurdalne. Będąc w połowie Węgrem, Cremer zrobił wiele dla transferu kulturowego między Holandią a Węgrami. Jego projekt tłumaczeń literackich „Hongaars Archief” (węgierskie archiwum), w którym sześć klasycznych dzieł literatury węgierskiej zostało przetłumaczonych na język niderlandzki, nie odniósł sukcesu finansowego, ale był ważnym osiągnięciem w kategorii transferu kulturowego, który został doceniony przez władze węgierskie. Cremer otrzymał węgierską nagrodę państwową, lecz twórczość Cremera nie została jeszcze przetłumaczona na język węgierski. Jako malarzowi pozwolono mu wystawiać w Budapeszcie dopiero po przemianach politycznych w 1990 roku. Autor artykułu stara się znaleźć wyjaśnienie tego zjawiska
Recepcja myśli Romana Ingardena w filozofii analitycznej
Get PDFRoman Ingarden is widely regarded as a truly outstanding phenomenologist, although the path leading to his full international recognition was difficult and tortuous. Even more intricate and complicated were the paths leading to the recognition of his exceptional achievements by analytic philosophers, treated by him with reluctance. Four such paths are presented in the article: (1) the early reception of Ingarden’s work (A. C. Ewing and G. Ryle); (2) the comparative attempts of G. Küng in the central period of the dominance of analytic philosophy; (3) the multiple efforts of P. Simons and B. Smith to introduce Ingarden’s thought into analytic ontological debates; (4) A. Thomasson’s deployment of Ingarden’s work in her ontology of fiction, as well as in her cultural and social ontology. Attempts to ensure Ingarden’s greater recognition within the analytic tradition have admittedly had some effect, facilitated by the turn of the analytic tradition toward ontological and metaphysical issues, and a growing openness to other philosophical movements. Nevertheless, it will probably never come to a situation in which the achievements of Ingarden will be placed in this tradition on a par with the achievements of G. Frege, G. E. Moore, B. Russell, L. Wittgenstein, W. V. Quine, J. L. Austin, or W. Sellars. He will remain there simply a disciple of Husserl, who strongly opposed his master’s idealistic tendencies and contributed a few ingenious ideas to aesthetics and ontology.Roman Ingarden jest powszechnie uważany za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli fenomenologii, aczkolwiek droga prowadząca do pełnego uznania tego faktu na arenie międzynarodowej była trudna i wyboista. Jeszcze bardziej zawiłe i skomplikowane były ścieżki prowadzące do dostrzeżenia jego nietuzinkowego dorobku w ramach filozofii analitycznej, do której on sam odnosił się z dużą niechęcią. W artykule są przedstawione cztery takie ścieżki: (1) wczesna recepcja twórczości Ingardena (A. C. Ewing i G. Ryle); (2) próby porównawcze G. Künga z centralnego okresu dominacji filozofii analitycznej; (3) wielorakie wysiłki P. Simonsa i B. Smitha wprowadzenia myśli Ingardena do analitycznych debat ontologicznych; (4) wykorzystanie dokonań Ingardena przez A. Thomasson w jej ontologii fikcji oraz ontologii kultury i społeczeństwa. Podejmowane próby zapewnienia Ingardenowi większej rozpoznawalności i popularności w ramach tradycji analitycznej przyniosły co prawda pewien skutek, któremu sprzyjały zwrot tradycji analitycznej w kierunku problematyki ontologicznej i metafizycznej oraz rosnąca otwartość na inne kierunki filozoficzne. Niemniej jednak, zapewne nigdy nie dojdzie do sytuacji, w której dokonania tego myśliciela będą w tej tradycji stawiane na równi z dorobkiem G. Fregego, G. E. Moore’a, B. Russella, L. Wittgensteina, W. V. Quine’a, J. L. Austina czy W. Sellarsa. Ingarden pozostanie w niej po prostu uczniem Husserla, który sprzeciwił się idealistycznym tendencjom swego mistrza oraz wniósł kilka ciekawych pomysłów do estetyki i ontologii
Zwroty, zawroty, przełomy, załomy… A może – palimpsest?...
Get PDFThe author, in an essayistic mode, discusses the state of Polish literary studies in the first decades of the 21st century. He also points to the disturbing stratification of scientific research and academic teaching in contemporary Polish academia. The multiplicity of methodologies (eclecticism, entropy) of contemporary interpretive practices is, in the author’s opinion, contrary to the way of practicing the history of Polish literature, its attachment to traditional approaches, orders and divisions. The stereotypes overlook the complexities that Polish culture and literature were naturally entangled in. The author mentions a few examples – the literature of German-Polish Gdańsk, the literature of Polish Jews (created both in Polish and Yiddish) and the literature of Central Europe identified with the tradition of Austro-Hungarian Monarchy.Autor w eseistycznym trybie przedstawia stan polskiego literaturoznawstwa w pierwszych dekadach XXI wieku. Wskazuje też na niepokojące we współczesnym polskim akademizmie rozwarstwienie badań naukowych i akademickiej dydaktyki. Wielość metodologii (eklektyzm, entropia) współczesnych praktyk interpretacyjnych jest w ujęciu autora szkicu sprzeczna ze sposobem uprawiania historii literatury polskiej, przywiązaniem do tradycyjnych ujęć, porządków i podziałów. Te utrwalone stereotypy pomijają porządki, w jakie polska kultura i literatura była w naturalny sposób uwikłana. Autor wspomina o paru przykładach – literatury niemiecko-polskiego Gdańska, literatury polskich Żydów (tworzonej zarówno w języku polskim, jak i jidysz) oraz literatury Europy Środkowej utożsamianej z tradycją Monarchii Austro-Węgierskiej