Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Not a member yet
15345 research outputs found
Sort by
Кукловоды — дистопия Анны Старобинец "Живущий"
No full textThis paper examines the issue of the existence of God in the future society. The primary source is a dystopia by the relatively young but highly acclaimed Russian author, Anna Starobinets, The Living (Живущий, 2011). In this novel, the author presents a world almost entirely dominated by cyberspace, where humans are essentially an extension of technology—still necessary, but no longer treated as subjects. Therefore, one could argue that this novel is a materialization of the fears held by internet skeptics, as it explores the question: what will happen if a post-biological organism comes into existence? Starobinets effectively deconstructs both God the Father and the Son of God. The true deity in this world is the information conveyed by the System. This information is the most valuable element of reality, as it enables progress, which in turn becomes the source of money and practically unlimited power. The people of the future, as the author predicts, will be permanently dependent on technology, will cease to think independently, and will become weak—just as every computer system is ultimately vulnerable. If the pessimistic forecasts of Jean Baudrillard come to pass, sooner or later humanity will disappear, as in its desire to improve life, it will unknowingly strive toward self-annihilationW niniejszej pracy rozpatrywany jest problem istnienia Boga w społeczeństwie przyszłości. Materiałem źródłowym jest dystopia dość młodej, ale już bardzo utytułowanej rosyjskiej pisarki, Anny Starobiniec, Żyjący (Живущий, 2011). Autorka prezentuje w niej świat prawie całkowicie zdominowany przez cyberprzestrzeń, w którym człowiek jest właściwie tylko dodatkiem do technologii, jeszcze niezbędnym, ale już nie traktowanym podmiotowo. Można zatem zgodzić się, że powieść ta jest de facto materializacją lęków internetfobów, ponieważ rozważa kwestię: co się stanie, jeśli dojdzie do pojawienia się w praktyce organizmu post-biologicznego. Starobiniec dokonuje tu skutecznej dekonstrukcji i Boga Ojca i Syna Bożego. Prawdziwym Bogiem jest informacja przekazywana przez System. Jest ona najcenniejszym elementem rzeczywistości, bo umożliwia postęp, a ten z kolei jest źródłem pieniędzy i praktycznie nieograniczonej władzy. Ludzie przyszłości, jak prognozuje autorka, będą trwale uzależnieni od technologii, przestaną samodzielnie myśleć i staną się słabi, tak jak ostatecznie słaby jest każdy system komputerowy. Jeśli sprawdzą się pesymistyczne prognozy Jeana Baudrillarda, prędzej, czy później ludzkość zniknie, bo pragnąc ulepszyć swoje życie, będzie nieświadomie dążyła do samounicestwienia.В настоящей статьи рассматривается вопрос о существовании Бога в обществе далекого будущего. Исходным материалом является дистопия относительно молодой, но уже известной писательницы, Анны Старобинец, Живущий (2011). Автор представляет мир, в котором почти полностью доминирует киберпространство, и в котором людина самом деле являются лишь дополнением к технологии, все еще необходимым, но уже воспринимаемым предметно. Поэтому можно согласиться с тем, что в конечном счете роман на самом деле является материализацией страхов интернетфобов, поскольку в нем на первом плане рассматривается вопрос о том, что произойдет, если реально появиться постбиологический организм. Старобинец эффективно деконструирует и Бога-Отца, и Сына Божьего. Настоящий Бог – это информация, передаваемая Системой. Это наиболее ценный элемент реальности,поскольку обеспечивает прошресс, который в свою очередь является источником денег и практически неограниченной власти. Люди будущего, как предсказывает автор, бкдкт постоянно зависеть от технологии, перестанут думать самостоятельно и станут так же слабыми, как в конечном счете, и слаба любая компютерная система. Если сбудутся пессимистические предсказания Жана Бодройяра, то рано или поздно, человечество исчезнет, ибо в своем стремлении улучшить свою жизнь, оно бессознательно будет стремиться к самоуничтожнеи
Самые ранние российские экранизации произведений Фёдора Достоевского
No full textThis article aims to collect and organize knowledge about film adaptations of Fyodor Dostoevsky\u27s prose works created in the Russian Empire during the reign of the last tsar, Nicholas II. Where possible, the author provides a critical reception of each work, most often referencing popular pre-revolutionary periodicals or, when feasible, incorporating findings from contemporary scholarship. The analysis reveals that the number of films based on Dostoevsky\u27s novels and novellas produced within the specified timeframe is most likely nine. Additionally, published materials mention unverified claims about the existence of three other cinematic adaptations of this "classic of the golden age" of Russian literature.Przedstawiony artykuł stawia sobie za cel zebranie i uporządkowanie wiedzy na temat ekranizacji utworów prozatorskich Fiodora Dostojewskiego, które powstały w Imperium Rosyjskim w czasie panowania ostatniego cara – Mikołaja II. Tam, gdzie było to możliwe, autor przedstawił recepcję krytyczną danego obrazu – najczęściej sięgając do poczytnych periodyków przedrewolucyjnych lub – znowu w miarę możliwości – także do rezultatów badań współczesnych naukowców. W toku analiz stało się jasne, że filmów nakręconych na kanwie powieści i nowel Dostojewskiego było w zakreślonym przedziale czasowym najprawdopodobniej dziewięć, w opublikowanych materiałach pojawiają się też niezweryfikowane sądy o istnieniu trzech kolejnych adaptacji kinowych „klasyka złotego wieku” literatury rosyjskiej.Настоящая статья ставит своей целью собрать и систематизировать знания об экранизациях произведений Федора Достоевского, созданных в Российской империи в период правления последнего царя – Николая II. Там, где это возможно, автор представляет критический прием каждого фильма, чаще всего ссылаясь на популярные дореволюционные периодические издания или, при наличии возможностей, на результаты исследований современных ученых. В ходе анализа стало очевидно, что количество фильмов, снятых по мотивам романов и повестей Достоевского в указанный период, вероятно, составляет девять. Кроме того, в опубликованных материалах упоминаются неподтвержденные сведения о существовании еще трех кинематографических адаптаций этого «классика золотого века» русской литературы
Język i psychoanaliza
Full text linkThis article examines the intersection of psychoanalytic theory and the language and interpretation of texts, with a focus on their impact on understanding human existence. The subject was undertaken to demonstrate how different interpretative approaches affect the understanding of the psychoanalytic process and its application in literary studies. The first, considered traditional, postulates the interpretation of the text as a hermeneutic method for generating meaning. The exegesis of the symbols contained in the text enables the discovery of meanings not directly revealed. In a more developed approach, hermeneutic exegesis is replaced by interpretation based on the translation process. The translator-interpreter, using the metaphorical surplus of language, elaborates a new text. This approach brings out the semantic aspect of the psychoanalytic process. The second approach aligns with the structuralist and poststructuralist model, focusing on the linguistic sign as the central point of analysis. The adoption of the key role of the element structuring the text leads to the transformation of psychoanalytic interpretation into a method of linguistic analysis. In this case, the semiotic dimension of psychoanalysis determines the literal determinants of the text. The article is theoretical in nature and is based on the juxtaposition of these two approaches, illustrating the transition from Freud’s psychoanalysis to Lacan’s psychoanalysis. The text indicates the consequence of this change in the field of Polish literary studies.Artykuł porusza zagadnienie teorii psychoanalitycznej w kontekście języka i interpretacji tekstu, koncentrując się na jej wpływie na rozumienie ludzkiej egzystencji. Tematyka została podjęta w celu ukazania, jak różne podejścia interpretacyjne oddziałują na rozumienie procesu psychoanalizy i jego zastosowanie w badaniach literackich. Pierwsze, przyjęte za tradycyjne, postuluje interpretację tekstu jako hermeneutyczną metodę sensotwórczą. Wykładnia zawartych w tekście symboli umożliwia odkrywanie nieujawnionych wprost znaczeń. W bardziej rozbudowanym ujęciu zastąpiono hermeneutyczną wykładnię interpretacją bazującą na procesie translacji. Tłumacz-interpretator, wykorzystując metaforyczną nadwyżkę języka, wypracowuje nowy tekst. Ujęcie to wydobywa semantyczny aspekt procesu psychoanalitycznego. Drugie podejście wpisuje się w model strukturalistyczny i poststrukturalistyczny, traktując znak językowy jako centralny punkt analizy. Przyjęcie kluczowej roli elementu strukturyzującego tekst prowadzi do przekształcenia interpretacji psychoanalitycznej w metodę analizy językowej. W tym przypadku semiotyczny wymiar psychoanalizy wyznacza literalne determinanty tekstu. Artykuł ma charakter teoretyczny i opiera się na zestawieniu tych dwóch ujęć, ilustrując jednocześnie przejście od psychoanalizy Freuda do psychoanalizy Lacana. W tekście wskazano konsekwencję tej zmiany w obszarze polskiego literaturoznawstwa
Filologia i interpretacja
Full text linkIn this paper, I advocate for rational and empirically verifiable strategies of interpretive action, emphasizing philology as a source of establishing intersubjectively acceptable criteria of legitimacy. Such criteria serve to prevent the evaluation of interpretation from being based solely on rhetorical persuasiveness. I reject both the absolutization of difference and the pluralism of interpretation-often equated with the act of writing itself-as well as the instrumental view that relegates interpretation to a merely subordinate role in relation to theory. Above all, however, I argue for a model of interpretation that, rather than emphasizing the subjective, individual, and event-like nature of reading, contributes to the construction of a shared space of understanding and communication based on rational argumentation. I propose that interpretation should be understood not only as a cognitive activity, but also as one with didactic, community-building, and therapeutic dimensions – an activity that fosters cooperation, negotiation, and the reconciliation of meanings, grounded in a philologically conceived text as a meeting ground for diverse individual perspectives. Support for this model can be found in several theoretical frameworks: the concept of collective reading developed by American sociologist Susan Long; Wayne Booth’s notion of coduction from his work on the ethics of reading; and Roma Sendyka’s term creative dependence, introduced in her reflections on reflexive and relational forms of identity.W swoim tekście upominam się o racjonalne i empirycznie weryfikowalne strategie postępowania interpretacyjnego, wskazując na filologię jako źródło intersubiektywnie akceptowalnych kryteriów prawomocności chroniących przed przyjmowaniem retorycznej perswazyjności za miernik wartości interpretacji. Odrzucam zarówno absolutyzowanie różnicy i pluralizmu interpretacji upodobnionej do działalności pisarskiej, jak i instrumentalne traktowanie interpretacji, a więc przypisywanie jej funkcji służebnej względem teorii. Przede wszystkim jednak optuję za taką formą interpretacji, która zamiast akcentować subiektywny, jednostkowy i zdarzeniowy charakter lektury, przyczynia się do budowania wspólnej przestrzeni porozumienia, komunikacji opartej na racjonalnej argumentacji. Opowiadam się za interpretacją jako działaniem posiadającym wymiar nie tylko poznawczy, lecz także dydaktyczny, wspólnototwórczy i terapeutyczny, uczącym kooperacji, negocjowania i uzgadniania znaczeń, dla którego podstawą byłby filologicznie rozumiany tekst, stanowiący płaszczyznę spotkania odmiennych, indywidualnych perspektyw. Oparcia dla takiego modelu aktu interpretacji poszukuję m.in. w koncepcji lektury kolektywnej rozwijanej przez amerykańską socjolożkę Susan Long, w idei „kodukcji” zaproponowanej przez Wayne’a Bootha w jego projekcie etyki lektury, a także w pojęciu „twórczej niesamodzielności” używanym przez Romę Sendykę w jej rozważaniach nad zwrotnymi i relacyjnymi formami tożsamości
Jakiej syntezy literatury najnowszej potrzebuje slawistyka?
Full text linkBased on the observation that there is a lack of syntheses of contemporary Polish literature that are accessible in terms of content and language for students and other interested readers abroad, I undertake reflections on what kind of synthesis of contemporary literature Slavic studies, more precisely: Polish studies abroad needs. I approach this issue from the perspective of a researcher and lecturer in Polish literature at a German university. The attempts to answer the questions posed are closely related to two projects in which I am involved. One of them is a Polish-German project concerning the contemporary history of Polish literature for German-speaking readers. The second concerns research on the function of children’s literature in diverse cultural contexts. I treat both in this article as an attempt to cross boundaries and open new perspectives for the creation of literary syntheses. I demonstrate that the first project aligns with constellational thinking and the belief that, today, the task of literary history can be understood above all as proposals for how to think about the development of literature, and thus, how to assist in shaping mature recipients of (the history of) literature. I also point out that writing a synthesis of contemporary Polish literature for the German reader requires many pragmatic decisions which influence the form and thematic scope of the presented content. The Polish-German project on literary history eliminates the distinction between popular and high literature, as well as between fiction and nonfiction. It also, at least to some extent, removes the division between children and adult audiences. Referring to four aspects of “children’s” literature (multimodality, crossover, cultural code, experimental aesthetics), I argue why the latter is necessary.Na podstawie obserwacji, że brakuje dostępnych pod względem treści i języka syntez współczesnej literatury polskiej dla studentów i innych zainteresowanych czytelników za granicą, podejmuję rozważania nad tym, jakiej syntezy literatury najnowszej potrzebuje slawistyka – dokładniej rzecz ujmując: polonistyka za granicą. Problematykę tę ujmuję z perspektywy badacza i wykładowcy literatury polskiej na uniwersytecie niemieckim. Próby odpowiedzi na postawione pytania są ściśle związane z dwoma projektami, w które jestem zaangażowana. Jednym z nich jest polsko-niemiecki projekt dotyczący historii współczesnej literatury polskiej dla niemieckojęzycznych czytelników. Drugi to badania nad funkcją literatury dziecięcej w zróżnicowanych kontekstach kulturowych. Oba traktuję w tym opracowaniu jako próbę przekraczania granic i otwierania nowych perspektyw dla tworzenia syntez literatury. Pokazuję, że pierwszy z projektów jest zgodny z myśleniem konstelacyjnym i z przekonaniem, że dziś zadanie historii literatury można rozumieć przede wszystkim jako propozycje, jak myśleć o rozwoju literatury, a tym samym – jak pomagać w kształtowaniu dojrzałych odbiorców (historii) literatury. Zwracam również uwagę na to, że pisanie syntezy współczesnej literatury polskiej dla niemieckiego czytelnika wymaga wielu pragmatycznych decyzji, które wpływają na kształt i zakres tematyczny prezentowanych treści. Polsko-niemiecki projekt dotyczący historii literatury znosi podział na literaturę popularną i wysoką oraz fikcję i literaturę faktu. Znosi również – przynajmniej do pewnego stopnia – podział między dziećmi i odbiorcami dorosłymi. Odwołując się do czterech aspektów literatury „dziecięcej” (multimodalność, crossover, kod kulturowy, estetyka eksperymentalna), argumentuję, dlaczego to ostatnie jest konieczne
Образ неототалитарной России в романе "Кадавры" Алексея Поларинова
No full textThe purpose of this article is to analyse the novel Кадавры by Aleksei Polarinov in terms of its references to contemporary Russia as a neo-totalitarian state. The author concludes that the titular “cadavers” (the bodies of children appearing under unclear circumstances) symbolize unprocessed collective traumas, either silenced or distorted by the authorities, as well as the self-destructive trajectory of political developments in Russia, which is passively accepted by society. The connection between the motif of collective trauma and the individual histories of the protagonists raises questions about the relationship between the fate of the individual and the collective they shape, as well as the possibility of detachment from the collective abyss.Celem artykułu jest analiza powieści z perspektywy zawartych w niej odniesień do współczesnej Rosji jako państwa neototalitarnego. Autorka dochodzi do wniosku, że tytułowe kadawery (pojawiające się w niejasnych okolicznościach ciała dzieci) odnoszą się do nieprzepracowanych zbiorowych traum, przemilczanych lub zakłamywanych przez władzę, a także ogólnie autodestrukcyjnego kierunku rozwoju sytuacji politycznej w Rosji, który spotyka się z bierną akceptacją społeczeństwa. Powiązanie motywu traumy kolektywnej z indywidualną historią bohaterów ewokuje z kolei pytanie o relacje między losami jednostki a kształtowaną przezeń zbiorowością i o możliwość odseparowania się od zbiorowej otchłani.Цель данной статьи – проанализировать роман Кадавры Алексея Поляринова с точки зрения содержащихся в нем отсылок к современной России какнеототалитарному государству. Автор приходит к выводу, что заглавные кадавры (тела детей, появляющиеся при неизвестных обстоятельствах) отсылают к непроработанным коллективным травмам, замалчиваемым илиискажаемым властями, а также в целом к саморазрушительному направлению политической ситуации в России, пассивно одобряемому обществом. Связь мотива коллективной травмы с индивидуальной историей главных героев заставляет, в свою очередь, задуматься о соотношении судьбы отдельного человека и формируемого им общества и о возможности отделиться от коллективной бездны
SEMINARIO DI STUDIO SULL\u27INSEGNAMENTO E IL FUTURO DELLA TEOLOGIA. SYNTEZA PRAC SEMINARIUM ZORGANIZOWANEGO PRZEZ DYKASTERIĘ DS. KULTURY I EDUKACJI (RZYM, 6–7 MAJA 2024)
No full textThe text attempts to synthesize the thoughts presented in The Seminar on the Future of the Teachingof Theology in Ecclesiastical Institutes of Higher Education organized by the Dicastery of Culture and Education in Rome (May 6–7, 2024). The main purpose of the Seminar was to answer at the challenges offered by the Proem of Pope Francis Apostolic Constitution Veritatis Gaudium: «to impart to ecclesiastical studies that wise and courageous renewal demanded by the missionary transformation of a Church that goes forth […] but for this very reason the theology must simultaneously accompany cultural and social process”. The Seminar treated theology from different perspectives in an attempt at the Pope’s request.W tekście podjęto próbę syntezy myśli przedstawionej podczas seminarium o przyszłości nauczania teologii w kościelnych instytutach szkolnictwa wyższego, zorganizowanego przez Dykasterię ds. Kultury i Edukacji w Rzymie (6–7 maja 2024). Głównym celem seminarium była odpowiedź na wyzwania stawiane we wprowadzeniu do Konstytucji apostolskiej Veritatis gaudium papieża Franciszka, aby „stało się widoczne w nadaniu studiom kościelnym cech tej mądrej i odważnej odnowy, jakiej wymaga przemiana misyjna Kościoła «wychodzącego». […] Właśnie dlatego teologia musi towarzyszyć zachodzącym procesom kulturowym i społecznym”. Seminarium traktowało teologię z różnych perspektyw, próbując odpowiedzieć na to wezwanie papieża
Hans Urs Von Balthasar o miłości chrześcijańskiej: "erôs" i/lub "agapè"?
No full textL\u27amour chrétien, amour trinitaire communiqué au croyant pour qu\u27il aime Dieu, lui-même et son prochain, consiste-t-il exclusivement dans l\u27agapè, ou bien peut-il intégrer – et si oui comment – d\u27autres dimensions de l\u27amour humain : philia, erôs ? Ce débat fort ancien a connu une reprise fort débattue au 20e s. L\u27article se propose de montrer comment Hans Urs von Balthasar critique radicalement l\u27erôs, omet la philia, en se centrant sur la charité comme don total de soi gratuit et désintéressé.Does the Christian love, or the Trinitarian love urging the believer to love God, self and neighbour, take the form of agapè only, or can it include – and if so, in what way – other dimensions of human love like philia and erôs? This very old debate revived in the 20th century. This article aims to show how Hans Urs von Balthasar radically criticises the possibility of the presence of erôs, overlooks philia, and focuses on agapè, understood as an entirely free and selfless gift of self.L\u27amour chrétien, amour trinitaire communiqué au croyant pour qu\u27il aime Dieu, lui-même et son prochain, consiste-t-il exclusivement dans l\u27agapè, ou bien peut-il intégrer – et si oui comment – d\u27autres dimensions de l\u27amour humain : philia, erôs ? Ce débat fort ancien a connu une reprise fort débattue au 20e s. L\u27article se propose de montrer comment Hans Urs von Balthasar critique radicalement l\u27erôs, omet la philia, en se centrant sur la charité comme don total de soi gratuit et désintéressé.Czy miłość chrześcijańska, miłość trynitarna przekazywana wierzącemu, aby kochał Boga, siebie i bliźniego, ma formę wyłącznie agape, czy też może zawierać – a jeśli tak, to w jaki sposób – inne wymiary ludzkiej miłości: philia, erôs? Ta bardzo stara debata przeżyła ożywienie w XX w. Artykuł ma na celu ukazanie, jak Hans Urs von Balthasar radykalnie krytykuje możliwość obecności erôs, pomija philia, skupiając się na agape jako całkowicie wolnym i bezinteresownym darze z siebie