Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Not a member yet
15345 research outputs found
Sort by
Образ анархизма и социализма в творчестве Николая Бердяева
No full textNikolai Berdyaev, a prominent 20th-century existential and religious philosopher, critiques anarchism and socialism primarily for neglecting the spiritual and metaphysical dimensions of human existence. According to Berdyaev, both ideologies represent a rational and scientific approach to understanding humanity and society, resulting in what he terms a “scientific religion”. He argues that anarchism\u27s pursuit of absolute freedom and socialism\u27s quest for universal equality are fundamentally flawed due to their unrealistic ideals and disregard for the spiritual essence of individuals. Berdyaev describes socialism\u27s aim of complete equality as an empty utopia and anarchism\u27s ideal of absolute freedom as equally hollow. However, Berdyaev\u27s critique raises methodological questions regarding the legitimacy of applying religious-philosophical criteria to socio-political doctrines, suggesting a tension between materialistic and spiritual perspectives that may ultimately be irreconcilable.Nikołaj Bierdiajew, wybitny filozof religijny i egzystencjalny XX wieku, krytykuje anarchizm oraz socjalizm przede wszystkim za pomijanie duchowego i metafizycznego wymiaru ludzkiego istnienia. Według Bierdiajewa obie ideologie stanowią racjonalno-naukową próbę wyjaśnienia człowieka i społeczeństwa, co przybiera postać „religii naukowej”. Filozof twierdzi, że dążenie anarchizmu do absolutnej wolności oraz dążenie socjalizmu do powszechnej równości są z gruntu wadliwe z powodu ich utopijności i lekceważenia duchowej natury jednostki. Określa on cel socjalizmu – pełną równość – jako pustą utopię, a ideał anarchizmu – absolutną wolność – jako równie beztreściowy. Krytyka Bierdiajewa rodzi także pytania metodologiczne o dopuszczalność stosowania kryteriów religijno-filozoficznych do doktryn społeczno-politycznych, ukazując napięcie między materialistycznymi a duchowymi perspektywami, które może okazać się nie-do-przezwyciężenia.Николай Бердяев, видный религиозный и экзистенциальный философ XX века, критикует анархизм и социализм прежде всего за игнорирование духовного и метафизического измерений человеческого бытия. По Бердяеву, обе идеи представляют собой рационально-научный подход к пониманию человека и общества, оборачиваясь тем самым «научной религией». Философ утверждает, что стремление анархизма к абсолютной свободе и устремление социализма к всеобщему равенству изначально ущербны из-за их утопичности и пренебрежения духовной сущностью личности. Он характеризует цель социализма — полную равенство — как пустую утопию, а идеал анархизма — абсолютную свободу — как столь же бессодержательный. При этом критика Бердяева поднимает методологические вопросы о допустимости применения религиозно-философских критериев к социально-политическим доктринам, выявляя напряжение между материалистическими и духовными перспективами, которое может оказаться непримиримым
Бойкот. (Не)присутствие русской культуры в Польше
No full textThe article is an analysis of the problem of boycotting Russian culture in Poland as a reaction to the Russians’ attack on Ukraine that began on February 24th, 2022. The first part of the article identifies numerous examples of changes in repertoires of Poland philharmonics and theatres, as well as the abeyance of cyclical cultural events. The author also showcases the current trend in promoting Russian literature, using examples. The second part of the article reports on the discourse about the scale, the intent and the effects of boycotting Russian literature in Poland that is taking place in the pages of large-circulation Polish magazines.Artykuł stanowi analizę bojkotu kultury rosyjskiej w Polsce, będącego reakcją na napaść Rosji na Ukrainę z 24 lutego 2022 roku. W pierwszej części przedstawiono liczne przykłady zmian w repertuarze, jakie zaszły w polskich filharmoniach i teatrach, omówiono także zawieszone cykliczne wydarzenia kulturalne oraz ukazano współczesną tendencję do ograniczania popularyzacji literatury rosyjskiej. Druga część artykułu poświęcona jest dyskusji, która rozwinęła się na łamach polskich czasopism o dużym nakładzie, dotyczącej zakresu, celów i konsekwencji bojkotu kultury rosyjskiej w Polsce.Данная статья представляет собой анализ феномена бойкота русской культуры в Польше, как реакции на нападение России на Украину 24 февраля 2022 года. В первой части статьи приводятся многочисленные примеры изменений репертуара, произошедших в польских филармониях и театрах, выявляются приостановленные культурные циклы, на примерах рассматривается современная тенденция продвижения русской литературы. Вторая часть статьи посвящена дискуссии, развернувшейся на страницах польских многотиражных журналов , о масштабах, целях и последствиях бойкота русской культуры в Польше
Czy polaryzacja afektywna osłabia zadowolenie z demokracji? Dane z krajów europejskich
No full textWhat is the effect of affective polarization on vote satisfaction? Previous studies have investigated various consequences of affective polarization, such as support of democratic norms, democratic backsliding, voting turnout, or ideological radicalization. However, the impact of affective polarization on attitudes toward democracy is limited to the acceptance of democratic norms rather than overall satisfaction with the system. Therefore, this study aims to investigate the relationship between affective polarization and satisfaction with democracy. I propose that moderately polarized people are more likely to be satisfied with democracy than those who have low and high levels of affective polarization. However, I expect that this relationship is contingent on voting for the governing party. To test this, this paper relies on the CSES survey data from 24 European countries. This study contributes to a better understanding of the effect of affective polarization on democratic attitudes.Jaki jest wpływ polaryzacji afektywnej na zadowolenie z głosowania? Wcześniejsze badania analizowały różne konsekwencje polaryzacji afektywnej, takie jak poparcie dla norm demokratycznych, odchodzenie od demokracji, frekwencję wyborczą czy radykalizację ideologiczną. Jednakże dyskusje wpływu tego typu polaryzacji na postawy wobec demokracji ogranicza się do akceptacji norm demokratycznych, a nie do ogólnego zadowolenia z systemu. Dlatego niniejsze badanie ma na celu analizę związku między polaryzacją afektywną a zadowoleniem z demokracji. Wyniki pokazują, że osoby o umiarkowanie spolaryzowanym podejściu powinny być bardziej zadowolone z demokracji niż osoby o niskim i wysokim poziomie polaryzacji afektywnej. Dodatkowo, ta relacja zależy od głosowania na partię rządzącą. Aby to zweryfikować, niniejszy artykuł opiera się na danych z badania CSES z 24 krajów europejskich. Badanie to przyczynia się do lepszego zrozumienia wpływu polaryzacji afektywnej na postawy demokratyczne
Eugène Brieux et Georges Ancey : de la « pièce à thèse » au « drame décomposé »
No full textBoulevard theater is often considered a dramatic art that strictly adheres to the fixed rules of the ‘well-made play’. One of its offshoots is the ‘thesis play’, which, while appearing to respect the traditional model, perverts it through openly epic elements. Indeed, at the turn of the 20th century, in dramas addressing thorny social issues, authors readily resort to narratives to lead spectators, through unshakable evidence and reasoning, to adhere to their theses. This inherently rhetorical method undermines the very foundations of the canonical form of drama, while contributing to impairing its smooth functioning. Two plays particularly illustrate the alteration of the Aristotelian ‘beautiful animal’, primarily due to the intrusion of narrative sequences: Les Avariés by Eugène Brieux and Ces Messieurs by Georges Ancey.Le théâtre de boulevard est souvent considéré comme un art dramatique qui observe sévèrement les règles figées de la « pièce bien faite ». L’un des avatars de celle-ci est la « pièce à thèse » qui, pourtant, tout en semblant respecter le modèle traditionnel, le pervertit au travers des éléments ouvertement épiques. De fait, au tournant du XXe siècle, dans les drames qui abordent des questions sociales épineuses, les auteurs recourent volontiers à des récits pour amener les spectateurs, par des preuves et raisonnements inébranlables, à adhérer à leurs thèses. Ce procédé, par excellence rhétorique, sape les fondements mêmes de la forme canonique du drame, tout en contribuant à entamer son bon fonctionnement. Deux pièces illustrent particulièrement l’altération du « bel animal » aristotélicien due avant tout à l’intrusion de séquences narratives : Les Avariés d’Eugène Brieux et Ces Messieurs de Georges Ancey
Silvia Baron Supervielle, une œuvre humaniste, entre deux langues, entre deux rives
No full textSilvia Baron Supervielle’s work brings an original voice to contemporary French and Francophone literature. The work of this writer, born in Argentina but living in France and writing in French, is that of a nomad who has never been uprooted. Her work not only constructs dialogues between two languages, between two continents, but also between poets and painters, between words and photographs, between prose and poetry. Indeed, it is part of the exploration for new forms of poetic novels, autobiographical texts and essay collections. Finally, this work is a great humanist endeavour which, built on the absence of the mother, celebrates fidelity and love.Silvia Baron Supervielle’s work brings an original voice to contemporary French and Francophone literature. The work of this writer, born in Argentina but living in France and writing in French, is that of a nomad who has never been uprooted. Her work not only constructs dialogues between two languages, between two continents, but also between poets and painters, between words and photographs, between prose and poetry. Indeed, it is part of the exploration for new forms of poetic novels, autobiographical texts and essay collections. Finally, this work is a great humanist endeavour which, built on the absence of the mother, celebrates fidelity and love
Poezja polska w Rumunii. Przekład i recepcja (2000–2024)
No full textTranslations of Polish poetry into Romanian over the past two decades have been characterized by increasing dynamism and a diversity of poetic voices – from classic to contemporary authors. This trend is reflected not only in translation practices but also in local reception, indicating a significant improvement compared to the previous century, when poetic translations were relatively scarce in relation to other literary forms. Since 2000, several anthologies, over forty single-author volumes, and numerous poem selections published in journals have appeared. These publications – accompanied by critical commentaries – provide a solid basis for summarizing the current state of knowledge and identifying key trends and challenges that shape future translation efforts and their reception within the Romanian literary field. The article explores the evolving landscape of contemporary Polish poetry and highlights the role of the translator, who not only selects and renders poems but also crafts accompanying texts (introductions, afterwords, critical essays) that significantly shape how translated works are perceived. The study adopts an analytical-documentary approach, incorporating both quantitative and qualitative analysis of Polish poetry translated into Romanian. The conclusions drawn from this bibliographic review may serve as a starting point for future research and syntheses on literary transfers between Poland and Romania. For broader context, the article includes an appendix listing translations from 2000 to 2024, limited to single-author volumes and anthologies.Przekłady polskiej poezji na język rumuński w ostatnich dwóch dekadach charakteryzują się rosnącą dynamiką oraz różnorodnością głosów poetyckich – od klasyków po współczesnych autorów. Tendencja ta znajduje odzwierciedlenie zarówno w praktykach translatorskich, jak i w lokalnej recepcji, co świadczy o znaczącym postępie w porównaniu z poprzednim stuleciem, kiedy to przekłady poezji były stosunkowo nieliczne na tle tłumaczeń innych form literackich. Od 2000 roku ukazało się kilka antologii, ponad 40 tomów autorskich oraz liczne wybory wierszy publikowane w czasopismach, które – wraz z ich omówieniami krytycznymi – stanowią solidną podstawę do podsumowania aktualnego stanu wiedzy oraz identyfikacji kluczowych trendów i wyzwań kształtujących przyszłe prace translatorskie i ich odbiór w Rumunii. Artykuł koncentruje się na rozwijającej się panoramie współczesnej polskiej poezji w Rumunii oraz na roli tłumacza, który nie tylko przekłada, lecz także dokonuje selekcji utworów i opracowuje teksty towarzyszące (przedmowy, posłowia, szkice krytyczno-literackie), znacząco wpływając na sposób postrzegania tłumaczonego dzieła. W opracowaniu zastosowano podejście analityczno-dokumentacyjne, uwzględniające zarówno ilościową, jak i jakościową analizę przekładów polskiej poezji na język rumuński. Wnioski płynące z tego przeglądu bibliograficznego mogą posłużyć jako punkt wyjścia do dalszych badań i syntez dotyczących literackich transferów między Polską a Rumunią. Dla pełniejszego kontekstu dołączono aneks z przekładami poezji polskiej na rumuński z lat 2000–2024, ograniczony do tomów autorskich i antologii
Półka filmowo-teatralna 2024
No full textThe text offers a reflection on developments in Polish film and theatre culture in 2024. Its symbolic point of reference is the greatest success of the year – The Zone of Interest by Jonathan Glazer, a production made entirely in Poland, awarded two Oscars and widely discussed for its original way of speaking about the Holocaust. The “Shelf 2024” features four works. Loss of Balance by Korek Bojanowski, a film addressing manipulation and abuse in the acting milieu, as well as the tension between art and ethics. Netflix’s Penguin Mothers – a series about the everyday lives of families raising children with disabilities, showing both the heroism and the vulnerability of parents. Śleboda, produced for SkyShowtime, which combines a crime narrative with the little-known episode of the Goralenvolk during World War II and the rich folklore of Podhale region. The final work discussed is Godej do mie – a play by Robert Talarczyk that takes place not on a theatre stage but in a hotel apartment. This extraordinary performance tells the story of trauma after the loss of a child and presents the Silesian language as a vehicle of emotions. The play is also slated for a film adaptation. Each of the works under discussion is accompanied by (glotto)didactic proposals, highlighting their potential for exploring language, emotions, identity, and culture. The text concludes with a filmography and bibliography, including both Polish and international productions, which provide the context for the 2024 premieres.Niniejszy tekst to refleksja nad rokiem 2024 w polskiej kulturze filmowej i teatralnej. Symbolicznym punktem odniesienia jest największy sukces, jakim okazała się Strefa interesów Jonathana Glazera – produkcja w całości realizowana w Polsce, nagrodzona dwoma Oscarami i szeroko komentowana ze względu na oryginalny sposób mówienia o Zagładzie. Na „Półce 2024” znalazły się cztery produkcje. Utrata równowagi Korka Bojanowskiego, film poruszający temat manipulacji i nadużyć w środowisku aktorskim oraz balansowania między sztuką a etyką. Matki pingwinów Netfliksa – serial o codzienności rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnościami, pokazujący heroizm, a jednocześnie słabość rodziców. Śleboda, zrealizowana dla SkyShowtime, łącząca intrygę kryminalną z mało znanym epizodem II wojny światowej i bogatym folklorem Podhala. Ostatnią propozycją jest Godej do mie – spektakl Roberta Talarczyka, który zamiast na scenie teatralnej, rozgrywa się w apartamencie hotelowym. To niezwykłe przedstawienie, opowiadające o traumie po stracie dziecka i o języku śląskim jako nośniku emocji. Sztuka doczeka się także ekranizacji. Każde z omówionych dzieł uzupełniono o propozycje (glotto)dydaktyczne, wskazujące ich potencjał w pracy nad językiem, emocjami, tożsamością i kulturą. Tekst zamyka filmografia i bibliografia, obejmująca zarówno polskie, jak i światowe produkcje, które tworzą kontekst dla premier 2024
Словацкие переводы русской литературы в 1980-е годы
No full textSlovak translations of Russian literature in the 1980s – shaped in the aftermath of the August 1968 invasion of Czechoslovakia by Warsaw Pact troops – were influenced not only by the selection of “suitable” texts approved or withheld for translation by the relevant USSR institutions (the so-called VAAP – Vsesoiuznoe agentstvo po avtorskim pravam), but also by decisions made by domestic Slovak bodies. This system remained in place until the political transition of 1989, after which special editions for Russian, Soviet, and other “socialist” literature were gradually phased out, and the book market underwent a fundamental transformation. The article examines how the Slovak book market navigated the complexities of the final five years of totalitarian rule – a period marked by political and social liberalization following the onset of perestroika (1985–1989).W latach 80., czyli po wydarzeniach sierpnia 1968 roku (po rozpoczęciu okupacji Czechosłowacji przez wojska Układu Warszawskiego), na rynek słowackich przekładów literatury rosyjskiej wpływano nie tylko poprzez wybór „odpowiednich” tekstów (oferowanych lub nie) do przekładu przez odpowiednie instytucje ZSRR (Wszechzwiązkową Agencję ds. Praw Autorskich), lecz także poprzez decyzje instytucji krajowych, słowackich. Zmiany w tym zakresie nastały dopiero po upadku reżimu w 1989 roku, kiedy to zaczęto stopniowo wycofywać specjalne wydania literatury „socjalistycznej” (rosyjskiej/radzieckiej i innej), ale i rynek książki był zasadniczo zmieniony oraz sukcesywnie przekształcany. W artykule podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, jak słowacki rynek książki zareagował na złożoność ostatnich pięciu lat totalitaryzmu – sytuację politycznego i społecznego odprężenia od początku pierestrojki (1985–1989).Словацкие переводы русской литературы в 1980-е годы после августа 1968 года (оккупация СССР войсками Варшавского договора) определялись не только выбором «подходящих» текстов, предлагаемых или не предлагаемых для перевода соответствующими учреждениями СССР (т.н. ВААП — Всесоюзное агентство по авторским правам), но и решениями отечественных/словацких учреждений. Такой подход работал до смены режима в 1989 году, когда были не только постепенно отменены специальные издания для русской/советской/другой «социалистической» литературы, но и коренным образом изменялся книжный рынок, постепенно трансформируясь. Как словацкий книжный рынок реагировал на сложности последних пяти лет тоталитаризма — то есть в ситуации политической и социальной релаксации с начала перестройки (1985–1989)
Террор – образ и слово Сталинская «Большая чистка» в кривом зеркале польских сатирико-юмористических журналов «Mucha» и «Wróble na dachu» (1936–1938)
No full textThe article examines how Polish satirical and humorous periodicals of the interwar period responded, through image and text, to the macabre and absurd events of the Great Purge in Soviet Russia. The material selected from Mucha and Wróble na Dachu – magazines influential due to their high circulation, popularity, and readership in the 1920s and 1930s – includes politically charged satirical illustrations and verbal satire conveying clear anti-Soviet and anti-Stalinist sentiments. Satirical drawings and various forms of verbal satire are treated as distinct modes of journalistic expression that vividly capture the atmosphere of the historical moment. The sources reveal the political awareness of both authors and readers and show how satirists sought to interpret Stalinist totalitarianism and to offer succinct yet pointed responses to reports of terror whose apocalyptic scale shocked not only the inhabitants of the “red paradise”.Celem artykułu jest pokazanie, jak w polskich czasopismach satyryczno-humorystycznych okresu międzywojennego zareagowano obrazem i słowem na makabryczne i absurdalne wydarzenia wielkiej czystki w sowieckiej Rosji. Na materiał wybrany z „Muchy” i „Wróbli na Dachu” – czasopism miarodajnych ze względu na wysoki nakład, popularność i poczytność w dwudziestoleciu międzywojennym – składa się ilustrowana i słowna satyra polityczna o nastawieniu antysowieckim i antystalinowskim. Rysunek satyryczny i różne formy satyry werbalnej potraktowane zostały jako swoiste formy wypowiedzi publicystycznej barwnie oddające klimat epoki historycznej. Materiał źródłowy unaocznia świadomość polityczną nadawców (i odbiorców) oraz pokazuje, jak satyrycy próbowali rozpoznać stalinowski totalitaryzm i w syntetycznym skrócie zareagować na wieści o terrorze, którego apokaliptyczna skala porażała nie tylko mieszkańców „czerwonego raju”.Цель статьи – показать, как польские сатирико-юмористические журналы межвоенного периода отреагировали образом и словом на ужасающие и абсурдные события так называемой «большой чистки» в советской России. Материал, извлеченный из журналов «Mucha» («Муха») и «Wróble na Dachu» («Воробьи на крыше») – авторитетных изданий благодаря высокому тиражу, популярности и широкому охвату аудитории в межвоенный период, – составляет иллюстрированная и словесная политическая сатира с ярко выраженной антисоветской и антисталинской направленностью. Сатирические рисунки и различные формы словесной сатиры рассматриваются как своеобразные формы публицистического высказывания, ярко отражающие атмосферу исторической эпохи. Собранный материала демонстрирует политическую сознательность авторов (и получателей), а также показывает, как сатирики пытались распознать сталинский тоталитаризм и в сжатом, обобщенном виде отреагировать на вести о терроре, апокалиптический масштаб которого поражал не только жителей «красного рая»
