Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Not a member yet
15345 research outputs found
Sort by
Praktyczne aspekty stosowania uchwały antysmogowej dla województwa śląskiego
No full textThe subject of the paper is an analysis of the provisions concerning the anti-smog resolution that may be adopted by the provincial assembly on the basis of Article 96 of the Act of 27 April 2001. – Environmental Protection Law, taking into account the practical application of such an act. The text consists of two parts: theoretical and empirical. The first part presents a study of the content of the aforementioned provision, as it raises a number of interpretation doubts that often cause difficulties in the application of the law. The second part discusses Resolution No. V/36/1/2017 of the Silesian Regional Assembly of 7 April 2017 on the introduction in the area of the Silesian Voivodeship of restrictions on the operation of installations in which fuel is burned. Reference was made to data on penalties for violations of the provisions arising from Article 334 of the Environmental Protection Law and, for comparison, Article 191 of the Waste Act by selected municipal and township guard units from the area of the Silesian Voivodeship in the years 2019–2023. The collection of this information and its elaboration served to determine what the effectiveness of the legal measure in question is, which in turn made it possible to identify the reasons for the low effectiveness of the use of the provisions contained in the Resolution.Przedmiotem opracowania jest analiza przepisów dotyczących uchwały antysmogowej, którą może podjąć sejmik województwa na podstawie art. 96 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, z uwzględnieniem praktycznego zastosowania takiego aktu prawnego. Tekst składa się z dwóch części: teoretycznej i empirycznej. W pierwszej przedstawiono studium treści wskazanego przepisu, gdyż budzi on liczne wątpliwości interpretacyjne, które niejednokrotnie nastręczają trudności w stosowaniu prawa. W drugiej części omówiono uchwałę nr V/36/1/2017 Sejmiku Województwa Śląskiego z dnia 7 kwietnia 2017 r. w sprawie wprowadzenia na obszarze województwa śląskiego ograniczeń w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw. Odwołano się do danych na temat karania za naruszenie przepisów wynikających z art. 334 p.o.ś. oraz, dla porównania, z art. 191 ustawy o odpadach przez wybrane jednostki straży gminnych i miejskich z terenu województwa śląskiego w latach 2019–2023. Zebranie tych informacji i ich opracowanie posłużyło określeniu, jaka jest efektywność omawianego środka prawnego, co z kolei pozwoliło wskazać przyczyny małej skuteczności wykorzystywania przepisów zawartych w uchwale
Próby mianowania bp. Józefa Gawliny ordynariuszem w Katowicach (1948) w świetle materiałów z Archiwum Historycznego Sekretariatu Stanu
Get PDFIn the first months after the end of World War II, some Polish bishops supported the new authorities in the process of rebuilding the country. The bishop of Katowice, Stanisław Adamski, belonged to this group. The Vatican Secretariat of State was informed about his initiatives in this direction. In Rome he was considered willing to cooperate with the communist authorities. In May 1947, Bishop Adamski became partially paralyzed after suffering a stroke. In his place, the Holy See intended to appoint the current field bishop Józef Gawlina.In January 1948, he began preparations to return to the country. The opposition of the Warsaw government prevented the implementation of these plans. The analysis of previously unknown materials from the the Historical Archive of the Secretariat of State allows not only to supplement the knowledge on this subject, but also to show the motives of the main actors of the events (the Vatican, the Primate of Poland, the Bishop of Katowice, the Polish government in exile).W pierwszych miesiącach po zakończeniu II wojny światowej część biskupów polskich wspierała nowe władze w procesie odbudowy kraju. Do grupy tej należał biskup katowicki Stanisław Adamski. O jego inicjatywach podejmowanych w tych kierunku był informowany Watykański Sekretariat Stanu. W Rzymie uważano go za skłonnego do współpracy z komunistycznymi władzami. W maju 1947 r. bp Adamski uległ częściowemuparaliżowi po przebytym udarze. Na jego miejsce Stolica Apostolska zamierzała powołać dotychczasowego biskupa polowego ks. Józefa Gawlinę. W styczniu 1948 r. rozpoczął on przygotowania do powrotu do kraju. Sprzeciw rządu warszawskiego uniemożliwił realizację tych planów. Analiza nieznanych dotąd materiałów z A rchiwum Historycznego Sekretariatu Stanu pozwala nie tylko uzupełnić wiedzę na ten temat, ale również pokazać motywy, jakimi kierowali się główni aktorzy wydarzeń (Watykan, prymas Polski, biskupkatowicki, rząd polski na uchodźstwie)
The Role of Digital Storytelling in Jordanian School EFL Classrooms: A Qualitative Exploration of Teachers’ Perceptions
Get PDFThe topic of digital storytelling in the field of EFL instruction has attracted increasing attention. However, its significance, effectiveness, and incorporation within educational settings in Jordan have not been thoroughly studied. In order to address this research gap, the present paper explores the teaching effectiveness, challenges, and practical applications of digital storytelling in Jordanian EFL classrooms, specifically through a qualitative analysis of teacher perspectives, incorporating semi-structured interviews with 26 EFL teachers recruited by purposive sampling. The thematic analysis revealed that EFL teachers in Jordan predominantly view digital storytelling as a valuable enhancement to English language teaching, notably for its ability to engage students and facilitate language learning. This positive perspective, however, is tempered by concerns over resource availability and curriculum integration challenges. The study also observed that digital storytelling positively impacts student engagement and language skills, with teachers reporting notable improvements in student involvement and language competencies. However, this impact varied among students, influenced by individual learning styles and access to technological resources. Lastly, regarding integrating digital storytelling into the curriculum, teachers identified several benefits, including the versatility of digital storytelling in achieving educational objectives and its effectiveness in facilitating interactive learning. Yet, they also faced challenges, particularly regarding inadequate technological infrastructure and difficulties aligning digital storytelling with rigid curricular structures. These findings provide crucial insights into the application of digital storytelling in EFL education in Jordan, reflecting its potential to transform teaching practices amidst practical implementation challenges. The paper concludes with limitations and future research suggestions, intending to encourage deeper scholarly and practical involvement with this novel teaching style
The Productive Vocabulary Size of Second Language Learners upon Entry into Higher Education
Get PDFExtensive vocabulary acquisition is a cornerstone of second language (L2) proficiency, directly influencing both receptive and productive language skills. However, research on the productive vocabulary size of L2 learners transitioning to higher education, particularly their mastery of high-frequency words, remains limited. This study investigated the productive Hebrew vocabulary size and frequency distribution of Arabic-speaking learners entering higher education programs where Hebrew is the primary language of instruction. The research employed a corpus-driven approach, analyzing 156 Hebrew-language argumentative essays (18,054 orthographic words) written by native Arabic-speaking students during a college entrance examination. Automated tools were used to add contextual vocalization and disambiguate homographs, followed by manual annotation mapping each word to its corresponding lemma. The identified lemmas were then compared to established written and spoken Hebrew frequency lists. This process aimed to chart the vocabulary profile of the research population. The study determined that learners had a productive vocabulary size of approximately 1,000 lemmas, despite completing over 1,000 hours of formal L2 instruction. A comparison with established written and spoken Hebrew frequency lists indicated that 50% of the identified lemmas fell within the 1,000 most frequent Hebrew lemmas. Additionally, the learners exhibited a typical vocabulary profile, employing more lemmas from the 1k frequency band (the 1,000 most frequent words) than from the 2k frequency band (words ranked 1,001–2,000). Similarly, their use of lemmas from the 2k band exceeded that of the 3k band (words ranked 2,001–3,000), which in turn surpassed their use of lemmas from the 4k band (words ranked 3,001–4,000). These findings highlight the learners’ significant reliance on high-frequency vocabulary in L2 writing, emphasizing the need for targeted academic vocabulary instruction as they transition to higher education
Einige kritische Anmerkungen zum sprachlichen Gendern im Deutschen: zwischen Sprach- und Schreibgebrauch [Kilka krytycznych uwag na temat stosowania form inkluzywnych w języku niemieckim: zasady użycia form w mowie a w piśmie]
No full textThis article presents the relationship between language and gender from a linguistic perspective. It is argued that the positive societal changes in social, political, and professional gender roles simultaneously have negative effects on the representation of gender-specific differences in the language of various social groups, including the academic community. The strong emphasis on ideological considerations has significantly led to violations of orthographic and grammatical norms. Therefore, this study takes a closer look at the linguistic forms used to make differentiated gender concepts visible and questions their meaning within the framework of concrete rules. Among other things, nominalized participles and adjectives, the generic masculine, paired forms, passive constructions, and various graphic variations in written language are discussed. Additionally, the focus is placed on the pronunciation possibilities of some gender-specific writing styles. The argumentation relies on authentic examples from texts where the principles suggested by gender advocates are implemented. Finally, an attempt is made to differentiate between gender-sensitive forms that are considered socially appropriate and polite in specific communication situations and those that can be seen as stylistic and aesthetic deviations or as unfounded renamings that do not necessarily yield positive communicative effects.Artykuł analizuje zależności między językiem a płcią z perspektywy lingwistycznej. Postawiono tezę, że pozytywne zmiany społeczne ról płciowych w sferach społecznej, politycznej i zawodowej nie zawsze mają pozytywny wpływ na przedstawianie różnic płciowych w języku przez różne grupy społeczne, w tym środowiska naukowe. Gotowość do uznania prymatu ideologii nad systemem językowym prowadzi w wielu przypadkach do naruszeń norm ortograficznych i gramatycznych. W dyskusji uwzględniono formy językowe, które mają na celu uwidocznienie zróżnicowanych koncepcji płci, a ich ocena została osadzona w kontekście reguł gramatycznych i ortograficznych. Omówiono m.in. imiesłowy i przymiotniki odrzeczownikowe, generyczny rodzaj męski, formy podwójne, konstrukcje bierne oraz różne warianty graficzne w języku pisanym. Zwrócono także uwagę na trudności wymowy niektórych form pisanych proponowanych przez nurt gender. Argumentacja opiera się na autentycznych przykładach z tekstów, w których wprowadzane są zasady proponowane przez zwolenników ideologii gender. W konkluzji stwierdzono, że wśród form językowych wrażliwych na płeć są takie, które w określonych sytuacjach komunikacyjnych uznawane są za społecznie zasadne i grzeczne, oraz takie, które mogą być postrzegane jako stylistyczne i estetyczne dewiacje, nieuzasadnione i nieakceptowalne odstępstwa od normy językowej, które niekoniecznie przynoszą pozytywne efekty w komunikacji
Отношение чешских и польских учителей к использованию искусственного интеллекта в школах
No full textAbstrakt: Cílem výzkumné studie bylo zjistit, jaké mají polští a čeští učitelé subjektivní pocity týkající se zavádění umělé inteligence do školy. Dílčím cílem výzkumné studie bylo zjistit, zda se odlišuje pohled českých a polských učitelů na nástup využívání umělé inteligence ve školách.
K dosažení výzkumného cíle byla použita metoda polostrukturovaného rozhovoru s českými a polskými učiteli základních a středních škol.
V rámci výzkumu bylo zjištěno, že se čeští učitelé nástupu umělé inteligence a jejího využívání ve vzdělávání obávají, především toho, že žáci budou „zneužívat“ AI k podvádění a plagiátorství. Tento jev u polských učitelů nebyl zjištěn. Ti spíše vnímali umělou inteligenci jako pomoc pro učitele, respondenti z řad polských učitelů již měli za sebou první zkušenosti s využíváním umělé inteligence. Rovněž mezi českými učiteli se najdou i takoví, kteří s chatboty pracují a vnímají je jako nástroj, který jim pomáhá snížit pracovní zátěž a zefektivnit jejich práci. Většina českých učitelů vnímá zavádění umělé inteligence do škol jako nevyhnutelné a uvědomují si, že jejich úkolem je naučit žáky AI efektivně používat. Rovněž polští učitelé vnímají, že s nástupem umělé inteligence se mění role učitele, od učitele se očekává, že bude žákovi průvodcem, který se rovněž seznámí s efektivním využíváním umělé inteligence. Učitelé, a to jak čeští, tak i polští, si také uvědomují, že spolu se nástupem AI do škol se bude muset změnit také systém výuky. Žákům bude třeba zadávat jiné typy úkolů než doposud, tedy takové které za ně AI nevytvoří.The aim of the research study was to examine the subjective feelings of Polish and Czech teachers regarding the introduction of artificial intelligence in school. The partial goal of the research study was to find out whether there is a difference between the views of Czech and Polish teachers on the introduction of the use of artificial intelligence in schools. To achieve the research goal, we decided to use a qualitative research. The semi-structured interview method was used with Czech and Polish primary and secondary school teachers. As part of the research, it was found that Czech teachers fear the advent of artificial intelligence and its use in education, especially that students will “abuse” AI to cheat and plagiarize. This phenomenon was not detected among Polish teachers. They rather perceived artificial intelligence as a help for teachers; respondents from the ranks of Polish teachers already had their first experience with the use of artificial intelligence. Among Czech teachers, there are also those who work with chatbots and perceive them as a tool that helps them reduce their workload and make their work more efficient. Most Czech teachers see the introduction of artificial intelligence in schools as inevitable and realize that their task is to teach pupils to use AI effectively. Also, Polish teachers believe that with the advent of artificial intelligence, the role of the teacher is changing; the teacher is expected to be a guide for the student to learn about the effective use of artificial intelligence. Teachers, both Czech and Polish, are also aware that the teaching system will also have to change with the arrival of AI in schools. Pupils will need to be assigned different types of tasks than before, i.e., ones that AI will not create for them.Celem badania było zbadanie subiektywnych odczuć polskich i czeskich nauczycieli dotyczących wprowadzania sztucznej inteligencji do szkół. Celem szcegółowym badania było ustalenie, czy istnieje różnica między poglądami czeskich i polskich nauczycieli na temat wprowadzania sztucznej inteligencji do szkół. Aby osiągnąć cel badawczy, zdecydowaliśmy się na zastosowanie badań jakościowych, zastosowano metodę wywiadu półustrukturyzowanego z czeskimi i polskimi nauczycielami szkół podstawowych i średnich. W ramach badań ustalono, że czescy nauczyciele obawiają się pojawienia się sztucznej inteligencji i jej wykorzystania w edukacji, zwłaszcza tego, że uczniowie będą „nadużywać” SI do oszukiwania i plagiatu. Zjawiska tego nie zaobserwowano wśród polskich nauczycieli. Postrzegali oni raczej sztuczną inteligencję jako pomoc dla nauczycieli; polscy nauczyciele mieli już pierwsze doświadczenia z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Wśród czeskich nauczycieli są również tacy, którzy pracują z chatbotami i postrzegają je jako narzędzie, które pomaga im zmniejszyć obciążenie pracą i uczynić swoją pracę bardziej efektywną. Większość czeskich nauczycieli uważa wprowadzenie sztucznej inteligencji do szkół za nieuniknione i zdaje sobie sprawę, że ich zadaniem jest nauczenie uczniów skutecznego korzystania z SI. Również polscy nauczyciele dostrzegają, że wraz z pojawieniem się sztucznej inteligencji zmienia się rola nauczyciela; oczekuje się od niego, że będzie przewodnikiem dla ucznia, a także nauczy skutecznego korzystania ze sztucznej inteligencji. Nauczyciele, zarówno czescy, jak i polscy, są również świadomi, że system edukacji będzie musiał się zmienić wraz z pojawieniem się SI w szkołach. Uczniom trzeba będzie przydzielić inne typy zadań niż dotychczas, tzn. takie, których sztuczna inteligencja nie będzie dla nich tworzyć.Целью исследования было изучение субъективных ощущений польских и чешских учителей относительно внедрения искусственного интеллекта в школы. Конкретной целью исследования было определить, существует ли разница во взглядах чешских и польских учителей на внедрение искусственного интеллекта в школы. Для достижения цели исследования мы решили использовать качественное исследование, метод полуструктурированного интервью был использован с чешскими и польскими учителями начальных и средних школ. Исследование показало, что чешские учителя обеспокоены появлением искусственного интеллекта и его использованием в образовании, особенно тем, что учащиеся будут «злоупотреблять» ИИ для списывания и плагиата. Среди польских учителей такое явление не наблюдалось. Они были склонны рассматривать ИИ как помощника учителям; Польские учителя уже получили первый опыт использования искусственного интеллекта. Среди чешских учителей также есть те, кто работает с чат-ботами и видит в них инструмент, помогающий им снизить нагрузку и сделать свою работу более эффективной. Большинство чешских учителей считают внедрение искусственного интеллекта в школы неизбежным и понимают, что их задача — научить учеников эффективно использовать ИИ. Польские учителя также замечают, что с появлением искусственного интеллекта роль учителя меняется; Ожидается, что он будет направлять студентов и обучать их эффективному использованию искусственного интеллекта. Учителя, как чешские, так и польские, также понимают, что с появлением ИИ в школах система образования должна будет измениться. Студентам необходимо будет поручать другие типы задач, чем раньше, то есть те, которые искусственный интеллект не будет создавать для них
Русская песенная лирика как антивоенный манифест: образный и тематический инструментарий "Года войны 22/23"
Get PDFAfter the full-scale Russian invasion of Ukraine began, many artists condemned this act of aggression. One significant example of anti-war art is a song that stands out for its rapid response to current events and its deeply personal tone, conveying emotions a broad audience can identify. This article aims to define the thematic scope and expressive tools characteristic of Russian-language anti-war song lyrics, created across various genres by poets and musicians who openly oppose Putinism and Russia’s military aggression against Ukraine. The author focuses on the diverse “masks” of the artists, representing the traumatic experiences of Russians who disagree with state policy, among others. Repeating motifs such as toxic relationships with the homeland, the never-ending February, and nuclear threat will also be particularly important. The material for analysis consists of over 50 lyrics from the public playlist Year of War 22/23, which reflect the pacifist views of these creators.Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, wielu artystów potępiło ten akt agresji. Jednym z istotnych przykładów sztuki antywojennej jest piosenka, która wyróżnia się nie tylko szybką reakcją na aktualne wydarzenia, ale także głęboko osobistą tonacją, oddającą emocje, z którymi może się identyfikować szerokie grono odbiorców. Niniejszy artykuł ma na celu zdefiniowanie obszaru tematycznego oraz środków wyrazu charakterystycznych dla rosyjskojęzycznych tekstów piosenek antywojennych, powstałych w różnych gatunkach i stworzonych przez poetów i muzyków otwarcie sprzeciwiających się putinizmowi oraz militarnej agresji Rosji na Ukrainę. Autorka skupa się na różnorodnych "maskach" autorskich, reprezentujących traumatyczne doświadczenia Rosjan, którzy nie zgadzają się z polityką państwa i innych. Istotne będą również powtarzające się motywy, takie jak toksyczne relacje z ojczyzną, niekończący się luty, czy zagrożenie nuklearne. Materiałem do analizy są ponad 50 tekstów z publicznej playlisty Rok wojny 22/23, które reprezentują pacyfistyczne poglądy tych twórców.После начала полномасштабного вторжения России в Украину многие артисты осудили этот акт агрессии. Одним из значимых примеров антивоенного искусства является песня, которая выделяется не только быстрой реакцией на текущие события, но и глубоко личным тоном, передающим эмоции, с которыми может идентифицировать себя широкая аудитория. Настоящая статья направлена на определение тематического инструментария и выразительных средств, характерных для русскоязычных антивоенных песенных текстов, созданных в различных жанрах поэтами и музыкантами, открыто выступающими против путинизма и военной агрессии России в Украине. Автор сосредотачивается на различных авторских «масках», представляющих травматический опыт россиян, которые не согласны с государственной политикой. Особое внимание также уделяется повторяющимся мотивам, таким как токсичные отношения с родиной, бесконечный февраль и ядерная угроза. Материалом для анализа послужили более 50 текстов из публичного плейлиста Год войны 22/23, которые отражают пацифистские взгляды их творцов
Поэтика войны Артура Дроня – примитивный коллаж
No full textThe article is devoted to the work of a young Ukrainian poet, a graduate of the Faculty of Journalism of the University of Lviv, and since 2022 a soldier of the Ukrainian Armed Forces, Artur Dron. The analysis of selected works, taken from the latest volume of poetry Тут були ми, is based on a research hypothesis described as “primitive collage.” The basis of the presented research is the assumption of the presence, both at the formal and semantic level, of elements of the literary collage technique, which, to a greater or lesser extent, is a reference to the aesthetics of primitivism, understood here as a spontaneous reconstruction of brutal reality in a way that allows one to tame it. Primitive art understood in this way arises from the modernist belief in its regenerative potential, enabling the reconstruction of values perverted and degenerated in the essentially destructive civilization processes. In the context of contemporary war poetry, primitivism combined with elements of collage becomes one of the ways to tame brutal reality and preserve humanity.Artykuł poświęcony jest twórczości młodego ukraińskiego poety, absolwenta Wydziału Dziennikarstwa Uniwersytetu Lwowskiego, a od 2022 roku żołnierza Sił Zbrojnych Ukrainy Artura Dronia. Analiza wybranych utworów, zaczerpniętych z najnowszego tomu poezji Тут були ми (Tu byliśmy), opiera się na hipotezie badawczej określanej mianem „kolażu pierwotnego”. Podstawą badań nad współczesnymi tekstami poety przeprowadzonych w artykule jest założenie obecności zarówno na poziomie formalnym, jak i semantycznym, elementów techniki kolażu literackiego, która w większym lub mniejszym stopniu nawiązuje do estetyki prymitywizmu, rozumianego w danym kontekście jako spontaniczna rekonstrukcja brutalnej rzeczywistości w sposób pozwalający na jej oswojenie. Tak pojmowana sztuka prymitywna wyrasta z modernistycznej wiary w jej potencjał regeneracyjny, umożliwiający rekonstrukcję wartości, które uległy wypaczeniu i zdegenerowaniu w zasadniczo destrukcyjnych procesach cywilizacyjnych. W kontekście współczesnej poezji wojennej prymitywizm w połączeniu z elementami kolażu staje się jednym ze sposobów na oswojenie brutalnej rzeczywistości i zachowanie człowieczeństwa.Статья посвящена творчеству молодого украинского поэта, выпускника факультета журналистики Львовского университета, а с 2022 года — солдата Вооружённых сил Украины Артура Дроня. Анализ избранных произведений, взятых из последнего поэтического сборника Тут були ми, основывается на исследовательской гипотезе, определяемой авторским термином «примитивный коллаж». В основе исследования современных текстов поэта лежит предположение о наличии как на формальном, так и на семантическом уровнях элементов техники литературного коллажа, которая в большей или меньшей степени отсылает к эстетике примитивизма, понимаемого в данном контексте как спонтанная реконструкция жестокой реальности, позволяющая её осмыслить. Такое понимание примитивного искусства проистекает из модернистской веры в его восстановительный потенциал, позволяющий обновить ценности, которые были искажены в силу разрушительных по своей сути цивилизационных процессов. В контексте современной военной поэзии примитивизм в сочетании с элементами коллажа становится одним из способов освоить суровую действительность и сохранить человечность.
 
Лирический текст и коммуникативная структура предложения: Возврат к канонической теме или реме как показатель главного дискурсивного плана
Get PDFThe paper elaborates on the problem of foregrounding strategies in lyrical discourse. One of them consists in that first some linguistic canon (which may be syntactic, lexical, or pragmatic, and which may be both general, genre-specific or even text-specific) is notoriously violated, but at some later point of the text it still becomes operative; the fragment where such a ‘restitution’ occurs tends to be construed as the foreground. It is argued that this general tendency shows up in the building of information structure of relevant sentences: sometimes the backgrounded parts of the poem contain non-prototypical themes or rhemes, while prototypical ones become articulators of the foreground. Some thought is given to the notion of prototypicality of themes and rhemes; the most salient properties of ‘model’ theme are assumed to be its discourse givenness, explicitness, semantic specificity, high morphosyntactic rank, reference to the first or second person, and the ‘model’ rheme is assumed to display discourse-newness and shortness. Four case studies are offered; those are analyzes of the poems by Georgiy Ivanov. In conclusion, reasons are adduced supporting the claim that the above described ‘rheme redressment’ lies at the core of the whole discourse-building strategy in question, while other relevant devices could be viewedArtykuł jest poświecony problemowi zakotwiczenia w dyskursie lirycznym i omawia jedną ze strategii stosowanych do wyznaczenia w nim planu bliższego. Polega ona na tym, że najpierw ten czy ów kanon językowy (dotyczyć on może składni, leksyki oraz pragmatyki; może być ogólny, właściwy konkretnemu gatunkowi lub przyjęty w pojedynczym utworze) zostaje złamany, jednak później tekst zaczyna go spełniać; fragment, w którym on odzyskuje swoją moc wykazuje tendencję do bycia planem pierwszym. Autor twierdzi, że ta ogółna strategia jest manifestowana w strukturze tematyczno-rematycznej odpowienich zdań, ponieważ nierzadko na planie dalszym wiersza lirycznego występują nieprototypowe tematy i rematy, natomiast te prototypowe pojawiają się na planie bliższym. Rozpatrzone zostało pojęcie prototypowych tematów i rematów; te pierwsze są znane z góry, eksplicytne, dobrze określone względem swojego znacznia, posiadają wysoką rangę morfoskładniową, odnoszą się do osoby pierwszej lub drugiej; prototypowy remat przynosi nową wiedzę i dąży do bycia jak najkrótszym. Na poparcie swojej tezy Autor podaje analizę czterech wierszy Georgija Iwanowa. W zakończeniu podane są przyczyny, wobec których opisany powrót rematu do bycia prototypowym stanowi prymarną, podstawową realizację badanej strategii, tymczasem gdy inne wykryte jej realizacje postrzegać należy jako rozszerzenia quasi-metaforyczne tego pierwowzoru.Статья посвящена проблеме якорения в лирическом дискурсе и рассматривается одна из стратегий определения ближайшего плана в нем. Он заключается в том, что сначала нарушается тот или иной языковой канон (он может касаться синтаксиса, лексики и прагматики; он может быть общим, специфичным для определенного жанра или принятым в отдельном произведении), но позже текст начинает ему соответствовать. ; фрагмент, где он восстанавливает свою силу, имеет тенденцию быть на переднем плане. Автор утверждает, что эта общая стратегия проявляется в тематико-рематическом строе соответствующих предложений, поскольку непрототипические темы и ремы часто выступают на заднем плане лирического стихотворения, а прототипические - в более близком. Рассмотрено понятие прототипических тем и рем; первые заранее известны, явны, четко определены по своему значению, имеют высокий морфосинтаксический ранг, относятся к первому или второму лицу; Рема-прототип несет новые знания и стремится быть как можно короче. В подтверждение своей диссертации автор приводит анализ четырех стихотворений Георгия Иванова. В заключении приводятся причины, по которым описанное возвращение ремы к прототипическому является первичной, базовой реализацией рассматриваемой стратегии, тогда как другие обнаруженные реализации следует воспринимать как квазиметафорические расширения этого прототипа
Православная модель в русской литературной утопии/дистопии
Get PDFThe article is based on dystopian and anti-utopian texts from the 20th and 21st centuries, describing the Orthodox societal organisation model from various social, political, and religious perspectives. The interdisciplinary methodology employs tools of comparative-historical, phenomenological and semiotic analysis. In the history of 20th–21st century Russian literature, utopian/dystopian works have gained popularity and influenced the literary process both in the diaspora and the metropolis. Orthodox societal models radicalize utopian projects. Starting from the 20th century, they transform these projects into aggressive chauvinistic programs, at times echoing Nazi slogans. Initially emerging as depictions of idealized, folk-art-style visions of the desired future and as manifestations of chauvinistic societal blueprints, Orthodox utopias aim to become a positive program for the Russian people. From a religious declaration, Russian utopias evolve into programs of isolation and segregation. The main characters of Orthodox utopias are political figures: the Tsar, military commanders, and church hierarchs. In various dystopias, these projects are viewed through the eyes of a single individual—the protagonist or narrator. Such Orthodox monarchies are either refuted or, at the very least, ridiculed. They turn out to be forms of preserving time, customs, rituals, and traditions. Orthodox utopias become nationalist and shift from religious to totalitarian.Artykuł opiera się na tekstach dystopijnych i antyutopijnych z XX i XXI wieku, które opisują prawosławną wizję organizacji społecznej z różnych perspektyw społecznych, politycznych i religijnych. Interdyscyplinarna metodologia wykorzystuje narzędzia analizy porównawczo-historycznej, fenomenologicznej i semiotycznej. W historii literatury rosyjskiej XX i XXI wieku utwory utopijne i dystopijne zyskały popularność i wpłynęły na proces literacki zarówno na emigracji, jak i w metropolii. Prawosławne modele organizacji społecznej radykalizują projekty utopijne. Od XX wieku przekształcają je w agresywne programy szowinistyczne, niekiedy zbieżne z hasłami nazistowskimi. Rozpoczynając jako opisy ludowych obrazów upragnionej przyszłości oraz manifestacje szowinistycznych projektów organizacji społeczeństwa, prawosławna utopia dąży do stania się pozytywnym programem dla narodu rosyjskiego. Z religijnej deklaracji rosyjska utopia ewoluuje w program izolacji i segregacji. Głównymi bohaterami prawosławnej utopii są postacie polityczne: car, dowódcy wojskowi, hierarchowie kościelni. W różnych dystopiach projekty te są przedstawiane oczami pojedynczej osoby – protagonisty lub narratora. Podobna prawosławna monarchia jest podważana lub przynajmniej wyśmiewana. Okazuje się ona formą konserwacji czasu, zwyczajów, obrzędów i rytuałów. Prawosławna utopia staje się nacjonalistyczna i przekształca się z religijnej w totalitarną.В основе статьи лежат дистопические и антиутопические тексты 20-21 веков, в которых с различных социальных, политических и религиозных позиций описывается православная модель общественного устройства. Междисциплинарная методология использует инструментарий сравнительно-исторического, феноменологического и семиотического анализа. В истории русской литературы 20-21 веков утопические/дистопические произведения обрели популярность и повлияли на литературный процесс как в диаспоре, так и в метрополии. Православные модели устройства общества радикализуют утопические проекты. Начиная с ХХ века, они превращают их в агрессивные шовинистические программы, подчас перекликающиеся с нацистскими лозунгами. Начавшись как описание лубочных картин желаемого будущего, как манифестация шовинистических проектов устройства общества, православная утопия стремится стать позитивной программой для русского народа. Из религиозной декларации русская утопия становится программой изоляции и сегрегации. Главные герои православной утопии – политические деятели: царь, военачальники, церковные иерархи. В различных дистопиях эти проекты рассматриваются глазами одного человека – протагониста либо рассказчика. Подобная православная монархия опровергается или, по крайней мере, вышучивается. Она оказывается формой консервации времени, обычаев, обрядов и ритуалов. Православная утопия становится националистической и превращается из религиозной в тоталитарную