Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Not a member yet
15345 research outputs found
Sort by
Языковая картина воздуха в свете сравнительного анализа польских и русских фразеологизмов
No full textThe article examines phraseological units containing the lexemes powietrze and воздух (Eng. Air) in Polish and Russian languages, reconstructing a fragment of the linguistic picture of air. The study encompassed 51 units and was conducted based on lexicographic analysis, supplemented by a survey and corpus analysis. The concept of phraseological parallels was employed for comparative analysis. Common features of the phraseology in both languages include the perception of air as an essential element for life, its connection to open space, the possibility of pollution, and its role as a synonym for emptiness or a harbinger of change. Polish phraseology additionally emphasizes the freshness, invisibility, and potential harmfulness of air, while Russian phraseology highlights its association with closeness. The analysis reveals, on the one hand, universal elements of the picture of air in both languages, and on the other, their cultural specificity.Artykuł analizuje frazeologizmy zawierający leksemy powietrze i воздух w językach polskim i rosyjskim, rekonstruując fragment językowego obrazu powietrza. Badaniem objęto 51 jednostek i przeprowadzono je w oparciu o analizę leksykograficzną, a także wspierająco – badania ankietowe i analizę korpusową, a do charakterystyki porównawczej zastosowano koncepcję paraleli frazeologicznych, Wspólne cechy frazeologii obu języków obejmują powietrze jako element niezbędny do życia, związek z otwartą przestrzenią, możliwość zanieczyszczenia oraz synonimu pustki lub zwiastuna zmian. Frazeologia polska dodatkowo podkreśla świeżość, niewidzialność i potencjalną zabójczość powietrza, natomiast rosyjska akcentuje jego związek z bliskością. Analiza wskazuje z jednej strony na uniwersalne elementy obrazu powietrza w obu językach, z drugiej zaś na jego specyfikę kulturową.В статье анализируются фразеологизмы, содержащие лексемы powietrze и воздух в польском и русском языках, с целью реконструкции фрагмента языковой картины мира. Исследование содержит анализ 51 единицы, проведенный на основе лексикографического анализа и, дополнительно, анкетирования и корпусного анализа. Для сравнительного анализа была применена концепция фразеологических параллелей. Общие черты фразеологии обоих языков включают восприятие воздуха как элемента, необходимого для жизни, его связь с открытым пространством, возможность загрязнения, а также как синонима пустоты или предвестника изменений. Польская фразеология дополнительно подчеркивает свежесть, невидимость и потенциальную опасность воздуха, тогда как русская акцентирует его связь с близостью. Анализ выявляет, с одной стороны, универсальные элементы картины воздуха в обоих языках, а с другой – ее культурную специфику
Война и идентичность: автобиография «Конь рыжий» Романа Гуля
No full textThe main subject of analysis in this article is Roman Gul’s autobiography Конь рыжий (Red Horse), with his memoir The Ice March serving as a point of reference. The aim of the analysis is to answer the question of how the writer reconstructs and interprets his wartime past at different stages of his life. The research tools employed in the article include theories on autobiography, memory studies, and concepts of narrative identity. The analysis leads to the conclusion that in his autobiography, the writer takes stock of his own past. He works through difficult moments of his life, explaining and interpreting them within a coherent narrative to resolve the ambiguity of his stance during the war and justify his choices to both his contemporaries and future generations. He significantly expands the background of his story, supplementing it with additional information and commentary, while omitting others, selecting episodes that maintain the coherence of the narrative and the image of the autobiographical protagonist.Głównym przedmiotem badań w artykule jest autobiografia Конь рыжий (Koń rudy) Romana Gula, a punktem odniesienia – jego wspomnienia Marsz lodowy. Celem analizy jest uzyskanie odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób pisarz rekonstruuje i interpretuje swą wojenną przeszłość na różnych etapach życia, z wykorzystaniem takich narzędzi badawczych, jak teorie autobiografii, badania pamięci, a także koncepcje tożsamości narracyjnej. Przeprowadzona analiza prowadzi do wniosku, że w autobiografii pisarz rozlicza się z własną przeszłością: przepracowuje trudne okresy swego życia, wyjaśniając je i interpretując w koherentnej opowieści po to, by rozstrzygnąć dwuznaczność swej postawy podczas wojny oraz usprawiedliwić swe wybory przed współczesnymi i potomnymi. Znacznie poszerza tło swej opowieści, uzupełnia ją o dodatkowe informacje i komentarze, inne natomiast pomija, wybierając epizody utrzymujące spójność narracji i obrazu autobiograficznego bohatera.Основным объектом анализа в данной статье является автобиография Романа Гуля Конь рыжий, а точкой отсчёта – его воспоминания Ледяной поход. Цель анализа – ответить на вопрос, каким образом писатель реконструирует и интерпретирует военное прошлое на разных этапах своей жизни. В качестве исследовательских инструментов в статье используются теории автобиографии, исследования памяти, а также теории нарративной идентичности. Проведённый анализ приводит к выводу, что в своей автобиографии писатель переосмысливает своё прошлое: прорабатывает сложные моменты своей жизни, объясняя и интерпретируя их в рамках цельного повествования, чтобы разрешить двусмысленность своей позиции во время войны и оправдать свои выборы перед современниками и потомками. Он значительно расширяет фон повествования, добавляя дополнительные сведения и комментарии, в то же время опускает другие, выбирая эпизоды, сохраняющие целостность нарратива и образа автобиографического героя
Prawo ekskluzywy jako sposób politycznego wpływu na wybór głowy Kościoła katolickiego. Przypadek konklawe z 1903 r.
Get PDFIn force until 1904, the right of veto over the outcome of the conclave was vested in the cardinals, who, exclusively on behalf of the rulers of Spain, France and Austria, could lodge a protest known as an exclusivity. The aim of the present study is to analyse the right of exclusivity as an attempt to politically influence the election of the pope as head of the Catholic Church, using the example of its last use during the 1903 conclave. The paper poses three main research problems: 1. What was the right of exclusion and who could use it? 2. Why did the Church allow interference in the election of the Pope? 3. How and why was this possibility used during the 1903 conclave? The answers to these questions made it possible to show that the use of the right of exclusivity in 1903 by the Polish Cardinal Jan Puzyna on behalf of Emperor Franz Joseph I, prevented the election of Cardinal Mariano Rampolla del Tindaro as Pope, and therefore constituted a direct political influence of the ruler on the election of the head of the Church.Obowiązujące aż do 1904 r. prawo złożenia weta przeciw wynikowi konklawe przysługiwało kardynałom, którzy wyłącznie w imieniu władców Hiszpanii, Francji i Austrii mogli zgłaszać protest zwany ekskluzywą. Celem rozważań jest jego analiza jako próby politycznego wpływu na wybór papieża – głowy Kościoła katolickiego – na przykładzie ostatniego użycia tego prawa w czasie konklawe z 1903 r. W pracy postawiono trzy zasadnicze pytania badawcze: 1. Czym było prawo ekskluzywy i kto mógł z niego korzystać? 2. Dlaczego Kościół pozwalał na ingerencję w wybór papieża? 3. W jaki sposób i dlaczego użyto tej możliwości w trakcie konklawe z 1903 r.? Odpowiedzi na te pytania pozwoliły wskazać, że zastosowanie prawa ekskluzywy w 1903 r. przez polskiego kardynała Jana Puzynę w imieniu cesarza Franciszka Józefa I uniemożliwiło wybór kardynała Mariana Rampolli del Tindaro na papieża, a więc stanowiło bezpośredni polityczny wpływ władcy na wybór głowy Kościoła
Dawne materiały do nauczania polszczyzny w środowisku anglojęzycznym jako źródła do badań dziejów polonistycznego dyskursu glottodydaktycznego
Get PDFThe article stems from the belief that glottodidactic materials documenting the history of teaching Polish as a foreign language should be more intensively included in the scope of diachronic research. The review, conducted from a discourseological perspective, covered Polish language textbooks written for English-speaking audiences from the end of the 19th century to the mid-20th century. The study aims to describe the socio-cultural and institutional conditions as well as the subject matter of the Polish-language glottodidactic discourse in the English-speaking environment in the past. A preliminary analysis of the content of the textbooks allowed for establishing that the demand for Polish language proficiency in English-speaking countries was motivated by academic, integrative, and cultural reasons. Another factor contributing to the prestige of the Polish language was the political situation of Poland after 1918. The scope and manner of the presentation of the Polish language reflect the state of knowledge of the methodology of teaching modern languages at that time. The observations made in the study seem to confirm the usefulness of discursological analyses of old glottodidactic textbooks, also in order to supplement knowledge about the prestige and functional differentiation of the Polish language in the past.Artykuł wyrasta z przekonania o konieczności intensywniejszego włączenia w optykę badań diachronicznych materiałów glottodydaktycznych dokumentujących dzieje nauczania języka polskiego jako obcego. Oglądem prowadzonym z perspektywy dyskursologicznej objęto w nim podręczniki do nauki polszczyzny pisane dla odbiorców anglojęzycznych od końca XIX do połowy XX wieku. Celem opracowania jest opis uwarunkowań społeczno-kulturowo-instytucjonalnych oraz tematyki polonistycznego dyskursu glottodydaktycznego w środowisku anglojęzycznym w przeszłości. Rekonesansowa analiza treści podręczników pozwoliła ustalić, że rozpowszechnianie znajomości języka polskiego w krajach anglojęzycznych motywowane było naukowo, integracyjnie oraz kulturowo. Czynnikiem budującym prestiż polszczyzny była też sytuacja polityczna Polski po roku 1918. Zakres i sposób prezentacji wiedzy o języku polskim odzwierciedla ówczesny stan wiedzy z zakresu metodyki nauczania języków nowożytnych. Dokonane obserwacje potwierdzają użyteczność dyskursologicznych analiz dawnych podręczników glottodydaktycznych, także w celu uzupełnienia wiedzy o prestiżu i funkcjonalnym zróżnicowaniu polszczyzny w przeszłości
Polonistyczne kształcenie historycznojęzykowe w dydaktyce akademickiej (wobec tradycji oraz wyzwań współczesności)
Get PDFThe author\u27s main aim in the article is to present the state of historical-linguistic education based on comparing the curricula in Polish philology studies implemented in ten Polish universities in the academic year 2023/2024. The reference point for the considerations made was selected opinions of linguists on the academic didactics of historical-linguistic courses since 2000. The collected data was discussed and compared quantitatively and qualitatively with a report from 2014 developed by the linguistics education team at the Linguistics Committee of the Polish Academy of Sciences under the supervision of Krystyna Kleszczowa. The comparison concerns the number of hours in historical-linguistic courses in 1st and 2nd cycle studies, the courses taught, and their sequence in the education cycle. Next, the author discussed new educational opportunities offered by e-learning and digital tools. The last part of the article presented a new curriculum of Polish philology 1st cycle studies in the field of didactics of historical-linguistic courses, implemented from the academic year 2024/2025 at the University of Silesia in Katowice as part of the so-called New Conception of Studies.Głównym celem autorki artykułu jest przedstawienie stanu kształcenia historycznojęzykowego na podstawie porównania programów studiów na kierunku filologia polska realizowanych w dziesięciu polskich uniwersytetach w roku akademickim 2023/2024. Punktem odniesienia dla czynionych rozważań są wybrane opinie językoznawców na temat dydaktyki akademickiej przedmiotów historycznojęzykowych od 2000 r. Zebrane dane zostały omówione i zestawione, zarówno pod względem ilościowym, jak i jakościowym, z raportem z 2014 r. opracowanym przez zespół ds. kształcenia lingwistyki przy Komitecie Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk pod kierunkiem Krystyny Kleszczowej. Porównanie obejmuje liczbę godzin przedmiotów historycznojęzykowych na studiach I i II stopnia, nauczane przedmioty oraz ich sekwencję w cyklu kształcenia. W kolejnej części artykułu autorka omówiła nowe możliwości kształcenia, jakie dają e-learning oraz narzędzia cyfrowe. Następnie przedstawiła nowy program kierunku filologia polska na I stopniu kształcenia w zakresie dydaktyki przedmiotów historycznojęzykowych wdrożony od roku akademickiego 2024/2025 na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach w ramach tzw. Nowej Koncepcji Studiów
„Wiem, co mam do stracenia, i wiem, co mam do zyskania…” – o taternictwie Mieczysława Karłowicza
No full textThis article presents Mieczysław Karłowicz as a devoted admirer of the Tatra Mountains, offering an analysis of his views on mountains and mountaineering. Contrary to the prevailing belief of over a century, Karłowicz did not adopt extreme aestheticism or decadence in his approach to climbing. Instead, he was one of the founders of a modern ideology of Tatra mountaineering. He defined the ideal of the mountaineer and sought to reconcile the opposing extremes inherent in the act of climbing. While he did not reject the athletic aspect of mountaineering, he saw it as a necessary means to achieve a greater goal: the search for and experience of the beauty of the mountains.L’articolo presenta Mieczysław Karłowicz come un amante dei Monti Tatra e tenta di analizzare il suo punto di vista sulle montagne e sull’alpinismo sui Tatra. Contrariamente a quanto è stato tramandato per oltre cento anni, Karłowicz non aderì all’estetismo estremo e alla decadenza nell’alpinismo dei Tatra, ma fu uno degli ideatori dell’ideologia moderna dell’alpinismo. Definì l’ideale dell’alpinista e cercò di armonizzare gli estremi opposti insiti nell’atto dell’arrampicata. Non rifiutava l’aspetto sportivo dell’alpinismo, ma lo considerava un mezzo necessario per raggiungere l’obiettivo di ricercare e vivere la bellezza della montagna.Artykuł ukazuje Mieczysława Karłowicza jako miłośnika Tatr oraz podejmuje próbę analizy jego poglądów dotyczących gór i taternictwa. Wbrew temu, co przez przeszło sto lat jest przekazywane, Karłowicz nie hołdował skrajnemu estetyzmowi i dekadentyzmowi w taternictwie, lecz był jednym z twórców nowoczesnej ideologii taternictwa. Określił ideał taternika i dążył do zharmonizowania przeciwnych sobie skrajności związanych z aktem wspinania się. Nie odrzucał sportowej części czynu taternickiego, lecz uważał ją za niezbędny środek do osiągnięcia celu, jakim było poszukiwanie i przeżywanie piękna gór
Stosowanie zasad procesu karnego do przesłuchań przed sejmowymi komisjami śledczymi
No full textWitness testimony is the primary means of evidence in many types of proceedings, but before the Parliamentary Commission of Inquiry, it plays an exceptionally important role. As the provisions of the Code of Criminal Procedure apply accordingly to the proceedings before the committees, it is important to consider whether the principles of a criminal trial should also be followed. The article will discuss such a possibility, based on the interpretation of the concept of “appropriate use”. In the context of the right to defence and the principle of directness, the right of a witness to request free speech will be analysed. The issue of the principle of objectivity will be considered – whether the commission’s questions and actions can realise this principle’s assumptions at all.The summary will include demands for the committees to properly apply the law. This is because, despite their political nature, it is to be expected that the regulations applied will retain their essence.Witness testimony is the primary means of evidence in many types of proceedings, but before the Parliamentary Commission of Inquiry, it plays an exceptionally important role. As the provisions of the Code of Criminal Procedure apply accordingly to the proceedings before the committees, it is important to consider whether the principles of a criminal trial should also be followed. The article will discuss such a possibility, based on the interpretation of the concept of “appropriate use”. In the context of the right to defence and the principle of directness, the right of a witness to request free speech will be analysed. The issue of the principle of objectivity will be considered – whether the commission’s questions and actions can realise this principle’s assumptions at all.The summary will include demands for the committees to properly apply the law. This is because, despite their political nature, it is to be expected that the regulations applied will retain their essence
Норы в бетоне. Квир-литература в путинской России
No full textThis article examines the relationship between queer literature and politics, focusing on the treatment of LGBTQ+ individuals in the Russian Federation. It highlights the intensification of homophobic state rhetoric following Russia’s invasion of Ukraine and explores the challenges faced by queer literature under these extreme conditions. Particular attention is given to two novels published shortly before and after the onset of the war, analysing how the wartime context significantly influences their interpretation. The article presents an interpretation of Pioneer Summer by Kateryna Sylvanova and Elena Malisova, indicating that, paradoxically, the novel may align with Kremlin politics. In contrast, Springfield by Sergei Davydov is discussed as a subversive text, in which the non-heteronormativity of its characters plays a pivotal role.This article examines the relationship between queer literature and politics, focusing on the treatment of LGBTQ+ individuals in the Russian Federation. It highlights the intensification of homophobic state rhetoric following Russia’s invasion of Ukraine and explores the challenges faced by queer literature under these extreme conditions. Particular attention is given to two novels published shortly before and after the onset of the war, analysing how the wartime context significantly influences their interpretation. The article presents an interpretation of Pioneer Summer by Kateryna Sylvanova and Elena Malisova, indicating that, paradoxically, the novel may align with Kremlin politics. In contrast, Springfield by Sergei Davydov is discussed as a subversive text, in which the non-heteronormativity of its characters plays a pivotal role.В настоящей статье поднимается вопрос связи квира с политикой и рассматривается отношение к представителям сообщества ЛГБТК+ в Российской Федерации. Отмечается, что гомофобная риторика государства обострилась после вторжения в Украину и обсуждается функционирование квир-литературы в этих крайне неблагоприятных условиях. Особое внимание уделяется двум произведениям, которые были опубликованы ненадолго до атаки России на Украину и после нее, а контекст войны значительно влияет на их восприятие. В статье представлена интерпретация романа Лето в пионерском галстуке Катерины Сильвановой и Елены Малисовой, согласно которой может он парадоксально вписываться в политику Кремля. Показано также, что второй роман – Спрингфилд Сергея Давыдова является текстом антигосударственного характера, а гомосексуальность его героев играет в этом важную роль