Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Not a member yet
15345 research outputs found
Sort by
Postawy młodych mieszkańców Dąbrowy Górniczej wobec wyzwań miejskich. Analiza problemów społecznych i przestrzennych
Get PDFFrom a political science perspective, the issue of youth in Polish cities emerges as a complex and interdisciplinary topic, encompassing civic agency, social participation, and engagement in shaping urban spaces. The aim of this study was to examine how young people perceive urban challenges related to sustainable development and to what extent they are willing to engage in urban transformation processes. The empirical research was conducted using the CAWI method on a non-representative sample of inhabitants of Dąbrowa Górnicza under the age of 21 (N = 83), employing principal component analysis (PCA) with Varimax rotation and cluster analysis. This approach enabled the identification of five factors explaining 63.6% of the variance. The results reveal a diverse assessment of urban life aspects – recreational infrastructure was rated the highest, while the availability of consumer services received the lowest scores – and no significant differences were found between male and female respondents. Despite receiving relatively low scores, housing was not classified as the most serious issue, prompting a reassessment of existing theoretical assumptions. The study highlights the growing readiness of youth to engage in urban transformation, while also underscoring the need to enhance their understanding of the systemic dimensions of city functioning.Z perspektywy politologicznej problematyka młodzieży w polskich miastach stanowi złożone, interdyscyplinarne zagadnienie, obejmujące kwestie sprawczości obywatelskiej, partycypacji społecznej i udziału w kształtowaniu przestrzeni miejskiej. Celem przedstawionego tu badania było określenie, w jaki sposób młode osoby postrzegają wyzwania urbanistyczne związane ze zrównoważonym rozwojem oraz w jakim zakresie są gotowe angażować się w transformacje miejskie. Badanie przeprowadzono metodą sondażową (techniką CAWI) na próbie mieszkańców Dąbrowy Górniczej w wieku poniżej 21 lat (N = 83), wykorzystując analizę głównych składowych (PCA) z rotacją Varimax i analizę skupień. Pozwoliło to zidentyfikować pięć czynników wyjaśniających 63,6% wariancji. Wyniki ukazują zróżnicowaną ocenę aspektów życia miejskiego – najwyżej oceniono infrastrukturę rekreacyjną, najniżej dostępność usług konsumpcyjnych – oraz brak istotnych różnic między płciami. Mimo niskiej oceny mieszkalnictwa nie zostało ono uznane za kluczowy problem, co skłania do krytycznej rewizji dotychczasowych ujęć teoretycznych. Badanie potwierdza rosnącą gotowość młodzieży do uczestnictwa w kształtowaniu przestrzeni miejskiej, a jednocześnie wskazuje na potrzebę zwiększania jej wiedzy o złożoności funkcjonowania współczesnych miast
Stając się jeżozwierzem : migracyjne tożsamości w cyfrowej utopii
No full textThe aim of the article is to draw attention to and discuss the relevance of the migration studies to the better understanding of the transformation of the human identity on entering the digital spaces, in consideration of the fact that the latter are frequently presented as a utopian destination. It is argued that the said transformation and fragmentation of the human self and identity can be compared to the one experienced by migrants. Drawing parallels between the insights of Hillis (1999), Hron (2009), Zuboff (2019), and Sisto (2022), one can discover numerous common points between the utopian studies, migration studies, and digital culture, which allow taking a new perspective on the experiences of increasingly digitalized, post-pandemic society.Celem artykułu jest omówienie znaczenia badań nad migracjami dla lepszego zrozumienia przemian tożsamości człowieka w momencie wkroczenia w przestrzeń cyfrową, zważywszy na to, że ta ostatnia często przedstawiana jest jako utopijna. Wspomnianą przemianę i fragmentaryzację ludzkiej jaźni i tożsamości można porównać do tej, której doświadczają migranci. Porównując spostrzeżenia Hillisa (1999), Hron (2009), Zuboff (2019) i Sisto (2022), można odkryć wiele punktów wspólnych między badaniami nad utopiami, badaniami nad migracjami oraz kulturą cyfrową, które pozwalają spojrzeć z nowej perspektywy na doświadczenia coraz bardziej zdigitalizowanego, postpandemicznego społeczeństwa
Marvellous Cognition: Why Fictional Worlds Are Incoherent (And Why It’s Good)
No full textIt is well-established in cognitive narratology that all fictional worlds are necessarily incomplete and are only modelled in more detail by the story consumer’s mental operations. In addition, I argue that the mental models prompted by narratives are typically incoherent, too. Interestingly, neither poses a serious problem for cognition or appreciation of narratives, but contrary to popular belief, this does not happen due to conventional suspension of disbelief. Since our cognitive capacities for creating representations and drawing inferences involve the same processes for cognizing fiction and for mapping the real world, appealing to conventions is a hasty answer underneath which are hidden certain facts about human cognition: that in both cases the constructs tend to be similarly illusory and incoherent and that cognition itself tends to be messy and limited to the most important tasks at hand, guided by a narrowly understood practicality. I argue that in the end, we do not really have to imagine the fictional fantastic in detail, because the fantastic (or the marvellous) enters all cognition.It is well-established in cognitive narratology that all fictional worlds are necessarily incomplete and are only modelled in more detail by the story consumer’s mental operations. In addition, I argue that the mental models prompted by narratives are typically incoherent, too. Interestingly, neither poses a serious problem for cognition or appreciation of narratives, but contrary to popular belief, this does not happen due to conventional suspension of disbelief. Since our cognitive capacities for creating representations and drawing inferences involve the same processes for cognizing fiction and for mapping the real world, appealing to conventions is a hasty answer underneath which are hidden certain facts about human cognition: that in both cases the constructs tend to be similarly illusory and incoherent and that cognition itself tends to be messy and limited to the most important tasks at hand, guided by a narrowly understood practicality. I argue that in the end, we do not really have to imagine the fictional fantastic in detail, because the fantastic (or the marvellous) enters all cognition
Zmysłowa bezpośredniość i dystans narracyjny w opowiadaniach o duchach M. R. Jamesa
No full textBy referring to “Count Magnus,” one of M. R. James’s ghost stories, Jacek Mydla discusses ghost-seeing and narrative distance. The theoretical context of this analysis consists of ancient (Plato) and contemporary (Booth, Genette) theories of narrative and Mydla examines how “showing” (mimesis) is related to “telling” (diegesis). Despite Plato’s critique of mimesis in the Republic, Genette, with his concept of focalization, theorizes the manner in which literary narratives, including ghost stories, prioritize showing and thus seeing, as evidenced by recent studies of Victorian ghost-seeing (Smajić). Mydla discusses how M. R. James diminishes distance to enable vicarious ghost-seeing while also, through the use of narrative framing, warning readers about pitfalls of artistically delivered perceptual immediacy.Jacek Mydla omawia widzenie duchów i dystans narracyjny w opowiadaniach o duchach M. R. Jamesa (odnosząc się głównie do utworu „Count Magnus”). Kontekst teoretyczny składa się ze starożytnych (Platon) i współczesnych (Booth, Genette) teorii narracji oraz traktowania przez nie elementu „pokazywania” w „narracji”. Mydla również odnosi się do platońskiej krytyki mimesis w Republice oraz do koncepcji fokalizacji Genette’a. Wzbogacając ten kontekst o odniesienia do najnowszych badań nad wiktoriańskim ghost-seeing (widzeniem duchów; Smajić), Mydla omawia, w jaki sposób M. R. James zmniejsza dystans narracyjny, aby umożliwić zapośredniczone widzenie ducha, równocześnie, poprzez zastosowanie ram narracyjnych, ostrzegając czytelnika przed pułapkami językowo i artystycznie zdobytej bezpośredniości
Левые и животные. По следам критики
Get PDFThis article attempts a preliminary exploration of the relationship between a broadly understood leftist and progressive thought and the ideas of animal rights, along with the demands of pro-animal abolitionism. It presents and analyzes a range of perspectives from scholars and intellectuals critically examining the state of human-animal relations. The ideological foundations of dominant forms of leftist thought are discussed, as well as the current social norm and the status of animals resulting from it, and their impact on the ability of a political class to adopt radical positions. The article also examines a social change strategy known as pragmatic abolitionism, which accepts certain interim solutions as steps toward an ultimate goal. Finally, it addresses and analyzes the scope of policy demands within the Polish left-wing circles.Artykuł jest próbą wstępnego rozpoznania relacji szeroko rozumianej myśli i praktyki lewicowej oraz progresywnej do idei praw zwierząt i postulatów prozwierzęcego abolicjonizmu. Przytoczono i przeanalizowano różnorodne głosy badaczy oraz intelektualistów zajmujących się krytycznie stanem relacji człowieka i innych czujących zwierząt. Opisano podłoże ideologiczne dominujących form myśli lewicowej, a także obecną normę społeczną i wynikający z niej status zwierząt oraz ich wpływ na zdolność klasy politycznej do przyjmowania pozycji radykalnych. Przybliżono strategię zmiany społecznej nazywaną pragmatycznym abolicjonizmem, w ramach której w drodze do osiągnięcia celu ostatecznego akceptowane są niektóre rozwiązania połowiczne. Podano i przeanalizowano zakres postulatów programowych polskich środowisk lewicowych.Статья представляет собой попытку предварительного исследования взаимосвязей между широко понимаемой левой и прогрессивной мыслью и идеями прав животных, а также требованиями аболиционизма в защиту животных. В статье рассматриваются и анализируются различные мнения исследователей и интеллектуалов, критически оценивающих состояние отношений между человеком и другими чувствующими живыми существами, не принадлежащими к человеческому роду. Описаны идеологические основы доминирующих направлений левой мысли, существующая социальная норма и вытекающий из нее статус животных, а также их влияние на способность политического класса занимать радикальные позиции. Представлена стратегия социальных изменений, известная как прагматический аболиционизм, в рамках которой на пути к достижению конечной цели допускаются некоторые промежуточные решения. В заключение проанализированы программные требования польских левых движений
XIX-wieczne pieśni ludowe jako źródła do poznania historii polskiego żargonu złodziejskiego (na przykładzie utworów zgromadzonych przez Oskara Kolberga)
Get PDFThis article focuses on 19th-century folk songs, which are typically used as sources for dialectological research, but, as it turns out, also serve as important source material for studying the evolution of sociolects. The author’s aim is to demonstrate the necessity of including folk songs in discussions about the development and history of thieves’ jargon. The premise is that when studying historical vocabulary belonging to social varieties of language, particularly as recorded in diverse sources (such as folkloric works, crime novels, or popular science studies), adopting a broad, inclusive perspective is essential. This perspective should not exclude anthropological approaches and consider language a communicative tool deeply rooted in specific cultural, historical, and sociological contexts. As the analysis reveals, this approach opens the door to re-examining widely accepted theses and theories about thieves’ jargon – for example, the chronology of the emergence of specific forms and meanings, processes of semantic change, the origins of particular lexical items, and the increasingly visible trend of this jargon becoming less secret and infiltrating other language varieties.Przedmiotem opisu są XIX-wieczne pieśni ludowe, które zazwyczaj stanowią źródła do badań dialektologicznych, podczas gdy – jak się okazuje – są istotnym materiałem źródłowym do opisu przemian socjolektów. Celem autora artykułu jest dowiedzenie potrzeby włączania utworów ludowych w kontekst rozważań na temat losów żargonu złodziejskiego. Autor założył, że badając dawne słownictwo należące do społecznych odmian języka i jednocześnie rejestrowane w źródłach o niejednolitym charakterze (utwory folklorystyczne, powieści tajemnic, opracowania popularnonaukowe), niezbędne jest przyjęcie szerokiej perspektywy oglądu problemu – niewykluczającej podejścia antropologicznego, uwzględniającej patrzenie na język jako narzędzie działalności komunikacyjnej, osadzone w konkretnych realiach kulturowych, historycznych i socjologicznych. Jak ujawnia opracowanie, stwarza to okazję do dyskusji nad niektórymi funkcjonującymi powszechnie tezami i teoriami na temat żargonu złodziejskiego – ot choćby w kwestii chronologii pojawienia się w nim jakichś form i znaczeń, zachodzenia zmian semantycznych, proweniencji części jednostek leksykalnych, ale też w sprawie coraz intensywniejszego procesu jego odtajniania, jego przedostawania się do innych odmian językowych
Prawo pracownika do krytyki pracodawcy w internecie: jak wyznaczyć granice prawne?
No full textThe issue of the limits of acceptable criticism of an employer by an employee has been considered in case law and literature for a long time. However, with the widespread access to the internet, in particular to social media, there are new challenges in this area. The paper addresses the problem of permitted criticism of an employer posted by employees on the internet. The author seeks an answer to the question of whether the existing criteria developed in the doctrine and jurisprudence, which are used to determine the limits of criticism, are also appropriate in the case of an employee’s statements published in a virtual space, which is characterised by its public nature, the lack of control over the audience and the persistence of the content.Kwestia granic dopuszczalnej krytyki pracodawcy przez pracownika jest rozważana w orzecznictwie i literaturze od dawna. Wraz z powszechnym dostępem do Internetu, w szczególności do mediów społecznościowych, pojawiły się jednak nowe wyzwania w tym obszarze. Artykuł porusza problem dozwolonej krytyki pracodawcy zamieszczanej przez pracowników w Internecie. Autor poszukuje odpowiedzi na pytanie, czy dotychczasowe kryteria wypracowane w doktrynie i orzecznictwie, służące do wyznaczania granic krytyki, są adekwatne również w przypadku wypowiedzi pracownika publikowanych w przestrzeni wirtualnej, która charakteryzuje się publicznym charakterem, brakiem kontroli nad odbiorcami oraz trwałością treści