Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Not a member yet
15345 research outputs found
Sort by
Образ Сталина в современном русском театре
No full textIn contemporary Russia, the cult of Stalin is being revived. The process there was reflected on the stage of theaters. Kirill Serebrennikov staged a documentary performance, “Stalin\u27s Funeral”, based, on the one hand, on the memories of historical witnesses who remember March 1953, and on the other hand, on the statements of cultural activists who warn against admiration for the dictatorship. Valery Fokine, trying to understand the nature of totalitarianism, staged a play about the birth of Stalin. The character of "Young Soso" on the stage of the Alexandrinsky Theater refers to the work of Fyodor Dostoyevsky.We współczesnej Rosji odradza się kult Stalina. Proces ten znalazł odzwierciedlenie na deskach teatrów. Kiriłł Sieriebriennikow wystawił spektakl dokumentalny Pogrzeb Stalina, oparty, z jednej strony, na wspomnieniach świadków historii, którzy pamiętają marzec 1953 roku, z drugiej — na wypowiedziach działaczy kultury, którzy przestrzegają przed zachwytem nad dyktaturą. Walerij Fokin, próbując zrozumieć naturę totalitaryzmu, wystawił spektakl o narodzinach Stalina. Postać „Młodego Soso” na deskach Teatru Aleksandryjskiego nawiązuje do twórczości Fiodora Dostojewskiego.В современной России возрождается культ Сталина. Этот процесс нашел свое отражение на подмостках театров. Кирилл Серебренников поставил документальный спектакль Похороны Сталина, основанный, с одной стороны, на воспоминаниях свидетелей истории, которые помнят март 1953 года, с другой стороны – на высказываниях деятелей культуры, которые предостерагают от восхищения диктатурой. Валерий Фокин, пытаясь понять природу тоталитаризма, ставит спектакль о «рождении» Сталина. Персонаж «Молодого Сосо» на подмостках Александринского театра отсылает к творчеству Федора Достоевского
Językowy obraz kobiety w dyskursach polskiej manosfery
No full textThe study aims to reconstruct the linguistic picture of woman in the discourses of the Polish manosphere, understood as a network of websites dedicated to men’s issues and perspectives (particularly those concerning women). Within this sphere, various communities operate, including supporters of the red pill ideology, incels, MGTOW (Men Going Their Own Way), and pickup artists. Four linguistic profiles of the concept of woman are identified, representing four different dimensions through which woman is perceived: axiological, sexual, intellectual-characterological, and social. Each dimension offers a distinct perspective on woman – always from the male point of view – highlighting different aspects of her image. The characteristics of women found on manosphere websites are replete with harmful stereotypes, hate speech, and, at times, even dangerous speech – namely, direct incitements to aggressive action.W tekście podjęto próbę rekonstrukcji językowego obrazu kobiety w dyskursach polskiej manosfery, którą można zdefiniować jako sieć stron internetowych poświęconych problemom mężczyzn oraz ich poglądom (w szczególności tym, które dotyczą kobiet). W jej obrębie funkcjonują takie społeczności jak zwolennicy ideologii red pill, incele, MGTOW (Man Going Their Own Way) czy artyści podrywu. Wyodrębniono cztery językowe profile konceptu kobiety, a więc cztery różne wymiary, w których jest ona postrzegana – aksjologiczny, seksualny, intelektualno-charakterologiczny oraz społeczny. Każdy z nich pozwala spojrzeć na kobietę z innego punktu widzenia – choć zawsze jest to punkt widzenia mężczyzny – i wyeksponować inny jej aspekt. Formułowane na stronach manosfery charakterystyki kobiet obfitują w krzywdzące stereotypy, mowę nienawiści, a niekiedy wręcz niebezpieczną mowę, czyli bezpośrednie nawoływanie do agresywnego działania
„Za to, żeś nas tu przyjęła jak dzieci”. Brazylia w życiu i twórczości polskiego poety Tadeusza Milana Grzybczyka
No full textThe Polish literature written in Brazil is a treasure waiting to be discovered. This is the case with the works of the Polish poet Tadeusz Milan Grzybczyk (1885–1961). His works have fallen into oblivion, while a significant part of his literary output has remained unpublished and, as a result, has not been properly analysed. Some of his works have been irretrievably lost. However, thanks to the research started in 2014 by Marek Stanisz from the University of Rzeszów, the life and work of this poet have once again become the subjects of consideration and new discoveries, a list of which is presented in this article. The article also analyses and interprets Grzybczyk’s poem Tobie Brazyljo!, which compositionally constitutes a separate chapter of the only volume published in the poet’s lifetime titled Wianki parańskie (1921). The poem is an ode to the country of settlement, and Brazil itself is presented in it as a temple. The harmony of all the elements (earth, air, fire and water) creates an orderly, safe world. The mention of young eaglets is an allusion to Polish emigrants in Brazil, whom it welcomed like a loving mother. The poem is saturated with sacred vocabulary, which reflects the poet’s admiration for his adopted homeland. Literatura polska napisana w Brazylii to skarb, który wciąż czeka na odkrycie. Tak jest w przypadku twórczości polskiego poety Tadeusza Milana Grzybczyka (1885–1961). Jego utwory popadły w zapomnienie, a znaczna część jego dorobku literackiego pozostała nieopublikowana i w konsekwencji niepoddana odpowiedniej analizie. Niektóre jego dzieła zostały bezpowrotnie utracone. Jednak dzięki rozpoczętym w 2014 roku badaniom Marka Stanisza z Uniwersytetu Rzeszowskiego życie i twórczość tego poety znów stały się przedmiotem rozważań, a także nowych odkryć – ich wykaz prezentuje niniejszy artykuł. Dokonano w nim także analizy oraz interpretacji wiersza Grzybczyka Tobie Brazyljo!, który kompozycyjnie zajmuje osobny rozdział jedynego wydanego za życia poety tomiku Wianki parańskie (1921). Wiersz jest odą do kraju osiedlenia, a sama Brazylia została w nim przedstawiona jako świątynia. Ukazana harmonia wszystkich żywiołów (ziemi, powietrza, ognia i wody) tworzy uporządkowany, bezpieczny świat. Wzmianka o młodych orlętach jest aluzją do polskich emigrantów w Brazylii, których przyjęła ona jako kochająca matka. Nasycenie utworu leksyką sakralną odzwierciedla zachwyt poety wobec swojej nabytej ojczyzny
Archiwizowanie dziedzictwa językowego – w poszukiwaniu własnej tożsamości
No full textThe aim of this article is to characterise philological research conducted today using digital tools. Its main idea is to summarise previous research approaches within the new scientific discipline of digital humanities. It is characterised as a new model of scholarly communication that uses new technologies to conduct research and is interdisciplinary and collaborative in nature. The text is of a reporting and reviewing nature and it briefly describes the research perspective of the global digital humanities as a socially open science that exploits the potential of media and digital technologies. It juxtaposes this perspective with digitisation work that aims to archive cultural heritage fixed in language in the digital humanities environment in Krakow. It presents the most important digital resources in the field of historical linguistics in Poland (digitised dictionaries and corpora of historical Polish) and postulates the creation of a diachronic corpus of the Polish language for the study of its linguistic and cultural heritage. The general conclusion of the review is that the use of digital methods in archiving linguistic and cultural heritage brings new results in the form of large, unprecedented data sets. Their processing and interpretation using the methods of computational and quantitative linguistics can help formulate answers to key questions in the humanities. The research was performed with the financial support of Priority Research Areas: POB Heritage and POB DigiWorld as part of the Strategic Excellence Initiative Programme at Jagiellonian University.Celem artykułu jest charakterystyka badań filologicznych prowadzonych współcześnie z użyciem narzędzi cyfrowych. Jego głównym założeniem jest podsumowanie dotychczasowych podejść badawczych w ramach nowej dyscypliny naukowej, jaką jest humanistyka cyfrowa. Opisuje się ją jako nowy model komunikacji naukowej, który wykorzystuje innowacyjne technologie do prowadzenia badań oraz ma charakter interdyscyplinarny i zespołowy. Tekst ma charakter sprawozdawczy i przeglądowy. Krótko opisuje perspektywę badań światowej humanistyki cyfrowej jako otwartej społecznie nauki wykorzystującej potencjał mediów oraz technologii cyfrowych. Zestawia tę perspektywę z digitalizacyjnymi pracami, które zmierzają do archiwizacji dziedzictwa kulturowego utrwalonego językowo w środowisku krakowskiej humanistyki cyfrowej. Prezentuje najważniejsze zasoby cyfrowe z zakresu językoznawstwa historycznego w Polsce (zdigitalizowane słowniki i korpusy historycznej polszczyzny) oraz postuluje stworzenie korpusu diachronicznego polszczyzny dla badań jej dziedzictwa językowego i kulturowego. Ogólnym wnioskiem z dokonanego przeglądu jest stwierdzenie, że wykorzystanie metod cyfrowych w archiwizowaniu dziedzictwa językowego i kulturowego przynosi nowe efekty w postaci dużych, niespotykanych dotychczas zbiorów danych. Ich przetworzenie i interpretacja z użyciem metod językoznawstwa komputerowego i kwantytatywnego mogą pomóc w formułowaniu odpowiedzi na kluczowe pytania humanistyki. Badania wykonano przy wsparciu finansowym Priorytetowych Obszarów Badawczych: POB Heritage i POB DigiWorld w ramach Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim
Tradycja hermetyczna w Rękopisie znalezionym w Saragossie Jana Potockiego. Rekonesans problematyki
No full textTraces of the presence of the Hermetic tradition in Father Chairemon’s churching in the 1794 and 1804 versions of Jan Potocki’s The Manuscript Found in Saragossa were already noticed more than 100 years ago by Tadeusz Sinko. Sinko also noted that the quotations from Poimandres and from De Mysteriis Aegyptiorum are fairly faithful paraphrases not of the Greek originals, but of their Latin translation by Marsilio Ficino. However, no further conclusions have yet been drawn from this statement. At this stage of the research, the question of the extent to which the decision to cite Hermetic texts via the Italian Renaissance tradition was a conscious authorial act and should be interpreted as such must remain unanswered. The author situates the references to the Renaissance Hermetic tradition in the context of a general interpretation of the story of the Eternal Jew (present only in the 1794 and 1804 versions of the novel), to which he has devoted a separate study, and posits that it is precisely around the speeches of Father Chairemon that it accrues. They form the real nucleus and give meaning to the narrative. He also makes conjectures about its implicit links with the thinking of progressive freemasonry on religio duplex. Under this term was the conviction, most clearly expressed by Carl Leonhard Reinhold in his text The Hebrew Mysteries, that the ancient Egyptians concealed under the guise of polytheism a philosophy of nature heralding modern Spinozism. The reference to renaissance Hermetic thought, and thus to the idea, popular at the turn of the 17th and 18th century, that the religion of ancient Egypt was the repository of all later cults, can therefore be interpreted as a creative attempt to confront and update the idea of the perennial philosophy in a spirit of tolerance and enlightened deism. The Manuscript Found in Saragossa would thus be placed in a row with works such as Gotthold Ephraim Lessing’s Natan the Wise or Johann Wolfgang Goethe’s Wilhelm Meister’s Journeyman Years.Ślady obecności tradycji hermetycznej w wywodzie księdza Chairemona w wersjach z 1794 i 1804 roku Rękopisu znalezionego w Saragossie Jana Potockiego zostały dostrzeżone już ponad 100 lat temu przez Tadeusza Sinkę. Sinko zauważył również, że cytaty z Poimandresa i z De mysteriis Aegyptiorum są dość wierną parafrazą nie tyle oryginałów greckich, ile ich łacińskiego przekładu pióra Marsilia Ficina. Z tej konstatacji nie wyciągnięto jednak dotąd dalszych wniosków. Na obecnym etapie badań pytanie o to, na ile decyzja o przytoczeniu tekstów hermetycznych za pośrednictwem włoskiej tradycji renesansowej była świadomym zabiegiem autorskim i jako taki powinna podlegać interpretacji, musi pozostać bez odpowiedzi. Autor sytuuje odwołania do renesansowej tradycji hermetycznej w kontekście ogólnej interpretacji opowieści o Żydzie Wiecznym Tułaczu (obecnej wyłącznie w wersjach powieści z 1794 i 1804 roku), której poświęcił osobne studium, i stawia tezę, że narosła ona właśnie wokół przemówień księdza Chairemona. To one tworzą prawdziwe jądro i nadają sens tej narracji. Wysuwa również przypuszczenia co do nieoczywistych jej związków z myśleniem postępowego wolnomularstwa o duplex religio. Pod tym pojęciem kryło się przekonanie, najdobitniej wyrażone przez Carla Leonharda Reinholda w tekście pt. Die hebräischen Mysterien, jakoby dawni Egipcjanie pod pozorem politeizmu zasłaniali filozofię przyrody zapowiadającą nowożytny spinozizm. Nawiązanie zatem do renesansowej myśli hermetycznej, a co za tym idzie – do popularnej na przełomie XVII i XVIII wieku idei, jakoby religia starożytnego Egiptu stanowiła skarbnicę wszystkich późniejszych kultów, może zostać zinterpretowane jako twórcza próba konfrontacji i aktualizacji idei philosophia perennis w duchu tolerancji i oświeconego deizmu. Rękopis znaleziony w Saragossie znalazłby się zatem w jednym rzędzie z takimi dziełami jak Natan mędrzec Gottholda Ephraima Lessinga czy też Lata nauki Wilhelma Meistra Johanna Wolfganga Goethego
Ja, Adam. Kreacja narratora we Fragmentach niespokojnego dzieciństwa Adama Czerniawskiego
No full textThe article is an attempt to discuss the memoirs entitled Scenes from a Disturbed Childhood of the Polish émigré poet Adam Czerniawski, published in Polish in 1995. The work concerns the early stage of the future artist’s life, marked by the wartime wanderings of his family from Warsaw to the Middle East and England. The analysis of the text was focused on those elements that indicate the moments of shaping the young poet’s identity. The considerations draw attention to the strong biographical element that shapes the structure of the work. Not only the restrained depiction of the wartime wandering and postwar attempts to settle in a foreign country, but above all the ways of self-creation are subject to a detailed review. Within these contexts, Scenes from a Disturbed Childhood can be read as an important text complementing the author’s literary œuvre.Artykuł jest próbą omówienia wspomnień zatytułowanych Fragmenty niespokojnego dzieciństwa polskiego poety emigracyjnego Adama Czerniawskiego wydanych w języku polskim w roku 1995. Utwór dotyczy wczesnego etapu życia przyszłego twórcy, naznaczonego wojenną tułaczką rodziny od Warszawy po Bliski Wschód i Anglię. Analiza tekstu została ukierunkowana na te elementy, które wskazują na momenty kształtowania się tożsamości młodego pisarza. W rozważaniach zwrócono uwagę na silny pierwiastek biograficzny, któremu została podporządkowana kompozycja utworu. Szczegółowemu oglądowi poddano nie tylko powściągliwość opisu wojennej wędrówki i powojennych prób zakotwiczenia na obczyźnie, ale przede wszystkim sposoby autokreacji. W zarysowanych płaszczyznach problemowych Fragmenty niespokojnego dzieciństwa można odczytywać jako ważny tekst uzupełniający twórczość literacką autora Widoku Delft
Wartości w polskim i ukraińskim językowym obrazie kwiatów
No full textThe relationship between language and values has long attracted the attention of linguists, yet the issue of values within the linguistic image of flowers on the material of Polish and Ukrainian has not yet been analysed. The stereotypical features of flowers in Polish language and culture have been studied by a team of ethnolinguists headed by Professor Jerzy Bartminski, resulting in part 3 (Kwiaty [Flowers]) of volume 2 (Rośliny [Plants]) of the Słownik stereotypów i symboli ludowych [Dictionary of Folk Stereotypes and Symbols]. In Ukrainian, on the other hand, the stereotypical features of flowers were described by Vitalii Žajvoronok in the dictionary Znaky ukrajins’koji etnokul’tury. The author examines the manifestations of valuing at the level of linguistic categorisation of the flower and the recognition of individual plants as flowers, as well as at the level of metaphorisation and connotation of various phenomena, objects, man himself, his life, etc. presented in Polish and Ukrainian. In both languages, the flower itself is the value, while its parts (petals, heads) acquire axiological connotations. Flowers present positive members of axiological oppositions: life – death, top – down, beauty – ugliness, honesty (virginity) – falsehood (lying), sacrum – profanum, brightness – darkness, youth – age, etc. The second, negative member of these oppositions is the flower. The second, negative segment of these oppositions is verbalised in the linguistic image of flowers by the absence / displacement / change of the positive segment, i.e. the absence of the flower / its parts / its inversion on the up – down axis.Relacje między językiem i wartościami od dawna przyciągają uwagę językoznawców, mimo to zagadnienie wartościowania w ramach językowego obrazu kwiatów na materiale języka polskiego i ukraińskiego nie było dotychczas przedmiotem analizy. Stereotypowe cechy kwiatów w polskim języku i polskiej kulturze zostały zbadane przez zespół etnolingwistów na czele z prof. Jerzym Bartmińskim, czego rezultatem jest część 3 (Kwiaty) tomu 2 (Rośliny) Słownika stereotypów i symboli ludowych. Z kolei w języku ukraińskim stereotypowe cechy kwiatów były opisywane przez Vitaliia Žajvoronka w słowniku Znaky ukrajins’koji etnokul’tury. Autorka bada przejawy wartościowania na poziomie językowej kategoryzacji kwiatu i ujmowania poszczególnych roślin jako kwiatów, a także na poziomie metaforyzacji i konotacji różnych zjawisk, przedmiotów, samego człowieka, jego życia itd., prezentowane w języku polskim i ukraińskim. W obu językach wartością jest sam kwiat, a konotacji aksjologicznych nabierają jego części (płatki, głowy). Kwiaty prezentują dodatnie człony opozycji aksjologicznych: życie – śmierć, góra – dół, piękno – brzydota, uczciwość (dziewictwo) – fałsz (kłamstwo), sacrum – profanum, jasność – ciemność, młodość – starość itd. Drugi, ujemny człon tych opozycji jest werbalizowany w językowym obrazie kwiatów poprzez brak / przesunięcie / zmianę członu dodatniego, czyli brak kwiatu lub jego części, odwrócenie na osi góra – dół
Czym była, czym jest i czym powinna być filologia?
No full textDefining academic disciplines as “existential-institutional practices with a high rate of persuasion and an equally high rate of accidentality”, the author reflects on the universality of the claims of literary disciplines and concludes that they can only acquire legitimization in the modern world through their development of two basic, albeit undervalued, skills: argumentation and persuasion. Thus, he puts forward the thesis that the turn from logic to rhetoric, especially from dialectic to elocution, or from expertise in thinking (about the world) to expertise in the study of language (text), has had a disastrous impact on the study of texts. At the same time, he reserves philology for fields that have already been developed, primarily textology, while allocating hermeneutics (interpretation) and poetics (analysis) to literary studies, in accordance with the modern division invented by German philologists in the early 19th century.Definiując dyscypliny akademickie jako „egzystencjalno-instytucjonalne praktyki o dużym współczynniku perswazyjności i równie dużym współczynniku przypadkowości”, autor zastanawia się nad uniwersalnością roszczeń dyscyplin literaturoznawczych i dochodzi do wniosku, że jedyną płaszczyzną ich legitymizacji w świecie współczesnym jest wypracowywanie przez nie dwóch podstawowych, choć niedowartościowanych umiejętności: argumentacji i perswazji. Tym samym stawia tezę, że katastrofalne skutki przyniósł badaniom nad tekstami zwrot od logiki do retoryki, szczególnie od dialektyki do elokucji, czyli od wprawy w myśleniu (o świecie) do wprawy w badaniu języka (tekstu). Jednocześnie rezerwuje dla filologii pola już zagospodarowane – głównie tekstologię – literaturoznawstwu zaś oddając hermeneutykę (interpretacja) i poetykę (analiza), zgodnie z nowoczesnym podziałem wynalezionym przez niemieckich filologów na początku XIX wieku