Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Not a member yet
15345 research outputs found
Sort by
Między nazwą sekwatywną a ekspresywizmem – przypadek XVI-wiecznego szwermera
Get PDFThis article is devoted to the lexeme szwermer, which is a Polonized form of the German noun Schwärmer, attested in various Polish-language texts of a religious nature written in the 16th century (including the postille of M. Luther). The aim of the article is to determine the meaning of the lexeme szwermer in this period and to try to answer the question whether this noun should be considered an example of a sequative name (names of believers and followers of religions and sects, identifying or non-identifying) or of expressivism (expressive appellative names of people). The considerations were based on a lexical-semantic analysis taking into account the frequency and textual extension of the lexeme. The analysis of the noun szwermer showed that in the 16th century literature it was an expressivism with a negatively evaluative function, the closest Polish equivalent of which was the noun wartołeb. Due to the origin of the lexeme, the need for comparative research was also indicated to complement the presented conclusions.Niniejszy artykuł jest poświęcony leksemowi szwermer, będącemu spolszczoną postacią niemieckiego rzeczownika Schwärmer, poświadczonemu w różnorodnych polskojęzycznych tekstach o charakterze religijnym powstałych w XVI w. (w tym w postylli Marcina Lutra). Celem podjętym w artykule jest ustalenie znaczenia leksemu szwermer w tym okresie i próba odpowiedzi na pytanie o to, czy rzeczownik ten należy uznać za przykład nazwy sekwatywnej (nazwy zwolenników i wyznawców religii i sekt, identyfikujące bądź nieidentyfikujące), czy ekspresywizmu (ekspresywne apelatywne nazwy osób). Rozważania oparto na analizie leksykalno-semantycznej z uwzględnieniem frekwencji i ekstensji tekstowej leksemu. Przeprowadzona analiza rzeczownika szwermer wykazała, że w piśmiennictwie XVI w. był to ekspresywizm o funkcji negatywnie wartościującej, którego najbliższym polskim ekwiwalentem był rzeczownik wartołeb. Ze względu na pochodzenie leksemu wskazano także na konieczność przeprowadzenia badań komparatystycznych, które będą uzupełnieniem przedstawionych wniosków
Русское литературное пространство после 24 февраля 2022 года: «отмена» или «самоотмена»?
Get PDFThe article explores the influence of geopolitical events on the perception of Russian literature following Russia’s fullscale invasion of Ukraine in February 2022. It delves into the evolving reception of Russian literature, highlighting thephenomena of its “cancellation” and “self-cancellation” — dynamics rooted both in the Russian cultural landscape andthe self-reflection of Russian émigré writers. The author argues for characterizing Russian literature’s (self)image as a refracted image, shaped by feedback loops and recursive (self)perception. Additionally, the article examines the primary mechanisms for selecting representatives and texts of contemporary Russian literature, which hinge on their acceptability or unacceptability within specific contexts.Artykuł bada wpływ wydarzeń geopolitycznych na percepcję literatury rosyjskiej po rozpoczęciu pełnej inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 roku. Analiza zmian w pozycji recepcyjnej literatury rosyjskiej koncentruje się na zjawiskach jej „unieważnienia”, a także „samounieważnienia”, związanych z procesami zachodzącymi w samym rosyjskim środowisku kulturowym oraz w autorefleksji rosyjskich pisarzy emigracyjnych. Przedstawiono argumenty na rzecz scharakteryzowania (samo)obrazu literatury rosyjskiej jako obrazu załamanego, który powstaje w wyniku pętli sprzężenia zwrotnego i rekurencyjnego (samo)postrzegania literatury rosyjskiej. Rozważane są również główne mechanizmy selekcji przedstawicieli i tekstów współczesnej literatury rosyjskiej, które opierają się na opozycji ich akceptowalności/nieakceptowalności w określonym kontekście.В статье рассматривается воздействие геополитических событий на восприятие русской литературы после начала полномасштабного вторжения России в Украину в феврале 2022 года. В анализе изменений рецептивной позиции русской литературы акцент делается на феномены ее «отмены», а также «самоотмены», связанной с процессами внутри самой российской культурной среды и в саморефлексии российских эмигрантских писателей. Приводятся аргументы в пользу характеристики (само)образа русской литературы как преломленного (refracted) образа, который формируется в результате работы «петель обратной связи» (feedback loops) и рекурсивного (само)восприятия русской литературы. Также рассматриваются основные механизмы селекции представителей и текстов современной русской литературы, в основе которых видится оппозиция их приемлемости/неприемлемости в конкретном контексте
Торжество уязвленного самолюбия: Захар Прилепин о войне в Украине (на материале публицистического сборника "Координата Z")
No full textThis article is an experimental analysis of the journalism book Координата Z (Coordinate Z) written by the controversial Russian writer Zakhar Prilepin and published in 2023. Here, the author, who is also a participant in the Russian invasion of Ukraine presents his understanding of the current reality. The analysis conducted pays particular attention to Prilepin’s perception of modern Ukraine and Ukrainian language, the reasons for the outbreak of full-scale war, as well as the opposition “Self–Other” promoted in the book, the Russia’s military goals, and the writer’s ideas about the post-war future of both countries. The above analysis allows us to understand the worldview, aspirations and goals of one of the leading proponents of the invasive “special military operation” announced by President Putin on February 24, 2022Niniejszy artykuł jest probą analizy książki publicystycznej Współrzędne Z autorstwa znanego, kontrowersyjnego rosyjskiego pisarza Zachara Prilepina, wydanej wiosną 2023 roku. Autor, a zarazem uczestnik rosyjskiej inwazji w Ukrainie przedstawia w niej własne rozumienie obecnej rzeczywistości. W przeprowadzonej analizie szczególną uwagę zwrócono się na postrzeganie przez Prilepina współczesnej Ukrainy i języka ukraińskiego, wskazywane przezeń przyczyny wybuchu wojny, a także lansowaną w książce opozycję „swoi – inni”, cele militarne Rosji oraz wyobrażenia pisarza o powojenną przyszłości obu państw. Powyższa analiza pozwala zrozumieć światopogląd, dążenia oraz cele jednego z czołowych zwolenników inwazyjnej „specjalnej operacji wojskowej” rozpoczętej przez prezydenta Putina 24 lutego 2022 roku.Данная статья представляет собой попытку анализа публицистической книги Координата Z, написанной известным, противоречивым российским писателем Захаром Прилепиным и опубликованной весной 2023 года. В ней автор, являющийся одновременно участником российского вторжения в Украину, излагает своё понимание происходящего. Особое внимание в анализе уделяется восприятию Прилепиным современной Украины и украинского языка, причинам начала полномасштабной войны, а также используемой в книге оппозиции «свои – чужие», военным целям России и представлениям писателя о послевоенном будущем обеих стран. Проведённый анализ позволит понять мировоззрение, чаяния и цели одного из ведущих сторонников захватнической «специальной военной операции», начатой президентом Путиным 24 февраля 2022 года
Пограничье ритуалов в языковой номинации растений (народные названия на польском, русском и украинском языках)
No full textThe traditional folk festival of the Slavs, celebrated during the summer solstice, is Midsummer Night, also called Kupala Night, sobótka, palinocka, kupalnocka, etc. in various areas of Slavic lands. Researchers maintain that it was originally a pagan festival, which over time was adapted through inculturation by Christianity and linked to the figure of St John the Baptist. According to Slavic mythology, the celebration of this unusual night was accompanied by folk rites and rituals, combining pagan and Christian elements and linked to the natural world. Plants, especially herbs, were an inseparable element of these, which was reflected in the linguistic nomination. The topic is presented on the example of folk names of selected herbal plant species in Polish, Russian and Ukrainian.Tradycyjnym ludowym świętem Słowian, obchodzonym podczas letniego przesilenia Słońca, jest noc świętojańska, na różnych obszarach Słowiańszczyzny nazywana również nocą Kupały, sobótką, palinocką, kupalnocką i in. Badacze utrzymują, że pierwotnie było to święto pogańskie, które z czasem zostało zaadaptowane na drodze inkulturacji przez chrześcijaństwo i powiązane z postacią św. Jana Chrzciciela. Zgodnie z mitologią słowiańską obchodom tej niezwykłej nocy towarzyszyły ludowe obrzędy i rytuały, łączące elementy pogańskie i chrześcijańskie oraz związane ze światem przyrody. Nieodłącznym ich elementem były rośliny, a zwłaszcza zioła, co znalazło odzwierciedlenie w nominacji językowej. Temat został przedstawiony na przykładzie ludowych nazw wybranych gatunków roślin zielarskich w językach polskim, rosyjskim i ukraińskim.Традиционный народный праздник славян, отмечаемый в период летнего солнцестояния ‒ это ночь накануне праздника рождества Иоанна Крестителя, в различных областях славянских земель именуаемая также Купальской ночью (ночью Купалы, Ивановой ночью), соботкой, палиноцкой, купалноцкой и т.д. Исследователи утверждают, что изначально это был языческий праздник, который со временем был адаптирован инкультурации христианством и связан с фигурой святого Иоанна Крестителя. По славянской мифологии, празднование этой исключительной ночи сопровождалось народными обрядами и ритуалами, сочетавшими в себе языческие и христианские элементы и связанными с миром природы. Растения, особенно лекарственные травы, были их неотъемлемой частью, что нашло отражение в языковой номинации. Тема представлена на примере народных названий отдельных видов растений на польском, русском и украинском языках
Отчество как элемент национально-религиозной идентичности в России
No full textThis article addresses the topic of patronymics in the Russian language. It considers the trends that are affecting the increasingly impoverished use of patronymics in everyday communication, mass media and business communication. Some grassroots movements are attempting to replace it in certain instances with matronym. Those who advocate for the continued use of patronymics cite the Russian government and the Orthodox Church as defenders of this practice. They argue that patronymics reflect the distinct identity of the Russian people and their unique cultural and religious heritage. The use of patronymics is seen as a manifestation of the Russian national and religious social consciousness.Niniejszy artykuł podejmuje temat patronimikum w języku rosyjskim. Rozważania dotyczą trendów, które wpływają na coraz uboższe jego użycie w komunikacji codziennej, w massmediach i komunikacji biznesowej. Ruchy oddolne, próbują zastąpić go w niektórych przypadkach matronimem. W obronie patronimikum stoi rząd rosyjski, realizujący swoją politykę językową i Cerkiew prawosławna. Odwołując się do wyjątkowości narodu rosyjskiego i jego specjalnej misji, wskazują, że patronimikum jest odzwierciedleniem rosyjskiej narodowej i religijnej świadomości społecznej.В настоящей статье затрагивается тема отчества в русском языке. Рассматриваются тенденции, влияющие на все более редкое его использование в повседневном общении, СМИ и деловом общении. Низовые движения, пытаются заменить его в некоторых случаях на матроним. В защиту отчества выступают российское правительство, реализующее свою языковую политику, и православная церковь. Ссылаясь на уникальность русского народа и его особую миссию, они отмечают, что отчество — это отражение русского национального и религиозного общественного сознания
Zjawisko wypalenia psychicznego wśród dzieci i młodzieży jako konsekwencja dorastania w cywilizacji narcyzmu i kultu ciała
Get PDFThe article aims to understand the phenomenon of psychological burnout among children and adolescents in the context of cultural pressure for an ideal body. This pressure is intensified, among others, through social media messages, leading to body image frustration and health problems among adolescents. Therefore, the main research problem of this article is the question of how the cultural imperative of an ideal body becomes a potential factor of psychological burnout among children and adolescents. The article uses a hermeneutical content analysis of the literature, research, and statistical data relating to the phenomenon. The implications for pedagogical practice indicate the need to implement psychoeducational and preventive interactions in the critical reception of cultural and media messages relating to body image and body care.Celem artykułu jest zrozumienie zjawiska psychicznego wypalenia wśród dzieci i młodzieży w kontekście kulturowej presji idealnego ciała. Presja ta jest potęgowana m.in. za pośrednictwem przekazów obecnych w mediach społecznościowych, stając się przyczyną frustracji związanej z wizerunkiem ciała oraz problemów zdrowotnych dorastających. W związku z tym głównym problemem badawczym niniejszego artykułu jestpytanie o to, w jaki sposób kulturowy imperatyw idealnego ciała staje się potencjalnym czynnikiem psychicznego wypalenia wśród dzieci i młodzieży. W artykule zastosowano hermeneutyczną analizę treści literatury przedmiotu, badań oraz danych statystycznych odnoszących się do analizowanego zjawiska. W implikacjach dla praktyki pedagogicznej wskazano na konieczność wdrażania oddziaływań psychoedukacyjnych oraz profilaktycznych w zakresie krytycznego odbioru przekazów kulturowych i medialnych odnoszących się do wizerunku ciała i dbałości o ciało