Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Not a member yet
15345 research outputs found
Sort by
DESTRUKCJA RODZINY W KONTEKŚCIE METOD SZTUCZNEGO ZAPŁODNIENIA
No full textThe lack of full awareness of artificial procreation methods and the easy access to them through current infertility “treatment” programmes is causing unimaginable destruction of the most basic social cell: the family. Therefore, in order to realise the extent of the aforementioned destructive impact of these methods, the article shows their consequences in a psychological-moral perspective, which are: “mutilation of love” through the denial of the place that rightfully belongs to the child, the destruction of motherhood and the destruction of fatherhood.Brak pełnej świadomości na temat metod sztucznej prokreacji oraz łatwy dostęp do nich za sprawą aktualnych programów „leczenia” niepłodności powodują niewyobrażalną destrukcję najbardziej podstawowej komórki społecznej, jaką jest rodzina. Dlatego, aby uzmysłowić zakres destrukcyjnego wpływu tych metod, w artykule ukazano ich konsekwencje w perspektywie psychologiczno-moralnej, którymi są: „okaleczenie miłości” przez odmowę miejsca należnego dziecku, destrukcja macierzyństwa i destrukcja ojcostwa
Ciekawość i odwaga. Kobiece podróże do Orientu
No full textDespite the social restrictions of their era, women had been travelling and exploring the Middle East and Asia since the 18th century, combining their passion for knowledge with a desire for independence. Among them were Gertrude Bell, a researcher and diplomat who played an important role in the creation of the state of Iraq; Lady Mary Wortley Montagu, a researcher of the Orient who broke stereotypes about Eastern women; and Annemarie Schwarzenbach, a 20th-century writer and traveller who made travelling a form of personal salvation. The article shows how travel became an act of courage, emancipation, and creative expression for women, and how their accounts became a valuable testimony to the meeting of cultures and a source of inspiration for future generations.Kobiety, wbrew społecznym ograniczeniom swojej epoki, już od XVIII wieku podróżowały i odkrywały Bliski Wschód i Azję, łącząc pasję poznawczą z pragnieniem niezależności. Wśród nich znalazły się m.in. Gertrude Bell – badaczka i dyplomatka, która odegrała ważną rolę w tworzeniu państwa Irak, lady Mary Wortley Montagu – badaczka Orientu, przełamująca stereotypy o kobietach Wschodu, oraz Annemarie Schwarzenbach – XX-wieczna pisarka i podróżniczka, która uczyniła z drogi formę osobistego ocalenia. Artykuł ukazuje, jak podróże stały się dla kobiet aktem odwagi, emancypacji i twórczej ekspresji, a ich relacje – cennym świadectwem spotkania kultur i źródłem inspiracji dla kolejnych pokoleń
Twórczość Stefana Grabińskiego – rozpoznania recepcyjne i glottodydaktyczne
No full textThe article explores the works of Stefan Grabiński, regarded as one of the leading representatives of Polish horror and fantasy fiction, along two parallel lines. On the one hand, it analyses the reception of Grabiński’s prose – its critical appraisal, intertextual connections with various cultural texts, and the context of cultural transfer through translations of his works into foreign languages. On the other hand, the article examines Grabiński’s œuvre in terms of its glottodidactic potential. The discussion is grounded in the belief that introducing texts by a writer who addresses universal themes into the teaching of Polish as a foreign language – while highlighting the significance of his literary heritage – can enhance the author’s international recognition and simultaneously support the development of learners’ linguistic and intercultural competences. The study employs textual analysis as well as qualitative and quantitative research methods, which made it possible to identify the key narrative elements in Grabiński’s short stories and to assess the reception of his work both in Poland and abroad. The article further proposes the use of Grabiński’s short story Problemat Czelawy [The Czelawa Problem] as glottodidactic material for developing linguistic and mediatory skills through the use of artificial intelligence (AI) tools. This study forms part of a broader inquiry into the reception of Polish literature worldwide and its role in teaching Polish language, literature, and culture to foreign audiences.Zagadnienie twórczości Stefana Grabińskiego, uznawanego za jednego z czołowych przedstawicieli polskiej fantastyki grozy, jest podejmowane w artykule dwutorowo. Z jednej strony analizie podlega recepcja prozy Grabińskiego (jej odbiór przez krytyków oraz jej intertekstualność), jak również kontekst transferu kulturowego w postaci tłumaczeń jego dzieł na języki obce. Z drugiej strony twórczość Grabińskiego poddano oglądowi pod względem potencjału glottodydaktycznego. Rozważaniom towarzyszy przekonanie, że wprowadzenie do glottodydaktyki polonistycznej tekstów pisarza podejmującego wątki uniwersalne, przy podkreśleniu znaczenia jego literackiego dziedzictwa, z pewnością wpłynie na większą jego rozpoznawalność wśród czytelników zagranicznych oraz przyczyni się do rozwoju ich kompetencji lingwistycznych i interkulturowych. W badaniach zastosowano metodologię analizy tekstu oraz badania jakościowe i ilościowe, które pozwoliły na identyfikację najważniejszych elementów narracyjnych opowiadań Grabińskiego oraz na ocenę recepcji jego twórczości w Polsce i poza jej granicami. Celem artykułu jest zaproponowanie noweli Problemat Czelawy Grabińskiego jako materiału glottodydaktycznego kształcącego sprawności językowe oraz mediacyjne przy zastosowaniu narzędzi sztucznej inteligencji (AI). Tekst wpisuje się w szersze studia nad recepcją literatury polskiej w świecie oraz jej rolą w nauczaniu języka polskiego jako obcego, literatury oraz kultury polskiej wśród odbiorców zagranicznych
Противодействие домашнему насилию. Защита жертв-людей и жертв-животных
Get PDFVictims of domestic violence are not only human beings, but also companion animals, and research confirms a close relationship between violence experienced by women and children, who constitute the majority of victims of domestic violence by a partner or other family member, and violence against companion animals. Violence against animals can be a tool of psychological violence against human victims, and, at the same time, can be an important estimated risk indicator against a human victim. The article presents particular de lege ferenda conclusions, namely, legislative postulates showing how the Polish legal system should be supplemented with the protection of animal victims, as well as the position of the Polish government on these postulates. An attempt will also be presented to include the problem of violence against companion animals and the rights of those affected by domestic violence – caregivers or guardians of animals, in the regulations created at the EU level, within the framework of the draft directive on combating violence against women and domestic violence, which is being processed during the term of office of 2019–2024 EU bodies.Ofiarami przemocy domowej są nie tylko ludzie, ale także zwierzęta domowe, a badania potwierdzają ścisły związek pomiędzy przemocą doświadczaną przez kobiety i dzieci, stanowiące większość ofiar przemocy w rodzinie ze strony partnera lub innego członka rodziny, a przemocą wobec zwierząt domowych. Przemoc wobec zwierząt może przy tym stanowić narzędzie przemocy psychicznej wobec ofiar-ludzi, a jednocześnie może być istotnym wskaźnikiem szacowania ryzyka wobec ludzkiej ofiary. W artykule prezentowane są konkretne wnioski de lege ferenda, postulaty pokazujące, w jaki sposób system prawa polskiego należy uzupełnić o ochronę ofiar-zwierząt, jak również stanowisko polskiego rządu w sprawie tych postulatów. Przedstawiona zostanie również próba uwzględnienia problemu przemocy wobec zwierząt domowych i praw osób dotkniętych przemocą w rodzinie – opiekunek lub opiekunów zwierząt domowych, w regulacjach tworzonych na szczeblu unijnym, w ramach projektu dyrektywy w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, procedowanego w kadencji organów unijnych 2019-2024.Жертвами домашнего насилия являются не только люди, но и домашние животные, а исследования подтверждают тесную связь между насилием, которому подвергаются женщины и дети, составляющие большинство жертв домашнего насилия со стороны партнера или другого члена семьи, и жестоким обращением с домашними животными. Насилие над животными может при этом являться инструментом психологического насилия по отношению к жертвам-людям, а также ключевым индикатором оценки риска для человеческой жертвы. В статье представлены конкретные предложения de lege ferenda, т. е. законодательные инициативы, направленные на дополнение правовой системы Польши положениями о защите жертв-животных. Также анализируется позиция польского правительства предыдущего и нынешнего созывов по этим инициативам. Представлена попытка учета проблемы насилия над домашними животными и прав лиц, подвергшихся насилию в семье – опекунов домашних животных – в контексте разработки нормативных актов на уровне ЕС. Данный вопрос обсуждается в рамках проекта директивы по борьбе с насилием в отношении женщин и домашним насилием, рассмотренной и принятой в течение срока полномочий органов ЕС в 2019–2024 годах
«Инструктор по дрессировке собак – это не специализированный механик VAB (бронированной машины переднего края)!» Быть в тандеме человек–собака, проводящим поиск по различным запаховым следам во французской армии
Get PDFThis study aims to investigate the relationships and interactions within French military human–canine teams conducting olfactory searches. A thematic content analysis has been carried out based on 16 interviews with handlers from the French Army. Three themes are presented, focusing on 1) canine handler, a distinct specialty; 2) missions, as the real-world for the military canine team; 3) training dogs. The relationships and interactions between humans and dogs within canine teams are partly shaped by the context of the missions, by the military institution, as well as by the particularities of dyad members. Degraded environments, risks, and death are essential determinants in the preparation and implementation of canine teams, as well as in the relationships established within the partnership.Celem badania jest poznanie relacji i interakcji pomiędzy francuskimi wojskowymi zespołami ludzi i psów prowadzącymi poszukiwania węchowe. Analizę tematyczną treści przeprowadzono na podstawie 16 wywiadów z opiekunami armii francuskiej. Skupiono się na trzech wątkach 1) obsłudze psów, odrębnej specjalności; 2) misji - świecie rzeczywistym dla wojskowej drużyny psów; 3) szkoleniu psów. Relacje i interakcje między ludźmi i psami w psich zespołach są częściowo kształtowane przez kontekst misji, instytucję wojskową, a także specyfikę członków diady. Zdegradowane środowisko, ryzyko i śmierć to istotne czynniki warunkujące przygotowanie i wdrażanie zespołów psów, a także relacje nawiązywane w ramach partnerstwa.Цель исследований – изучить характер отношений и взаимодействий во французских военных кинологических расчетах (тандемах человек–собака), проводящих поиск по различным запаховым следам. Тематический анализ содержания был проведен на основе 16 интервью с кинологами французской армии. Внимание было сосредоточено на трех темах: 1) работа с собаками как отдельная специальность; 2) миссия как реальная среда для кинологического расчета; 3) дрессировка собак. Отношения и взаимодействия между людьми и собаками в кинологических расчетах частично определяются контекстом миссии, военным учреждением, а также особенностями участников диады. Неблагоприятные условия, в которых приходится действовать, риски и угроза жизни являются важными факторами, обуславливающими подготовку и эффективное применение кинологических расчетов, а также отношения между человеком и собакой
Бездомность собак в Польше, Нидерландах и Италии в сравнительном анализе
Get PDFThe text presents a comparative analysis of the situation of homeless dogs in three selected countries: Poland, Italy and the Netherlands. The aim of the article is to analyze the situation of the homeless in relation to the cultural specificity of a given country. Such an analysis is intended to enable the identification of factors that may help reduce animal homelessness, which is a problem not only for animal welfare, but also for human well-being. Homeless animals are exposed to diseases, death in traffic accidents, lack of food, and unfriendly attitudes from people. In turn, for people, stray dogs pose a risk of bites, the spread of zoonoses, and the need to implement programs financed from public funds and aimed at reducing animal homelessness. The biggest challenge in this situation is ensuring the well-being of animals – is staying in a shelter all their life better than being homeless? In the Netherlands the problem of homeless animals does not exist (they are all caught, placed in shelters and given to adoption) while in Poland there are few free-roaming animals, but there is a huge problem of overcrowded shelters where animals are locked up for life. Italy has free-roaming strays and shelter animals. Comparing the situation of these three countries makes it possible to replicate good practices in preventing animal homelessness.Tekst prezentuje porównawczą analizę sytuacji psów bezdomnych w trzech wybranych krajach: Polsce, Włoszech i Holandii. Celem artykułu jest przeanalizowanie sytuacji bezdomnych w relacji do specyfiki kulturowej danego kraju. Taka analiza ma pomóc zidentyfikować czynniki, jakie mogą pomagać w ograniczaniu zjawiska bezdomności zwierząt, które jest problemem nie tylko ze względu na dobrostan zwierząt, ale też ze względu na dobrostan ludzi. Zwierzęta bezdomne są narażone na choroby, śmierć w wypadkach komunikacyjnych, brak pożywienia, a także na nieżyczliwe podejście ze strony ludzi. Z kolei dla ludzi bezdomne psy generują zagrożenie pogryzieniami, rozprzestrzenianie się zoonoz, konieczność realizowania programów opłacanych ze środków publicznych, a mających na celu ograniczanie bezdomności zwierząt. Największym wyzwaniem w tej sytuacji jest zapewnienie dobrostanu zwierzętom – czy pozostawanie przez całe życie w schronisku jest dla zwierząt lepsze niż bytowanie jako zwierzę bezdomne? Holandia nie ma problemu bezdomnych zwierząt (wszystkie są wyłapywane, umieszczane w schroniskach i przekazywane do adopcji), w Polsce występują nieliczne zwierzęta wolno bytujące, ale jest potężny problem przepełnionych schronisk, w których zwierzęta są zamykane na całe życie. Włochy mają zwierzęta bezdomne wolno bytujące i schroniskowe. Porównanie sytuacji tych trzech krajów umożliwia powielenie dobrych praktyk w zapobieganiu bezdomności zwierząt.В статье проводится сравнительный анализ ситуации с бездомными собаками в трех выбранных странах: Польше, Италии и Нидерландах. Цель работы – проанализировать проблему бездомных животных в культурном контексте каждой страны. Такое исследование позволяет выявить факторы, способствующие снижению уровня бездомности среди собак, что является важным как для благополучия животных, так и для благополучия людей. Бездомные животные подвержены заболеваниям, гибели в результате дорожно-транспортных происшествий, нехватке пищи, а также враждебному отношению со стороны людей. В свою очередь, бездомные собаки представляют угрозу для человека – они могут кусаться, распространять зоонозы, а также требуют от людей реализации программ, финансируемых государственными средствами и направленных на сокращение числа бездомных животных. Главным вызовом в данной ситуации является обеспечение благополучия собак – что для них лучше: пожизненное содержание в приюте или свободная жизнь на улице без присмотра? В Нидерландах проблема бездомных собак отсутствует – все животные отлавливаются, помещаются в приюты и затем передаются в новые семьи. В Польше число свободно живущих собак невелико, но основную проблему составляют переполненные приюты, в которых животные вынуждены проводить всю жизнь. В Италии бездомные собаки могут либо свободно жить, либо находиться в приютах. Сравнение ситуации в этих трех странах позволяет выявить и распространить лучшие практики, направленные на предотвращение бездомности собак
«Пусть шествует […]. Пусть летит […]. Пусть будет […].» Пчелы и другие насекомые в поэзии и прозе Малгожаты Лебды
Get PDFIn Małgorzata Lebda’s works, bees and other insects play a pivotal role as carriers of relational meanings and as a symbolic space where human and animal worlds converge. Drawing on her experiences growing up in a beekeeping family and her close relationship with her father, Lebda constructs a literary vision centered on the interdependence of human and non-human beings. Bees in her poetry and prose serve not only as metaphors for communal life but also embody harmony and collaboration within an ecosystem encompassing all life forms. The interactions between her characters and bees reveal deeper truths about human existence: its fragility, the need for care, and shared responsibility toward the natural world. Thus, insects stand as a testament to the unity of life and emphasize the necessity of recognizing the interconnectedness binding humanity to its environment.W twórczości Małgorzaty Lebdy pszczoły i inne owady pełnią kluczową rolę jako nośniki znaczeń relacyjnych i symboliczna przestrzeń spotkania między światem ludzi a światem zwierząt. Autorka, czerpiąc inspirację z własnych doświadczeń dorastania w rodzinie pszczelarskiej oraz bliskiej relacji z ojcem, kreuje literacką wizję, w której centralnym tematem staje się współzależność istot ludzkich i pozaludzkich.Pszczoły w jej poezji i prozie są nie tylko metaforą życia wspólnotowego, ale także wyrazem harmonii i współpracy w ekosystemie, który obejmuje wszystkie formy życia. Relacja bohaterów literackich z pszczołami odzwierciedla głębsze prawdy o ludzkiej egzystencji: o kruchości, potrzebie troski i współodpowiedzialności za świat natury. Owady stają się świadectwem wspólnoty życia i przypomnieniem o konieczności uznania wzajemnych powiązań, które łączą człowieka z otaczającym go światem.В творчестве Малгожаты Лебды пчелы и другие насекомые играют ключевую роль как носители реляционных значений и как символическое пространство встречи человеческого и животного миров. Лебда, исходя из собственного опыта жизни в семье пчеловодов и близких отношений с отцом, создает художественную картину мира, в которой центральной темой становится взаимозависимость живых существ – как принадлежащихк человеческому роду, так и не принадлежащих ему. Пчелы в ее поэзии и прозе – не просто метафора коллективной жизни; они так-же демонстрируют гармоничное сосуществование и взаимодействие всех форм жизни в рамках единой экосистемы. Отношения между литературными персонажами и пчелами отражают более глубокую истину о человеческом существовании: о хрупкости, потребности в заботе и общей ответственности за мир природы. Насекомые служат свидетельством единства всего живого и напоминают о необходимости учитывать взаимосвязи между человеком и окружающим его миром
Przełom przełomów. Dwoistość jako centralna kategoria paradygmatyczna pedagogiki zorientowanej kulturowo w świetle studiów historyczno-teoretyczno-krytycznych Lecha Witkowskiego (Lech Witkowski: Przełom dwoistości w pedagogice polskiej - historia, teoria,
Get PDFReview of Lech Witkowski\u27s book: Przełom dwoistości w pedagogice polskiej - historia, teoria, krytyka. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2013.Recenzja książki Lecha Witkowskiego: Przełom dwoistości w pedagogice polskiej - historia, teoria, krytyka. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2013
Zakończenie listu w korespondencji z XVII i XVIII w. jako makroakt etykietalny
Get PDFThe subject of the article is the ending of letters in correspondence from the seventeenth and eighteenth centuries. The description uses a pragmalinguistic approach or, more precisely, a description from the perspective of speech acts and linguistic etiquette. The aim of the research is to present the ending of a letter as a kind of an etiquette macroact, which consists of individual microacts that carry out different communicative intentions. The source database consists of about 500 letters, written by 73 people of the noble estate. In the course of the analysis, it was shown that the end of a letter may consist of two types of microacts: (1) phatic acts with the function of farewell (announcements of the cessation of contact and symbolic farewells), (2) concomitant acts: expressive (positive evaluation of the correspondence partner, expression of feelings towards the addressee), declarative (placing oneself under the care of the addressee, offering services to the addressee, self-identification of the sender) and performative (requests). The multiplicity of intentions expressed in the conclusion of the letter results from the strategic nature of this fragment of the epistolary text. The intensification of interactivity and politeness serves to mitigate the negative impression caused by the end of contact on the part of the sender, and, at the same time, to design further positive interactions with the addressee.Przedmiotem artykułu uczyniono zakończenia listów w korespondencji z XVII i XVIII w. W opisie zastosowano podejście pragmalingwistyczne, ściślej – opis z perspektywy aktów mowy oraz etykiety językowej. Celem badań jest przedstawienie zakończenia listu jako swoistego makroaktu etykietalnego, na który składają się pojedyncze mikroakty, realizujące różne intencje komunikacyjne. Bazę źródłową stanowi ok. 500 listów, autorstwa 73 osób stanu szlacheckiego. W toku analizy wykazano, że na zakończenie listu mogą się składać dwa typy mikroaktów: (1) akty fatyczne o funkcji pożegnania (zapowiedzi wygaszenia kontaktu oraz pożegnania symboliczne), (2) akty współtowarzyszące: ekspresywne (dodatnie wartościowanie partnera korespondencji, wyrażanie uczuć względem adresata), deklaratywne (oddanie się pod opiekę adresata, ofiarowanie usług adresatowi, samoidentyfikacja nadawcy) oraz performatywne (prośby). Wielość intencji wyrażanych w zakończeniu listu wynika ze strategicznego charakteru tego fragmentu tekstu epistolarnego. Nasilenie interakcyjności i gry grzecznościowej służy złagodzeniu negatywnego wrażenia wywołanego zakończeniem kontaktu ze strony nadawcy, a jednocześnie zaprojektowaniu kolejnych pozytywnych interakcji z adresatem