Platforma czasopism naukowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Not a member yet
15345 research outputs found
Sort by
«1670» как «сериал нового типа» в русском переводе
No full textThe article discusses the Russian subtitles for the Polish comedy series 1670 (Netflix), considering it an example of a “new generation series.” The translation strategy is analyzed, with particular emphasis on the rendering of humour, intertextual references, and cultural elements. The author notes the higher reading speed of subtitles on streaming platforms compared to traditional media, which allows for less modification of the source text (text loss at approx. 9%). As the analysis shows, the series’ translator adopted a strategy of faithful cultural transfer, preserving Polish realities, names, and language games, while refraining from adaptation. This approach is suitable for active viewers who independently seek context online. On the one hand, it allows for preserving the original style and some of the humour; on the other hand, it carries the risk of local allusions being misunderstood and some linguistic-visual gags being lost. The article thus highlights the evolution of audiovisual translation in the context of new media and shifting reception practices.W artykule zostały omówione rosyjskie napisy do polskiego serialu komediowego 1670 (Netflix), uznając go za przykład „serialu nowego typu”. Analizie poddano strategię translatorską, ze szczególnym uwzględnieniem przekładu humoru, odniesień intertekstualnych i kulturowych. Autorka zwraca uwagę na wyższe niż w tradycyjnych mediach tempo odczytu napisów na platformach streamingowych, co umożliwia mniejszą ingerencję w tekst źródłowy (straty na poziomie ok. 9%). Jak wynika z przeprowadzonej analizy, tłumacz serialu przyjął strategię wiernego transferu kulturowego, zachowując polskie realia, nazwy i gry językowe, rezygnując z adaptacji. Podejście to jest adekwatne w przypadku aktywnego widza, który samodzielnie poszukuje kontekstów w przestrzeni internetowej. Z jednej strony pozwala to na zachowanie stylu oryginału i części humoru, z drugiej jednak niesie ryzyko niezrozumienia aluzji lokalnych oraz utraty niektórych gier językowo-wizualnych. Artykuł wskazuje tym samym na ewolucję przekładu audiowizualnego w kontekście nowych mediów i zmieniających się praktyk odbiorczych.В статье рассматриваются русские субтитры к польскому комедийному сериалу 1670 (Netflix), который является примером «сериала нового типа». Анализируется переводческая стратегия, с особым акцентом на передачу юмора, интертекстуальных и культурных отсылок. Автор обращает внимание на более высокую, чем в традиционных СМИ, скорость чтения субтитров на стриминговых платформах, что позволяет вносить меньше изменений в исходный текст (потери на уровне около 9%). Как показывает проведенный анализ, переводчик сериала применил стратегию точного культурного трансфера, сохраняя польские реалии, имена и языковые игры, отказываясь от адаптации. Этот подход адекватен в случае активного зрителя, который самостоятельно ищет контексты в интернет-пространстве. С одной стороны, это позволяет сохранить стиль оригинала и часть юмора, но, с другой стороны, несет риск непонимания локальных аллюзий и потери некоторых лингвовизуальных игр. Статья, таким образом, указывает на эволюцию аудиовизуального перевода в контексте новых медиа и изменяющихся практик восприятия
Дама на ресепшне: Рецензия на книгу Виолетты Гудковой "Михаил Булгаков, возмутитель спокойствия: Несоветский писатель советского времени". Новое литературное обозрение, Москва, 2025, 696 с.
No full textDorota Żywczak, Biskup krakowski Jan Grotowic (ok. 1280–1347), Księgarnia Akademicka, Kraków 2022, ss. 351
No full textBishop Jan Grotowic of Kraków (d. 1347)was one of the leading figures of the Polish episcopate during the reign of the last Piast rulers. This text reviews Dorota Żywczak’s 2022 biography of the bishop, offering a critical examination of several aspects of his life and career, including his efforts to restore the Kraków metropolitan see, the composition of his episcopal entourage, and certain minor inaccuracies in the interpretation of primary sources. At the same time, Żywczak’s work is acknowledged as a valuable contribution, addressing a notable gap in the scholarship on the medieval Polish episcopate.Biskup krakowski Jan Grotowic (zm. 1347) należał do wybitnych przedstawicieli episkopatu polskiego w okresie panowania ostatnich Piastów. Niniejszy tekst stanowi recenzję wydanej w 2022 roku biografii tego hierarchy pióra Doroty Żywczak. Odniesiono się w nim krytycznie do kilku wątków z życia i kariery Jana Grota, m.in. starań o przywrócenie metropolii krakowskiej, jego otoczenia i pewnych drobnych nieścisłości w interpretacji materiałów źródłowych. Doceniono jednak trud autorki, której praca wypełnia kolejną lukę w badaniach nad przedstawicielami episkopatu polskiego średniowiecza
Amérindiens – figures identitaires de la littérature canadienne-française et québécoise
No full textThe “ensauvagement” – a term coined by Voldřichová Beránková (2021) – that characterizes the ongoing transformation of Quebec literature due to both the intense interest of certain authors in Amerindian topics and the gradual assertiveness of Amerindian authors themselves can be traced back as far the earliest writings of the Nouvelle-France period (Marc Lescarbot, Relations des jésuites, etc.). “Savage” characters were appropriated by 19th- and 20th-century literature as identity figures, authenticating Quebec’s identity. Works by Antoine Gérin-Lajoie (Le Jeune Latour, 1844), Louis-Honoré Fréchette (Papineau, 1880), Jacques Ferron (Les Grands Soleils, 1958; Le Ciel de Québec, 1969) and Leonard Cohen (Beautiful Losers, 1967) follow this increasingly important thematic thread. The paper attempts to link this progression of aboriginal resurgences to the activation of identity models (Bouchard, 2001) over the history of literature, and to the transformation of poetics that converts Amerindians from secondary and minor figures into complex characters on the way to “ensauvagement” of Quebec literature.The “ensauvagement” – a term coined by Voldřichová Beránková (2021) – that characterizes the ongoing transformation of Quebec literature due to both the intense interest of certain authors in Amerindian topics and the gradual assertiveness of Amerindian authors themselves can be traced back as far the earliest writings of the Nouvelle-France period (Marc Lescarbot, Relations des jésuites, etc.). “Savage” characters were appropriated by 19th- and 20th-century literature as identity figures, authenticating Quebec’s identity. Works by Antoine Gérin-Lajoie (Le Jeune Latour, 1844), Louis-Honoré Fréchette (Papineau, 1880), Jacques Ferron (Les Grands Soleils, 1958; Le Ciel de Québec, 1969) and Leonard Cohen (Beautiful Losers, 1967) follow this increasingly important thematic thread. The paper attempts to link this progression of aboriginal resurgences to the activation of identity models (Bouchard, 2001) over the history of literature, and to the transformation of poetics that converts Amerindians from secondary and minor figures into complex characters on the way to “ensauvagement” of Quebec literature
Analiza semantyczno-frekwencyjna połączeń wyrazowych rzeczowników mężczyzna i kobieta z przymiotnikami prawdziwy/-a, typowy/-a, idealny/-a, przeciętny/-a, stuprocentowy/-a (na podstawie Narodowego Korpusu Języka Polskiego, wyszukiwarki korpusowej Monco PL oraz Korpusu Współczesnego Języka Polskiego)
No full textThe scholarly literature devotes considerable attention to the analysis of the image of men and women. Stereotypes related to masculinity and femininity are a subject of exploration across numerous disciplines – anthropology, sociology, psychology, and, importantly, linguistics. Socio-cultural transformations have long influenced research directions, prompting scholars to adopt more up-to-date perspectives on gender in language. One particularly interesting approach is to examine the issue through the lens of linguistic patterns used to speak about women and men, depending on the word combinations in which the relevant nouns appear. The aim of this article is to conduct a semantic and frequency analysis of the collocations of the nouns man and woman with the adjectives real, typical, ideal, average, and one-hundred-percent. The data were sourced from three corpora: the National Corpus of Polish (NKJP), the Monco PL monitoring corpus, and the Contemporary Polish Language Corpus (KWJP). The semantic analysis involved organizing dictionary definitions of the adjectives real, typical, ideal, average, and one-hundred-percent, and describing the semantic relationships among them. This was followed by a presentation of frequency data concerning the occurrence of the analyzed collocations. The research perspective includes an analysis of all language contexts, identifying the most frequent collocations, a description of linguistic ways of speaking about women and men, and reconstructing the linguistic image of women and men. The findings of this study can contribute valuable insights to cultural and corpus linguistics, as well as to gender studies in language.W literaturze przedmiotu sporo miejsca poświęcono analizie wizerunku mężczyzny i kobiety. Stereotypy dotyczące męskości i kobiecości stanowią pole eksploracji dla wielu dziedzin nauki – antropologii, socjologii, psychologii czy wreszcie lingwistyki. Przemiany społeczno-kulturowe wyznaczają od lat kierunki badań, wymuszając na naukowcach aktualniejsze spojrzenie na problematykę płci w języku. Niezwykle interesujące wydaje się ujęcie tej kwestii z punktu widzenia językowych sposobów mówienia o kobiecie czy mężczyźnie w zależności od tego, w jakich połączeniach wyrazowych występują badane rzeczowniki. Celem niniejszego artykułu jest analiza semantyczna i frekwencyjna połączeń wyrazowych rzeczowników mężczyzna i kobieta z przymiotnikami – prawdziwy/-a, typowy/-a, idealny/-a, przeciętny/-a, stuprocentowy/-a. Podstawę źródłową dla pozyskiwania (ekscerpcji) kolokacji stanowiły trzy korpusy: Narodowy Korpus Języka Polskiego (NKJP), korpus monitorujący Monco PL oraz Korpus Współczesnego Języka Polskiego (KWJP). Analiza semantyczna obejmowała uporządkowanie definicji słownikowych przymiotników prawdziwy, typowy, idealny, przeciętny, stuprocentowy oraz opis zachodzących między nimi relacji semantycznych. Kolejnym krokiem było przedstawienie danych frekwencyjnych dotyczących częstości występowania omawianych połączeń wyrazowych. Perspektywa badawcza obejmuje analizę wszystkich kontekstów językowych, zgromadzenie najczęstszych kolokacji, opis językowych sposobów mówienia o kobiecie i mężczyźnie, a także odtworzenie językowego obrazu kobiety i mężczyzny. Wnioski z przeprowadzonych badań mogą wnieść wiele ciekawych ustaleń do lingwistyki kulturowej i korpusowej oraz studiów nad problematyką płci w języku
Kilka uwag dotyczących przekładu na język rumuński powieści Józefa Mackiewicza Nie trzeba głośno mówić
No full textBased on the translation of the novel Nie trzeba głośno mówić [You Mustn’t Speak Aloud] by Józef Mackiewicz, whose action takes place during the Second World War, mainly in the eastern territories known in Polish as Kresy Wschodnie, the author of the article analyzes several terms that pose special challenges to the translator: Rzeczpospolita, Kresy, kresowość, krajowość. The very notion of Rzeczpospolita (Republic) is a paradox: the name of a republic for a state entity headed by a monarch. Behind this concept lies the Sarmatian myth, an essential component of Polish cultural history, without which the translator cannot penetrate the deeper layers of the narrative. The term Kresy cannot be rendered in Romanian by a single lexeme but only through periphrasis: Ținuturi de Margine or Ținuturi Răsăritene (Borderlands or Eastern Territories). It is not so much the name itself that is important, but rather its multinational and multicultural character, which is strongly reflected in the pages of the novel. In the second part of the article, the author also discusses the issue of historical and cultural transfer of certain terms that have long been integrated into the European lexicon but, in the Polish writer’s vision, undergo modifications: kraj, naród, rewolucja, historia. The article highlights the importance, for the translator, of knowing the cultural history of the country from which they are translating.Na podstawie przekładu powieści Nie trzeba głośno mówić Józefa Mackiewicza, której akcja rozgrywa się w okresie II wojny światowej, głównie na wschodnich terenach Rzeczypospolitej (Kresy Wschodnie), autor artykułu analizuje kilka terminów, które stanowią szczególne wyzwanie dla tłumacza: Rzeczpospolita, Kresy, kresowość, krajowość. Samo pojęcie Rzeczpospolita (Republika) jest paradoksem: nazwa republiki w odniesieniu do organizmu państwowego, na którego czele stoi monarcha. Wyrażenie to jest ściśle związane z mitem sarmackim – kluczowym elementem polskiej historii kulturowej, bez którego zrozumienia tłumacz nie jest w stanie przeniknąć głębszych warstw narracji. Termin Kresy nie może być oddany w języku rumuńskim za pomocą jednego leksemu, lecz jedynie poprzez peryfrazę: „Ținuturi de Margine” lub „Ținuturi Răsăritene” (Ziemie Przygraniczne lub Ziemie Wschodnie). Istotna jest nie tylko sama nazwa, ale przede wszystkim oddawany przez nią wielonarodowy i wielokulturowy charakter, który mocno wybrzmiewa na kartach powieści. Autor omawia także kwestię historyczno-kulturowego transferu niektórych terminów, które już dawno zadomowiły się w europejskim leksykonie, ale w ujęciu polskiego pisarza nabierają nowych znaczeń: kraj, naród, rewolucja, historia. Artykuł podkreśla znaczenie znajomości historii kulturowej kraju, z którego języka tłumacz dokonuje przekładu
Русский Политический перфоманс как монтаж аттракционов в дистопическом романе Евгения Замятина Мы
No full textThe following article discusses Yevgeny Zamyatin’s dystopian novel We (1920) which was examined with the use of interdisciplinary methodology combining the tools of performativity theory and semiotic analysis. In the dystopias that gained popularity in 20th-century Russian literature and have since occupied an important place in the literary process, the aesthetic aspect gives way to political and sociological concerns. This shift of literary dominant was initiated by Zamyatin’s novel whose publication coincided with the emergence of Sergei Eisenstein’s montage theory. The analysis of the dictator’s portrayal and various instruments of political performance allows the conclusion that Zamyatin to an alarming extent anticipated political theatricalization – the procedure that gained momentum in the subsequent decades of the 20th century.Przedmiotem artykułu jest dystopia My (1920) autorstwa Jewgienija Zamiatina, która została zbadana z wykorzystaniem podejścia interdyscyplinarnego, łączącego narzędzia teorii performatywności oraz analizy semiotycznej. W dystopiach, które zyskały popularność w literaturze rosyjskiej XX wieku i nadal zajmują istotne miejsce w procesie literackim, wymiar estetyczny dzieła ustępuje miejsca kwestiom politycznym i socjologicznym. Z tym przesunięciem dominanty utworu po raz pierwszy mieliśmy do czynienia właśnie w powieści Zamiatina, której wydanie zbiegło się z narodzinami teorii montażu, sformułowanej przez Siergieja Eisensteina. Analiza sposobu przedstawienia dyktatora oraz narzędzi politycznego performansu w powieści pozwala stwierdzić, że Zamiatin w dużej mierze antycypował teatralizację polityki – zabieg, który przybrał na sile w kolejnych dekadach XX wieku.Предметом исследования является дистопия Мы (1920) Евгения Замятина, которая рассматривается с помощью междисциплинарного подхода, сочетающего инструменты перформативной теории и семиотического анализа. В дистопиях, которые приобрели популярность в русской литературе XX века и до сих пор занимают важное место в литературном процессе, эстетическое измерение произведения уступает место политическим и социологическим вопросам. Впервые с этим смещением доминанты произведения мы имели дело именно в романе Замятина, публикация которого совпала с формированием теории монтажа, разработанной Сергеем Эйзенштейном. Анализ способа изображения в тексте диктатора и механизмов политического перформанса позволяет сделать вывод о том, что Замятин во многом предвосхитил театрализацию политики, набравшую силу в последующие десятилетия XX века
Александр Люсый, Цивилизация текстов: текстологическая концепция русской культуры, Центр гуманитарных инициатив, Москва–Санкт-Петербург 2022
No full textThe primary goal of the review of Alexander Lyusy’s monograph Цивилизация текстов: Текстологическая концепция русской культуры (2022, “Civilisation of Texts: A Textological Concept of Russian Culture”) is to highlight the distinctive features and innovative aspects of Lyusy’s work, which, for the first time, offers a systematic study of local texts not merely as regional phenomena, but also as key components of a unified cultural paradigm of Russia. The monograph combines historical, philosophical, and literary analyses, making it a valuable resource for a broad audience of scholars across the humanities.Proponowany artykuł jest recenzją monografii Aleksandra Liusego Cywilizacja tekstów: tekstologiczna koncepcja kultury rosyjskiej (Civilizaciâ tekstov: Tekstologičeskaâ koncepciâ russkoj kulʹtury). Głównym celem artykułu jest wskazanie głównych idei i nowatorstwa książki Liusego, który po raz pierwszy podejmuje próbę systematycznego zbadania tekstów lokalnych nie tylko jako zjawisk regionalnych, ale także jako kluczowych elementów jednolitego paradygmatu kulturowego Rosji. Monografia łączy w sobie analizy historyczne, filozoficzne i literackie, co czyni ją użyteczną dla szerokiego kręgu nauk humanistycznych.Предлагаемая статья является рецензией на монографию Александра Люсого Цивилизация текстов: Текстологическая концепция русской культуры. Главная цель работы – указать особенности и новаторство книги Люсого, в которой впервые предпринимается системная попытка изучения локальных текстов не только как региональных феноменов, но и как ключевых элементов единой культурной парадигмы России. Монография объединяет исторический, философский и литературоведческий анализ, что делает ее полезной для широкого круга гуманитарных наук
MIEJSCE TEOLOGII DUCHOWOŚCI WŚRÓD NAUK TEOLOGICZNYCH I W STRUKTURZE KSZTAŁCENIA
No full textThe article shows the specificity of the theology of spirituality in its structure as a theological sub-discipline and its links with other areas of theology. Central to the text is a review of structural solutions in ecclesiastical universities and (Catholic) theological faculties in the world and in Poland regarding the positioning of the theology of spirituality in the organisation of research and didactics, both in basic, undergraduate (Canonical Bachelor) and doctoral studies in theology, as well as in other forms of education. The research carried out leads to conclusions: the theology of spirituality needs to interact with other theological sub-disciplines and the extra-theological human and cultural sciences. At the same time, a solid study of the theology of spirituality serves the life and renewal of the Church.Artykuł ukazuje specyfikę teologii duchowości w jej strukturze jako subdyscypliny teologicznej i jej powiązania z innymi obszarami teologii. Kluczowy dla tekstu jest przegląd rozwiązań strukturalnych na uniwersytetach kościelnych i wydziałach teologicznych (katolickich) w świecie i Polsce odnośnie do umiejscowienia teologii duchowości w organizacji badań i dydaktyki, zarówno na studiach podstawowych, licencjackich (licencjat kanoniczny) i doktoranckich z teologii, jak i w innych formach kształcenia. Ostateczne przeprowadzone badania prowadzą do wniosków: teologia duchowości potrzebuje współdziałania z innymi subdyscyplinami teologicznymi i nieteologicznymi zajmującymi się człowiekiem i kulturą. Solidne studium teologii duchowości służy życiu i odnowie Kościoła